TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CENGİZ ÇETİN BA ŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/33156) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numarası Karar Tarihi:2019/33156 : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDANMuhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Cengiz ÇET İN I. BAŞVURUNUN ÖZETİ 1. Başvuru, kamudaki görevine iade edilirken daha önceki yöneticilik görevine ataman ın yap ılmamas ı nedeniyle öz
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR CENGİZ ÇETİN BA ŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2019/33156) Karar Tarihi: 19/1/2023 Başvuru Numarası Karar Tarihi:2019/33156 : 19/1/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDANMuhterem İNCE Raportör : Berrak YILMAZ Başvurucu : Cengiz ÇET İN I. BAŞVURUNUN ÖZETİ 1. Başvuru, kamudaki görevine iade edilirken daha önceki yöneticilik görevine ataman ın yap ılmamas ı nedeniyle özel hayata sayg ı hakkının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, mal müdürü olarak görev yapmakta iken 22/11/2016 tarihli ve 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (677 say ılı KHK) ile kamu görevinden ç ıkarılmıştır. Başvurucu, kamu görevinden çıkarılma i şlemine kar şı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu'na (Komisyon) başvurmuş, Komisyon 21/6/2018 tarihli karar ıyla başvurucunun talebini kabul ederek kamu görevine iadesine karar vermi ştir. Başvurucunun 27/8/2018 tarihinde memur olarak atamas ı yapılmıştır. 3. Başvurucu, atama i şleminin düzeltilerek 677 say ılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmadan önceki mal müdürü kadrosuna atamas ının yap ılması talebiyle Hazine ve Maliye Bakanlığına ba şvurmuştur. Hazine ve Maliye Bakanl ığı Personel Genel Müdürlü ğü taraf ından 19/9/2018 tarihinde ba şvurunun reddine karar verilmi ştir. 4. Başvurucu, söz konusu işlemin iptali talebiyle K ırıkkale İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme 15/1/2019 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda, 1/2/2018 tarihli ve 7075 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 10. maddesi uyarınca Komisyon taraf ından kamu görevine iade edilmesine kara r verilenlerin atamalar ında yöneticilik görevinden önce bulunduklar ı kadro ve pozisyon ünvanlarının dikkate al ınacağının düzenlenmesi kar şısında başvurucunun memur olarak atanmas ında davalı idarenin ba ğlı yetki içerisinde bulundu ğu vurgulanmıştır. 5. Başvurucu tarafından karara kar şı istinaf yoluna başvurulmuştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi 3/7/2019 tarihinde kararda usul ve hukuka ayk ırılık bulunmadığından başvurunun kesin olarak reddine hükmetmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 36. Başvurucu nihai hükmü 6/9/2019 tarihinde tebli ğ ettikten sonra 24/9/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Başvurucu, 677 say ılı KHK ile göreve iade edilenlerin ihraç edilmeden önce bulunduklar ı yöneticilik görevlerine iade edilebildikleri halde Komisyon karar ı ile göreve iade edilen yöneticilerin memur olarak atand ıklar ı, müdürlük unvan ı ile kazan ılm ış haklar ı olan sosyal, mali ve özlük haklar ının elinden al ınmas ının eşitlik ilkesini ve kazan ılm ış haklar ın korunmas ı ilkesini ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. 9. Bakanl ık görüşünde; somut olay ın ve yarg ılaman ın bir özeti yap ıldıktan sonra mevcut ba şvuruda ba şvurucunun özel ve aile hayat ına sayg ı haklar ının ihlal edilip edilmedi ği konusunda inceleme yap ılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ının da dikkate al ınmas ı gereği vurgulanm ıştır. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 10. Mesleki hayata yönelik bu tür tedbirlerin ya da müdahalelerin hangi durumlarda özel hayat ba ğlam ında uygulanabilir oldu ğu hususunda belirlenen ölçütler Tamer Mahmuto ğlu [GK] (B. No: 2017/38953, 23/7/2020, 84-96) karar ında aç ıklanm ıştır. Somut olayda, ba şvurucunun talebinin müdürlük unvan ı ile sosyal, mali ve özlük haklar ının iadesine ilişkin olduğu, bu bağlamda iddialar ın özünün mesleki hayat ıyla ilgili olarak gerçekle ştirilen müdahalenin anayasal güvenceleri ihlal etti ğine yönelik oldu ğu anlaşılmaktad ır. Söz konusu ilkelerden yola ç ıkılarak somut ba şvuruda ba şvurucunun mesleki hayata yönelik müdahalenin başvurucunun özel hayat ına ciddi şekilde etki etti ği ve bu etkinin belirli bir a ğırlık düzeyine ulaştığı değerlendirildi ğinden başvurunun özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmesine uygun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 11. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 12. Anayasa Mahkemesinin 24/12/2019 tarihli ve E.2018/159, K.2019/93 say ılı karar ıyla, 7075 say ılı Kanun un 10. maddesinin 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun un 22. maddesiyle de ğiştirilen (1) numaral ı fıkras ının üçüncü cümlesinin Anayasa ya ayk ırı olduğuna ve iptaline karar verilmi ştir. Düzenlemeyle müdür yard ımc ısı veya daha üstü ile bunlara e şdeğer yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevinden ç ıkar ılm ış olanlar ın atamalar ında, söz konusu yöneticilik görevlerinden önce bulunduklar ı kadro ve pozisyon unvanlar ı dikkate al ınacağı hüküm alt ına al ınm ıştır. 13. Anayasa Mahkemesinin söz konusu karar ında, Komisyon taraf ından başvurunun kabulüne karar verildi ğinde kamu görevinden ç ıkarma işleminin sebep unsurunun tamamen ortadan kalkm ış olmas ına rağmen Komisyon karar ı sonras ında yeniden kamu görevine dönen ki şilerin atanmas ında yöneticilik görevlerinden önce bulunduklar ı kadro ve pozisyon unvanlar ının dikkate al ınmas ını öngören kural ın bu kişilerin üyelik, mensubiyet, aidiyet, iltisak veya irtibatlar ına dair şüphelerin tam olarak ortadan kalkmad ığı izlenimini olu şturduğu, bu durumun ki şilerin meslek hayatlar ında kişisel gelişimlerinin, üçüncü ki şilerle olan ili şkilerinin ve itibarlar ının olumsuz şekilde etkilenmesine sebebiyet Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 4verebilece ği vurgulanm ıştır. Ayr ıca bu kişilerin yöneticilik görevlerine atanmamas ına neden olabilecek fiili veya hukuki bir zorunluluk belirtilmeden, ki şilerin an ılan görevlere atanmas ı yönünde idareye bir takdir yetkisi tan ınmadan ve emredici bir hükümle an ılan kişilerin zorunlu olarak yöneticilik görevlerinden önceki görevlere atanaca ğının öngörülmesinin kamu hizmetinin etkin ve sa ğlıklı bir biçimde yürütülmesi amac ını gerçekle ştirmek bak ımından zorunlu bir toplumsal ihtiyaca kar şılık gelmedi ği belirtilmi ştir (AYM, E.2018/159, K.2019/93 29-31). 14. Somut olayda, ba şvurucunun daha önceki görevi olan mal müdürlü ğüne atanm a talebini reddeden idare ve derece mahkemeleri kararlar ında yaln ızca an ılan Kanun hükmünün tekrarlanmas ıyla yetinildi ği görülmektedir. Derece mahkemelerinin kararlar ında 7075 say ılı Kanun'un 10. maddesinin birinci f ıkras ında yer alan yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevinden ç ıkar ılm ış olanlar ın atamalar ında yöneticilik görevinden önce bulunduklar ı kadro ve pozisyon unvanlar ının dikkate al ınacağı hükmüne dayan ılarak idarenin ba ğlı yetki içinde oldu ğunun belirtildi ği, olay ın koşullar ı çerçevesinde ba şvurucunun durumuna özgü bir değerlendirme yap ılmad ığı anlaşılm ıştır. 15. Anayasa Mahkemesi yöneticilik görevine iade edilmesine dair ba şvurucuya özgü hukuki ve fiilî ko şullar ın değerlendirilmesi söz konusu olmaks ızın başvurucunun mesleki hayat ı bak ımından gerçekle ştirilen müdahalenin do ğrudan dayana ğını oluşturan düzenlemenin kanunilik ko şulunu sağlamad ığını Abdulkadir Tuncay karar ında kabul etmi ştir. Kararda, olay ın koşullar ı çerçevesinde ba şvurucunun durumuna özgü bir de ğerlendirme yap ılmad ığı, başvurucunun kamu görevinden ç ıkar ılmadan önceki görevine iade edilmesine engel teşkil edecek hukuki ve fiilî bir zorunluluk bulundu ğunun da gösterilmedi ği, Anayasa Mahkemesinin iptal karar ının, OHAL Komisyonu karar ıyla görevine iade edilenlerin eski görevine dönmesinin kategorik olarak yasaklanmas ını içeren söz konusu yasal düzenlemenin Anayasa'n ın 13. maddesi ve özel hayata sayg ı hakk ını düzenleyen 20. maddesine ayk ırı olduğunu tespit etti ği, yöneticilik görevine iade edilmesine dair ba şvurucuya özgü hukuki ve fiilî koşullar ın değerlendirilmesi söz konusu olmaks ızın başvurucunun mesleki hayat ı bak ımından gerçekle ştirilen müdahalenin do ğrudan dayana ğını oluşturan düzenlemenin kanunilik şart ını sağlamad ığı sonucuna var ılm ıştır (Abdulkadir Tuncay, B. No: 2019/35343, 30/3/2022, 50). 16. Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvuruya konu müdahalenin kanunilik şart ını sağlamad ığı anlaşıldığından söz konusu müdahale aç ısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. 17. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. III. GİDERİM 18. Başvurucu, ihlalin tespiti talebinde bulunmu ştur. 19.İncelenen olayda ba şvurucunun yöneticilik görevine atanmas ının engellenmesinin Anayasa'ya ayk ırı olduğu tespit edilen 7075 say ılı Kanun'un 10. maddesinin birinci f ıkras ında yer alan, yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevinden çıkar ılm ış olanlar ın atamalar ında, yöneticilik görevinden önce bulunduklar ı kadro ve pozisyon unvanlar ının dikkate al ınacağı şeklindeki düzenlemeden kaynakland ığı Başvuru Numaras ı: 2019/24814 Karar Tarihi : 19/1/2023 5anlaşılm ıştır. Bununla birlikte derece mahkemeleri de ihlali giderememi şlerdir. Bu aç ıdan ihlalin ayn ı zamanda mahkeme karar ından da kaynakland ığı söylenebilir. 20. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan özel hayata sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin özel hayata sayg ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere K ırıkkale İdare Mahkemesine (E.2018/419, K.2019/14) GÖNDER İLMESİNE, D. 364,60 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 19/1/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.