TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.L. VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/20735) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı : 2019/20735 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : 1. M.L. Vekili : Av. Salih ÖZ 2. N.G. Vekili : Av. Abdurrehim GÖZEG İR 3. M.E. 4. R.E. Vekili : Av. Berivan A
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.L. VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/20735) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı : 2019/20735 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucular : 1. M.L. Vekili : Av. Salih ÖZ 2. N.G. Vekili : Av. Abdurrehim GÖZEG İR 3. M.E. 4. R.E. Vekili : Av. Berivan ALTINDA Ğ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulunan ülkeye sınır d ışı etme karar ı verilmesi ve geri gönderme merkezindeki tutulma ko şullar ı nedenleriyle aile hayat ına sayg ı hakk ı ve kötü muamele yasa ğının, idari gözetim alt ında tutman ın hukuki olmamas ı nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular ın başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonlarca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümler taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. 2019/29758 ve 2019/37827 numaral ı bireysel ba şvuru dosyalar ının konu yönünden hukuki irtibat ı nedeniyle 2019/20735 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2019/20735 ba şvuru numaral ı dosya üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı : 2019/20735 Karar Tarihi : 28/12/2021 25. Birinci s ıradaki ba şvurucu d ışındakiler, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkânlar ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 6. Bölümler taraf ından başvurucular hakk ındaki s ınır d ışı etme işlemlerinin geçici olarak (tedbiren) durdurulmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular hakk ında farkl ı tarihlerde 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesi kapsam ında ilgili valilikler taraf ından s ınır d ışı etme karar ı tesis edilmi ş, ayr ıca ba şvurucular ın bir k ısm ı idari gözetim altına al ınarak geri gönderme merkezlerine konulmu ştur. 9. Başvurucular, haklar ında al ınan s ınır d ışı etme kararlar ının iptali için yetkili idare mahkemelerinde dava açm ıştır. Birinci s ıradaki ba şvurucu d ışındakilerin s ınır d ışı etme işlemleri idare mahkemelerinin kesin nitelikteki kararlar ıyla iptal edilmi ştir. 10. Göç İdaresi Genel Müdürlü ğünün 5/7/2019 tarihli yaz ısına göre ba şvurucu Mahmoud Labab ıdı 26/6/2019 tarihinde kendi iste ğiyle ülkesine gitmek amac ıyla Türkiye'den ç ıkış yapm ıştır. 11. Tüm ba şvurucular, itirazlar ı üzerine geri gönderme merkezlerinden farkl ı tarihlerde yetkili sulh ceza hâkimliklerince veya idare taraf ından resen sal ıverilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 12.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017; B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 28/12/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talepleri Yönünden 14. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın başvuru giderlerini karşılayabilecek ölçüde mal varl ıklar ının bulunmad ığı ve taleplerinin dayanaktan yoksu n olmad ığı anlaşılm ış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 334. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım taleplerinin kabulü ile yarg ılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmalar ına karar verilmesi gerekir. B.İdari Gözetim Karar ına İlişkin İddia 15. Başvurucular; idari gözetim alt ında tutulmalar ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının, insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ko şullarda geri gönderme merkezinde tutulmalar ı nedeniyle de kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş ve bu konularda Başvuru Numaras ı : 2019/20735 Karar Tarihi : 28/12/2021 3şikâyetlerini ileri sürebilecekleri etkili bir ba şvuru mekanizmas ı bulunmad ığını ifade etmişlerdir. 16. Anayasa Mahkemesi B.T. başvurusunda idari gözetim alt ında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve i şletilmesinin İçişleri Bakanl ığı taraf ından yürütülen bir kamu hizmeti olduğunu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari i şlem ve eylemlerden dolay ı kişisel hakk ı doğrudan etkilenenlerin idari yarg ıda tam yarg ı davas ı açabilece ğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -s ırf bilgi eksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç i şletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğını belirtmi ş ve yabanc ının sal ıverilmesi hâlinde etkili hukuk mekanizmas ının tam yarg ı davas ı olduğunu ifade etmi ştir (B.T., 45-58). 17. Anayasa Mahkemesi ayn ı başvuruda, idari gözetimi sona erdirilen başvurucular ın hukuka ayk ırı olarak idari bir kararla özgürlüklerinden yoksun b ırak ılmalar ı nedeniyle u ğrad ıklar ını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna varm ıştır (B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 18. Anayasa Mahkemesi R.M. ve di ğerleri (B. No: 2015/19133, 17/4/2019) başvurusunda bir kez daha yukar ıda yer verilen ilkelere ba ğlı kald ığını vurgulam ıştır (ayn ı kararda bkz. 31). Ba şvurucular geri gönderme merkezlerinden sal ıverilmiştir. Başvurucular ın geri gönderme merkezinde tutulmalar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğı ile kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddialar ı bak ımından aç ıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 19. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 20. Kötü muamele yasa ğı ile kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmemesine istinaden kabul edilemezlik karar ı verildiğinden an ılan yasak ve hakla bağlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildiği iddias ının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. C. S ınır D ışı Etme İşlemine İlişkin İddia 21. Başvurucular; ülkelerine geri gönderildikleri takdirde hayatlar ının tehlike altında olaca ğını, kötü muamele görme riskiyle kar şı karşıya kalacaklar ını, aile bütünlüklerinin bozulaca ğını belirterek aile hayat ına sayg ı ve yaşam haklar ı ile kötü muamele yasağının ihlal edildi ğini iddia etmi şlerdir. 22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendi şöyledir: (1) Bölümler ya da Komisyonlarca yarg ılaman ın her aşamas ında aşağıdaki hâllerd e düşme karar ı verilebilir: Başvuru Numaras ı : 2019/20735 Karar Tarihi : 28/12/2021 4c) İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı. 23. Kişinin yaşam ının tehlikeye girebilece ğine, kötü muameleye tabi tutulaca ğına veya aile bütünlü ğünün bozulaca ğına dair risk bulunan bir ülkeye s ınır d ışı edilmesine karar verildiği durumlarda bu kapsamdaki ihlal iddialar ının incelenebilmesi için s ınır d ışı karar ının uygulanm ış olmas ı ya da uygulanmas ının önünde bir engel bulunmamas ı gerekir. 24. Bir k ısım başvurucu hakk ında al ınan s ınır d ışı etme kararlar ının ilgili idare mahkemeleri taraf ından iptal edildi ği görülmü ştür (bkz. 9). Dolay ısıyla bireysel ba şvuruya konu edilen s ınır d ışı etme kararlar ının uygulanma ihtimalinin ortadan kalkt ığı anlaşılmaktad ır. 25. Diğer taraftan gönüllü olarak Türkiye'den ayr ılan birinci ba şvurucu yönünden sınır d ışı etme işleminin herhangi bir sonuç do ğurmayaca ğı, diğer bir deyi şle iddia edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olacağının kabulü gerekmektedir. 26. Belirtilen durumlar ın varl ığına rağmen başvurular ın incelenmesini gerekli k ılan bir neden bulunmamaktad ır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı nedeniyle düşmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın taleplerinin KABULÜNE, B. Talep eden ba şvurucular ın kamuya aç ık belgelerde kimliklerinin gizli tutulmas ı taleplerinin KABULÜNE, C. 1. S ınır d ışı etme işleminden dolay ı kötü muamele yasa ğının ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kalkm ış olmas ı nedeniyle DÜ ŞMESİNE, 2.İdari gözetim alt ında tutmadan dolay ı kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, D. S ınır d ışı etme işlemlerine ili şkin tedbir kararlar ının SONLANDIRILMASINA, E. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım talebi kabul edilen başvurucular ın yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA, F. Birinci ba şvurucu taraf ından yap ılan yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, Başvuru Numaras ı : 2019/20735 Karar Tarihi : 28/12/2021 5G. Karar ın bir örne ğinin İçişleri Bakanl ığı Göç İdaresi Genel Müdürlü ğüne GÖNDER İLMESİNE 28/12/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN