TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR MEHMET OLMEZ BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/19800) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu Vekili BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan -0-STUN : Serdar OZGULD-0-R Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : YusufEnes KA YA : Mehmet OLMEZ : Av. ZeydinKAYA I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutuklulugun makul siireyi a mas1, tutukluluk incelemelerinin duru mas1z ve makul o
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR MEHMET OLMEZ BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2014/19800) Karar Tarihi: 10/1/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 Ba kan Uyeler Raportor Yrd. Ba vurucu Vekili BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan -0-STUN : Serdar OZGULD-0-R Serruh KALELi Hicabi DURSUN Kadir OZKA YA : YusufEnes KA YA : Mehmet OLMEZ : Av. ZeydinKAYA I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru; tutuklulugun makul siireyi a mas1, tutukluluk incelemelerinin duru mas1z ve makul olmayan arahklarla yapilmas1 nedenleriyle ki i hiirriyeti ve giivenligi hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 9/12/2014 tarihinde yapilm1 tlf . 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yap1lmasma ve ba vurucunun adli yard1m talebinin kabuliine karar verilmi tir. 5. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, gorii iinii bildirmi tir. 6. Ba vurucu , Bakanhk gorii iine kar 1 beyanda bulunmam1 tlf . III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ve Ulusal Y arg1 Ag1 Bili im Sistemi (UY AP) arac1hg1yla eri ilen bilgi ve belgeler 9er9evesinde olaylar ozetle oyledir: 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 8. Ba vurucu 22/6/2011 tarihinde, KCK/TM yapilanmas1 altmda eylem yapan oz savunma birliklerinde gorev ald1g1 gerek9esiyle gozaltma almm1 tu. 9. 26/6/2011 tarihinde Ytiksekova Sulh Ceza Hakimligi ba vurucunun teror orgtitiine tiye olma su9undan tutuklanmasma karar vermi tir. Tutuklama karannm gerek9esi oyledir: ''Dasya kapsamzndaki ifade tutanaklarz, gizli tanzk ifadeleri ihbar tutanaklarz, fotograf teJhis tutanaklarz, yakalama ve olay tutanaklarz birlikte degerlendirildiginde Jilphelilerin atzlz su ;lamalarz iJledikleri yonunde mahkememizde kuvvetli su ; Jilphesi oluJmasz, delillerin tam olarak toplanmamasz, soruJturmanzn tamamlanmamzJ olmasz, Jilphelilerin ka ;ma, saklanma, delilleri karartma ihtimallerinin var kabul edilmesi, atzlz suc;larzn kanunda ongorulen cezalarznzn yukarz haddi adli kontrol hukumlerinin uygulanmasznzn olayda yetersiz kalacagznzn anlaJzlmasz nedeni ile Jilphelilerin atzlz suc;lardan CMK nun 100 ve devamz maddeleri uyarznca Jilphelilerin ayrz ayrz tutuklanmaszna [karar verildi]." 10. Ytiksekova Cumhuriyet Ba savc1hg1, ba vurucu hakkmda soru turma yetkisinin Van Cumhuriyet Ba savc1hgmda oldugu gerek9esiyle dosyay1 fezlekeye baglayarak Van Cumhuriyet Ba savc1hgma gondermi tir . 11. Soru turma a amasmda ba vurucunun tutukluluk durumu 22/7/2011 tarihinden 21/9/2011 tarihine kadar Ytiksekova Sulh Ceza Hakimligince, 21/10/2011 tarihinden 16/8/2012 tarihine kadar Van Nobet9i Agu Ceza Hakimliklerince degerlendirilmi tir. Bu tutukluluk incelemelerinde tutuklama karanndakilerle benzer gerek9elere dayamlm1 t1r. 12. Van Cumhuriyet Ba savc1hgmm 14/9/2012 tarihli iddianamesiyle ba vurucunun da dahil oldugu samklann silahh teror orgtitiine tiye olma, teror orgtitii kapsammda say1 ve nitelik bakimmdan vahim olan silah veya mermilerin satm almmas1, ta mmas1, bulundurulmas1 ve orgtite silah saglama su9lanndan cezalandmlmalan istemiyle Van 5. Agu Ceza Mahkemesinde (12/4/1991 tarihli ve 3713 say1h Terorle Mticadele Kanunu'nun 10. maddesi ile gorevli) kamu davas1 a9ilm1 tu. 13. 19/9/2012 tarihli tensip incelemesinde Van 5. Agu Ceza Mahkemesi iddianameyi kabul etmi ve "kuvvetli su ; !jiiphesinin varlzgznz gosteren olgularzn bulunmasz, (arama tutanaklarznda ele ge ;en silah ve par ;alarz, gizli tanzklarzn aleyhe beyanlarz, yer gosterme tutanagz) atzlz suc;larzn vasif ve mahiyeti, sanzklarzn savunmalarznzn alznamamz:J olmasz musnet suc;un katalog suc;lardan olmasz nedeniyle ka ;ma !jiiphesinin varlzgz, tutuklama tedbirinin kanuni :Jartlarznzn olu:jtugu, ongorulen ceza miktarz geregi tutuklama tedbirinin ol ;iilu oldugu, adli kontrol tedbirlerinin bu nedenlerle yeterli olamayacagz" gerek9eleriyle ba vurucu ile diger samklann tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. 14. Van 5. Agu Ceza Mahkemesince 6/11/2012, 18/12/2012, 21/2/2013, 18/4/2013, 25/6/2013, 3/9/2013, 23/9/2013, 24/10/2013, 12/12/2013, 6/2/2014 tarihli duru malarda ba vurucunun tutukluluk durumu incelenmi ve tutuklulugun devamma karar verilmi tir . 15. Van 5. Agu Ceza Mahkemesinin E.2012/31 say1h dosyas1 tizerinden yarg1lamaya devam olunurken 21/2/2014 tarihli ve 6526 say1h Kanun'un 1. maddesi ile 3713 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 14. maddenin 1. f1kras1 ve 3713 say1h Kanun'un 10. maddesi ile gorevli mahkemelerin kaldmlmasma karar verildiginden dosyanm Hakkari 1. Agu Ceza Mahkemesine devredilmesine karar verilmi tir . 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 16. Hakkari 1. Agir Ceza Mahkemesi 24/3/2014 tarihinde dosya tizerinden yaptig1 tensip incelemesi sonucunda ba vurucunun tutukluluk durumunu degerlendirmi ve "atzlz suc;un vasif ve mahiyeti, sanzklarzn uzerlerine atzlz suc;larz iJlediklerine iliJkin yer gosterme tutanaklarz, ekspertiz raporlarz, gizli tanzk beyanlarz, yakalama ve el koyma tutanaklarzna gore somut delillerle desteklenen kuvvetli sue; Juphesini gosterir delillerin varlzgz, sanzklarzn uzerlerine atzlz suc;lar arasznda CMK'nzn 100/3 maddesinde sayzlan suc;larzn bulunmasz , suc;lara kanunda ongorulen cezasznzn miktarz ile sanzklarzn tutuklulukta gec;irdigi sure gozetildiginde sanzklar hakkznda tutukluluk hallerinin devamzna karar verilmesinin yasal koJullarznzn somut olayda mevcut oldugu ve tutuklama tedbirinin olc;ulu oldugu aynz gerekc;elerle adli kontrol uygulamasznzn yetersiz kalacagz" gerek9esiyle tutuklulugun devamma karar vermi tir. 17. Hakkari 1. Agir Ceza Mahkemesi 18/4/2014 tarihinde dosyanm gonderildigi tarihte Ytiksekova Agir Ceza Mahkemesinin faaliyete ge9irilmedigini belirterek devir karanndan sonra Ytiksekova Agir Ceza Mahkemesinin kurulmas1 ve su9 yerinin Ytiksekova Agir Ceza Mahkemesinin yetki alam i9inde olmas1 nedenleriyle yetkisizlik karan vermi tir. Mahkeme, yetkisizlik karanyla birlikte ba vurucunun tutukluluk halinin devamma da karar vermi tir. 18. Bu karar tizerine Ytiksekova Agir Ceza Mahkemesi 23/10/2014 tarihinde kar 1 yetkisizlik karan vermi tir. Mahkeme aynca ba vurucunun tutukluluk durumunu da incelemi ve "atzlz suc;un vasif ve mahiyeti, sanzklarzn uzerlerine atzlz suc;larz iJlediklerine iliJkin yer gosterme tutanaklarz, ekspertiz raporlarz, gizli tanzk beyanlarz, yakalama ve el koyma tutanaklarzna gore somut delillerle desteklenen kuvvetli sue; Juphesini gosterir delillerin varlzgz, sanzklarzn uzerlerine atzlz suc;lar arasznda CMK'nzn 100/3 maddesinde sayzlan suc;larzn bulunmasz, suc;lara kanunda ongorulen cezasznzn miktarz ile sanzklarzn tutuklulukta ge ;irdigi sure gozetildiginde sanzklar hakkznda tutukluluk hallerinin devamzna karar verilmesinin yasal koJullarznzn somut olayda mevcut oldugu ve tutuklama tedbirinin olc;ulii oldugu aynz gerekc;elerle adli kontrol uygulamasznzn yetersiz kalacagz" gerek9esiyle tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. 19. Ba vurucu, karan 30/10/2014 tarihinde UY AP'tan ogrenmesi tizerine 5/11/2014 tarihinde bu karara itiraz etmi tir. 20. Ytiksekova Agir Ceza Mahkemesi 17/11/2014 tarihli yaz1smda; dosyanm yetki uyu mazhgmm 9oztimti i9in Y arg1taya gonderildigini , dosyanm halen Yarg1tayda oldugunu, tutukluluga itirazm Yarg1taya yap1lmas1 gerektigini belirtmi tir. Bu yazmm ba vurucuya teblig edilip edilmedigi tespit edilememi tir. 21. Ba vurucu 13/11/2014 tarihinde UYAP tizerinden yaptlg1 incelemede 11/11/2014 tarihinde dosyanm Yarg1taya gonderildigini tespit etmi ve tutukluluguna itirazma bir cevap verilmedigi dti tincesiyle 9/12/2014 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. 22. Yetki uyu mazhg1 tizerine Yarg1tay 5. Ceza Dairesi 26/3/2015 tarihli karanyla Hakkari 1. Agir Ceza Mahkemesinin yetkisizlik karannm kaldmlmasma , dosyamn Hakkari 1. Agir Ceza Mahkemesine gonderilmesine karar vermi tir. 23. Hakkari 1. Agir Ceza Mahkemesinin 2015/75 say1h dosyasmda yarg1lamaya ba lanm1 tir. Hakkari 1. Agir Ceza Mahkemesi 15/5/2015 tarihinde dosya tizerinden yaptlg1 tensip incelemesi sonucunda "atzlz suc;un vasif ve mahiyeti, sanzklarzn uzerlerine atzlz suc;larz 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 i lediklerine ili kin yer gosterme tutanaklarz, ekspertiz raporlarz, gizli tanzk beyanlarz, yakalama ve el koyma tutanaklarzna gore somut delillerle desteklenen kuvvetli su ; iiphesini gosterir delillerin varlzgz, sanzklarzn iizerlerine atzlz su9lar arasznda CMK'nzn I 00/3 maddesinde sayzlan su9larzn bulunmasz, su9lara kanunda ongoriilen cezasznzn miktarz ile sanzklarzn tutuklulukta ge ;irdigi sure gozetildiginde sanzklar hakkznda tutukluluk hallerinin devamzna karar verilmesinin yasal ko ullarznzn somut olayda mevcut oldugu ve tutuklama tedbirinin ol ;iilii oldugu aynz gerek ;elerle adli kontrol uygulamasznzn yetersiz kalacagz" gerek9esiyle ba vurucunun tutukluluk halinin devamma karar vermi tir. 24. Hakkari 1. Ag1r Ceza Mahkemesi 2/6/2015 tarihli ilk duru mada ba vurucunun tahliyesine karar vermi tir. Ba vurucu bu duru maya mazeret bildirerek katilmam1 t1r. 25. Hakkari 1. Ag1r Ceza Mahkemesi 20/5/2016 tarihli karanyla ba vurucunun teror orgtitline uye olma su9undan 6 yil 3 ay hapis cezas1 ile cezalandmlmasma karar vermi tir. 26. Bu karar Yarg1tay 16. Ceza Dairesinin 19/4/2017 tarihli ilam1yla onanm1 t1r. IV. iLGiLi HUKUK 27. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say1h Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tutuklulugun incelenmesi" kenar ba hkh 108. maddesi oyledir: "(I) Soru$lurma evresinde $iiphelinin tutukevinde bulundugu siire i ;inde ve en ge ; otuzar giinliik siireler itibarzyla tutukluluk halinin devamznzn gerekip gerekmeyecegi hususunda, Cumhuriyet savczsznzn istemi iizerine sulh ceza hakimi tarafindan I 00 iincii madde hiikiimleri goz oniinde bulundurularak, $iipheli veya miidafii dinlenilmek suretiyle karar verilir. (2) Tutukluluk durumunun incelenmesi, yukarzdaki fikrada ongoriilen siire i ;inde $iipheli tarafindan da istenebilir. (3) Hakim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanzgzn tutukluluk hdlinin devamznzn gerekip gerekmeyecegine her oturumda veya ko$ullar gerektirdiginde oturumlar arasznda ya da birinci fikrada ongoriilen siire i ;inde de re'sen karar verir." 28. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat istemi" kenar ba hkh 141. maddesinin (1) numarah fikrasmm ilgili bolumu oyledir: "Su ; soru$furmasz veya kovu$furmasz szrasznda; d) Kanuna uygun olarak tutuklandzgz hdlde makul siirede yargzlama mercii huzuruna ;zkarzlmayan ve bu siire i ;inde hakkznda hiikiim verilmeyen , Ki$iler, maddf ve manevf her tiirlii zararlarznz, Devletten isteyebilirler. " 29. 5271 say1h Kanun'un "Tazminat isteminin ko ullarz" kenar ba hkh 142. maddesinin (1) numarah fikras1 oyledir: 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 11(1) Karar veya hiikiimlerin kesinlqtiginin ilgilisine tebliginden itibaren ii ; ay ve her hdlde karar veya hiikiimlerin kesinle$me tarihini izleyen bir yzl ir;inde tazminat isteminde bulunulabilir. 11 V. iNCELEME VE GEREK ;E A. Tutuklulugun Makul Siireyi A tigma ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan ve Bakanhk Goril il 30. Ba vurucu; formul gerek ;elerle devam ettirilen tutuklulugun makul stireyi a tlgm1, tutuklulugun devam1 kararlanndaki gerek ;elerin ilgili ve yeterli olmad1g1m belirterek Anayasa'nm 19. maddesinde gtivence altma alman ki i htirriyeti ve gtivenligi hakkmm ihlal edildigini ileri stirmti tiir. 31. Bakanhk; ba vurucunun tizerine atih su9un niteligi, davanm onemi ve su9lamay1 destekleyecek delillerin varhg1 dikkate almd1gmda yakla 1k dort y1lhk tutuklulugun makul oldugu degerlendirmesinde bulunmu tur. 2. Degerlendirme 32. Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci fikras1 oyledir: II Tutuklanan ki$ilerin, makul sure ir;inde yargzlanmayz ve soru$furma veya kovu$furma szrasznda serbest bzrakzlmayz isteme haklan vardzr. Serbest bzrakzlma ilgilinin yargzlama siiresince duru$mada hazzr bulunmasmz veya hiikmiin yerine getirilmesini saglamak ir;in bir giivenceye baglanabilir. 11 33. Ba vurucunun tutuklulugun makul stireyi a t1gma yonelen ikayetinin Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci f1kras1 baglammda ki i htirriyeti ve gtivenligi hakk1 kapsammda incelenmesi gerekir. a. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 34. Anayasa Mahkemesi, tutuklulugun kanunda ongortilen azami sure veya makul stireyi a tlg1 iddias1yla yap1lan bireysel ba vurularda, bireysel ba vurunun incelendigi tarih itibanyla ba vurucu tahliye edilmi veya ilk derece mahkemesi karanyla ba vurucunun mahkumiyetine karar verilmi ise dava sonu9lanm1 olsun (Hamit Kaya, B. No: 2012/338, 2/7/2013, 45-50) ya da olmasm (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 48-62; jrJan Gen;ek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016, 33-45) 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongortilen tazminat davas1 a9ma imkanmm tiiketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugu sonucuna varm1 tlf. 35. Bununla birlikte tiiketilmesi gereken ba vuru yollannm her eyden once ula 1labilir olmas1 gerekmektedir. Dolay1s1yla mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek ba ma yeterli degildir. Anayasa Mahkemesi, tutuklulugun makul stireyi a tlg1 iddiasma ili kin olarak bireysel ba vurunun karara bagland1g1 tarih itibanyla tazminat talebinde bulunulmas1 i ;in kanunda ongortilen stirenin ge ;tigi durumlarda bu tazminat yolunun ula 1labilir olmad1gm1 ve ttiketilmesinin gerekmedigini belirtmi tir (Abdullah Akyuz [GK], B. No: 2013/9352, 2/7/2015, 45-50). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 36. Somut olayda hakkmdaki mahkumiyet hukmli 19/4/2017 tarihinde kesinle en ba vurucunun bireysel ba vurunun karara bagland1g1 tarih itibanyla tazminat talebinde bulunmas1 i9in 5271 say1h Kanun'un 142. maddesinde ongorulen dava a9ma suresi ge9mi bulunmaktadir (bkz. 27). Bu nedenle soz konusu tazminat yolunun tutuklulugun makul sureyi a tig1 iddias1 bak1mmdan ula 1labilir olmad1g1 ve dolay1s1yla ba vurucunun magduriyetini giderebilecek nitelikte lliketilmesi gereken bir ba vuru yolunun bulunmad1g1 a91ktir. 3 7. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan ba vurunun kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yoniinden i. Genel ilkeler 38. Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci fikrasmda bir ceza soru turmas1 kapsammda tutuklanan ki ilerin makul surede yargilanmay1 ve soru turma veya kovu turma sirasmda serbest b1rak1lmay1 isteme haklanna sahip oldugu belirtilmi tir (Murat Narman, B. No: 2012/1137 , 2/7/2013, 60; Halas Asian, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, 66). 39. Anayasa'nm 19. maddesinde guvence altma alman serbest bzrakzlmayz isteme hakk:1 uyannca, bir ceza soru turmas1 veya kovu turmas1 kapsammda tutuklu olan ki iler ilgili yarg1 mercilerinden serbest b1rakilmalanna karar verilmesini talep edebilirler. Y arg1 organlannca tutuklulugun her a amasmda gerek ki inin serbest b1rak1lma talebi uzerine gerekse resen yap1lan incelemelerde tutulmamn me ru nedenlerinin a91klanmas1 Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci fikrasmm bir geregidir (Halas Asian, 67). 40. Amlan maddede aynca tutuklanan ki ilerin makul siirede yargzlanmayz isteme hakkma sahip oldugu ifade edilmi tir. Hurriyeti kis1tlanarak yarg1lanan ki inin yarg1lamanm makul surede bitirilmesindeki menfaati, i in dogas1 geregi digerlerine gore daha fazlad1r. Buna gore ba ta savc1hklar ve mahkemeler olmak uzere tum kamu organlan, tutuklu olarak surdurulen soru turma/kovu turma sure9lerinin -adil yargilanma hakkmm saglad1g1 guvencelere riayet edilmek ko uluyla- suratli bir ekilde sonu9landmlmas1 i9in ozenli davranmahdirlar (Halas Asian, 68-71). 41. Ote yandan tutukluluk suresinin makul olup olmad1g1 konusunun genel bir ilke 9er9evesinde degerlendirilmesi mumkun degildir. Bir ki inin tutuklu kald1g1 surenin makul olup olmad1g1, her davanm kendi ozelliklerine gore degerlendirilmelidir (Murat Narman, 61 ). Makul surenin hesaplanmasmda surenin ba lang1c1 , ba vurucunun ilk kez yakalamp gozaltma almd1g1 durumlarda bu tarih; dogrudan tutukland1g1 durumlarda ise tutuklanma tarihidir. Surenin sonu ise kural olarak ki inin serbest birak1ld1g1 ya da ilk derece mahkemesince hukum verildigi tarihtir (Murat Narman, 66). 42. Bir ceza soru turmas1 veya kovu turmas1 kapsammda surdurulen tutuklulugun makul sureyi a 1p a mad1g1 oncelikle tutukluluga ili kin kararlann gerek9eleri uzerinden tespit edilebilir. Tutukluluga ili kin kararlann gerek9elerinde tutuklamanm on artI olan ki inin su9lulugu hakkmda kuvvetli belirti bulundugunun, tutuklama nedenlerinin ve tutuklamamn neden ol9ulu oldugunun ortaya konulmas1 gerekmektedir (Halas Asian, 74, 75). 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 43. Ba lang19taki bir tutuklama i9in kuvvetli su9 uphesinin bulundugunun tum delilleriyle birlikte ortaya konulmas1 her zaman mumkun olmasa da belirli bir sure ge9tikten sonraki tutuklulugun devamma ili kin kararlarda, kuvvetli su9 uphesinin bulundugunun somut olgularla birlikte a91klanmas1 gerekir (Halas Asian, 76). Aynca belirli bir sureyi a an tutukluluga ili kin devam kararlannda tutuklama nedenlerinin soyut olarak belirtilmesi yeterli degildir (Hanefi Avcz, B. No: 2013/2814, 18/6/2014, 70). 44. Son olarak tutuklulugun devamma ili kin kararlarda tutuklamanm ol9ulu olduguna ili kin olgulann, ozellikle tutuklamaya gore temel hak ve ozgurluklere daha hafif etkide bulunan adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kald1gmm ortaya konulmas1 gerekir (Halas Asian, 78). 45. Tutuklulugun uzun surdugu veya makul sureyi a tig1 ikayetiyle yap1lan bireysel ba vurularda, tutukluluga ili kin gerek9elerin ilgili ve yeterli olmad1g1 veya tutuklu olarak surdurulen soru turma /kovu turma sure9lerinin kamu organlannm ozen yukumlulugu ile bagda mayan tutumlan nedeniyle tamamlanmad1g1 kanaatine vanhrsa tutuklugun makul sureyi a tlg1 sonucuna ula 1lacaktir (Halas Asian, 82, 83). ii. ilkelerin Olaya Uygulanmas1 46. Ba vurucu 22/6/2011 tarihinde gozaltma almm1 ; 26/6/2011 tarihinde , silahh teror orgutune uye olma su9undan tutuklanm1 tir. Tutuklu olarak yarg1lama devam ederken ba vurucu 2/6/2015 tarihinde tahliye edilmi tir. Buna gore ba vurucu 22/6/2011-2/6/2015 tarihleri arasmda 3 y1l 11 ay 10 gun sureyle bir su9 isnadma bagh olarak hurriyetinden yoksun b1rak1lm1 tlr. 47. Ba vurucunun isnat edilen su9lar yonunden kuvvetli su9 uphesi altmda bulundugu ilk tutuklama karan da dahil olmak uzere tutukluluga ili kin tum karalarda vurgulanm1 tlf. Ba vurucu hakkmda verilen tutuklulugun devam1 karannda su9 uphesine ili kin yer gosterme tutanaklan, ekspertiz raporlan, gizli tamk beyanlan, yakalama ve el koyma tutanaklan gibi somut delillere atifta bulunulmu tur. Amlan delillerin i9erigi dikkate almd1gmda tutuklulugun on art1 olan kuvvetli su9 uphesi yonunden mahkeme kararlannm a91klay1c1 ve yeterli oldugu gorulmektedir. 48. Derece mahkemelerinin gerek9elerinde yer alan tutuklama nedenlerine ili kin a91klamalar incelendiginde oncelikle su9un 5271 say1h Kanun'un 100. maddesinin (3) numarah fikrasmda yer alan ve kanun geregi tutuklama nedeni varsayzlabilen su9lar arasmda olmasma deginildigi, aynca su9un niteligine, su9a ili kin kanunda ongorulen cezanm suresine ve tutuklama tedbirinin ol9ulu olmasma, adli kontrolun yetersiz kalacag1 hususuna dayamld1g1 gorulmektedir. Ki inin mahkumiyeti halinde alacag1 hapis cezanm agirhg1, ka9ma uphesinin varhgma i aret eden durumlardan biridir. Ba vurucuya isnat edilen su9lann niteligi dikkate almd1gmda mahkemelerce verilen tutuklulugun devam1 kararlanndaki gerek9elerin tutuklulugun devammm hukuka uygunlugunu ve tutulmanm me rulugunu hakh gosterecek ozen ve i9erikte oldugu, dolay1s1yla tutukluluk halinin devamma ili kin bu gerek9elerin -tutukluluk suresi dikkate almd1gmda- ilgili ve yeterli oldugu sonucuna vanlm1 tlf . Son olarak tutuklu yargilamanm ozenli yurutulup yurutulmediginin tespit edilmesi gerekir. 49. Ba vurucuyla birlikte dokuz ki i hakkmda yurutulen soru turma yakla 1k 1 y1l 2 ay surmu tur . Soru turmanm silahh teror orgutu uyesi olma, say1 ve nitelik bakimmdan vahim olan silah veya mermilerin satm almmas1, ta mmas1 ve bulundurulmas1 su9lanna 8 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 ili kin kapsamh bir dosya oldugu anla ilmaktad1r. Dolay1s1yla soru turmada ge9en bu surenin makul oldugu soylenebilir. Ote yandan Van 5. Agu Ceza Mahkemesinde ge9en yarg1lama surecinde samklann savunmalannm almd1g1, gizli tamk beyanlannm almmas1 i9in istinabe sonu9lannm beklendigi, birle tirme kararlan verildigi, 25/6/2013 tarihli duru mada gizli tamklann hazu edilmesinin zaman alacag1 gerek9esiyle bunlann dinlenilmesinden vazge9ildigi ve esas hakkmda mutalaasm1 sunmas1 i9in Savc1hga sure verilmesine karar verildigi, daha sonraki celselerde hazu edilen gizli tamklarm beyanlannm ve samklann bunlara kar 1 savunmalannm almd1g1, 12/12/2013 tarihinde Savc1hgm esas hakkmdaki mutalaasm1 sundugu, samklara sure verildigi, 21/2/2014 tarihinde ise kanun degi ikligi nedeniyle yetkisizlik karan verildigi anla Iimaktad1r. Van 5. Agu Ceza Mahkemesinde ge9en surede bir ozensizlik olmad1g1 goriilmektedir. Ancak Van 5. Agu Ceza Mahkemesinden sonraki sure9te, onemli bir usul i lemi yapilmadan yetkisizlik karan verilmesi gibi basit i lemler nedeniyle yarg1lamanm yakla 1k bir bu9uk yil uzad1g1 anla 1lmaktad1r. Bu nedenle davanm yiiriitiilmesinde ozel bir ozen gosterilmedigi sonucuna ula ilm1 tu . 50. Tutuklu surduriilen yarg1lamada gerekli ozen yiikumlultigune riayet edilmedigi dikkate almd1gmda soz konusu 3 yil 11 ay 10 gunltik tutukluluk suresi makul olarak degerlendirilemez. 51. Apklanan gerek9elerle ba vurucunun tutuklulugun makul sureyi a tlgma ili kin ikayeti yonunden Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci fikrasmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. B. Tutukluluk incelemelerinin Duru mas1z ve Makul Olmayan Arahklarla Y apild1gma ili kin iddia 1. Ba vurucunun iddialan ve Bakanhk Gorii ii 52. Ba vurucu; ilk derece mahkemelerince verilen tutukluluk halinin devamma dair kararlann dosya uzerinden verildigini, yetkisizlik, kar 1 yetkisizlik ve olumsuz yetki uyu mazhgmm 96zumu i9in dosyanm Yarg1tay 5. Ceza Dairesine gonderilmesi a amalannda tutukluluk incelemesinin yap1lmad1g1m belirterek ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigini ileri surmu tiir. 53. Bakanhk, yetkisizlik karan nedeniyle tutukluluk durumunun dosya uzerinden incelenmesinde hukuka bir aykmhk bulunmad1gm1 belirtmi tir. 2. Degerlendirme 54. Ba vurucunun tutukluluk durumu, tutukland1g1 tarih ile bireysel ba vuruda bulundugu tarih arasmda 6/11/2012, 18/12/2012, 21/2/2013, 18/4/2013, 25/6/2013, 3/9/2013, 23/9/2013, 24/10/2013, 12/12/2013, 6/2/2014 tarihlerinde duru ma a91larak incelenmi tir. Ba vurucunun ikayeti bu tarihlerde yapilan incelemeler yonunden degerlendirilecektir. a. 6/11/2012 ila 6/2/2014 Tarihleri Arasmdaki Tutukluluk incelemeleri Yoniinden 55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 47. maddesinin (5) numarah fikras1 ile Anayasa Mahkemesi i9tuzugu'nun 64. maddesinin (1) numarah fikras1 geregi bireysel ba vurunun ba vuru yollannm tiiketildigi, ba vuru yolu ongoriilmemi ise ihlalin ogrenildigi tarihten itibaren otuz gun i9inde yap1lmas1 gerekir. 9 Ba$vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 56. Makul stirede mahkeme ontine 91kanlmama $ikayeti tutuklulugun makul stireyi a$mas1 $ikayeti gibi devam eden nitelikte bir mtidahale degildir. Makul stirede mahkeme ontine 91kanlmama $eklindeki mtidahale, mahkeme onilne 91kanlmayla sona erer. Bu durumda bireysel ba$vurunun mahkeme ontine 91kanlmadan itibaren otuz gun ic;inde yapdmas1 gerekir. 57. Somut olayda 6/11/2012, 18/12/2012, 21/2/2013, 18/4/2013, 25/6/2013, 3/9/2013, 23/9/2013, 24/10/2013, 12/12/2013, 6/2/2014 tarihlerinde duru$ma ac;Ilarak ba$vurucunun tutukluluk durumu incelenmi$tir. Ba$vurucu, amlan tarihlerde duru$ma yapdmas1yla birlikte mahkeme ontine 91kanlmama durumunu ogrenmi$tir. Ancak ba$vurucu bu tarihlerden itibaren otuz gtinltik ba$vuru stiresi gec;tikten sonra 9/12/2014 tarihinde bireysel ba$vuruda bulunmu$tur. 58. A91klanan gerekc;elerle ba$vurunun bu klsmmm sure a zmz nedeniyle kabul edilemez olduguna karar verilmesi gerekir. b. 6/2/2014 ila 2/6/2015 Tarihleri Arasmdaki Tutukluluk incelemeleri Yoniinden i. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 59. Anayasa Mahkemesi, tutukluluk incelemelerinin hakim/mahkeme oniine 91kanlmaks1zm yap1ld1gma ili$kin ba$vurular baklmmdan bireysel ba$vurunun incelendigi tarih itibanyla ki$i hakim/mahkeme oniine 91kanlm1$ ise -ilgili Yarg1tay ic;tihatlanna at1f yaparak- 5271 say1h Kanun'un 141. maddesinde ongoriilen tazminat davas1 ac;ma imkammn tilketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldugunu kabul etmi$tir (Salih Sonmez, B.No:2016 /25431, 28/11/2018, 166-177). 60. Somut olayda hakkmdaki mahkumiyet htikmti 19/4/2017 tarihinde kesinle$en ba$vurucunun bireysel ba$vurunun karara bagland1g1 tarih itibanyla tazminat talebinde bulunmas1 ic;in 5271 say1h Kanun'un 142. maddesinde ongortilen lava ac;ma stiresi gec;mi$ bulunmaktad1r (bkz. 27). Bu nedenle soz konusu tazminat yolunun ula$dabilir olmad1g1 ve dolay1s1yla ba$vurucunun magduriyetini giderebilecek nitelikte ttiketilmesi gereken bir ba$vuru yolunun bulunmad1g1 a91kt1r. 61. A91kc;a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba$ka bir neden de bulunmad1g1 anla$dan ba$vurunun kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yoniinden (1) Genel ilkeler 62. Anayasa Mahkemesi , tutukluluk ve tutukluluga 1t1raz incelemelerinde uygulanmas1 gereken usule ili$kin gtivencelerle ilgili iddialan birc;ok karannda incelemi$ ve amlan kararlarda inceleme yontemine ili$kin ilkelerini belirtmi$tir (Firas Asian ve Hebat Asian, B. No: 2012/1158, 21/11/2013, 64-78; Mehmet Haberal, B. No: 2012/849, 4/12/2013, 122-132; Mehmet Halim Oral, B. No: 2012/1221, 16/10/2014, 50-54; Ferit (;elik, B. No: 2012/1220, 10/12/2014, 51, 52; Hikmet Yaygzn, B. No: 2013/1279, 30/12/2014, 29-36; Emrah Oguz, B. No: 2013/1755, 25/3/2015, 43-54; Ula Kaya ve Adnan Ataman, B. No: 2013/4128, 18/11/2015, 53-73; Suleyman Bagrzyanzk ve digerleri, B. No: 2015/9756 , 16/11/2016, 265-270). 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 63. Serbest b1rakilmak amac1yla yetkili yarg1 merciine yap1lmas1 gereken ba vurudan soz edildiginden amlan hakkm uygulanmas1 ancak talep halinde soz konusu olabilecektir. Dolay1s1yla burada belirtilen bir yarg1 merciine ba vurma hakk1, srn; isnad1yla htirriyetinden yoksun b1rakilan kimseler bakimmdan tahliye talebinin yam sua tutuklama, tutuklulugun devam1 ve tahliye talebinin reddi kararlanna kar 1 yap1lan itirazlann incelenmesi suasmda da uygulanmas1 gereken bir gtivencedir (Mehmet Haberal, 123). 64. Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikrasmda, serbest b1rak1lmay1 saglamak amac1yla ba vurulacak yerin bir yarg1 mercii olmas1 ongoriildtigtinden i in dogas1 geregi burada yap1lacak incelemenin yarg1sal bir niteligi bulunmaktad1r. Yarg1sal nitelikteki bu inceleme s1rasmda adil yargilanma hakkmm tutmanm niteligine ve ko ullanna uygun gtivencelerinin saglanmas1 gerekir. 65. Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikrasmdan kaynaklanan temel gtivencelerden biri de tutukluluga kar 1 itirazm hakim ontinde yapilan duru malarda etkin olarak incelenmesi hakk1d1r. Zira htirriyetinden yoksun b1rakilan kimsenin bu duruma ili kin ikayetlerini, tutuklanmasma dayanak olan delillerin i9erigine veya nitelendirilmesine yonelik iddialanm , lehine ve aleyhine olan gorii ve degerlendirmelere kar 1 beyanlanm hakim/mahkeme ontinde sozlti olarak dile getirebilme imkanma sahip olmas1 tutukluluga itirazm1 90k daha etkili bir ekilde yapmasm1 saglayacaktir. Bu nedenle ki i, bu haktan dtizenli bir ekilde yararlanarak makul arahklarla dinlenilmeyi talep edebilmelidir (Firas Asian ve Hebat Asian, 66, 68; Suleyman Bagrzyanzk ve digerleri, 267). 66. Amlan gtivencenin bir yans1mas1 olarak 5271 say1h Kanun'un 105. maddesinde, tipheli veya samgm soru turma ve kovu turma evrelerinde sahverilme istemleri karara baglamrken duru mada karar verilecek ise Cumhuriyet savc1smm yam sua tipheli, samk veya mtidafinin gorii tintin almacag1 belirtilmi ; aym Kanun'un 108. maddesinde ise soru turma evresinde tiphelinin tutukluluk halinin devammm gerekip gerekmeyecegi hususunda karar verilirken tipheli veya mtidafiinin dinlenilmesi gerektigi dtizenlenmi tir. Ote yandan Kanun'un 101. maddesinin (5) numarah fikras1 ile 267. maddesine gore resen ya da talep tizerine tutukluluk hakkmda verilmi tum kararlar, mahkeme ontinde itiraza konu olabilmektedir (Suleyman Bagrzyanzk ve digerleri, 269). Tutukluluga ili kin kararlann itiraz incelemesi bakimmdan aym Kanun'un 271. maddesinde itirazm kural olarak duru ma yap1lmaks1zm karara baglanacag1 ancak gerekli goriildtigtinde Cumhuriyet savc1s1 ve sonra mtidafi veya vekilin dinlenebilecegi dtizenlemesine yer verilmi tir. Buna gore tutukluluk incelemelerinin ya da tutukluluga ili kin itiraz incelemelerinin duru ma a91larak yap1lmas1 halinde tipheli, samk veya mtidafiinin dinlenilmesi gerekmektedir (Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, 89). 67. Ancak tutukluluga ili kin verilen her karann itirazmm incelenmesinde veya her tahliye talebinin degerlendirilmesinde duru ma yap1lmas1 ceza yarg1lamas1 sistemini i lemez hale getirebilecektir. Bu nedenle Anayasa'da ongoriilen inceleme usultine ili kin gtivenceler , duru ma yapmay1 gerektirecek ozel bir durum olmad1g1 stirece tutukluluga kar 1 yap1lacak itirazlar i9in her durumda duru ma yap1lmasm1 gerektirmez (Firas Asian ve Hebat Asian, 73). (2) ilkelerin Olaya Uygulanmas1 68. Somut olayda ba vurucunun tutukluluk durumu en son 6/2/2014 tarihinde duru mah olarak incelenmi tir. Bu tarihten sonraki tutuklulugun devamma ili kin tum kararlann dosya tizerinden yap1lan incelemeler sonucunda verildigi, ba vurucunun 2/6/2015 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 tarihinde ise tahliye edildigi gorlilmektedir. Ba vurucu 2/6/2015 tarihli duru maya mazeret bildirerek katilmam1 olsa da tutukluluk durumu sona erdigi i9in mahkeme online 91kanlmamas1 bu duru manm yap1ld1g1 tarihte sona ermi tir. Bu durumda 6/2/2014 tarihinden 2/6/2015 tarihine kadar ba vurucunun tutukluluk durumu mahkeme onune 91kanlmadan devam etmi tir. Bu sure zarfmda da ba vurucunun tutukluluk durumu 28/2/2014, 24/3/2014, 18/4/2014, 23/10/2014, 31/11/2014, 15/5/2015 tarihlerinde dosya uzerinden resen incelenmi tir. 18/4/2014 ila 23/10/2014, 31/11/2014 ila 15/5/2015 tarihleri arasmda ise herhangi bir tutukluluk incelemesi yap1lmam1 tu. Bu durumun makul arahklarla duru mah olarak tutukluluk incelemesi yap1lmas1 gerekliligiyle uyumlu oldugu soylenemez. Bu sure zarfmda yetkisizlik karan verilmesi nedeniyle dosyanm mahkemeler arasmda kar 1hkh gidip gelmesi bu durumu hakhla tuacak nitelikte degildir. Dolay1s1yla ba vurucunun tutukluluk halinin 1 yil 4 ay boyunca duru mas1z olarak ve makul olmayan arahklarla yapilan incelemeler sonucunda verilen kararlarla devam ettirilmesi ve ba vurucunun bu ekilde devam eden bir usule gore ozgurlugunden yoksun b1rakilmas1 Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikras1 anlammda yeterli guvencelerin saglanmamas1 sonucunu dogurmu tur. 69. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci f1krasmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 70. 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah f1kralan oyledir: "(]) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldzrzlmasz ir;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedili r ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmZ$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 71. Ba vurucu 15.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu tur . 72. Ba vuruda, tutukluluk durumunun 6/2/2014-2/6/2015 tarihleri arasmda duru mas1z olarak verilen kararlarla devam ettirilmesi ve tutuklulugun makul sureyi a m1 olmas1 nedeniyle Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci ve sekizinci fikrasmm ihlal edildigine karar verilmi tir. 73. Ba vurucunun ki i hurriyeti ve guvenligi haklanna yonelik mudahale nedeniyle yalmzca ihlal tespitiyle telafi edilemeyecek ol9udeki manevi zararlan kar 1hgmda somut olaym ozellikleri dikkate almarak ba vurucuya net 15.000 TL manevi tazminat odenmesine karar verilmesi gerekir. 74. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 2.475 TL vekalet ucretinden olu an yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. 12 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2014/19800 : 10/1/2019 VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. 1. Tutuklulugun makul sureyi a tigma ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, 2. Tutukluluk durumunun 6/11/2012-6 /2/2014 tarihleri arasmda duru mas1z olarak ve makul arahklarla incelenmemesi nedeniyle ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm siire a zmz nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUGUNA, 3. Tutukluluk durumunun 6/2/2014-2/6/2015 tarihleri arasmda duru mas1z olarak ve makul arahklarla incelenmemesi nedeniyle ki i hurriyeti ve guvenligi hakkmm ihlal edildigine ili kin iddiamn KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. 1. Tutuklulugun makul sureyi a mas1 nedeniyle Anayasa'nm 19. maddesinin yedinci f1krasmm iHLAL EDiLDiGiNE, 2. Tutukluluk durumunun 6/2/2014-2/6/2015 tarihleri arasmda duru mas1z olarak verilen kararlarla devam ettirilmesi nedeniyle Anayasa'nm 19. maddesinin sekizinci fikrasmm iHLAL EDiLDiGiNE , C. Ba vurucuya net 15.000 TL manevi tazminat ODENMESiNE, tazminata ili kin diger taleplerin REDDiNE, D. 2.475 TL vekalet ucretinden olu an yarg1lama giderinin BASVURUCUYA ODENMESiNE, E. Odemelerin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu surenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, F. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 10/1/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN Dye Hicabi DURSUN Dye Serdar OZGULDUR Dye Dye Serruh KALELi Kadir OZKA YA 13