TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RAMAZAN ŞAHİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36718) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Ramazan ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, davan ın sonucuna etkili iddialar ın mahkeme ve temyiz merciince karşılanmamas ı nedeniyle gerekçeli k
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RAMAZAN ŞAHİN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36718) Karar Tarihi: 17/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Tuğba YILDIZ Başvurucu : Ramazan ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, davan ın sonucuna etkili iddialar ın mahkeme ve temyiz merciince karşılanmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Nev şehir vali yard ımc ısı olarak görev yapmaktayken Ordu'nu n Aybast ı ilçesi kaymakaml ığı görevinden al ınarak Hakkâri vali yard ımc ılığına atanmas ına ilişkin 10/11/1998 tarihli kararname ile hakk ında mülkiye ba şmüfettişince düzenlene n 19/10/1998 tarihli de ğerlendirme raporunun iptali istemiyle 8/7/2005 tarihinde dava açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 29. Kayseri İdare Mahkemesi 3/5/2006 tarihinde davan ın süre a şımı yönünden reddine karar vermi ştir. 10. Başvurucunun temyiz istemi üzerine Dan ıştay Beşinci Dairesi 24/9/2007 tarihli kararla yetkisiz mahkemede dava aç ıldığını belirterek idare mahkemesi karar ını bozmuştur. 11. Kayseri 1. İdare Mahkemesi 31/12/2007 tarihli kararla yetki yönünden dosyan ın Ordu İdare Mahkemesine gönderilmesine karar vermi ştir. 12. Ordu İdare Mahkemesi 10/7/2008 tarihli kararla atama kararnamesine ili şkin kısm ın süre a şımından reddine, de ğerlendirme raporuna ili şkin k ısm ın ise kesin ve yürütülebilir bir i şlem olmamas ı nedeniyle incelenmeksizin reddine karar vermi ştir. 13. Başvurucunun temyiz talebi üzerine Dan ıştay Beşinci Dairesi 17/9/2009 tarihli kararla süre a şımına ilişkin k ısm ın onanmas ına, incelenmeksizin ret karar ına ilişkin k ısm ın bozulmas ına karar vermi ştir. 14. Karar düzeltme talebi Dan ıştay Beşinci Dairesince 15/6/2010 tarihli kararla reddedilmi ştir. 15. Bozma karar ı üzerine Ordu İdare Mahkemesi 7/12/2010 tarihli kararla ilk verdiği kararda ısrar etmiştir. 16. Başvurucunun temyiz talebi üzerine Dan ıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (İDDK) 28/3/2013 tarihli kararla mülki idare amirlerinin meslek ya şamlar ını etkileyecek hukuki sonuçlar do ğurabilen icrailik niteli ği taşıdığı aç ık olan de ğerlendirme raporunun tek başına iptal davas ı konusu yap ılabileceği gerekçesiyle bozma karar ı vermiştir. 17. Karar düzeltme talebi İDDK taraf ından 10/3/2016 tarihli kararla reddedilmi ştir. 18. Ordu İdare Mahkemesi 29/9/2016 tarihli kararla bozma karar ına uymu ş, davan ın esas ını inceleyerek reddine karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Söz konusu 09/10/1998 tarih 156/54 say ılı İnceleme-De ğerlendirme Raporu'nun içeriği ve dosyadaki di ğer bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davac ının birlikte çal ıştığı baz ı valiler ve kamu görevlilerince takdir edildi ği görülmekle beraber, baz ılar ı taraf ından ise 'çal ışmalar ında güven vermedi ği, yalan söyleme al ışkanl ığının bulundu ğu, ilişki kurduğu kişilere dikkat etmesi gerekti ği' yolunda aç ıklamalara yer verildi ği ve meslek geçmi şinde uyarma cezas ı ile kademe ilerlemesinin durdurulmas ı cezalar ının bulundu ğu anlaşılmış olup, meslek ya şam ında genel olarak ba şarılı ve istikrarl ı bir yöneticilik vasf ı gösteremeyen davac ının kaymakaml ık görevinin önem ve özelli ği ile ağırlığına ayk ırı davrand ığı hususlar ının tespiti üzerine yasa ve yönetmeliklerin idareye tan ıdığı takdir yetkisi içerisinde ve mülkiye müfetti şinin gözleme dayal ı kanaati çerçevesinde kamu yarar ı ve hizme t gerekleri de gözetilerek tesis edilen dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık görülmemi ştir." 19. Başvurucunun temyiz talebi Dan ıştay Beşinci Dairesinin 15/1/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 20. Karar ba şvurucuya 18/12/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 19/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 321. Başvurucunun karar düzeltme talebi Dan ıştay Beşinci Dairesinin 24/12/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu; dava konusu uyu şmazl ıkla ilgili ileri sürdü ğü iddialar ın derece mahkemesi ve temyiz mahkemesince kar şılanmad ığını, toplanmas ını istediği delillerin Mahkemece toplanmad ığını, aleyhine olacak deliller dikkate al ınarak karar verildi ğini, keyf î ve yetersiz incelemeyle karar verildi ğini, mahkemenin tarafs ız olmad ığını belirterek gerekçeli karar hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). İddialar ın özü, ilk derece ve temyiz a şamas ında gerekçesiz karar verildi ğine ilişkin olduğundan başvuru adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ı yönünden incelenmi ştir. 25. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine " adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 26. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 27. Gerekçeli karar hakk ı, yarg ılamada ileri sürülen tüm iddialara ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunlulu ğunun kapsam ı karar ın niteliğine göre de ğişebilir ( Mehmet Yavuz, B. No: 2013/2995, 20/2/2014, 51). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yarg ılamay ı yapan mahkemeyle ayn ı sonuca ulaşmas ı ve bunu ayn ı gerekçeyi kullanarak veya at ıfla karar ına yans ıtmas ı, karar ın gerekçelendirilmi ş olmas ı bak ımından yeterlidir ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 428. Somut olayda Mahkeme, ba şvurucunun hukuki durumunu ve mevzuat ı değerlendirerek sonuca ula şmıştır. Bu ba ğlamda yap ılan yarg ılama sonunda taraflar ın davan ın sonucuna etkili olabilecek tüm iddia ve savunmalar ı tart ışılarak verilen kararda hükme ula şılmas ı için yeterli gerekçe bulundu ğu görülmektedir (bkz. 18). Ayr ıca temyi z aşamas ında değerlendirme konusu hüküm ve gerekçesinin uygun bulundu ğu belirtilmi ştir. Bu durumda gerekçeli karar hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığının aç ık olduğu anlaşılmaktad ır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun iddialar ı 30. Başvurucu, açt ığı davada yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 32. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 33. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 34. Somut davaya bir bütün olarak bak ıldığında 8/7/2005 tarihinde aç ılan davan ın nihai karar ın verildiği 24/12/2019 tarihinde sonuçland ığı, iki dereceli yarg ılamada aradan geçen yakla şık 14 y ıl 5 ayl ık sürecin an ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında makul olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 35. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının da Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 5C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 36. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 37. Başvurucu 100.000 TL manevi ve 156.180 TL maddi tazminat talep etmi ştir. 38. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 39.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarar ı karşılığında başvurucuya 48.600 TL net manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 40. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya 48.600 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/36718 Karar Tarihi : 17/11/2021 6F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ordu İdare Mahkemesine (29/9/2016 tarihli ve E.2016/1141, K.2016/904 say ılı karar ına ait dava dosyas ı ile ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 17/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş