TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/14428) Karar Tarihi: 13/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Fatma YILMAZ Vekili : Av. Ferudun Melih İŞMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idareden kiralanan ta şınmaz üzerine in şa edilen yap ılar ın kira sözleşmesinin f
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA YILMAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/14428) Karar Tarihi: 13/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Fatma YILMAZ Vekili : Av. Ferudun Melih İŞMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, idareden kiralanan ta şınmaz üzerine in şa edilen yap ılar ın kira sözleşmesinin feshedilmesi üzerine y ıkılmas ı sonucunda meydana gelen zarar ın giderilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 25/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirilmesine gerek görülmedi ğini bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 1954 do ğumlu olup Samsun'un Atakum ilçesinde ikamet etmektedir. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 39. Samsun Büyük şehir Belediyesi ( İdare) taraf ından al ınan 24/7/1987 tarihli karara istinaden 8/9/1983 tarihli ve 2886 say ılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre başvurucunun e şi F.Y. ile İdare aras ında kira sözle şmesi imzalanm ıştır. Buna göre Atakum Sahil Yolu Burak Reis Tesisleri isimli yer 24/7/1987-31/12/1987 döneminde be ş ayl ık süreyle F.Y.ye kiraya verilmi ştir. Taraflarca imzalanan kira sözle şmesine ekli aç ık art ırma şartnamesi ve özel şartnamede özetle; i. Aç ık art ırma şartnamesinde, kirac ının kiralanan yeri tahsis gayesine uygun kullanmak zorunda oldu ğu, kiralanan ı ne hâlde teslim alm ış ise kiran ın bitiminde o hâlde teslim etmeye mecbur oldu ğu, İdarenin kiralanan ı yeniden ihaleye ç ıkarmaya ve ihtiyac ı için tahliye ettirmeye yetkili oldu ğu belirtilmi ştir. ii. Aç ık art ırma şartnamesinde ayr ıca İdarenin talebi üzerine kirac ının taşınmaz ı her zaman tahliye edip İdareye teslime mecbur oldu ğu, tahliye nedeniyle kirac ının herhangi bir tazminat talebinde bulunamayaca ğı ve yapt ırdığı sabit tesisleri asla sökemeyece ği vurgulanm ıştır. iii. Özel şartnamede; kirac ının mülkte İdareden izin almadan tadilat yapamayaca ğı, dükkan ı İdareye b ırakmak isteyen kirac ının sözleşmenin bitiş tarihinden on be ş gün evvel bir dilekçe ile müracaat etmedi ği takdirde kira sözleşmesinin bir y ıl süreyle uzam ış say ılacağı, aktin icras ını tahammül edilemez hâle getiren sebepler vuku buldu ğunda iki taraf ın akti fesih etmeye hakk ı bulunduğu, kirac ının dükkanda alkollü içki, müstehcen ne şriyat, yan ıcı ve patlay ıcı maddeler ile buna benzeyen şeyleri satamayaca ğı, aksi hâlde derhâl aktin fesih edilebilece ği, bu durumda kiralanan ın derhâl tahliye edilece ği ifade edilmi ştir. iv. Özel şartnamede ayr ıca, kiralanan ın belediye hizmetlerine laz ım olduğunda veya inşaat sebebiyle el koymak gerekti ğinde bir y ıllık kira aktinin biti şine bir ay kala yap ılacak yaz ılı fesih ihbar ı ile sözle şmenin sona erece ğine, bu durumda kirac ının taşınmaz ı en geç bir ay içinde bo şaltmas ı gerektiğine, taşınmaz ın ihalede gösterilen gaye ile i şletilebilece ğine, bu hükme ayk ırı davran ış hâlinde tahliyenin peşinen kabul edildi ğine, kira sözle şmesinin bir y ıllık olduğuna ve kira sözleşmesinin fesih edilmemesi hâlinde otomatik olarak bir y ıl uzayaca ğına yer verilmiştir. 10. Kiralanan ta şınmaz ın ad ı daha sonra Can Dü ğün Salonu ve Tesisleri olarak değiştirilmiştir. 11.İdare 13/6/1997 tarihinde ba şvurucunun e şi taraf ından ruhsats ız inşaat faaliyeti yap ıldığını belirterek 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu'nun 32. maddesi uyar ınca durdurma karar ı vermiş ve mühürleme yapm ıştır. Ayr ıca İdare görevlileri taraf ından ayn ı ay içinde düzenlenen tutanaklarda projesine ve imara ayk ırı demir profillerle kapal ı oturma yeri yap ıldığı ifade edilmi ştir. 12. Başvurucu ad ına düzenlenen 29/6/2000 tarihli vergi levhas ında ana faaliyet ad ı lokanta ve restoran faaliyeti (içkili ve içkisiz) olarak belirtilmi ştir. 13. Milli Emlak Müdürlü ğünün 4/6/2003 tarihinde İdareye yazd ığı yaz ıda, an ılan tesis ile ba şka tesislerin de bulundu ğu alan ın k ıyı kenar çizgisi ve mahkeme kararlar ı sonucu kumluğa terk edilmesi sonucu kiralanan ta şınmaz ın devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki yerler hâline gelmesi nedeniyle kira sözle şmelerinin feshedilmesi istenilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 414. Milli Emlak Müdürlü ğü yaz ısına istinaden İdare 11/11/2003 tarihinde başvurucu ve di ğer kişilere kiralanan tesislere ili şkin kira sözle şmesinin hiçbir surette kiraya verilmemesi ve ta şınmazlar üzerinde İdareye ait olan tesislerin bedellerinin İdareye ödenmesi şart ıyla sözle şmelerin tek tarafl ı olarak feshedilmesine karar vermi ştir. Bu kara r başvurucunun e şi F.Y.ye 14/11/2003 tarihli yaz ı ile bildirilmi ş ve 31/12/2003 tarihinde geçerlilik süresi sona ermekte olan kira sözle şmesinin bu tarih itibar ıyla iptal edildi ği ve kira tahakkuklar ının da bu tarih itibar ıyla kald ırılacağı ifade edilmi ştir. 15. Başvurucu, Atakum Belediye Ba şkanl ığından 1/7/2008 tarihinde içkili restoran işletme izni alm ıştır. A. Valilik Taraf ından Verilen Tahliye Karar ı ve İptal Davas ı Süreci 16. Samsun Valili ği (Valilik), ba şvurucunun kumlu ğa terk edilen 1706 ve 1539 parsel no.lu ta şınmaz ın 1967 m²lik k ısm ını kafeterya ve restoran yapmak suretiyle i şgal ettiği gerekçesiyle 8/1/2008 tarihinde 2886 say ılı Kanun'un 75. maddesi gere ğince tahliyesine ve taşınmaz ın İl Defterdarl ığına teslimine karar vermi ştir. 17. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sisteminden (UYAP) yap ılan incelemede, ba şvurucu taraf ından bu i şlemin iptali istemiyle Valilik aleyhine Samsun 1. İdare Mahkemesinde (1.İdare Mahkemesi) 8/2/2008 tarihinde dava aç ıldığı anlaşılm ıştır. Dava s ıras ında Valili ğin savunmas ı al ınmaks ızın 14/2/2008 tarihinde yürütmenin durdurulmas ına karar verildi ği, savunman ın al ınmas ından sonra 1/5/2008 tarihinde ayn ı karar ın sürdürüldü ğü ancak son olarak 2/7/2018 tarihinde yap ılan değerlendirme ile yürütmenin durdurulmas ı talebinin reddedildi ği görülmü ştür. 1. İdare Mahkemesinin, İdarenin kira sözle şmesini 11/11/2003 tarihinde fesih etti ği, işgal edilen ta şınmaz ın devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki taşınmazlardan oldu ğu ve başvurucu ile Hazine aras ında bir kira sözle şmesinin bulunmad ığı gerekçesiyle 10/6/2009 tarihinde davay ı reddettiği anlaşılm ıştır. An ılan karar ın Dan ıştay Onuncu Dairesince 31/3/2010 tarihinde onand ığı ve yap ılan karar düzeltme isteminin de 14/12/2012 tarihinde reddedilerek karar ın kesinleştiği tespit edilmi ştir. B.İdare Taraf ından Verilen Tahliye ve Y ıkım Karar ı ile İptal Davas ı Süreci 18. Valilik taraf ından İdareye yaz ılan 21/2/2013 tarihli yaz ıda yap ılar ın İdare taraf ından tahliye edilmesi ve y ıkılmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 19.İdare 29/4/2013 tarihli i şlemle kumlu ğa terkedilen 1706 ve 1539 parsel no.lu taşınmaz ın 1967 m²lik k ısm ına yap ılan Can Tesisleri Dü ğün Salonunun 14/5/2013 tarih, saat 10:00'a kadar tahliye i şlemlerinin yap ılarak y ıkımının gerçekle ştirilmesi, aksi takdirde 4/4/1990 tarihli ve 3621 say ılı K ıyı Kanunu, 3194 say ılı Kanun ile 20/7/1966 tarihli ve 775 say ılı Gecekondu Kanunu uyar ınca tahliye ve y ıkımının İdarece yap ılacağını ve masraf ının da %20 fazlas ıyla tahsil edilece ğini başvurucuya bildirmi ştir. 20. Başvurucu taraf ından İdare işleminin iptali istemiyle 8/5/2013 tarihinde Samsun 2. İdare Mahkemesinde (2. İdare Mahkemesi) dava aç ılm ıştır. Yarg ılama s ıras ında 15/5/2013 tarihinde Samsun Bölge İdare Mahkemesince dava konusu i şlemin yürütmesinin durdurulmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 521.İdare 30/5/2013 tarihinde 2. İdare Mahkemesinin yürütmenin durdurulmas ına ilişkin karar ı nedeniyle tahliye ve y ıkım işlemlerinin durduruldu ğunu belirtmi ş, esas karar sonucuna göre i şlem yap ılacağını bildirmiştir. 22. 27/6/2013 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilen İdare işlemi ile 2. İdare Mahkemesinin 7/6/2013 tarihli yürütmenin durdurulmas ı talebinin reddine ili şkin karar ına istinaden yeniden ta şınmaz ın tahliye edilerek yap ılar ın y ıkılmas ına karar verildi ği, başvurucunun i şlemin ertelenmesine yönelik taleplerinin reddedildi ği ve 11/7/2013 tarihinde tahliye ve y ıkım işlemlerinin yerine getirildi ği anlaşılm ıştır. 23. 2. İdare Mahkemesi 11/11/2003 tarihinde kira sözle şmesinin sona erdi ği, bu tarihten sonra ta şınmaz ın ecrimisil bedeli ödenerek kullan ılmaya devam edildi ği, işletmenin üzerinde bulundu ğu taşınmaz ın parsel s ınırı ile k ıyı kenar çizgisi aras ındaki kamuya ait alanda yer ald ığı, yap ının özel mülkiyete konu olmad ığı, herhangi bir ruhsat veya izninin bulunmad ığı, başvurucunun kamuya tahsis edilen alan ı kulland ığı ve bu hususlar ın kesinleşen mahkeme karar ında da yer ald ığı gerekçeleriyle davay ı 29/5/2014 tarihinde reddetmi ştir. 24. Yap ılan temyiz üzerine Dan ıştay Ondördüncü Dairesi (Dan ıştay Dairesi) 28/4/2016 tarihinde, dava konusu i şlemin hangi mevzuat hükmü uyar ınca tesis edildi ği ya da hangi mevzuat ın uygulanaca ğının belli olmad ığı ve bu nedenle de i şlemde hukuka uyarl ık bulunmad ığı gerekçesiyle karar ı bozmuştur. Yap ılan karar düzeltme istemi Dan ıştay Dairesince 26/4/2017 tarihinde reddedilmi ştir. 25. Bozmaya uyan 2. İdare Mahkemesi 17/7/2017 tarihinde Dan ıştay Dairesince belirtilen gerekçeyle davay ı kabul etmi ş ve dava konusu i şlemi iptal etmi ştir. 26. UYAP üzerinden yap ılan incelemede an ılan karar ın Dan ıştay Dairesince 24/6/2020 tarihinde onand ığı anlaşılm ıştır. C. Eşyalara Verilen Zarar ve Kâr Kayb ı İstemiyle Aç ılan Dava Süreci 27. Y ıkım s ıras ında eşyalar ına zarar verildi ği gerekçesiyle 120.000 TL ve gerçekleştirilemeyen dü ğünler nedeniyle de 240.000 TL olmak üzere toplamda 360.000 TL zarar ın ödenmesi istemiyle ba şvurucu taraf ından İdare aleyhine 4/11/2013 tarihinde 1. İdare Mahkemesinde dava aç ılm ıştır. 28. UYAP üzerinden yap ılan incelemede 1. İdare Mahkemesinin 28/3/2014 tarihinde, ba şvurucu taraf ından işgal edilen devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki alan ın boşaltılarak kamunun kullan ımına aç ılmas ının sağlanmas ının idarelerin görevi oldu ğu, İdarenin yasal prosedürleri takip ederek i şlemler tesis etti ği, tesis edilen i şlemlerin başvurucuya tebli ğinin sağland ığı ve yarg ısal denetime ili şkin sonuçlar beklenerek hukuka sayg ılı davran ıldığı, en son ta şınmaz ın boşaltılmas ının istenilmesine kar şın başvurucunun verilen makul süre içinde ta şınmaz ı boşaltmamas ı nedeniyle i şgale kamu gücü kullan ılmak suretiyle son verildi ği gerekçesiyle davay ı reddettiği anlaşılm ıştır. 29. Ayr ıca bu karara kar şı yap ılan temyiz isteminin de 11/5/2016 tarihinde Dan ıştay Dairesince reddedildi ği ve karar ın onand ığı görülmüştür. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 6D. Muhdesat Bedelinin Tahsili İstemiyle Aç ılan Dava ve Bireysel Ba şvuru Süreci 30. Başvurucu, Samsun 3. Asliye Hukuk Mahkemesine ba şvurmuş ve taşınmaz üzerindeki yap ılar hakk ında delil tespiti yap ılmas ını istemiştir. Yap ılan tespit sonras ı 16/5/2013 tarihinde in şaat mühendisi bilirki şi taraf ından haz ırlanan raporda; tespiti yap ılan Can Düğün Salonu, cafe salonu, joker cafe salonu, mutfak ve tuvalet, ah şap cafe, ah şap büfe, bahçe çevre duvar ı, seramik ve mermer kaplama, bahçe peyzaj i şleri şeklindeki yap ılar ın devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki alanda bulunduklar ı ve toplamda 463.584 TL imalat bedelinin hesapland ığı belirtilmi ştir. 31. Başvurucu 25/10/2013 tarihinde İdare ve Valilik aleyhine 2. İdare Mahkemesinde dava açm ıştır. 463.584 TL muhdesat bedeli zarar talebinde buluna n başvurucu bu davada özetle; i. Can Tesisleri Dü ğün Salonunun yönetmelikte hasat mevsiminde tahliye i şlemi yap ılmayacağının belirtilmesine ra ğmen ve i şlerin en yo ğun olduğu sezonda İdare taraf ından 11/7/2013 tarihinde y ıkıldığını, 1987 y ılında ihale ile kiralan ıp o tarihten bu yana aral ıksız olarak faaliyetini sürdüren tesisin korunmas ı gereken yap ılardan olduğunu ve lehine müktesep hak olu ştuğunu ifade etmi ştir. ii.İdarenin imar çal ışmalar ı ve imar düzenlemeleri ile ilgili hiçbir hukuki gerekçe göstermeden tahliye ve y ıkım talep etme yetkisi bulunmad ığını, taşınmaz ın işgal edilmedi ğini, doldurma veya kurutma yoluyla elde edilmedi ğini, sahil yolu çal ışmas ına engel olmad ığını ve tesisin turizm i şletme belgesine sahip oldu ğunu ileri sürmüştür. 32. 2. İdare Mahkemesi 3/7/2014 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde özetle şu hususlara yer verilmi ştir: i. Kira sözle şmesinin İdarece 11/11/2003 tarihinde sona erdirildi ği, bu tarihte n sonra taşınmaz ın kiraya verilmedi ği gibi ecrimisil tahsilat ının da yap ılmad ığı, kumluğa terk edilen yakla şık 1967 m²lik k ısm ı başvurucunun Can Kafeterya Tesisleri ad ıyla işlettiği, Valilik taraf ından 8/1/2008 tarihinde ta şınmaz ın tahliyesine karar verildi ği, bu işleme karşı aç ılan davan ın reddedilerek kesinle ştiği, 11/7/2013 tarihinde yap ının içinde bulunan e şyalar ın boşaltılarak başvurucunun o ğlu C.Y.ye teslim edildi ği ve sonra tahliye ile y ıkım işleminin gerçekle ştirildiği ifade edilmi ştir. ii.İdarenin 2003 y ılından bu yana devam eden tahliye ve y ıkıma ilişkin işlemlerinin ancak 2013 y ılında gerçekle ştirilebildiği, başvurucunun kira sözle şmesi olmaks ızın devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki taşınmaz ı kulland ığını bildiği ve bu taşınmaz ın tahliyesine ili şkin yarg ısal denetimden geçen süreçte tüm davalard a haks ız ç ıktığı hâlde hâlen ta şınmaz ı tahliyeye yana şmad ığı ve yap ıyı kendi iste ği ile boşaltmad ığı vurgulanm ıştır. iii. Başvurucunun i şgal ettiği devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki alan ın boşaltılarak kamunun kullan ımına aç ılmas ının sağlanmas ının İdarenin görevi olduğuna değinen 2. İdare Mahkemesi, İdare taraf ından yasal prosedürlerin takip edilerek i şlemlerin tesis edildi ğini ve işlemlerin ba şvurucuya tebli ğinin sağland ığını, yarg ısal sürecin beklenildi ğini, en son ta şınmaz ın boşaltılmas ının istenilmesine Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 7karşın verilen makul süre içinde ta şınmaz ı boşaltmamas ı nedeniyle ba şvurucu işgaline kamu gücü kullan ılmak suretiyle son verildi ğini ve bu süreçte İdareye yüklenebilecek herhangi bir hizmet kusurunun bulunmad ığını belirtmiştir. 33. Karar Dan ıştay Dairesince 11/5/2016 tarihinde onanm ış ve yap ılan karar düzeltme istemi de 7/12/2016 tarihinde reddedilmi ştir. 34. Nihai karar 2/1/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 35. Başvurucu 25/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 36. 3621 say ılı Kanun un '' Kıyının Korunmas ı, Yap ı Yasağı, K ıyı ve Denizde Yap ılacak Yap ılar'' kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "K ıyı, herkesin e şitlik ve serbestlikle yararlanmas ına aç ık olup, buralarda hiçbir yap ı yap ılamaz; duvar, çit, parmakl ık, telörgü, hendek, kaz ık ve benzeri engeller olu şturulamaz. ...'' 37. 3621 say ılı Kanun un '' Doldurma ve Kurutma Yoluyla Arazi Kazanma ve Bu Arazile r Üzerinde Yap ılabilecek Yap ılar'' kenar başlıklı 7. maddesi şöyledir: "Kamu yarar ının gerektirdi ği hallerde, uygulama imar plan ı karar ı ile deniz, göl ve akarsularda ekolojik özellikler dikkate al ınarak doldurma ve kurutma suretiyle arazi eld e edilebilir. (Değişik f ıkra: 18/6/2017 7033/34 md.) Bu gibi yerlerde doldurma veya kurutmay ı yapacak ilgili idarenin valili ğe iletilen teklifi, valilik görü şü ile birlikte Çevre ve Şehircili k Bakanl ığına gönderilir. Bakanl ık, konusuna göre ilgili kurulu şlar ın görüşünü de almak suretiyle teklifi inceler. Uygun bulunmas ı halinde ilgili idare taraf ından uygulama ima r plan ı haz ırlan ır. Bu yerler için yap ılacak planlar hakk ında 3/5/1985 tarihli ve3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri uygulan ır. Ancak bu planlar Çevre ve Şehircilik Bakanl ığı taraf ından; 12/3/1982 tarihli ve 2634 say ılı Turizmi Te şvik Kanunu kapsam ında kalan alanlardaki planlar, an ılan Kanunun 7 nci maddesine göre ve 4737 say ılı Kanun kapsam ında kalan alanlardaki planlar ise an ılan Kanunun 4/A, 4/C ve 4/Ç maddelerine göre tasdik edilir. Doldurma ve kurutma i şlemleri yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre yap ılır. Bu araziler Devletin hüküm ve tasarrufu alt ındad ır, özel mülkiyet konusu olamaz. Bu alanlar üzerinde 6 nc ı maddede belirtilen yap ılar ile yol, aç ık otopark, park, ye şil alan ve çocuk bahçeleri gibi teknik ve sosyal altyap ı alanlar ı düzenlenebilir.'' 38. 3621 say ılı Kanun un '' Sahil Şeridinde Yap ılabilecek Yap ılar'' kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir: "Uygulama imar plan ı bulunmayan alanlardaki sahil şeritlerinde, 4 üncü maddede belirtilen mesafeler içinde hiç bir yap ı ve tesis yap ılamaz. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 8Uygulama imar plan ı bulunan yerlerde duvar, çit, parmakl ık, telörgü, hendek, kaz ık ve benzeri engeller olu şturulamaz. Moloz, toprak, curuf, çöp gibi kirletici ve çevreyi bozuc u etkisi olan at ık ve art ıklar dökülemez, kaz ı yap ılamaz. Ancak bu alanlarda; uygulama imar plan ı karar ıyla alt ı ve yedinci maddede belirtilen yap ı ve tesislerle birlikte toplum yarar ına aç ık olmak şart ıyla konaklama hariç günü birlik turizm yap ı ve tesisleri yap ılabilir. '' 39. 3621 say ılı Kanun un '' İmar Mevzuat ına Ayk ırı Yap ı'' kenar ba şlıklı 14. maddesi şöyledir: "Bu Kanun kapsam ında kalan alanlarda ruhsats ız yap ılar ile ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ılar hakk ında 3l94 say ılı İmar Kanununun ilgili hükümleri uygulan ır.'' 40. 3621 say ılı Kanun un '' Ceza Hükümleri '' kenar ba şlıklı 15. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "(Değişik: 23/1/2008 5728/466 md.) K ıyıda ve uygulama imar plan ı bulunan sahil şeritlerinde duvar, çit, parmakl ık, tel örgü, hendek, kaz ık ve benzeri engelleri olu şturanlara ikibin Türk Liras ından onbin Türk Liras ına kadar idarî para cezas ı verilir. Ayr ıca oluşturulan engellerin be ş günden fazla olmamak üzere belirlenen süre zarf ında kald ırılmas ına karar verilir. Bu süre zarf ında engellerin ilgililer taraf ından kald ırılmamas ı halinde, masraf ı yüzde yirmi zamm ıyla birlikte kendilerinden kamu alacaklar ının tahsili usulüne göre tahsil edilmek üzere kamu gücü kullan ılmak suretiyle derhal kald ırılır. Kabahatin tekrar ı halinde, ceza üst s ınırdan verilir. ... Birinci f ıkrada say ılan yerlerde ruhsats ız veya ruhsat ve eklerine ayk ırı olarak yap ı yapan kişilere Türk Ceza Kanunu veya İmar Kanunu hükümlerine göre verilecek ceza bir kat art ırılır. İlgili kanunlarda belirtilen makamlar ın yetkileri sakl ı kalmak üzere, bu madded e belirtilen idarî yapt ırımlara karar vermeye mahalli mülki amir yetkilidir. '' 41. 775 say ılı Kanun un '' Yeniden gecekondu yap ımının önlenmesi '' başlıklı 18. maddesi şöyledir: "Bu kanunun yürürlü ğe girdiği tarihten sonra, belediye s ınırlar ı içinde veya d ışında, belediyelere, Hazineye, özel idarelere, katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalarda veya Devletin hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan yerlerde yap ılacak, daimi veya geçici bütü n izinsiz yap ılar, inşa s ıras ında olsun veya iskan edilmi ş bulunsun, hiçbir karar al ınmas ına lüzum kalmaks ızın, belediye veya Devlet zab ıtas ı taraf ından derhal y ıktırılır. Yıkım s ıras ında lüzum has ıl olduğunda, belediyeler ilgili mülkiye amirlerine başvurarak yard ım istiyebilirler. Mülkiye amirleri, Devlet zab ıtas ı ve imkanlar ından faydalanmak suretiyle, izinsiz yap ılar ın y ıkım konusunda yükümlüdürler. Özel kişilere veya bu maddenin 1 inci f ıkras ında sözü geçenler d ışındaki tüzel ki şilere ait arazi ve arsalar üzerinde yap ılacak izinsiz yap ılar hakk ında, arsa sahiplerinin yaz ılı müracaatlar ı üzerine ve mülkiyet durumlar ını tevsik etmeleri şartiyle bu madde hükümleri , aksi halde genel hükümler ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri uygulan ır.'' Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 942. 775 say ılı Kanun un '' Ceza hükümler '' başlıklı 37. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Kanun hükümlerinden faydalanmak amac ıyla yalan beyanda bulunan veya hakikate ayk ırı beyanname verenler ile bu Kanunun yay ımından sonra belediye sınırlar ı içinde veya d ışında belediyelere, Hazineye, özel idarelere veya katma bütçeli dairelere ait arazi ve arsalar üzerinde veya Devletin hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan yerlerde izinsiz yap ı yapanlar, yapt ıranlar, bu gibi yap ılar ı satanlar, ba ğışlayanlar, rehin edenler veya diğer şekillerde devredenler ve bilerek devir ve sat ın alanlar, Türk Ceza Kanun u hükümlerine göre cezaland ırılır. ... Bu kanun hükümlerine ayk ırı olarak işgalde bulunanlarla oturma hakk ını kaybedenler, ilgili belediyelerce 6126 say ılı Kanunda belirtilen şekilde tahliye ettirilirler. ..'' 43. 2886 say ılı Kanun un '' Ecrimisil ve tahliye '' başlıklı 75. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan ta şınmaz mallar ı, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan ta şınmaz mallar ve Vak ıflar Genel Müdürlü ğü ile idare ve temsil etti ği mazbut vak ıflara ait ta şınmaz mallar ın, gerçek ve tüzelki şilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9 uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden ta şınmaz ve de ğerleme konusunda i şin ehli veya uzman ı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye do ğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin i şgalden dolay ı bir zarara uğram ış olmas ı gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz. (Ek cümle: 23/7/2010-6009/24 md.) Ecrimisile itiraz edilmemesi halinde yüzde yirmi , peşin ödenmesi halinde ise ayr ıca yüzde onbe ş indirim uygulan ır. Ecrimisil fuzuli şagil taraf ından r ızaen ödenmez ise, 6183 say ılı Amme Alacaklar ının Tahsil Usulü Hakk ında Kanun hükümlerine göre tahsil olunur. Kira sözle şmesinin bitim tarihinden itibaren, i şgalin devam etmesi halinde, sözle şmede hüküm varsa ona göre hareket edilir. Aksi halde ecrimisil al ınır. İşgal edilen ta şınmaz mal, idarenin talebi üzerine, bulundu ğu yer mülkiye amirince en geç 15 gün içinde tahliye ettirilerek, idareye teslim edilir. ...'' 44. 19/6/2007 tarihli ve 26557 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Hazine Taşınmazlar ının İdaresi Hakk ında Yönetmelik'in (Hazine Ta şınmazlar ının İdaresi Hakk ında Yönetmelik) " Tespit" kenar başlıklı 84. maddesi şöyledir: ''(1) Hazine ta şınmazlar ından kiraya verilen, irtifak hakk ı kurulan veya kullanma izni verilenlerin d ışında kalanlar ın fiilî durumlar ı, İdarece haz ırlanan program dâhilinde mahallinde tespit edilir. Tespitten önceki sürelere ait i şgal ve tasarruflar sebebiyle ecrimisil takip ve tahsilat ı yap ılarak bu ta şınmazlar denetim ve idare alt ına al ınır. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 10 ( 2 ) T aşınmaz ın mahallinde düzenlenecek Ta şınmaz Tespit Tutana ğında (Ek-8); işgalin başlang ıç tarihi, ta şınmaz ın işgale veya kullan ıma konu olan yüzölçümü, i şgalcileri, kullan ım amac ı, ecrimisil takdirinde yararlan ılabilecek bilgiler ile bilinmesinde yarar görülen di ğer bilgilere yer verilir.'' 45. Hazine Ta şınmazlar ının İdaresi Hakk ında Yönetmelik'in " Tahliye" kenar başlıklı 89. maddesi şöyledir: ''(1) Kiraya verilen, irtifak hakk ı kurulan veya kullanma izni verilen ta şınmazlardan süresi doldu ğu hâlde tahliye edilmeyen, sözle şmesi feshedilen veya herhangi bir sözle şmeye dayanmaks ızın fuzuli olarak i şgal edilen Hazine ta şınmazlar ının tahliyesi; hasat sezonu, i ş ve hizmetlerin mevsimlik faaliyet dönemi de dikkate al ınarak defterdarl ık vey a malmüdürlü ğünün talebi üzerine, bulundu ğu yer mülki amirince en geç onbe ş gün içinde sağlanarak, ta şınmaz İdarece görevlendirilecek memurlara bo ş olarak teslim edilir. (2) Üzerinde sabit tesis bulunan ta şınmazlar ın tahliyesinden ve teslim alınmas ından sonra, eski kirac ısı veya fuzuli şagiline bu tesisler kendilerine ait ise y ıktırılıp enkaz ının en geç otuz gün içinde götürülmesi, aksi hâlde masraflar ı kendisinden tahsil edilmek üzere y ıkım ve enkaz götürme i şinin İdarece yap ılacağı tebliğ olunur. Verilen b u süre sonunda tesis y ıktırılıp enkaz götürülmedi ği takdirde masraflar ı bilahare eski kirac ı veya fuzuli şagilden al ınmak üzere bu i şlem İdarece yap ılır. (3) Men i müdahale ve kal ile ilgili yarg ı kararlar ının icra dairelerince, vali veya kaymakam taraf ından verilen tecavüzün önlenmesi ile ilgili kararlar ın infaz memurlar ınca uygulanmas ı s ıras ında gerekli olan araç, gereç ve personel kamu idarelerinden sa ğlan ır. Bunun mümkün olmamas ı durumunda y ıkım işlemi, 4/1/2002 tarihl i ve 4734 say ılı Kamu İhale Kanununa göre ihale edilir." 46. 3/8/1990 tarihli ve 20594 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan K ıyı Kanununun Uygulanmas ına Dair Yönetmelik'in (K ıyı Kanununun Uygulanmas ına Dair Yönetmelik) "Sahil Şeridinin Belirlenmesi" başlıklı 16. maddesi şöyledir: ''(Değişik:RG-13/10/1992-21374) Sahil Şeridinin belirlenmesinde a şağıdaki esaslar a uyulur. a) (Değişik: RG 30/3/1994-21890) Uygulama imar plan ı ilk defa yap ılacak alanlarda, köy yerleşik alanlar ında ve iskan d ışı alanlarda sahil şeridi, k ıyı kenar çizgisinden itibaren kara yönünde yatay olarak en az 100 metre geni şliğinde olmak üzere belirlenir. Bu alanla r kapsam ında daha önce mevzii imar plan ı onaylanm ış alanlar ın kalmas ı durumunda, mevzii imar plan ının k ısmen veya tamamen yap ılaşma bulunmayan imar adalar ında da sahil şeridi en az 100 metre olarak belirlenir. b) (Değişik: RG- 30/3/1994-21890) 11 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanm ış uygulama imar plan ı bulunan kentsel ve k ırsal yerle şmelerde, turizm merkez ve alanlar ındaki turizm amaçl ı alanlar ile turizm merkez ve alanlar ındaki kentsel ve k ırsal yerleşmelerde k ısmen veya tamamen yap ılaşma varsa onayl ı imar plan ındaki sahil şeridi geçerlidir. Aksi halde sahil şeridi (c) bendi uyar ınca belirlenir. c) (Değişik:RG- 30/3/1994-21890) 11 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanm ış mevzii imar plan ı ve turizm merkez ve alanlar ındaki turizm d ışı kullan ımlara yönelik mevzii imar plan ı bulunan alanlarda; planda belirlenen sahil şeridinin ba şlang ıcından itibaren ilk sırada yer alan imar adalar ının k ısmen veya tamamen yap ılaşmış olmas ı durumunda, gerisindeki imar adalar ında k ısmen veya tamamen yap ılaşma olup olmad ığına Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 11bak ılmaks ızın onayl ı plandaki sahil şeridine uyulur. İlk s ırada yer alan imar adalar ında kısmen veya tamamen yap ılaşma olmamas ı durumunda geriye do ğru diğer imar adalar ının durumu de ğerlendirilerek k ısmen veya tamamen yap ılaşma bulunanlar ının k ıyı yönündek i cephe hatt ı esas al ınarak sahil şeridi belirlenir. 1 Temmuz 1992 tarihinden önce onaylanm ış uygulama imar planlar ının k ısmi yap ılaşma bulunmayan alanlar ı ile ilgili gerekli revizyonlar en çok 1 y ıl içinde Kanun ve bu Yönetmelik hükümlerine göre yap ılır. Boş ve k ısmi yap ılaşma bulunmayan alanlarda bu işlemler yap ılmadan yap ı ruhsat ı verilmez. Sahil şeridinde k ıyıya geçişi engelleyecek şekilde; duvar, çit, parmakl ık, tel örgü, hendek, kaz ık ve benzeri engeller olu şturulamaz. Moloz, toprak, curuf, çöp gibi çevreyi bozucu etkisi olan at ık ve art ıklar dökülemez, kaz ı yap ılamaz. Sahil şeridinde 11 Temmuz 1992 tarihinden önce yürürlükteki plan ve/veya mevzuata uygun olarak yap ılmış veya inşaat ruhsat ı al ınarak en az subasman seviyesine kadar in şaat ı tamamlanm ış yap ılardaki müktesep haklar sakl ıdır. Bu hüküm, üzerine birden fazla yap ı yap ılmak üzere ruhsat al ınm ış parsellerdeki en az subasman seviyesindeki yap ılar için de geçerlidir. Sahil şeridinin birinci bölümünde yeni ta şıt yollar ı aç ılamaz. Ancak 11 Temmuz 1992 tarihinden önce mevzuat hükümlerine uygun olarak onaylanm ış planlara göre yap ımına başlanm ış veya kullan ılmakta olan Devlet Karayollar ı ile yap ımı gerçekle ştirilmiş ima r yollar ındaki müktesep haklar sakl ıdır. İnşaat ına başlanm ış imar yollar ında ise mümkün olan en k ısa mesafede iç yollarla ba ğlant ı sağlanmak üzere imar plan ı revizyonu yap ılır. Sahil şeridi birinci bölümünde ancak iç yollarla dolgu alanlar ındaki yap ılmış veya yap ılacak yollar ı bağlayan k ısa geçişler için imar yollar ı planlanabilir.'' 47. K ıyı Kanununun Uygulanmas ına Dair Yönetmelik'in " İmar Mevzuat ına Ayk ırı Yap ı" başlıklı 20. maddesi şöyledir: ''Kıyılarda, doldurma ve kurutma yoluyla kazan ılan alanlarda ve sahil şeritlerinde Kanun, plan ve bu Yönetmelik hükümlerine uyulmadan, ruhsats ız, ruhsat ve eklerine ayk ırı yap ı yap ılmas ı halinde, 3194 say ılı İmar Kanununun 32 nci maddesi hükümleri uyar ınca, ayn ı Kanunda belirlenen yasal süreler içinde gerekli i şlem yap ılır.'' B. Uluslararas ı Hukuk 48. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ında, mülkiyet hakk ının kapsam ı konusunda mevzuat hükümlerinden ve derece mahkemelerinin bunlara ili şkin yorumundan ba ğıms ız olarak özerk bir yorum e sas al ınmaktad ır (Depalle/Fransa [BD], B. No: 34044/02, 29/3/2010 62; Anheuser-Busch Inc./Portekiz [BD], B. No: 73049/01, 11/1/2007, 63; Önery ıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 30/11/2004, 124; Broniowski/Polonya [BD], B. No: 31443/96, 22/6/2004, 129). 49. AİHM, mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ının ancak müdahalenin Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin anlam ı kapsam ında bir m ülk ile ilişkili olmas ı durumunda ileri sürülebilece ğini belirtmektedir. Buna göre alacak haklar ını da içeren mevcut mülk veya mal varl ığı yan ında mülkiyet hakk ının elde edilebilece ği yönündeki en az ından bir m eşru beklenti de mülkiyet hakk ı kapsam ında değerlendirilebilir ( Kopecký/Slovakya [BD], B. No: 44912/98, 28/9/2004, 35; Lihtenştayn Prensi Hans-Adam II/Almanya [BD], B. No: 42527/98, 12/7/2001, 83; me şru beklenti Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 12kavram ının ilk defa geli ştirildiği kararlar için bkz. Pine Valley Developments Ltd. ve diğerleri/İrlanda, B. No: 12742/87, 29/11/1991, 51; Stretch/Birle şik Krall ık, B. No: 44277/98, 24/6/2003, 35; Pressos Companía Naviera S.A. ve di ğerleri/Belçika, B. No: 17849/91, 20/11/1995, 31). 50.Önery ıldız/Türkiye karar ına konu olayda, Ümraniye çöplü ğünde meydana gelen metan gaz ı patlamas ı sonucu gerçekle şen toprak kaymas ı dolay ısıyla başvurucuya ait gecekondu zarar görmü ştür. AİHM, başvurucunun konutunun bulundu ğu taşınmaz ın Hazineye ait oldu ğunu ve bir gün bu ta şınmaz ı devralma beklentisinin mülk te şkil etmedi ğini kabul etmi ştir. Ancak A İHM, 1988 y ılında ruhsats ız olarak in şa edilmesinden 1993 y ılında meydana gelen kazaya kadar belediye makamlar ınca an ılan taşınmazda bulunan gecekondunun y ıktırılmad ığına dikkat çekmi ştir. Kararda; yetkili makamlar ın başvurucu ve yak ın akrabalar ının bu evde olu şturduklar ı toplum ve aile çevresinde hiç rahats ız edilmeden yaşamas ına izin verildi ği, üstelik ba şvurucudan emlak vergisi al ındığı ve ücret kar şılığında başvurucunun kamu hizmetlerinden yararlanmas ının sağland ığı belirtilmi ştir. AİHM bu sebeple yetkili makamlar ın başvurucu ve akrabalar ının meskenleri ile ta şınır mallar ında mülkiyet hakk ına ilişkin bir menfaate sahip oldu ğunun fiilî ( de facto ) olarak kabul edildi ği tespitinde bulunmu ştur. AİHM; imar uygulamalar ı bak ımından belirli bir takdir yetkisi olduğunu ancak bu takdir hakk ının zaman ında, uygun ve hepsinden önemlisi tutarl ı bir şekilde harekete geçme yükümlülü ğünü sona erdirmeyece ğini belirtmi ştir. AİHM'e göre somut olayda bu yükümlülü ğe uyulmad ığı gibi kaçak yap ılar ı engellemeye yönelik kanunlar ın uygulanmas ında oluşturulan belirsizli ğin başvurucunun meskenine ili şkin durumun bir gece içinde de ğişebileceğini sanmas ına neden olmas ı mümkün de ğildir. AİHM, başvurucunun meskenine yönelik mülkiyet hakk ına ilişkin menfaatinin Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin ilk cümlesi çerçevesinde önemli bir menfaat ve dolay ısıyla bir mülk oluşturduğu sonucuna varm ıştır (Önery ıldız/Türkiye, 124-129). 51.Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye (B. No: 22035/10, 15/11/2016) karar ına konu olay 1997 y ılında yapt ırılan başvuruculara ait konutun bir okul in şaat ı sıras ında zarar görmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. Bu olayda derece mahkemeleri konutun ruhsats ız olduğu gerekçesiyle ba şvurucular ın tazminat taleplerini reddetmişlerdir. Önery ıldız/Türkiye karar ına at ıfla ruhsats ız olarak yap ılm ış olsa da kam u makamlar ınca bu yap ının y ıktırılmad ığı veya y ıkımı yönünde bir i şleme de giri şilmediğine dikkat çekilerek tapuya tescil edilen konut yönünden ba şvurucular ın Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin birinci paragraf ında ifade edilen anlamda mülk te şkil edebilecek menfaatlerinin oldu ğu belirtilmi ştir (Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye, 40-47). A İHM; başvuruyu genel ilke niteli ğindeki mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına ilişkin birinci kural çerçevesinde incelemi ş (Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye, 52, 55), müdahalenin kanuni dayana ğının çevreyi korumak yönünde bir me şru amac ı içerdiğini kabul etmi ştir (Keriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye, 68, 69). Ancak A İHM'e göre somut olay ın koşullar ında oluşan maddi zarara ra ğmen başvurucular ın tazminat taleplerinin reddedilmesi, başvurucular ın mülkiyet hakk ı kapsam ındaki menfaatleri ile kamunun yarar ı aras ındaki adil dengeyi bozmu ş; başvuruculara a şırı ve olağan d ışı bir külfet yükletilmesine yol açm ıştır. AİHM, bu gerekçelerle ba şvurucular ın mülkiyet haklar ının ihlaline karar vermi ştir (K eriman Tekin ve di ğerleri/Türkiye, 70, 71). V.İNCELEME VE GEREKÇE 52. Mahkemenin 13/1/2021 t arihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru inceleni p gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 13A. Başvurucunun İddialar ı 53. Başvurucu; y ıkım karar ının iptali istemiyle aç ılan davada i şlemin hukuka ayk ırılığının tespit edildi ği hâlde muhdesat bedeli için açt ığı tam yarg ı davas ının reddedildi ğini belirtmi ştir. Yap ılan işlemde kamu yarar ı bulunmad ığını, keyfî oldu ğunu ve işgalci olarak kabul edilemeyece ğinin yarg ı kararlar ı ile belirlendi ğini ifade eden ba şvurucu, Valiliğin taşınmaz hakk ında herhangi bir yetkisi bulunmad ığını ve K ıyı Kanununun Uygulanmas ına Dair Yönetmeli ğe göre müktesep hakk ının bulundu ğunu vurgulam ıştır. Başvurucu, tahliye ve y ıkım karar ı sonras ı aç ılan davada yürütmenin durdurulmas ına kara r verildiğini, bunun üzerine İdarece esas karar verilinceye kadar i şlem yap ılmayacağı belirtildiğinden k ış aylar ında yap ılan düğün rezervasyonlar ı gereğince işine devam etti ğini ancak esas karar verilmeden 11/7/2013 tarihinde tahliye ve y ıkımın gerçekle ştirildiğini, yirmi yedi y ıllık işini ve eme ğini kaybetti ğini belirterek özel ve aile hayat ına sayg ı, çal ışma, mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 54. Anayasa n ın Mülkiyet hakk ı kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 55. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı dışında özel ve aile hayat ına sayg ı, çal ışma ve adil yarg ılanma haklar ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Somut olayda özellikle ba şvurucunun e şyalar ının zarara u ğramas ı ve kâr kayb ı zarar ına ilişkin ayr ı bir dava açt ığı ve bu dava sonras ı bireysel ba şvuruda bulunmad ığı da dikkate alındığında başvurucunun as ıl şikâyetinin İdareden ihale ile kiralad ığı taşınmaz üzerine yapt ığı yap ılar ın kira sözle şmesinin feshedilmesi sonucunda y ıkılmas ı nedeniyle u ğran ılan zarar ın karşılanmamas ına yönelik oldu ğu anlaşıldığından başvurucunun bütün şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 56. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Mülkün Varl ığı 57. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri , B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 49-54). Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 1458. Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakk ı güvenceye ba ğlanm ıştır. Anayasa'n ın anılan maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik de ğer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerekti ğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri , B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). 59. Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı mevcut mal, mülk ve ekonomik de ğerleri koruyan bir temel hakt ır. Kişinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma beklentisi -bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun- mülkiyet kavram ı içinde değildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi , B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36). 60. Kamu mal ı niteliğindeki arazi üzerinde şehir planlamas ı ile ilgili düzenlemelere ayk ırı olarak in şa edilen yap ılar ın kullan ılmas ından kaynaklanan ekonomik menfaatin baz ı durumlarda Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ında mülk te şkil etmesi mümkündür. Bu bak ımdan şehir planlamas ı ile ilgili düzenlemelere ayk ırı şekilde in şa edilmiş olmas ı sebebiyle idari makamlarca yap ının her an y ıkılmas ı mümkün bulunmas ına rağmen bu yönde bir girişimde bulunulmamas ı ve önlem al ınmamas ı, uzunca bir süre bu duruma sessiz kal ınmas ı, esasen yap ı sebebiyle vergi tahsil edilmesi veya yap ının kamu hizmetlerinden yararland ırılmas ı suretiyle bu alanlarda sosyal ortam ve aile ortam ının oluşturulmas ına izin verilmesi hâlinde, in şa edilen yap ının kullan ılmas ından kaynaklanan ekonomik de ğerin Anayasa'n ın 35. maddesi çerçevesinde önemli bir mal varl ığı değeri ve dolay ısıyla bir mülk oluşturduğunun kabul edilmesi gerekir ( Nazif K ılıç, B. No: 2014/5162, 15/6/2016, 35). 61. Anayasa Mahkemesi Nazif K ılıç başvurusunda, gecekondunun ba şvurucu taraf ından yapt ırıldığına ve uzun bir zamandan bu yana kullan ıldığına dikkat çekmi ştir. Kararda; kaçak olarak in şa edildiği anlaşılan gecekondunun y ıkımı ve izinsiz dikilen ağaçlar ın sökülmesi için gerekli imkânlara sahip bulunan idarece uzun bir süre giri şimde bulunulmad ığı gibi belediyecilik hizmetleri sunulmas ı suretiyle bu alanda sosyal ortam ve aile çevresinin kurulmas ına müsaade edilmesi kar şısında y ıkılan gecekondu ve sökülen ağaçlar ın kullan ımının başvurucu yönünden önemli bir ekonomik menfaat te şkil ettiği, bu yönden ba şvurucunun mülkiyet hakk ının bulundu ğu kabul edilmi ştir (Nazif K ılıç, 40). 62.Ayşe Öztürk (B. No: 2013/6670, 10/6/2015) karar ı ise tapu tahsis belgesi bulunan ta şınmaz üzerindeki konutun tazminat ödenmeksizin y ıktırılmas ına ilişkindir. Bu kararda da tapu tahsis belgesiyle ba şvurucuya tahsis edilen arazi üzerinde ba şvurucu taraf ından bina yap ıldığı ve binan ın uzun süredir kullan ıldığı, Maliye Hazinesi taraf ından bina yap ılmas ına veya kullan ılmas ına engel olunmad ığı gibi binaya ili şkin emlak vergilerinin de tahsil edildi ği vurgulanm ıştır. Anayasa Mahkemesi -arazi üzerindeki binan ın başvurucu taraf ından yap ılarak kullan ıldığı ve Maliye Hazinesinin herhangi bir itiraz ının olmad ığı dikkate al ındığında- bina üzerinde ba şvurucunun mülkiyet hakk ının bulundu ğunu kabu l etmiştir (Ayşe Öztürk , 85). 63. Rifat Algan (B. No: 2014/19138, 22/2/2018) ve İrfan Öztekin (B. No: 2014/19140, 5/12/2017) kararlar ına konu olayda 2005 y ılında idarenin yapm ış olduğu okul inşaat ı sıras ında meydana gelen toprak kaymas ı sonucunda ba şvurucular ın taşınmazlar ı üzerinde kaçak olarak in şa edilen yap ılar zarar görmü ştür. Kararda; kaçak olarak in şa edildiği Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 15anlaşılan yap ılar ın y ıkımı için idarenin gerekli imkânlara sahip olmas ına rağmen yakla şık yirmi iki y ıl gibi uzun bir süre giri şimde bulunmad ığı gibi bu süre zarf ında başvurucular ın belediyecilik hizmetlerinden de yararland ırıldığı, bu süre zarf ında başvurucular ın bu binalarda sosyal ortam ve aile çevresinin kurulmas ına müsaade edildi ği vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla bu kadar uzun bir süre boyunca söz konusu binan ın kullan ımının başvurucular bak ımından önemli bir ekonomik menfaat te şkil ettiği sonucuna var ılm ıştır (Rifat Algan , 49-51; İrfan Öztekin 43-45). 64.Tülay Arslan ve di ğerleri karar ına konu olayda Eski şehir Belediyesi, tapuda Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yollar ı Genel Müdürlü ğü (TCDD) ad ına kay ıtlı bulunan ve Eskişehir İstasyon park ı sınırlar ı içerisinde bulunan ta şınmaz ı 1977 y ılından itibare n başvurucular ın murisine kiralam ıştır. Taşınmaz, başvurucular murisince içkili restoran olarak işletilmiştir. Taşınmaz ın 1994 y ılından sonra Tepeba şı Belediyesi (Belediye) s ınırlar ı içerisinde kalmas ı nedeniyle bu tarihten sonra kira sözle şmesi Belediyeyle akdedilmi ş ve kira bedelleri de Belediyeye ödenmi ştir. Ancak TCDD, ta şınmazda Belediyenin üstün bir hakk ı bulunmad ığını belirterek ba şvurucular ın murisi aleyhine müdahalenin meni ve ecrimisil istemiyle dava açm ıştır. Bu davada ba şvurucular murisinin Belediye ile akdedilen sözle şmeye dayan ılarak taşınmaz ı kullanmas ının hakl ı bir nedeninin bulunmad ığı neticesine ula şılm ıştır. Karar 5/10/2006 tarihinde kesinle şmiştir. TCDD taraf ından başvurucular ın murisi aleyhine ecrimisil bedelinin ödenmesi istemiyle aç ılan ikinci davada ise murisin ta şınmaz ı 5/6/2002 tarihinden sonra kullanmad ığı tespit edilmi ştir. Başvurucular murisi taraf ından Belediyeye karşı aç ılan bireysel ba şvuruya konu davada ise di ğer taleplerin yan ında bina bedelinin de talep edildi ği anlaşılm ıştır. Derece mahkemeleri, binan ın başvurucular murisince in şa edildiğine ilişkin proje ve ruhsatlar ın sunulamad ığı, ayr ıca 1/1/2001 tarihli i şletme sözleşmesinde yap ının belediyeye ait oldu ğunun belirtildi ği, taşınmaz ın mahkeme karar ına istinaden y ıkılacak olmas ında belediyenin bir kusurunun bulunmad ığı ve henüz y ıkılmad ığı gerekçelerine yer vererek bina bedeline ili şkin istemi reddetmi ştir. Anayasa Mahkemesi, başvurucular ın bina bedelinin ödenmesine ili şkin şikâyetlerini mülkiyet hakk ı kapsam ında incelemiş ve içkili restoran olarak kullan ılan yap ının murislerince in şa edildiğini gösteren yap ı ruhsat ı veya projesi gibi bir belge dosyaya sunulmad ığı gibi UYAP kay ıtlar ında bulunan 1/1/1996 tarihli kira sözle şmesi ile 1/1/2001 tarihli i şletme sözle şmesinde ta şınmaz ın mülkiyetinin Belediyeye ait oldu ğuna işaret eden çe şitli hükümlerin yer ald ığının görüldü ğü gerekçesiyle ba şvurunun bina bedelinin ödenmedi ğine ilişkin şikâyete yönelik k ısm ını konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmu ştur (Tülay Arslan ve di ğerleri, B. No: 2014/7051, 2/2/2017). 65. Somut olayda, ba şvurucunun e şi taraf ından 1987 y ılında ihale ile kiralanan tesisin daha sonraki y ıllarda ad ının Can Dü ğün Salonu ve Tesisleri olarak de ğiştirildiği ve başvurucu taraf ından ayn ı şartlarla işletilmeye devam edildi ği anlaşılmaktad ır. Derece mahkemeleri bu tesis üzerinde bulunan bireysel ba şvuruya konu yap ılar ın başvurucu taraf ından yap ılmad ığına ilişkin bir tespitte bulunmam ıştır. Dolay ısıyla bu yap ılar ın başvurucu taraf ından inşa edildiği değerlendirilerek sonuca varmak gerekecektir. Bu nedenle Tülay Arslan ve di ğerleri karar ından farkl ı olarak ba şvurucu taraf ından yap ıldığı ve uzun bir süre kullan ıldığı anlaşılan yap ılar ın başvurucu bak ımından önemli bir ekonomik menfaat teşkil ettiği ve bu yönden ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca mülkiyet hakk ı kapsam ında korunmas ı gereken bir menfaatinin mevcut oldu ğu kabul edilmi ştir. b. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 66. Anayasa n ın 35. maddesi ile mülkiyet hakk ına temas eden di ğer hükümleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa'n ın mülkiyet hakk ına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 16ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'n ın 35. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesi n mülkiyet hakk ına sahip oldu ğu belirtilmek suretiyle mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına yer verilmiş; ikinci f ıkras ında da mülkten bar ışçıl yararlanma hakk ına müdahalenin çerçevesi belirlenmi ştir. Maddenin ikinci f ıkras ında genel olarak mülkiyet hakk ının hangi ko şullarda sınırlanabilece ği belirlenerek ayn ı zamanda mülkten yoksun b ırakma nın şartlar ının genel çerçevesi de çizilmi ştir. Maddenin son f ıkras ında ise mülkiyet hakk ının kullan ımının toplum yarar ına ayk ırı olamayaca ğı kurala ba ğlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullan ımını kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sa ğlanm ıştır. Anayasa'n ın diğer baz ı maddelerinde de devlet taraf ından mülkiyetin kontrolüne imkân tan ıyan özel hükümlere yer verilmi ştir. Ayr ıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun b ırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiye t hakk ına müdahalenin özel biçimleridir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 55-58). 67. Somut olayda mülkiyet hakk ı yönünden şikâyet edilen temel husus ta şınmaz üzerindeki yap ının tazminat ödenmeksizin y ıkılmas ına ilişkindir. Anayasa Mahkemesi daha önce benzeri ba şvurular ı mülkiyetten bar ışçıl yararlanma hakk ına sayg ıya ilişkin genel kural çerçevesinde incelemi ştir (İrfan Öztekin , 47; Rıfat Algan, 53; Durali Gümü şbaş, B. No: 2015/6427, 10/10/2018, 42). Somut olayda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. c. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 68. Anayasa n ın 13. maddesi şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 69. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). i. Kanunilik 70. Somut olayda 2. İdare Mahkemesi, 2003 y ılında kira sözle şmesinin İdarece feshedilmesine ve 2008 y ılında verilen tahliye karar ına karşı başvurucu taraf ından aç ılan davan ın reddedilmesine ra ğmen başvurucunun ta şınmaz ı tahliye etmeyerek devletin hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan yeri haks ız olarak kullanmaya devam etti ğine ve bu nedenle İdare taraf ından yap ılan işlemlerde hizmet kusuru bulunmad ığına vurgu yapm ıştır. Bu itibarla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin yasal dayana ğını 3621 say ılı Kanun'un 8. ve 2886 say ılı Kanun un 75. maddeleri olu şturduğundan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığı değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 17ii. Meşru Amaç 71. Anayasa'n ın 56. maddesinde, herkesin sa ğlıklı ve dengeli bir çevrede ya şama hakk ına sahip oldu ğu düzenlenmi ş; çevreyi geli ştirmenin, çevre sa ğlığını koruman ın ve çevre kirliliğini önlemenin devlet ve vatanda şlar ın ödevi oldu ğu belirtilmi ştir. İnşa edilecek yap ılar ın imar mevzuat ına uygun olarak yap ılmas ının sağlanmas ı ve bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri uyar ınca ruhsat al ınmadan yap ılabileceği aç ıkça düzenlenen yap ılar hariç bütün yap ılar ın ruhsata ba ğlanmas ı suretiyle yap ılaşman ın fen, sa ğlık ve çevre şartlar ına uygun olarak gerçekle ştirilmesi; sa ğlıklı, güvenli, kaliteli ve ekonomik ya şam çevrelerinin oluşturulmas ı bak ımından önem te şkil etmektedir. Bu bak ımdan yap ılaşman ın fen, sağlık ve çevre şartlar ına uygunlu ğunun sağlanmas ında ve buna ili şkin düzenlemelerde kamu yarar ı bulunduğu kabul edilmelidir ( Osman Yücel , B. No: 2014/4874, 15/6/2016, 82-84). 72. Somut olay ba ğlam ında kira sözle şmesinin feshedilmesi sonucunda kumluk niteliğindeki (k ıyı kenar çizgisi içinde bulunan) arazi üzerinde bulunan yap ılar ın y ıkılmas ının kıyılar ın korunmas ına ve devletin hüküm ve tasarrufu alt ındaki alanlar ın işgal edilmesinin önlenmesiyle k ıyılar ın herkesin kullan ımına aç ılmas ına yönelik kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğu kabul edilmi ştir. iii. Ölçülülük (1) Genel İlkeler 73. Son olarak kamu makamlar ınca başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle gerçekle ştirilmek istenen amaç ile bu amac ı gerçekle ştirmek için kullan ılan araçlar aras ında makul bir ölçülülük ili şkisinin olup olmad ığı değerlendirilmelidir. 74. Anayasa'n ın 13. maddesi uyar ınca hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ında dikkate al ınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden do ğmaktad ır. Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin s ınırland ırılmas ı istisnai bir yetki oldu ğundan bu yetki ancak durumun gerektirdi ği ölçüde kullan ılmas ı koşuluyla hakl ı bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut ko şullar ın gerektirdi ğinden daha fazla sınırland ırılmas ı kamu otoritelerine tan ınan yetkinin a şılmas ı anlam ına gelece ğinden hukuk devletiyle ba ğdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). 75. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 76. Ölçülülük ilkesi gere ği kişilerin mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ı hâlinde elde edilmek istenen kamu yarar ı ile bireyin haklar ı aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Bu adil denge, ba şvurucunun şahsi olarak a şırı bir yüke katland ığının tespit edilmesi durumunda bozulmu ş olacakt ır. Anayasa Mahkemesi, müdahalenin ölçülülü ğünü değerlendirirken bir taraftan ula şılmak istenen me şru amac ın önemini, di ğer taraftan da Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 18müdahalenin niteli ğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davran ışlar ını da gözönünde tutarak ba şvurucuya yüklenen külfeti dikkate al ır (Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60). 77. Çağdaş şehircilik ilkeleri çerçevesinde planlama ve imar uygulamalar ı bak ımından geni ş takdir yetkileri bulunan kamu makamlar ının bu takdir yetkilerini zaman ında, makul ve tutarl ı bir biçimde kullanmalar ı gerekmektedir. Kaçak olarak in şa edildiği anlaşılan yap ının y ıkımı için gerekli imkânlara sahip olan idarenin uzun bir süre girişimde bulunmamas ı ve söz konusu yap ının belediyecilik hizmetlerinden faydaland ırılmas ı, bu binada ya şayanlar için sosyal ortam ve aile çevresinin kurulmas ına müsaade edildi ği anlam ı taşımaktad ır. Yukar ıda da değinildiği üzere makul görülebilenden uzun bir süre boyunca söz konusu binada ya şayan başvurucu ve ailesi yönünden binan ın kullan ımının önemli bir ekonomik menfaat te şkil ettiği kuşkusuzdur. Kamu makamlar ının belirsizliğe yol açan edilgen tutumu kar şısında başvurucunun bu durumun bir and a değişebileceğini öngörmesi de beklenemez. Üstelik 3194 say ılı Kanun'un 32. maddesine göre yap ının belediyenin ihtar ı üzerine imara uygun hâle getirilmesi de söz konusu olabilmektedir (benzer yöndeki bir de ğerlendirme için bkz. Rifat Algan , 51). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 78. Başvurucu, uzun süredir kullan ımında bulunan yap ılar ı kira sözle şmesinin sona ermesinden sonra da kullanmaya devam etti ğini ve yap ılar ın üzerinde 1987 y ılından bu yana devam eden kullan ım nedeniyle müktesep hakk ının bulundu ğunu ileri sürerek bu yap ılar ın yıkılmas ı sonucu meydana gelen zarar ın karşılanmamas ından yak ınmaktad ır. 79. Somut olayda, 1987 y ılında yap ılan ihale sonucunda ba şvurucunun e şi F.Y. ile İdare aras ında imzalanan kira sözle şmesine istinaden tesisin F.Y.ye kiraland ığı ve daha sonra tesisin ad ının değiştirilerek ba şvurucu taraf ından kullan ılmaya devam edildi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda kira sözle şmesinin ayn ı şartlarla ba şvurucu taraf ından sürdürüldü ğü görülmektedir. İdare görevlileri 1997 y ılında başvurucunun e şi taraf ından ruhsats ız inşaat faaliyeti yap ıldığını tespit etmi ş ve durdurma karar ı vererek mühürleme yapm ıştır. Ancak bireysel ba şvuru dosyas ı ve eklerinde bulunan bilgi ve belgelerden; 1997 yılında yap ılan durdurma ve mühürleme i şlemine konu edilen yap ılarla bireysel ba şvuru dosyas ında y ıkımı yap ıldığı belirtilen yap ılar ın ayn ı olup olmad ıklar ına, sözleşmenin İdarece feshedildi ği 11/11/2003 tarihinden sonra ta şınmaz üzerine yeni yap ı inşa edilip edilmedi ğine ve y ıkım işlemi gerçekle ştirilen yap ılar ın ruhsat ının bulunup bulunmad ığına ilişkin kan ıya varmak mümkün olmam ıştır. 80.İdare, kira sözle şmesini 11/11/2003 tarihinde feshetmi ş ve bu karar ı başvurucunun e şi F.Y.ye 14/11/2003 tarihinde bildirmi ştir. Başvurucu ve/veya e şi taraf ından kira sözle şmesinin feshedilmesi i şlemine kar şı yarg ı yoluna ba şvurulduğuna ilişkin bir iddiaya yer verilmemi ştir. Sözle şmenin feshedildi ği 2003 y ılından sonra da ta şınmaz başvurucu taraf ından kullan ılmaya devam edilmi ştir. Valilik 2008 y ılında tesis etti ği işlemle taşınmaz ın tahliyesine karar vermi ştir. Bu işleme karşı başvurucunun açt ığı dava reddedilmi ş ve 2012 y ılı sonunda kesinle şmiştir. 81. Kira sözle şmesinin feshi ve sonras ında Valili ğin kesinle şen tahliye karar ına rağmen başvurucu taraf ından tesisin tahliye edilmemesi üzerine bu defa İdare 29/4/2013 tarihli işlemle taşınmaz ın 14/5/2013 tarihinde tahliye edilece ğini ve yap ılar ın y ıkılacağını başvurucuya bildirmi ştir. Bu i şleme kar şı aç ılan davan ın yarg ılamas ı s ıras ında verilen Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 19yürütmenin durdurulmas ına ilişkin karar nedeniyle an ılan işlemin yerine getirilmedi ği ancak 27/6/2013 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilen İdare işlemi ile yeniden ta şınmaz ın tahliye edilerek yap ılar ın y ıkılmas ına karar verildi ği ve 11/7/2013 tarihinde tahliye ve y ıkım işlemlerinin gerçekle ştirildiği anlaşılmaktad ır. 82. Bu süreçlerden görülece ği üzere somut olayda, kiraya verilen ta şınmaz üzerine yap ılan yap ılar uyuşmazl ık konusu oldu ğundan ve bu nedenle kira sözle şmesinin de dikkate alınmas ı gerektiğinden uyu şmazl ığın bu yönüyle yukar ıda yer verilen Nazif K ılıç, Ayşe Öztürk, İrfan Öztekin ve Rifat Algan kararlar ından farkl ı olduğu değerlendirilmi ştir. Ayr ıca yine yukar ıda yer verilen Tülay Arslan ve di ğerleri karar ında ise uyu şmazl ık kira sözleşmesine dayanmakla birlikte ta şınmaz üzerinde bulunan binan ın başvurucular murisince inşa edildiğinin ispatlanamad ığı değerlendirilerek sonuca var ılm ıştır. Dolay ısıyla Tülay Arslan ve di ğerleri karar ının da somut olaydan bu yönüyle farkl ılaştığı anlaşılmaktad ır (bkz. 60-64). 83. Bu kapsamda; taraflar aras ında imzalanan ve İdarece 2003 y ılında feshedilen kira sözle şmesine ili şkin aç ık art ırma şartnamesinde ve özel şartnamede kirac ının taşınmaz ı her zaman tahliye ve teslim etmeye mecbur oldu ğu, tahliye nedeniyle herhangi bir tazminat talebinde bulunamayaca ğı, yapt ırdığı sabit tesisleri asla sökemeyece ği ve kiralanan ı ne hâld e teslim alm ış ise kiran ın bitiminde o hâlde teslim etmeye mecbur oldu ğu hususlar ına yer verildiği görülmektedir. Bu nedenle daha en ba şından itibaren ba şvurucu ve e şi, kira sözleşmesinin bitiminde, yapacaklar ı sabit tesisleri sökemeyeceklerini ve kiralanan ı ne hâlde teslim alm ış iseler o hâlde teslim etmeye mecbur olduklar ını bilmektedirler. 84. Ayr ıca başvurucu 2003 y ılında kira sözle şmesinin sonra erdi ğinin, yap ılar ın bulunduğu k ısm ın kumluk niteli ğindeki alan içerisinde kald ığının, bu tarihten sonraki kullan ımının ve tesisten sa ğlad ığı gelirin bir hakka dayanmad ığı gibi tesisi tahliye etmesi gerektiğinin fark ındad ır. Kald ı ki başvurucu, kira sözle şmesinin feshine ili şkin işlem aleyhine dava da açmam ıştır. 2003 y ılından sonra Valilik taraf ından tahliye karar ının verildiği 2008 yılına kadar devam eden be ş y ıllık dönemde kamu makamlar ının tahliye ve y ıkım için hareketsiz kald ıklar ı görülmekte ise de tesisi tahliye etmesi gerekti ğini bilen ba şvurucu yönünden bu durumun tek ba şına yap ılar ın y ıkılmayacağı yönünde me şru bir beklentiye yol açt ığından söz edilemez. 2008 y ılında Valilik taraf ından verilen tahliye karar ına karşı başvurucunun açt ığı dava da reddedilerek kesinle şmiş, tahliyenin haks ız olduğuna yönelik bireysel ba şvuruda bulunulmam ıştır. 85. Dolay ısıyla bu yap ılar ı kira sözle şmesinin feshedildi ği 2003 y ılından sonra in şa ettiğine ilişkin ayr ı bir iddia ileri sürmeyen ba şvurucu; 2003 y ılından itibaren ta şınmaz ı tahliye etmesi gerekti ğini, r ızaen tahliye i şlemini gerçekle ştirmediği takdirde kamu gücü kullan ılarak tahliyesinin yap ılabileceğini ve kira sözle şmesi kapsam ında tesis üzerine yapt ığı yap ılar ın kiran ın bitiminden sonra İdare taraf ından y ıkabileceğini öngörebilecek durumdad ır. Bu nedenle kira sözle şmesi ve eklerindeki şartlar ı kabul eden ba şvurucu yönünden, 1987 yılından beri devam eden kullan ımın, tesis üzerine in şa edilen yap ılar ın kira sözle şmesinin sona erdi ği 2003 y ılına kadar y ıkılmayacağı yönünde hakl ı bir beklenti olu şturduğu kabu l edilse dahi sözle şmenin feshi sonras ında yapt ırdığı sabit tesisleri sökemeyece ğini ve kiralanan ı ne hâlde teslim alm ış ise o hâlde teslim etmeye mecbur oldu ğunu bilen ba şvurucu açısından 2003 y ılı sonras ında yap ılar ın y ıkılmamas ı yönünde me şru bir beklenti oluşturmayaca ğı değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/14428 Karar Tarihi : 13/1/2021 2086. Sonuç olarak, devletin hüküm ve tasarrufu alt ında bulunan alanlar ın işgal edilmesinin önlenmesi ve k ıyılar ın korunmas ındaki kamu yarar ı amac ı da dikkate al ındığında sona ermi ş olan kira sözle şmesi kapsam ında inşa edilen yap ılar ın y ıkılmas ı nedeniyle başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozulmad ığı ve müdahalenin ölçülü oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 87. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI