TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖMER FUAT ÖZÇELEB İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/24279) Karar Tarihi: 6/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mehmet Yavuz YA ŞAR Başvurucu : Ömer Fuat ÖZÇELEB İ Vekili : Av. Ahmet Cengiz TANGÖREN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Yüksek Askerî Şûra kararlar ı ile Türk Silahl ı Kuv
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖMER FUAT ÖZÇELEB İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/24279) Karar Tarihi: 6/10/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mehmet Yavuz YA ŞAR Başvurucu : Ömer Fuat ÖZÇELEB İ Vekili : Av. Ahmet Cengiz TANGÖREN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Yüksek Askerî Şûra kararlar ı ile Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ili şiği kesilenlere tan ınan yeni bir ba şvuru yolu kapsam ında yap ılan başvurunun reddi üzerine aç ılan davada uyu şmazl ığın çözümünde etkili iddialar ın karşılanmamas ı nedeniyle gerekçeli kara r hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 23/7/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 38. Başvurucu, subay statüsünde görev yapmakta iken disiplinsizlik gerekçesiyle, 1998 tarihli Yüksek Askerî Şûra (YAŞ) karar ıyla Türk Silahl ı Kuvvetlerinden (TSK) ili şiği kesilmiştir. 9. 27/7/1967 tarihli ve 926 say ılı Türk Silâhl ı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun geçici 32. maddesi uyar ınca 12/3/1971 tarihi sonras ındaki yarg ı denetimine kapal ı idari işlemler veya YA Ş kararlar ıyla TSK'dan ili şiği kesilenlere baz ı haklar ının iadesinin sağlanmas ı amac ıyla idareye ba şvuru imkân ı getirmiş ve bu hükümden yararlanabilmek için 6191 say ılı Kanun un yürürlük tarihinden itibaren 60 gün içinde Millî Savunma Bakanl ığına (MSB) ba şvurulmas ı gerektiği hükme ba ğlanm ıştır. Bunun üzerine ba şvurucu, YA Ş karar ı ile ihraç edilen personele sa ğlanan imkânlardan (maa ş, tazminat vb.) faydalanmak için başvuruda bulunmu ş ancak MSB taraf ından talep reddedilmi ştir. 10. Başvurucunun bu idari i şlemin iptali talebiyle açt ığı davada, Askerî Yüksek İdare Mahkemesi (AY İM) Birinci Dairesinin 19/2/2013 tarihli ve E.2012/493, K.2013/212 say ılı karar ı ile davan ın reddine karar verilmi ştir. Karar gerekçesinde; davac ının geçici 32. maddeden yararlanmak için gerekli olan yarg ı denetimine kapal ı işlemlerle TSK'dan ili şiğinin kesilmiş olmas ı şart ını taşıdığının aç ık olduğu, bununla birlikte disiplin durumu incelendiğinde davac ının irticai amaçl ı propaganda yapt ığı, astlar ı aras ında ideolojilerine göre ay ırım yapt ığı, ayn ı ideolojiyi benimseyen personel ile yak ın ilişki içinde oldu ğu, Atatürk'ü birçok din adam ını yok etmekle suçlad ığı, Atatürk ilkeleri ile Anayasa'da belirtilen Cumhuriyetin temel ilkelerine kar şı olduğunun istihbar edildi ğine vurgu yap ılm ıştır. Öte yandan 1997 y ılında Atatürk'ün hat ıras ına alenen hakaret etme suçundan hakk ında aç ılan kamu davas ında, askerî mahkemece 1998 y ılında verilen kararda, üzerine at ılı suçun sabit görülerek bir y ıl hapis cezas ıyla tecziyesine karar verildi ğine işaret edilmi ştir. Cezan ın paray a çevrilmemesi ve ertelenmemesine ili şkin hükmün Askerî Yarg ıtay Beşinci Dairesinin 1998 yılındaki karar ıyla bozulmakla birlikte askerî mahkemece ilk kararda direnilmesi üzerine dosyaya bakan Askerî Yarg ıtay Daireler Kurulunun 2000 y ılındaki karar ıyla, müsnet suçun sübuta erdi ği kabul edilerek YA Ş'a sevkedildi ğinin görüldü ğüne dikkat çekilmi ştir. Son olarak davac ının bu durumu dikkate al ındığında, daval ı idare taraf ından tesis edilen i şlemde hukuka ayk ırı bir yön bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 11. Başvurucunun bu karara yapt ığı karar düzeltme istemi de ayn ı Dairenin 26/11/2013 tarih ve E.2013/1096, K.2013/1144 say ılı karar ıyla reddedilmi ştir. 12. Bu karar 26/12/2013 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş ve başvurucu taraf ından 24/1/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru yap ılm ıştır. Anayasa Mahkemesi 31/12/2014 tarihli kararla ba şvuruyu kabul edilemez bulmu ştur. 13. Diğer taraftan ba şvurucu, AY İM'de açt ığı davan ın reddedilmesinin teme l gerekçesi olan Atatürk'ün hat ıras ına alenen hakaret etme suçundan yarg ıland ığı ceza davas ında askerî mahkemenin görevsizlik karar ı ile dosyay ı göndermesi üzerine davan ın tekrar görülmeye ba şland ığı İzmir 17. Asliye Ceza Mahkemesinde 2/7/2009 tarihli ve E.2009/226, K.2009/653 say ılı karar ile mahkûm edilmi ş ve hüküm Yarg ıtay 9. Ceza Dairesinin 30/4/2013 tarihli ve E.2012/3448, K.2013/6816 say ılı karar ı ile onanm ıştır. 14. Başvurucu Atatürk'ün hat ıras ına alenen hakaret etme suçundan yarg ıland ığı ceza davas ı sonucunda verilen kesinle şmiş hükme kar şı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (AİHM) başvuruda bulunmu ş ve AİHM 23/6/2015 tarihli ve 34823/05 ba şvuru numaral ı karar ı ile başvurucunun Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 10. maddesinde Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 4belirtilen ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine karar vermi ştir. İhlal karar ı üzerine yeniden yarg ılama yapan İzmir 17. Asliye Ceza Mahkemesi 22/10/2015 tarihli ek karar ı ile başvurucunun beraatine hükmetmi ştir. 15. Beraat karar ı üzerine ba şvurucu yarg ılaman ın yenilenmesi isteminde bulunmu ş, talebi inceleyen Ankara 5. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 28/2/2018 tarihli ara karar ı ile yarg ılaman ın yenilenmesini kabul etmi ş ancak 18/4/2018 tarihli ve E.2018/170, K.2018/985 say ılı karar ı ile davan ın reddine hükmetmi ştir. Mahkemenin gerekçesi şu şekildedir: Uyuşmazl ıkta, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin 19.02.2013 tarihli v e E:2012/493, K:2013/212 say ılı karar ında yer alan davac ının 1998 tarihli Yüksek Asker i Şura karar ı ile Türk Silahl ı Kuvvetleri'nden ihraç edilmesine yönelik i şlemin dayanaklar ı yukar ıda belirtilen 'bir y ıllık hapis cezas ı'na ilişkin mahkumiyet hükmü ile davac ı hakk ında Deniz Kuvvetleri Komutanl ığı İstihbarat Ba şkanl ığı'nca düzenlenen rapordur. Bu itibarla Mahkememizin, 28.02.2018 tarihli ara karar ı ile daval ı idareden, 'Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin 19.02.2013 tarihli ve E:2012/493, K:2013/212 say ılı karar ında yer verilen ve davac ı hakk ında düzenlendi ği belirtilen Deniz Kuvvetleri Komutanl ığı İstihbarat Ba şkanl ığı raporunun asl ı veya onayl ı bir örneğinin sunulmas ının istenilmesine' karar verilmi ş olup, buna cevaben daval ı idarece sunulan ve 13.04.2018 tarihinde Mahkememiz kay ıtlar ına giren dilekçe ekinde bulunan istihbarat raporun İstihbarat Daire Başkan ı taraf ından imzal ı olduğu ve sicil amirleri ile de ğişik kaynaklardan elde edile n bilgiler sonucu davac ı hakk ında irticai faaliyetlerde bulundu ğu şeklinde bir tak ım tespitlere ve istihbari bilgilere yer verildi ği 18.04.2018 tarih itibariyle UYAP kay ıtlar ının incelenmesinden de bu tespitleri destekleyecek şekilde davac ı hakk ında 'FETÖ-PDY Silahl ı Terör Örgütüne Üye Olma' ve 'FETÖ-PDY-Terörizmin Finansman ın Önlenmesi Hakk ındaki Kanuna Muhalefet' suçlar ından İstanbul 13. A ğır Ceza Mahkemesi'nin 2017/145 esas say ılı dosyas ında kamu davas ı aç ıldığı ve san ık s ıfat ıyla yarg ılamas ının devam etti ği görülmü ştür. Bu durumda, dosyadaki tüm bilgi ve belgeler birlikte de ğerlendirildi ğinde davac ı taraf ından 2011 y ılında 926 say ılı Kanuna eklenen Geçici 32. maddeden yararland ırılma talebiyle yap ılan başvurunun reddi yönünde tesis edilen davaya konu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna var ılmaktad ır. 16. İdare Mahkemesi karar ı üzerine ba şvurucu, Ankara Bölge İdare Mahkemesine istinaf talebinde bulunmu ştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi 31/10/2018 tarihli ve E.2018/2481, K.2018/2880 say ılı karar ı ile istemi reddetmi ştir. 17. Bu arada Mahkeme karar ında belirtilen ba şvurucu hakk ındaki FETÖ/PDY'ye üye olma, 7/2/2013 tarihli ve 6415 say ılı Terörizmin Finansman ının Önlenmesi Hakk ındaki Kanun'a muhalefet suçlar ından görülen davada ise İstanbul 13. A ğır Ceza Mahkemesinin 27/11/2018 tarihli ve E.2018/91, K.2018/187 say ılı karar ı ile başvurucunun beraatine kara r verilmiş; yap ılan istinaf ba şvurusunun da İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin 28/1/2020 tarihli ve E.2019/132, K.2020/136 say ılı karar ı ile esastan reddedilerek hükmün bu şekilde kesinle ştiği görülmü ştür. 18. Bölge İdare Mahkemesinin karar ı üzerine yap ılan temyiz incelemesinde ise Dan ıştay Onikinci Dairesi (Daire) 17/2/2020 tarihli ve E.2019/1562, K.2020/1317 say ılı karar ı ile hükmü gerekçeli olarak onam ıştır. Dairenin gerekçesi şu şekildedir: Her ne kadar Ankara 5. İdare Mahkemesinin 18.04.2018 tarih ve E:2018/170, K:2018/985 say ılı karar ında 18.04.2018 tarih itibariyle UYAP kay ıtlar ının incelenmesinden Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 5davac ı ile ilgili yap ılan tespitleri destekleyecek şekilde davac ı hakk ında 'FETÖ-PDY Silahl ı Terör Örgütüne Üye Olma' ve 'FETÖ-PDY-Terörizmin Finansman ın Önlenmesi Hakk ındaki Kanuna Muhalefet' suçlar ından İstanbul 13. A ğır Ceza Mahkemesi'nin 2017/145 esas say ılı dosyas ında kamu davas ı aç ıldığı ve san ık s ıfat ıyla yarg ılamas ının devam etti ğinin görüldüğü belirtilse de, İstanbul 13. A ğır Ceza Mahkemesi'nin 2017/145 esas say ılı dosyas ından tefrikle Mahkemenin 2018/91 esas ında davac ı ile ilgili görülen davada 27/11/2018 tarih ve 2018/187 karar say ılı karar ile davac ının beraatine karar verildi ği, karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu talebinin de İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3 Ceza Dairesinin 28/01/2020 tarih ve E:2019/132, K:2020/136 say ılı karar ı ile esastan reddine karar verildi ği görülmü ştür. Davac ı hakk ında Deniz Kuvvetleri Komutanl ığı İstihbarat Ba şkanl ığı'nca düzenlenen rapor ve dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde davac ı taraf ından 201 1 yılında 926 say ılı Kanuna eklenen Geçici 32. maddeden yararland ırılma talebiyle yap ılan başvurunun reddi yönünde tesis edilen davaya konu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna var ıldığı gerekçesiyle yarg ılaman ın yenilenmesi talebi kabul edilerek yeniden incelenen davan ın reddine dair verilen karara kar şı yap ılan istinaf talebinin reddi yolundaki temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyi z nedenleri karar ın bozulmas ını gerektirecek nitelikte görülmemi ştir. 19. Başvurucu, nihai karar ı 7/7/2020 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 23/7/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk20. 926 say ılı Kanun'un geçici 32. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "12 Mart 1971 tarihinden bu Kanunun yay ımı tarihine kadar, yarg ı denetimine kapal ı idari işlemler veya Yüksek Askerî Şûra kararlar ı ile Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ili şiği kesilenler veya vefatlar ı hâlinde hak sahipleri, bu madde hükümlerinden yararlanabilme k için altm ış gün içinde Milli Savunma Bakanl ığına başvururlar. Milli Savunma Bakan ı, başvurunun kabulüne veya reddine en geç alt ı ay içinde karar verir. Milli Savunma Bakan ı, haz ırlık amac ıyla sadece gerekli yaz ışmalar ın yap ılmas ı hususunda yard ımc ı olmak üzere gerekti ğinde komisyonlar kurabilir ve bu komisyonlara, ilgili bakanl ıklar ile kamu kurum ve kurulu şlar ından temsilci ça ğırabilir. İlgililerin, Tür k Silahl ı Kuvvetlerinden ili şiklerinin kesilmesine esas bilgi ve belgeler Genelkurma y Başkanl ığınca en geç altm ış gün içinde Milli Savunma Bakanl ığına gönderilir. Başvurunun reddi hâlinde, bu ret i şlemine kar şı ilgililer altm ış gün içinde Asker î Yüksek İdare Mahkemesinde dava açabilirler. 21. 4/7/1972 tarihli ve 1602 say ılı mülga Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun 56. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde; İdari Yarg ılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun ...bilirki şi, keşif, delillerin tespitine... ili şkin hükümleri uygulan ır.'' Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 6B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 22. Sözle şme'nin 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1. Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, kamuya aç ık olarak ve makul bi r süre içinde görülmesini isteme hakk ına sahiptir... 2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçlulu ğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum say ılır. ..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 23. AİHM bir yarg ılamada hak ve özgürlüklerin gerçek anlamda korunabilmesi için davaya bakan mahkemelerin taraflar ın dayanaklar ını, iddialar ını ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevi oldu ğunu belirtmektedir ( Dulaurans/Fransa, B. No: 34553/97, 21/3/2000, 33). A İHM mahkemelerin davaya yakla şma yönteminin ba şvurucular ın iddialar ına yan ıt vermekten ve temel şikâyetlerini incelemekten kaç ınmaya neden oldu ğunu tespit etti ği durumlar ı, davan ın hakkaniyete uygun bir biçimde incelenme hakk ı yönünden Sözleşme nin 6. maddesinin ihlali olarak nitelendirmektedir ( Kuznetsov/Rusya , B. No: 184/02, 11/4/2007, 84, 85). 24. AİHM ayr ıca derece mahkemelerinin kararlar ın yap ısı ve içeriği ile ilgili olara k özellikle delillerin kabulü ve de ğerlendirilmesinde geni ş bir takdir yetkisine sahip oldu ğunu pek çok karar ında yinelemi ştir (Van Mechelen ve di ğerleri/Hollanda , B. No: 21363/93, 21364/93, 21427/93 ve 22056/93, 23/4/1997, 50; Barbera Messegue ve Jabardo/ İspanya , B. No: 10590/83, 6/12/1988, 68). Bu ba ğlamda temel hak ve özgürlüklerin ihlali sonucunu doğuracak derecede ve keyfî olmad ıkça belirli bir kan ıt türünün kabul edilebilir olup olmad ığına ve de ğerlendirme şekline karar vermenin ilk derece mahkemelerinin görevi olduğunu vurgulamaktad ır (Garcia Ruiz/ İspanya , B. No: 30544/96, 21/1/1996, 28; S.N./İsveç, B. No: 34209/96, 2/7/2002, 44). 25. Bunun yan ı s ıra AİHM; derece mahkemelerinin kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda olmamakla birlikte somut davan ın özelliğine göre esas sorunlar ı incelemi ş olduğunu, aç ık ya da z ımni anlaşılabilir bir şekilde gerekçeli karar ında yer almas ına önem vermektedir ( Boldea/Romanya , B. No: 19997/02, 15/2/2007, 30; Hiro Balani/İspanya , B. No: 18064/91, 9/12/1994, 27). Zira mahkemelerin taraflar ın temyiz hakk ını kullanabilmeleri için gerekli olan kararlar ını hukuken geçerli hangi temele dayand ırdıklar ını yeterince aç ıklama yükümlülü ğü alt ında bulunduklar ını belirtmektedir (Hadj ıanastass ıou/Yunanistan , B. No: 12945/87, 16/12/1992, 33). 26. Ayr ıca kanun yolu mahkemelerince verilen karar gerekçelerinin ayr ıntılı olmamas ı da söz konusu hakk ın ihlal edildi ği şeklinde yorumlanmamal ıdır. Kanun yolu mahkemelerince verilen bu tür kararlar ın ilk derece mahkemesi kararlar ında yer verilen Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 7gerekçelerin kabul edilmi ş olduğu şeklinde yorumlanmas ı gerekmektedir ( Garcia Ruiz/İspanya , 26). V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 28. Başvurucu, ba şvuruya konu yarg ılamalara mesnet te şkil eden suçlamalara ili şkin beraat kararlar ına rağmen 926 say ılı Kanun'un 32. maddesinden yararlanma talebinin reddedilmesinin keyfî kararlarla verildi ğini ve bu sebeple maddi kay ıplara uğrad ığını belirterek mülkiyet ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 29. Bakanl ık görüşünde, başvurucunun Anayasa Mahkemesi önünde ileri sürdü ğü iddialar ın idari yarg ı mercileri önünde incelendi ği ve bu inceleme neticesinde bir karar a var ıldığı husususun kanun yolu şikâyeti kapsam ında olduğunun dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmiştir. 30. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı bireysel ba şvuru formundaki iddialar ını yinelemiştir. B. Değerlendirme 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yönelik ihlal iddias ı Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ında sağlanan güvenceyi aktif hale getirebilecek yeterlilikte bir iddia olmas ının aksine mahkeme karar ının sonucuna ba ğlı olmas ı nedeniyle, başvurucunun 926 say ılı Kanun'un 32. maddesinden yararlanma talebinin reddine dair i şleme ilişkin yarg ı sürecine yönelik iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 32. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 33. Anayasa'n ın "Duruşmalar ın aç ık ve kararlar ın gerekçeli olmas ı" kenar başlıklı 141. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 835. Öte yandan, yeniden yarg ılama talebinin derece mahkemelerince kabul edilerek tekrar yarg ılama yap ılamas ı hâlinde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelemenin mümkün olduğu, aksi takdirde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında inceleme yap ılamayaca ğı aç ıktır. Olayda, yeniden yarg ılanma talebinin kabulü sonras ı kesinleşen karar bireysel ba şvuruya konu edildi ğinden ihlal iddialar ının Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ının kapsam ında yer ald ığı, bir başka ifadeyle ba şvurunun Anayasa ve Sözle şme hükümleriyle konu bak ımından bağdaşmazl ık göstermedi ği anlaşılm ıştır. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 36. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin adil yarg ı lanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine ". ..ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu AİHM'in birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 37. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 38. Gerekçeli karar hakk ı, kişilerin adil bir şekilde yarg ılanmalar ını sağlamay ı ve denetlemeyi amaçlamaktad ır. Bu hak, taraflar ın muhakeme s ıras ında ileri sürdükleri iddialar ının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmedi ğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlar ına verilen yarg ı kararlar ının sebeplerini toplumun ö ğrenmesinin sağlanmas ı için de gereklidir ( Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 31, 34). 39. Mahkemelerin an ılan yükümlülü ğü, yarg ılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anlaşılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğilse de ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56) davan ın esas sorunlar ının incelenmi ş olduğu gerekçeli karardan anla şılmal ıdır. 40. Bir kararda tam olarak hangi unsurlar ın bulunmas ı gerektiği davan ın niteliğine ve koşullar ına bağlıdır. Muhakeme s ıras ında aç ık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmalar ın davan ın sonucuna etkili olmas ı, başka bir deyi şle davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunmas ı hâlinde davayla do ğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile cevap verilmesi gerekir ( Sencer Ba şat ve diğerleri, 35, 39). Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 941. Ayr ıca kanun yolu incelemesi yapan mercinin yarg ılamay ı yapan mahkemenin karar ını uygun bulmas ı hâlinde bunu ya ayn ı gerekçeyi kullanarak ya da bir at ıfla karar ına yans ıtmas ı yeterlidir. Burada önemli olan husus temyiz merciinin bir şekilde temyizde dile getirilmiş ana unsurlar ı incelediğini, derece mahkemesinin karar ını inceleyerek onad ığını ya da bozduğunu göstermesidir ( Yasemin Ek şi, 57). 42. Derece mahkemesi karar ında esasl ı iddialar ın karşılanmamas ı veya bu iddialara makul bir gerekçe ile cevap verilmemesi hâlinde ise kanun yolu incelemesi yapan mercinin -ayn ı iddialar ın kendisi önünde de ileri sürülmesi hâlinde- ilgili iddialara yönelik at ıf yapacağı bir ilk derece mahkemesi de ğerlendirmesi söz konusu olmayacakt ır. Bu durumda kanun yolu incelemesi yapan mercinin davayla do ğrudan ilgili olan bu hususlar ı ayr ıca değerlendirerek makul bir gerekçe ile cevap vermesi anayasal yükümlülük gere ğidir. 43. Öte yandan bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği ilgili mevzuat ı yorumlamak derece mahkemelerinin görevi olup Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda incelediği husus, derece mahkemelerinin gerekçelerine esas yorumun Anayasa'da güvence altına al ınan temel hak ve özgürlükleri ihlal edip etmedi ğidir (Şeyma Kayao ğlu, B. No: 2014/5491, 5/7/2017, 53). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Başvurucu, ba şvuruya konu yarg ılamalara mesnet te şkil eden suçlamalara ilişkin beraat kararlar ına rağmen bu durumu dikkate almayan Bölge İdare Mahkemesi ve Dan ıştay kararlar ının gerekçesiz olmas ından yak ınmaktad ır. Yukar ıda yer verilen genel ilkeler kapsam ında öncelikle ba şvurucunun belirtilen iddialar ının davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte esasl ı iddialar olup olmad ığı ve söz konusu iddialar ın aç ıkça cevapland ırılmas ının gerekip gerekmedi ği incelenmelidir. 45. Başvuruya konu olayda ba şvurucu hakk ında, Yüksek Askerî Şûra karar ı ile Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ihraç edilmesine yönelik i şlemin dayanaklar ının bir y ıllık hapis cezas ına ilişkin mahkûmiyet hükmü ile Deniz Kuvvetleri Komutanl ığı İstihbarat Başkanl ığınca düzenlenen raporlar oldu ğu ortaya konmu ş ve bu husus İdare Mahkemesince gerekçeli kararda belirtilmi ştir. 46. Mahkemenin gerekçesinden, Mahkemenin istihbarat raporlar ını tek başına yeterli görmedi ği, başvurucunun FETÖ/PDY'ye üye olma ve Terörizmin Finansman ının Önlenmesi Hakk ındaki Kanun'a muhalefet suçlar ından yarg ılanmas ını davan ın reddine esas ald ığı anlaşılm ıştır. 47. Nitekim ba şvurucu da temyiz dilekçesinde; hakk ındaki suçlamalarla ilgili aç ılan kamu davas ından beraat etti ğini, istihbari oldu ğu belirtilen raporlar ın delillendirilmedi ğini, zanna dayal ı olduğunu, ayr ıntıya yer verilmedi ğini ve siyasi saiklerle kötü niyetli olarak kaleme al ındığını belirterek mahkeme karar ının bu sebeplerle bozulmas ı gerektiğini ileri sürmüştür. Daire gerekçeli onamas ında söz konusu iddialara yönelik herhangi bir aç ıklama yapmam ış yaln ızca FETÖ/PDY kapsam ında İstanbul 13. A ğır Ceza Mahkemesinde aç ılan davada ba şvurucunun beraatine karar verildi ğini ve bu hükmün kesinle ştiğini belirtmekle yetinmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 1048. Somut olayda ba şvurucu, kendisine itham edilen tüm suçlamalara ili şkin yap ılan ceza yarg ılamalar ından beraat etti ğine dair ileri sürdü ğü hususun do ğruluğu tart ışmas ızdır. Başvurucuya göre aksi yöndeki bilgiler gerçe ği yans ıtmayan, somut bir veriye veya belgeye dayanmayan istihbari nitelikte bir yorumdan ibarettir. Bu durumda gerekçeli karar hakk ı sonuca etkili olacak bu önemli iddian ın tart ışılmas ını, değerlendirilmesini ve ba şvurucunun itiraz ının karşılanmas ını zorunlu k ılmaktad ır. Buna kar şılık bireysel ba şvuruya konu temyiz karar ında bu husus de ğerlendirilmemi ş, bunun yerine hiçbir aç ıklama yap ılmadan idare taraf ından sunulan istihbarat raporunun do ğru olduğu kabul edilmi ştir. 49.İdare mahkemelerinin sunulan istihbari bilgileri sorgulamadan kabul etmesi, uygulamada bu bilgilerin otomatik sonuç do ğurmas ı anlam ına gelir. Halbuki Anayasa Mahkemesi yak ın tarihli bir karar ında istihbari bildirimlerin idari ve yarg ısal makamlarca sorgulanmadan esas al ınmas ının Anayasa yla ba ğdaşmayacağını belirtmi ştir. Anayasa Mahkemesine göre ...güvenlik kurumlar ınca yap ılacak değerlendirmenin otomatik sonuç doğurmas ı idarelere ve idari i şlemi denetleyecek mahkemelere gerçek ve tüzel ki şilerin terör örgütleriyle iltisak ı yahut irtibat ı bulunup bulunmad ığı hususunda de ğerlendirme yapma yetkisinin verilmemesi, söz konusu bildirimlerin do ğruluğunu denetleme ve gerçek duruma göre idari i şlem tesis etme imkân ını önemli ölçüde s ınırlamaktad ır (AYM, E. 2018/90, K.2019/85, 14/11/2019, 47). 50. Somut olayda idare mahkemesinin kamu makamlar ınca haz ırlanan belgeye üstünlük tan ıyarak, adeta mutlak bir gerçeklik karinesi atfettiği anlaşılmaktad ır. Halbuki, içeriğine itiraz edilen bir belgede yer alan bilgilerin hükme esas al ınırken incelenmesi, güvenilirli ğinin ve do ğruluğunun tespit edilmesi hakkaniyete uygun bir yarg ılaman ın olmazsa olmaz şart ıdır. 51. Bu ba ğlamda Mahkeme karar ının gerekçesi ile di ğer delillerin niteli ği dikkate alındığında, başvurucunun açt ığı davada istihbarat raporlar ı ile ilgili olarak belirtilen iddialara rağmen bu hususlar ın tart ışılmam ış ve bir de ğerlendirmenin yap ılmam ış olmas ı, yarg ılaman ın bütünü yönünden adil yarg ılanma hakk ını ihlal eder niteliktedir. Mahkemenin gerekçesinde başvurucunun irticai faaliyetlerde bulundu ğuna yönelik tespitler gösterilemedi ği gibi buna dair bir aç ıklamaya da yer verilmemi ştir. Öte yandan ba şvurucunun temel iddialar ının ilk derece mahkemesince kararda tart ışılmamas ına ve gerekçe olu şturulmamas ına rağmen başvurucu taraf ından ileri sürülen esasl ı iddialar ın temyiz merciince de kar şılanmad ığı görülmüştür. Bu durumun yarg ılamay ı bir bütün hâlinde adil olmaktan ç ıkard ığı değerlendirilmi ştir. 52. Sonuç olarak Mahkemenin, ba şvurucunun irticai faaliyetlerde bulunduğuna yönelik idarenin de ğerlendirmesini ara ştırmadan, s ırf hakk ında istihbari rapor bulundu ğu olgusundan hareketle reddetti ği davada ilgili ve yeterli gerekçe bulunmad ığı kanaatine var ılm ıştır. 53. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 113. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 54. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ına hükmedilmesi ile manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 55. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 56. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 57. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 446,90 TL harç ve 9,900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.346,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ı ihlalinin sonuçlar ı nın ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 5. İdare Mahkemesine (E.2018/170, K.2018/985 say ılı kararla ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, E. 446,90 TL harç ve 9,900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.346,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2020/24279 Karar Tarihi : 6/10/2022 12G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/10/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.