TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AYDIN ÖZTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/34309) Karar Tarihi: 27/1/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 2/4/2021 - 31442 Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Ayd ın ÖZTÜRK Vekili : Av. Duygu DEM İREL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza mahkemesi karar ına karşı yap
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AYDIN ÖZTÜRK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/34309) Karar Tarihi: 27/1/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 2/4/2021 - 31442 Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Hüseyin Özgür SEV İMLİ Başvurucu : Ayd ın ÖZTÜRK Vekili : Av. Duygu DEM İREL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza mahkemesi karar ına karşı yap ılan istinaf ba şvurusunun süre aşımından reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ın a ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 39. Bakanl ık Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünce Bodrum Cumhuriyet Başsavc ılığına gönderilen 23/2/2016 tarihli yaz ıyla, olay tarihinde Bodrum Denetimli Serbestlik Müdürlü ğünde öğretmen olarak görev yapan ba şvurucunun Facebook isimli sosyal paylaşım sitesinde kendi ismiyle olu şturduğu profil üzerinden terör örgütü propagandas ı ve Cumhurba şkan ı'na yönelik hakaret içeren payla şımlarda bulundu ğuna ilişkin ihbarda bulunulmu ştur. 10. Bodrum Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 11/5/2016 tarihli iddianamesiyle başvurucu hakk ında Cumhurba şkan ı'na hakaret suçundan kamu davas ı aç ılm ıştır. 11. Bodrum 3. Asliye Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 13/12/2017 tarihli karar ıyla başvurucunun at ılı suçtan 7.000 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. An ılan karar san ığın yüzüne kar şı ancak müdafiinin yoklu ğunda verilmi ştir. Hüküm fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Dair, san ığın yüzüne kar şı, san ık müdafii Av. Duygu Demirel ve mü ştekinin yoklu ğunda verilen hükmün san ığa tefhiminden, san ık müdafiine tebli ğinden itibaren 7 gün içinde hükm ü veren mahkemeye veya bulundu ğu yer mahkemesine bir dilekçe verilmesi veya zab ıt katibine bir beyanda bulunulmas ı, bu beyan ın tutana ğa geçirilmesi ve tutana ğın hakim e onaylatt ırılmas ı suretiyle İ[zmir] B[ölge] A[dliye] M[ahkemesi] nezdinde [istinaf] yasa yolu açık olmak üzere karar verildi, verilen karar ana çizgileri ile aç ıkland ı." 12. Başvurucu müdafii 8/2/2018 tarihli dilekçesi ile an ılan karara kar şı istina f talebinde bulunmu ştur. 13.İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesi (Daire) 19/7/2018 tarihli karar ında istinaf talebinin yasal süreden sonra yap ıldığını belirterek 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 279. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendi uyar ınca istinaf ba şvurusunun itiraz kanun yolu aç ık olmak üzere süre yönünden reddine karar vermi ştir. Ret gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "İlk derece mahkemesince verilen karar san ığın yüzüne kar şı 13/12/2017 tarihinde verilmiş olup, san ık müdafiinin yoklu ğunda verilip 07/02/201 [8] tarihinde müdafiye tebli ğ olunan karar ın, san ık müdafii taraf ından 08/02/2018 havale tarihli dilekçe ile istina f olunduğu anlaşılmış ise de, istinaf süresinin 13/12/2017 tarihinden itibaren ba şlam ış olma s karşısında, CMK.n ın 273/1 maddesi gere ğince yasal yedi günlük istinaf süresinin 20/12/2017 tarihi mesai sonunda dolmu ş olduğu, istinaf talebinin yasal süre dolduktan sonra yap ıldığı... [anlaşılm ıştır.]" 14. Başvurucunun an ılan mahkeme karar ına yapt ığı itiraz üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi 5/10/2018 tarihli karar ı ile itiraz ın reddine kesin olarak karar vermi ş, başvuru yollar ı bu tarihte tüketilmi ştir. 15. Başvurucu, itiraz ın reddine ili şkin karardan 19/10/2018 tarihinde haberdar olmuş; 19/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk16. 5271 say ılı Kanun'un 261. maddesi şöyledir: "Avukat, müdafili ğini veya vekilli ğini üstlendi ği kişilerin aç ık arzusuna ayk ırı olmamak koşuluyla kanun yollar ına başvurabilir" 17. 5271 say ılı Kanun'un "İstinaf istemi ve süresi" kenar ba şlıklı 273. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) İstinaf istemi, hükmün aç ıklanmas ından itibaren yedi gün içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zab ıt kâtibine bir beyanda bulunulmas ı suretiyl e yap ılır; beyan tutana ğa geçirilir ve tutanak hâkime onaylatt ırılır. Tutuklu san ık hakk ında 263 üncü madde hükmü sakl ıdır. (2) Hüküm, istinaf yoluna ba şvurma hakk ı olanlar ın yokluğunda aç ıklanm ışsa, süre tebliğ tarihinden ba şlar." 18. 5271 say ılı Kanun'un "Dosya üzerinde ön inceleme" kenar ba şlıklı 279. maddesi şöyledir: "(1) Dosya üzerinde yap ılan ön inceleme sonunda; a) Bölge adliye mahkemesinin yetkili olmad ığının anlaşılmas ı hâlinde dosyan ın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine, b) Bölge adliye mahkemesine ba şvurunun süresi içinde yap ılmad ığının, incelenmes i istenen karar ın bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmad ığının, başvuran ın buna hakk ı bulunmad ığının anlaşılmas ı hâlinde istinaf ba şvurusunun reddine, Karar verilir. (Ek cümle: 18/6/2014-6545/76 md.) Bu kararlar itiraza tabidir." 19. Yarg ıtay Ceza Genel Kurulunun 25/12/2012 tarihli ve E.2012/1300, K.2012/1869 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Ayr ıntılar ına Ceza Genel Kurulunun 04.06.1984 gün ve 2-196 say ılı karar ında yer verildiği üzere, san ığın yüzüne kar şı tefhim edilen bir hükmün ayr ıca san ığa veya müdafiin e tebliği gerekmeyip, bir haftal ık temyiz süresi san ığın yüzüne kar şı yap ılan tefhim ile birlikte işlemeye ba şlayacakt ır. Ancak, san ığın yüzüne kar şı yap ılan tefhim ile birlikte temyiz süresinin i şlemey e başlamas ı için kanun yolu bildiriminin kanunun öngördü ğü şekilde ve ilgiliyi yan ıltmayacak biçimde yap ılmas ı gerekmektedir. ... Gerek yüze kar şı, gerekse yoklukta verilen hüküm ve kararlarda, ba şvurulacak kanun yolu süresi, ba şvuru yap ılacak mercii ile ba şvuru şeklinin hiçbir duraksamaya yer vermeyecek biçimde aç ıkça belirtilmesi zorunludur. Bu bildirimlerdeki temel ama ç taraflar ın başvuru haklar ını etkin bir biçimde kullanmalar ının sağlanmas ı ve bu eksiklik Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 5nedeniyle hak kay ıplar ına yol aç ılmamas ıdır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus eksik veya yan ılgılı bildirim nedeniyle bihakk ın kullan ılmas ının engellenip engellenmedi ğinin belirlenmesidir. Bildirimdeki eksikli ğin yol açt ığı bir hak kayb ı bulunmamakta ise, bu durum eski hale getirme nedeni olu şturmayacakt ır. 5271 say ılı CMK n ın 40. maddesinin 1. f ıkras ında, kusuru olmaks ızın bir süreyi geçirmiş olan kişinin, eski hale getirme isteminde bulunabilece ği, 2. f ıkras ında ise, yas a yoluna ba şvuru hakk ının kendisine bildirilmemesi halinde, ki şinin kusursuz say ılacağı açıkça belirtilmi ştir. An ılan düzenlemelerden, hüküm ve kararlardaki kanun yolu bildiriminin; kanun yolu, mercii, şekli ve süresini de kapsamas ı zorunlulu ğu yan ında, aç ıkça anlaşılabilir ve her türlü yan ıltıcı ifadeden uzak olmas ı gerektiği sonucuna var ılmaktad ır. Kanun yolu süresini n bildirilmemesi ya da yan ılgılı bildirilmesi halinde bunun ilgili taraf ı yan ıltarak bihakk ın kullan ılmas ını engellemesi durumunda aç ıklamal ı davetiye ile bu hususun tebli ğinden sonra süreler işlemeye ba şlayacağından muhtemel hak kay ıplar ı önlenecektir. Bu bilgiler ışığında somut olay de ğerlendirildi ğinde; San ık müdafiin yoklu ğunda, haz ır olan san ık [C.A.n ın] yüzüne kar şı verilen 05.12.2007 günlü hükümde ba şvurulacak kanun yoluna ili şkin bildirimde, sürenin ba şlang ıcının 'tefhim ve tebliğ' şeklinde gösterilmesi suretiyle, sürenin 'tefhimden' mi yoksa 'tebli ğden' itibaren m i başlayacağı konusunda duraksamaya neden olundu ğundan, bildirim eksik ve yan ıltıcıdır Dolay ısıyla temyiz süresinin ba şlang ıcının hükmün san ığa tefhimi olan 05.12.2007 tarih i olduğunun kabulü mümkün olmay ıp, sürenin ba şlang ıcının hükmün san ık müdafiine tebli ği olan 27.12.2007 tarihi oldu ğunun kabulü gerekmektedir. Bu itibarla, 27.12.2007 günü tebli ğ edilen hükmü ayn ı gün temyiz eden sanık müdafiinin temyiz isteminin 1412 say ılı CMUK'nun 5320 say ılı Kanunun 8. maddes i uyar ınca halen yürürlükte bulunan 310. maddesinde öngörülen bir haftal ık yasal süre içerisinde yap ıldığı [anlaşılmaktad ır]" 20. Yarg ıtay 2. Ceza Dairesinin 6/5/2010 tarihli ve E.2010/7102, K.2010/15241 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "San ığın yüzüne kar şı verilen 03.12.2007 tarihli hükümde karar ın tefhim vey a tebliğinden itibaren 7 gün içinde temyiz edilebilece ği belirtilerek temyiz süresi ile ilgili olarak san ık müdafiinin yan ıltıldığı ve bu nedenle temyiz talebinin süresinde oldu ğu kabu l edil[miştir.]" 21. Yarg ıtay 10. Ceza Dairesinin 21/11/2011 tarihli ve E.2008/8856, K.2011/57332 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: San ığın yüzüne kar şı verilen hükümde, CMK n ın 34/2. ve 232/6. maddeler i hükümlerine ayk ırı olarak, temyiz süresinin 'tefhimden' itibaren yerine, duraksama oluşturacak biçimde 'tefhim veya tebli ğinden' itibaren ba şlayacağının belirtilmesi nedeniyle usulsüz tefhim yap ıldığından, gerekçeli karar ın tebliği üzerine san ık müdafiinin temyiz isteğinin süresinde oldu ğu kabul edil [miştir.] B. Uluslararas ı Hukuk 22.İlgili uluslararas ı hukuk için bkz. Hasan İşten, B. No: 2015/1950, 22/2/2018, 21-27. Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 6V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 27/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu, hakk ındaki ceza davas ında kendisine tefhim edilip müdafiini n yokluğunda verilen ve kanun yoluna ba şvuru süresinin karar ın kendisine tefhiminden, müdafiine de tebli ğinden itibaren ba şlayacağına dair bildirim içeren karara kar şı müdafiini n tebliğden itibaren yasal süre içinde yapt ığı istinaf ba şvurusunun sürenin tefhimden itibaren başlad ığı gerekçesiyle süre yönünden reddedilmesinin mahkemeye eri şim hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ş; ihlalin tespiti, manevi tazminat ve yeniden yarg ılama taleplerinde bulunmuştur. 25. Bakanl ık görüşünde; kanun yoluna ba şvurma hakk ının belli bir süre ko şuluna bağlanmas ının hukuki güvenlik ve istikrar ın sağlanmas ı gibi önemli ve me şru bir amaca hizmet etti ği, bu nedenle ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin hakl ı bir sebebe dayand ığı, tefhim edilen k ısa kararda istinaf kanun yolun a başvurulabilece ğinin, başvuru süresinin ve merciinin aç ıkça gösterildi ği, başvurucunun savunmas ını üstlenen müdafinin kanun yollar ına başvuru için yeterli düzeyde hukuki bilgiye sahip oldu ğu ve istinaf süresinin karar ın yüze kar şı verildiği hâllerde tefhimden itibaren işlemeye ba şlayacağını bilmemesinin dü şünülemeyece ği, an ılan süre ko şulunun başvurucunun kanun yoluna ba şvurmas ını imkâns ız hâle getirmedi ği, aşırı derece zorlaştırmad ığı ya da süreye ili şkin kurallar ın kat ı yorumlanmad ığı, dolay ısıyla mahkemeye erişim hakk ına yönelik müdahalenin ölçülü oldu ğu ifade edilmi ştir. 26. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında iddialar ını yinelemiştir. 2. Değerlendirme 27. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 28. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 7b. Esas Yönünden i. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 29. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine "...ile adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 30. Mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyuşmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelmektedir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 31. Öte yandan mahkemeye eri şim hakk ı ilk derece mahkemesine dava açma hakk ının yan ı sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise an ılan yollara ba şvurma hakk ını da içerir ( Ali Atl ı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, 49). Bu hak, suç isnad ına ilişkin uyuşmazl ıklarda da uygulanabilir bir hakt ır. Bu ba ğlamda mahkemeye eri şim hakk ı; hakk ında suç isnad ı bulunan bir kimsenin bu isnatla ilgili olarak bir mahkeme taraf ından bu isnad ın yerinde oldu ğu ya da olmad ığı yönünde bir karar verilmesini isteme, itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise an ılan yollara ba şvurma hakk ını da içerir (Hasan İşten, 36). 32. Mahkeme kararlar ının hukuka uygun olup olmad ığına yönelik uyu şmazl ığın çözümlenmek üzere bir yarg ı makam ı önüne ta şınmas ı kanun yolu na başvurma olarak nitelendirilmektedir. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Adil yarg ılanma hakk ı bir mahkeme karar ına karşı üst yarg ı yollar ına başvurabilmeyi güvence altına almamakla birlikte gerek suç isnad ına bağlı yarg ılamalarda gerekse medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin yarg ılamalarda istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise bu kanun yollar ı yönünden de adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki güvencelerin sa ğlanmas ı gerekir ( Hasan İşten, 37). 33. Bununla birlikte Anayasa'n ın 40. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan "Devlet, işlemlerinde, ilgili ki şilerin hangi kanun yollar ı ve mercilere ba şvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundad ır." şeklindeki hükümle devlete, i şlemlerinde ilgili ki şilerin hangi kanun yollar ı ile mercilere ba şvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa'n ın 40. maddesinin ikinci f ıkras ındaki bu güvence bireysel ba şvuruda ba ğıms ız bir güvence olarak ele al ınamazsa da bu durum, mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar incelenirken -Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği- an ılan hükmün dikkate alınmas ına engel de ğildir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 32). Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 834. Somut olayda ilk derece mahkemesi karar ına karşı yap ılan istinaf ba şvurusunun süre aşımından reddedilmesi nedeniyle ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalede bulunuldu ğu görülmektedir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 35. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 36. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 36. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. 37. Bu sebeple müdahalenin somut ba şvuruya ili şkin olarak Anayasa n ın 13. maddesinde düzenlenmi ş olan kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma, ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik38. 5271 say ılı Kanun'un 273. maddesinde istinaf kanun yoluna ba şvurunun hükmün aç ıklanmas ından itibaren yedi gün içinde yap ılmas ı gerektiği, hükmün ba şvuru hakk ı olanlar ın yokluğunda verilmi şse sürenin tebli ğ tarihinden ba şlayacağı belirtilmi ştir. 39. Başvurucunun ilk derece mahkemesi karar ına karşı yapt ığı istinaf ba şvurusunun hükmün tefhiminden itibaren yedi günlük istinaf süresinin geçirildi ğ i gerekçesiyle reddedilmesine ili şkin karar ın 5271 say ılı Kanun'un 279. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendine dayand ığı görülmektedir. Bu kapsamda somut olayda ba şvurucunun mahkemeye erişim hakk ına yönelik müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu anlaşılm ıştır. (2) Meşru Amaç 40. Yarg ısal başvurular ın bir süreye ba ğlanmas ının meşru amac ının ne oldu ğu hususu benzer nitelikteki ba şvurularda Anayasa Mahkemesi taraf ından incelenmi ştir. Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde, kanun yolu ba şvurular ında süre ko şulu öngörülmesinin en genel ifadesiyle hukuki güvenlik ve istikrar ın sağlanmas ı şeklinde bir meşru amac ının bulundu ğuna işaret etmiştir (daha ayr ıntılı değerlendirme için bkz. Ertuğrul Dalbaş, B. No: 2014/7805, 25/10/2017, 59). (3) Ölçülülük(a) Genel İlkeler 41. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan mahkemeye eri şim hakk ı mutlak olmay ıp s ınırlamalara konu olabilir. Ancak Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi uyar ınca an ılan s ınırlamalar ın mahkemeye eri şimi imkâns ız hâle getirmemesi ya da aşırı derecede zorla ştırmamas ı gerekir. Ki şinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen hukuki veya fiilî s ınırlamalar mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, 52). Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 942. Mahkemelerin ilgili ki şilerin kanun yoluna ba şvuru süresine ili şkin usul kurallar ını uygularken ki şilerin mahkemeye eri şimlerini engelleyecek veya a şırı derecede zorlaştıracak ölçüde a şırı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerekir. Ayr ıca mahkemelerin ki şilerin hangi kanun yollar ı ve mercilere ba şvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlülükleri kapsam ındaki hatalar ından kaynaklanan sorumluluk, kanun yoluna ba şvuran bireylere yüklenmemelidir. Bu bak ımdan ki şilere atfedilemeyen ve tamamen mahkemelerden kaynaklanan hatalardan sorumlu tutularak mahkemeye eri şimlerinin engellenmesi bu hakka yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılabilir. Özellikle kanun yollar ına başvurma sürelerinin başlang ıcına ilişkin olarak ilgili ki şilerin yarg ı organlar ınca yan ıltılmas ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan mahkemeye eri şim hakk ının ihlaline sebep olabilir. 43. Öte yandan bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği, ilgili mevzuat ı yorumlamak derece mahkemelerinin görevi olup Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruda incelediği husus Anayasa'da güvence alt ına al ınan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğidir. Bu kapsamda kanun yoluna ba şvurma süresinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek Anayasa Mahkemesinin görevi olmay ıp Anayasa Mahkemesi, kanun yolun a başvurma süresinin ba şlatıldığı tarihle ilgili olarak derece mahkemelerinin yorumlar ının Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edip etmedi ğini incelemektedir. (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Somut olayda Bodrum 3. Asliye Ceza Mahkemesinin 13/12/2017 tarihli karar ı, başvurucunun yüzüne kar şı fakat müdafiinin yoklu ğunda verilmi ştir. Mahkemece yedi günlük istinaf kanun yoluna ba şvuru süresinin karar ın başvurucuya tefhiminden, ba şvurucu müdafiine ise tebli ğinden itibaren ba şlayacağı belirtilmi ştir. Gerekçeli karar ba şvurucu müdafiine 7/2/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. An ılan karara kar şı başvurucu müdafii 8/2/2018 tarihinde sundu ğu dilekçeyle istinaf talebinde bulunmu ştur. Daire, karar ın başvurucuya tefhim edildi ği tarihi esas alarak istinaf istemini süresinde yap ılmad ığı gerekçesiyle reddetmi ştir. 45. Başvurucu müdafiinin an ılan karara itiraz ı, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesince ba şvurucu ve müdafii yönünden istinaf kanun yoluna ba şvuru süresinin tefhimden itibaren ba şlad ığı, bu bağlamda Daire karar ının yerinde oldu ğu gerekçesiyle reddedilmi ştir. 46. Başvurucu müdafiinin yoklu ğunda, haz ır olan ba şvurucunun yüzüne kar şı verilen hükümde ba şvurulacak kanun yoluna ili şkin bildirimde sürenin ba şlang ıcının "başvurucu yönünden tefhim" , "başvurucu müdafii yönünden tebli ğ" şeklinde gösterilmesi suretiyle sürenin tefhimden mi yoksa tebliğden itibaren mi ba şlayacağı konusunda belirsizlik oluştuğu aç ıktır. 47. Başvurucunun istinaf kanun yoluna ba şvuru süresinin karar ın müdafiine tebliğinden itibaren i şlemeye ba şlayacağına güvenerek kanun yoluna müracaat etmesini n -mahkemelerin kanun yollar ını ve sürelerini taraflara do ğru gösterme yükümlülü ğü bulunduğu da dikkate al ındığında- makul görülmesi gerekmektedir. Bu durumda yarg ı organlar ının somut olay ın koşullar ında istinaf kanun yoluna ba şvurma süresinin tefhimden itibaren ba şlamas ı gerektiğine ilişkin yorumlar ının başvurucu üzerinde a ğır bir yüke sebep olduğu, dolay ısıyla müdahalenin ölçülü olmad ığı ve istinaf isteminin süre yönünden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 1048. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 49. Başvurucu, sosyal medyada yapt ığı paylaşım dolay ısıyla cezaland ırılmas ı nedeniyle ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 50. Başvurucunun ceza mahkemesi karar ına karşı yapt ığı istinaf ba şvurusunun süre aşımından reddi yönünden yukar ıda aç ıklanan gerekçeyle adil yarg ılanma hakk ı bağlam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden bu a şamada ifade özgürlü ğü yönünden bir de ğerlendirme yap ılmas ına gerek olmad ığına karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 51. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 52. Başvurucu, mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğinin tespitiyle yarg ılaman ın yenilenmesi ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 53. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B.No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 54. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 1155.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 56. Başvurucunun mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin Daire karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 57. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda Daire taraf ından yap ılmas ı gereken i ş, istinaf isteminin süre a şımı nedeniyle reddi yolundaki karar ını kald ırarak istinaf istemini -usule ili şkin diğer meselelerde de bir eksiklik söz konusu de ğilse- esastan incelemekten ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örneğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmesini sa ğlamak amac ıyla Bodrum 3. Asliye Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 58. Yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin giderimi bak ımından yeterli görüldüğünden başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 2. Ceza Dairesine gönderilmesini sa ğlamak amac ıyla Bodrum 3. Asliye Ceza Mahkemesine (E.2016/315, K.2017/667) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/34309 Karar Tarihi : 27/1/2021 12D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 27/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI