TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BÜNYAM İN UÇAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32004) Karar Tarihi: 3/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 3/7/2020-31174 Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Bünyamin UÇAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iptal davas ında delil olarak kullan ılan gizli bilgi ve belgel
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BÜNYAM İN UÇAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/32004) Karar Tarihi: 3/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 3/7/2020-31174 Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUNMuammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Bünyamin UÇAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iptal davas ında delil olarak kullan ılan gizli bilgi ve belgelerden haberdar edilmeme sebebiyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 10/8/2017 ve 11/8/2017 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Kişi yönünden tespit edilen hukuki irtibat nedeniyle 2017/32009 numaral ı bireysel ba şvurunun 2017/32004 numaral ı bireysel ba şvuru ile birle ştirilerek incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucunun 2015 y ılı Jandarma Genel Komutanl ığı D ış Kaynaktan Sözleşmeli Subay Temini S ınav ı ile Kara Kuvvetleri Komutanl ığı D ış Kaynaktan Muvazza f Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 3Astsubay Temini S ınav ı'nda başarılı olduktan sonra güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı raporunun (güvenlik soru şturmas ı) olumsuz oldu ğundan bahisle i şlemlerinin sonland ırılmas ına karar verilmi ştir. 10. Başvurucu, i şlemlerinin sonland ırılmas ına ilişkin işlemin iptali istemiyle Ankara 13. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) Jandarma Genel Komutanl ığı ve Millî Savunma Bakanl ığı (Bundan böyle İdareler olarak an ılacakt ır.) aleyhine iki ayr ı dava açm ıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde güvenlik soru şturmas ının -kanaatine göre- kendisi ile ilgili olmad ığını, babas ına ilişkin iddialarla ilgili olabilece ğini belirtmek suretiyle iddialar ını öne sürmüştür. 11. İdarelerin yarg ılama s ıras ında Mahkemeye sunduklar ı savunmalar ında, dava konusu i şlemlerin iptal sebebi olarak ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsu z olduğunun belirtildi ği fakat içeri ğine ilişkin bir bilginin yer almad ığı tespit edilmi ştir. Başvurucu, İdarelerin savunmalar ına karşı verdiği cevap dilekçesinde güvenlik soruşturmas ının olumsuz olarak de ğerlendirilmesine sebep olan bilgilerin ne/neler oldu ğunun İdarelerin savunmaya ili şkin beyanlar ında belirtilmedi ğini vurgulam ıştır. 12. Mahkemenin 29/4/2016 tarihli ara kararlar ı ile daval ı İdarelerden dava konus u işlem ve i şleme dayanak te şkil eden tüm bilgi ve belgelerin gönderilmesinin istenmesi üzerine Jandarma Genel Komutanl ığı taraf ından 2/6/2016 tarihli, Millî Savunma Bakanl ığı taraf ından ise 31/5/2016 tarihli ve "gizli" ibareli belgelerin Mahkemeye sunuldu ğu anlaşılm ıştır. 13. Mahkeme; her iki davay ı da İdarelerce dava dosyas ına sunulan, ba şvurucu hakk ında düzenlenen "gizli" ibareli belge ekinde güvenlik soru şturmas ına ilişkin bilgi ve belgelere dayanarak reddetmi ştir. Mahkeme karar gerekçesinde, ba şvurucunun güvenlik soruşturmas ının olumsuz oldu ğunu ifade etmi ş; daval ı İdarelerin ülkenin en hassas kurumlar ı olduğuna da vurgu yaparak ba şvurucunun daval ı İdareler bünyesinde çal ışmas ının sak ıncal ı olup olmad ığını belirlemek konusunda İdarelerin geni ş takdir yetkisi oldu ğunu belirtmi ştir. 14. Başvurucu, Mahkemenin ret karar ına karşı güvenlik soru şturmas ının içeriği hakk ında kendisinin bilgilendirilmedi ği için hak arama özgürlü ğünün engellendi ği ve mahkeme karar ının hukuka ayk ırı olduğu iddias ıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine (Bölge İdare Mahkemesi) istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. Bölge İdare Mahkemesi istina f başvurular ının reddine karar vermi ştir. 15. Nihai kararlar ba şvurucuya 14/7/2017 ve 7/8/2017 tarihlerinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 10/8/2017 ve 11/8/2017 tarihlerinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk16. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun "Dosyalar ın incelenmesi" kenar başlıklı 20. maddesinin (1) ve (2) numaral ı fıkralar ı şöyledir: "Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri ile idare ve vergi mahkemeleri, bakmakta olduklar ı davalara ait her türlü incelemeyi kendili ğinden yapar. Mahkemeler belirlenen süre içinde lüzum gördükleri evrak ın gönderilmesini ve her türlü bilgilerin verilmesin i Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 4taraflardan ve ilgili di ğer yerlerden isteyebilirler. Bu husustaki kararlar ın, ilgililerce, süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Hakl ı sebeplerin bulunmas ı halinde bu süre, bir defaya mahsus olmak üzere uzat ılabilir. ... Ancak, istenen bilgi ve belgeler Devletin güvenli ğine veya yüksek menfaatlerine veya Devletin güvenli ği ve yüksek menfaatleriyle birlikte yabanc ı devletlere de ili şkin ise, Cumhurba şkan ı ya da ilgili Cumhurba şkan ı yard ımc ısı veya bakan, gerekçesini bildirme k suretiyle, söz konusu bilgi ve belgeleri vermeyebilir. (Ek Cümle: 10/6/1994-4001/10 md. ) Verilmeyen bilgi ve belgelere dayan ılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez." B. Uluslararas ı Hukuk 1. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi 17. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes davas ının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından ... görülmesini isteme hakk ına sahiptir..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 18. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni hak ve uyu şmazl ıklar kolunun kamu personeline ili şkin davalarda uygulanabilirli ğine ilişkin son içtihad ını Vilho Eskelinen ve di ğerleri/Finlandiya (B. No: 63235/00, 19/4/2007, 39-64) karar ında belirlemi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "62. Özet olarak, savunmac ı devletin, Mahkeme önünde, 6. maddenin korumas ından mahrum b ırakmak amac ıyla bir ba şvuran ın, memur statüsünü öne sürebilmesi için, iki ko şul bir araya gelmelidir. İlk olarak, ilgili devletin iç hukuku, söz konusu görev ya da çal ışan kategorisi için, mahkemeye eri şimi yasaklam ış olmal ıdır..." 19. Kural olarak ba şvurucular, davan ın karşı taraf ına tan ınan bir avantaj ın kendilerine zarar vermi ş olduğunu veya bu durumdan olumsuz etkilendiklerini ispat etmek zorunda de ğildir. Taraflardan birine tan ınan, diğerine tan ınmayan avantaj ın fiilen olumsuz bir sonuç do ğurduğuna dair delil bulunmasa da silahlar ın eşitliği ilkesi ihlal edilmi ş say ılır (Zagorodnikov/Rusya , B. No: 66941/01, 7/6/2007, 30). 20. Hakkaniyete uygun yarg ılanma nın temel unsuru, yarg ılaman ın çelişmeli olmas ı ve taraflar aras ında silahlar ın eşitliğinin sağlanmas ıdır (Rowe ve Davis/Birle şik Krall ık [BD], B. No: 28901/95, 16/2/2000, 60). Adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından olan çeli şmeli yarg ılama ilkesi taraflara, dava dosyas ındaki belgeler hakk ında bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakk ını tan ımay ı, bu nedenle taraflar ın yarg ılaman ın bütününe aktif olarak kat ılmas ını gerektirmektedir. Bu anlamda mahkemece taraflar ın dinlenmemesi, taraflara delillere kar şı çıkma imkân ı verilmemesi yarg ılama faaliyetinin hakkaniyete ayk ırı hâle gelmesine neden olabilecektir ( Feldbrugge/Hollanda , B. No: 8562/79, 29/5/1986, 44). Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 521. AİHM, hükme esas olan ve gizli oldu ğu belirtilen belgelere taraflar ın erişimini n kısıtlanmas ını ihlal sebebi sayd ığı birçok karar ından biri olan Miran/Türkiye (B. No: 43980/04, 21/4/2009) karar ında, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde görülen davada gizli ibareli belgelere ba şvuran ın erişiminin imkâns ız olmas ına ilişkin şikâyet yönünden Sözleşme nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. AİHM, benzer bir karar ında gizli ibareli belgelere eri şimin sağlanmamas ının silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkesine ayk ırı olduğu gerekçesiyle Sözle şme nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ihlal edildi ğine hükmetmi ştir (Güner Çorum/Türkiye , B. No: 59739/00, 31/10/2006, 21-30). 22. Sözle şme nin 6. maddesinde davada kullan ılan delillerin ispat güçleri ile ilgili bir düzenleme bulunmamakla birlikte A İHM de delilerin kabul edilebilirli ği ile ilgili olarak somut davada kullan ılan delillerin silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri gözetilerek tart ışılıp tart ışılmad ığını ya da söz konusu delillerin yarg ılaman ın bir bütün olarak adil olup olmamas ına etkisini de ğerlendirmekte ( Tamminen/Finlandiya , B. No: 40847/98, 15/6/2004, 40, 41; Barberà, Messegué ve Jabardo/ İspanya , B. No: 10590/83, 6/12/1988, 68, 81-89) ve birçok karar ında Sözle şme nin 6. maddesinin adil yarg ılanma hakk ını güvence alt ına almakla beraber öncelikli olarak ulusal hukuk ba ğlam ında düzenlenmesi gereken bir konu olan delillerin kabul edilebilirli ğine ilişkin bir kural ortaya koymad ığını belirtmektedir ( Schenk/İsviçre , B. No: 10862/84, 12/7/1988, 45, 46; Desde/Türkiye , B. No: 23909/03, 1/2/2011, 124). V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 3/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu; güvenlik soru şturmas ının içeriğinin ne oldu ğu konusunda bilgi sahibi olamad ığını, Mahkemeden raporun içeri ği ile ilgili bilgilendirilmek istemesine ra ğmen talebinin yerine getirilmedi ğini ifade etmektedir. Ba şvurucu; babas ının siyasi faaliyetleri sebebiyle i şlemlerin sonland ırıldığını tahmin etti ğini fakat ceza sorumlulu ğunun şahsi olduğunu, benzer durumdaki ki şilerin başarılı say ıldığını belirtmektedir. Ba şvurucu, belirtilen gerekçelerle adil yarg ılanma ve kamu hizmetine girme haklar ı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir. B. Değerlendirme 25. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 26. Anayasa n ın 5. maddesi şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 6ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 28. Başvurucunun iddias ının özü, subayl ık s ınavlar ında başarılı olmas ına rağmen işlemlerinin sonland ırılmas ına ilişkin işlemin iptali davas ında Mahkeme taraf ından gerekçeye esas al ınan güvenlik soru şturmas ının içeriğinden haberdar edilmemesidir. Ba şvurucunun bu sebeplerle iddia hakk ında bilgi sahibi olma, kar şı tez ve delillerini sunma hakk ından yoksun bırak ıldığı iddialar ı nedeniyle ba şvurunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden29. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı s ıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 30. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme, bunun do ğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak olduğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 31. Anayasa Mahkemesi; Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin "medeni hak ve yükümlülükler ile ilgil i uyuşmazl ıklar ın" ve bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğunu belirterek hakk ın kapsam ının bu konularla s ınırland ırıldığını, hak arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ba şvurucunun ya medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiğini belirtmi ştir (Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, 21). 32. Anayasa Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni hak ve yükümlülüklerin karara ba ğlanmas ıyla ilgili bir yarg ılama usulünde Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 7uygulanabilmesi için öncelikle ortada bir uyuşmazl ığın bulunmas ı gerektiğini belirterek AİHM ile benzer ilkeleri benimsemi ştir (İsmail Taşpınar, B. No: 2013/3912, 6/2/2014, 21). 33. AİHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni hak ve uyuşmazl ıklar kolunun kamu personeline ili şkin davalarda uygulanabilirli ğine ilişkin so n içtihad ı olan Vilho Eskelinen karar ında ilk şart ın ilgili devletin iç hukukunda mahkemeye erişimin yasaklanmam ış olmas ı gerektiği belirtilmi ştir (bkz. 18). 34. Bireysel ba şvuruya konu olayda ba şvurucunun muvazzaf astsubay temini sınavlar ında başarılı olduktan sonra güvenlik soru şturmas ının olumsuz oldu ğundan bahisle işlemlerinin sonland ırılmas ına ilişkin işlemlerin dava konusu edildi ği görülmektedir. 35. Başvuruya konu i şlemin hukukumuzda dava edilebilirli ğinin önlenmesine ilişkin bir düzenleme bulunmad ığı gibi başvurucunun davas ının Mahkeme taraf ından esasta n incelenmek üzere karar verildi ği tespit edildi ğinden ihlal iddialar ının konusunun Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alan ının kapsam ında yer ald ığının kabulü ile adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinin somut ba şvuruya uygulanmas ının kabulü gerekir. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden36. Başvurucunun güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen ve Mahkemenin karar ında gerekçe olarak dayan ılan bilgilerin içeri ği konusunda bilgi sahibi olamad ığına ilişkin iddialar ının aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine kara r verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşıldığından silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden37. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddia , savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan , B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). 38. Adil yarg ılanma hakk ının unsurlar ından biri de silahlar ı n eşitliği ilkesidir. Silahlar ın eşitliği ilkesi davan ın taraflar ının usule ili şkin haklar bak ımından ayn ı koşullara tabi tutulmas ı ve taraflardan birinin di ğerine göre daha zay ıf bir duruma dü şürülmeksizin iddia ve savunmalar ını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme f ırsat ına sahip olmas ı anlam ına gelir. Ceza davalar ının yan ı s ıra medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazl ıklara ilişkin hukuk davalar ında ve idari davalarda da bu ilkeye uyulmas ı gerekir (Mustafa Tu ğrul, B. No: 2013/657, 28/11/2014, 32). 39. Çelişmeli yarg ılama ilkesi, silahlar ın eşitliği ilkesi ile yak ından ilişkili olup bu iki ilke birbirini tamamlar niteliktedir. Zira çeli şmeli yarg ılama ilkesinin ihlal edilmesi durumunda davas ını savunabilmesi aç ısından taraflar aras ındaki denge bozulacakt ır. Çelişmeli yarg ılaman ın medeni haklara ili şkin davalarda da kabul ediliyor olmas ı, medeni bir hakka ili şkin yarg ılamada taraflar ın duruşmada haz ır bulunmas ı da dâhil olmak üzere yarg ılaman ın bütününe aktif olarak kat ılmalar ını gerektirir ( Tahir Gökatalay , B. No: 2013/1780, 20/3/2014, 25). Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 840. Derece mahkemeleri nezdindeki yarg ılamalarda izlenen delil kurallar ı ve bunlar ın yorumlanmas ı kural olarak belirtilen hususlar ın değerlendirilmesi aç ısından daha elverişli konumda olan söz konusu mahkemelere aittir. Bununla birlikte delillerin incelenme ve değerlendirilme yönteminin aç ık bir hakkaniyetsizlik veya keyfîlik ihtiva etmesi ya da bu değerlendirmelerin silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri gözetilerek yap ılmamas ı durumunda adil yarg ılanma hakk ının gereklerine uygun bir delil de ğerlendirilmesinden söz edilemez ( İsmail Edi ş, B. No: 2012/354, 31/12/2014, 34). 41. Öte yandan adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan çeli şmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkeleri mutlak de ğildir. Baz ı durumlarda birtak ım zorunluluklar veya daha üstün de ğerdeki bir kamusal yarar gözetilerek bu ilkelerin gereklerinin belli ölçüde yumuşatılmas ı ve bunlara ayk ırı tedbirler al ınmas ı mümkündür. Dolay ısıyla çelişmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkelerine ayk ırı işlemlerin yap ılmas ı tek başına adil yarg ılanma hakk ının ihlal edilmesi sonucunu do ğurmaz. Sözü edilen ilkelere ayk ırı işlemlerin adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğinden söz edilebilmesi için bu ayk ırılığın bir bütün olarak bak ıldığında yarg ılaman ın hakkaniyetini zedelemi ş olmas ı gerekir ( Hac ı Karabulut, B. No: 2017/14871, 9/10/2019, 32). 42. Çelişmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkelerine ayk ırılığın yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi ği değerlendirilirken yarg ılaman ın bütününe bak ılmas ı gerekmektedir. Bu çerçevede çeli şmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkelerine ayk ırılığın sonuçlar ının yarg ılaman ın ilerleyen safhalar ında giderildi ği veya en az ından giderilme imkân ının bulundu ğu hâllerde söz konusu ayk ırılığın bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetinin zedeledi ği sonucuna ula şılamayacak ve bu durumda adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinden söz edilemeyecektir ( Hac ı Karabulut, 33). 43. Başvuru konusu olayda ba şvurucu, sözle şmeli subayl ık ve muvazzaf astsubay temini s ınavlar ında başarılı olmas ına rağmen güvenlik soru şturmas ının olumsuz oldu ğu gerekçesiyle i şlemlerinin sonland ırılmas ına ilişkin işlemlerin iptali talebiyle dava açm ıştır. Başka bir deyi şle dava konusu i şlemin temelinde güvenlik soru şturmas ının içeriği yer almaktad ır. Başvurucunun güvenlik soru şturmas ına ilişkin savunmalar ını yapabilmek ve iddialar ını ileri sürebilmek aç ısından güvenlik soru şturmas ının içeriğinden haberdar olmas ı büyük önem ta şımaktad ır. Aksi durumda ba şvurucunun İdarelerin güvenlik soru şturmas ının içeriğine dayanarak tesis ettikleri i şlem ve dosya içeri ğindeki savunmalar ı karşısında zay ıf ve dezavantajl ı bir konuma dü şeceği aç ıktır. 44. Başvurucu, dava dilekçesinde İdarelerin savunmas ına karşı sunduğu cevap dilekçesinde ve davan ın reddi üzerine istinaf istemli dilekçesinde güvenlik soru şturmas ı içeriğinden haberdar olmad ığını vurgulam ıştır. Başvurucunun çeli şmeli yarg ılama ve silahlar ın eşitliği ilkelerine ayk ırı bir uygulamaya maruz kald ığı aç ıktır. Ancak bu ayk ırılığın adil yarg ılanma hakk ı bak ımından bir ihlale yol açt ığının söylenebilmesi için bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi ği değerlendirilmelidir. 45. Somut olayda Mahkemece daval ı İdarelerden i şlemlere esas al ınan bilgi ve belgelerin gönderilmesinin talep edilmesine karar verilmesi üzerine ba şvurucu hakk ında gizli ibareli bilgi ve belgeler İdareler taraf ından dava dosyas ına sunulmu ştur. Mahkeme de gizli ibareli olarak sunulan belgeleri esas almak suretiyle davan ın reddine karar vermi ştir. Dava dosyalar ının Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden incelenmesi sonucunda daval ı İdareler taraf ından dava dosyas ına sunulan gizli ibareli belgelerin ba şvurucuya bildirildi ğine veya incelettirilme imkân ı verildiğine dair herhangi bilgi ya da belgeye rastlanmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 9Mahkeme taraf ından gizli ibareli bilgi ve belgelerin ba şka şahıs ve makamlar ın özel bilgileri ile şeref, haysiyet ve güvenli ğinin korunmas ı veya idarenin soru şturma metotlar ının gizli tutulmas ı ya da benzeri hakl ı görülebilecek hususlar nedeniyle ba şvurucuya verilmedi ğini gösterecek hiçbir argüman ın ortaya konulmad ığı değerlendirilmi ştir. Ayr ıca an ılan belgelerin başvurucunun incelemesine aç ılmayacağına ilişkin herhangi bir karar al ınmad ığı ve bu belgelerden ba şvurucunun haberdar edilmedi ği tespit edilmi ştir. Belirtilen nedenlerle daval ı İdareler taraf ından sunulan ve mahkeme kararlar ında hükme esas al ınan gizli ibareli belgelere karşı başvurucuya savunma yapma imkân ı verilmemesi nedeniyle ba şvurucunun silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. 46. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 4. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 48. Başvurucu, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 49. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 50. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 51. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 10ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 52.İncelenen ba şvuruda yarg ılama süreci içinde silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlali n mahkeme kararlar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 53. Bu durumda silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine kara r verilmesi gerekir. 54.İhlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ının yeterli giderim sa ğlayacağı sonucuna var ıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 55. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 515 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 13. İdare Mahkemesine (E.2016/1665, K.2016/5348; E.2016/1666, K.2016/5349) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, Başvuru Numaras ı: 2017/32004 Karar Tarihi : 3/6/2020 11E. 515 TL ba şvuru harc ından olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 3/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ