TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ÖNDER VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/23929) Karar Tarihi: 10/2/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 10/3/2021-31419 Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : 1. Ahmet ÖNDER 2. Almast ŞUVAK 3. Asiye Ç İÇEK 4. Fayik KATKICI 5. Hülya ÖZALP 6. Mehmet ÖND
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ÖNDER VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/23929) Karar Tarihi: 10/2/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 10/3/2021-31419 Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : 1. Ahmet ÖNDER 2. Almast ŞUVAK 3. Asiye Ç İÇEK 4. Fayik KATKICI 5. Hülya ÖZALP 6. Mehmet ÖNDER 7. Menice TOPARLAK 8. Nezahat ÖNDER 9. Osman ÖNDER 10. Sulhiye AB İŞ 11. Süleyman KATKICIBaşvurucular Vekili : Av. İbrahim Halil YALÇIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tapu kayd ında düzeltim davas ının tapu müdürlü ğünden sonra üst idari merciye ba şvurulmadan aç ıldığı gerekçesiyle usulden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 25/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 34. Başvurucular ın makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının değerlendirilmesi amac ıyla başvurunun ayr ılmas ına ve an ılan başvurunun 2018/30894 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular, Batman' ın Beşiri ilçesi Kumçay ve Düsad ık köyleri s ınırlar ı içinde yer alan ve murisleri H.B.ye ait oldu ğunun tespit edildi ğinin belirtildi ği taşınmazlara ilişkin tapu kay ıtlar ında murisleri H.B.nin isminin ve soy isminin yanl ış yaz ıldığını belirterek tapu kayd ındaki yanl ışlığın düzeltilmesi istemiyle Be şiri Tapu Sicil Müdürlü ğüne (Müdürlük) başvuruda bulunmu ştur. 10. Müdürlü ğün 13/11/2015 tarihli i şlemi ile istemin reddine karar verilmesi üzerine ba şvurucular 30/11/2015 tarihinde Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde tapu kayd ında düzeltim davas ı açm ıştır. 11. Batman 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 1/12/2015 tarihli karar ıyla, uyuşmazl ığın sulh hukuk mahkemesinin görevinde bulundu ğu gerekçesiyle davay ı görev yönünden reddetmiş; söz konusu karar üzerine ba şvurucular Batman Sulh Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) tapu kayd ında düzeltim davas ı açm ıştır. 12. Mahkeme 29/3/2017 tarihli karar ıyla, 17/8/2013 tarihli ve 28738 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan Tapu Sicili Tüzü ğü'nde (Tüzük) belirtilen yasal ba şvuru ve itiraz prosedürü izlenmeden ve tapu kayd ındaki yanl ışlığın düzeltilmesi istemli ba şvurunun reddine yönelik Müdürlük karar ına karşı on beş gün içinde Diyarbak ır Bölge Müdürlü ğünde itiraz hakk ı kullan ılmadan do ğrudan dava aç ıldığı gerekçesiyle davan ın usulden reddine hükmetmi ştir. 13. Karara kar şı başvurucular, Tüzük gere ği kay ıt düzeltmeleri için dava açmadan önce tapu sicil müdürlü ğüne başvuru yap ılmas ının gerekli oldu ğunu ancak bölge müdürlüğüne itiraz zorunlulu ğunun bulunmad ığını ve dava açmak için gerekli şartlar ın yerine getirildiğini ileri sürerek istinaf kanun yoluna ba şvurmuş; Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin (Bölge Adliye Mahkemesi) 22/6/2018 tarihli hükmüyle istinaf ba şvurusunun esastan reddine oyçoklu ğuyla karar verilmi ştir. Kararda; Tüzük maddelerinin yorumunda düzenleyici i şlemin konulu ş amac ının gözönünde bulundurulmas ı gerektiği, Tüzük'te kay ıt düzeltmeleri için öncelikle müdürlüklere ba şvuru yap ılmas ı zorunlulu ğu getiren düzenleme ile bu tür uyu şmazl ıklar ın mahkeme önüne getirilmeden k ısa yoldan, daha h ızlı ve daha az giderle çözümlenmesinin amaçland ığı, bunun da ancak etkin bir Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 4itiraz yolunun i şletilmesi ile mümkün olaca ğı belirtilmi ştir. Söz konusu yolun işletilmemesinin, ba şka bir ifade ile sadece tapu müdürlüklerine ba şvurunun yeterli görülmesinin an ılan müdürlüklerin ba şvurular ı özenli bir inceleme yapmadan reddetmeleri sonucunu do ğuracağı ve bu hususun Tüzük'ün konulu ş amac ına aç ıkça ayk ırı olacağı ifade edilmiştir. Aç ıklanan tüm hususlar ın birlikte de ğerlendirilmesi suretiyle Bölge Adliye Mahkemesince, adli yarg ıda dava aç ılabilmesi için tapu müdürlü ğüne başvurunun reddi hâlinde bu ret karar ına karşı bölge müdürlü ğü ve genel müdürlük nezdinde itiraz edilmesinin zorunlu oldu ğu yönündeki görü şün daha do ğru olduğu kanaatine var ıldığı ve bu yöndeki uygulaman ın sürdürülmesine karar verildi ği belirtilmi ştir. 14. Bölge Adliye Mahkemesi karar ında az ınlıkta kalan bir üyenin kar şıoy gerekçesinde ise emsal olayda Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun E.2015/1-3648, K.2016/1073 say ılı karar ı ile idareye müracaat ın yeterli oldu ğu ve itiraz prosedürünün tüketilmesinin zorunlu olmad ığına ilişkin yerel mahkeme karar ının onanmas ına kara r verildiği belirtilmi ştir. Hukuk Genel Kurulu karar ından sonra Yarg ıtay 1. Hukuk Dairesinin de ayn ı görüşü benimsedi ği, bu nedenle dava ön şart ının yerine getirildi ğinin kabulü ile mahkeme karar ının kald ırılmas ına karar verilmesi görü şünde oldu ğu ifade edilmi ştir. 15. Nihai karar 10/7/2018 tarihinde ba şvuruculara tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucular 25/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Mevzuat 17. 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun "Düzeltme" kenar başlıklı 1027. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "İlgililerin yaz ılı rızalar ı olmad ıkça, tapu memuru, tapu sicilindeki yanl ışlığı ancak mahkeme karar ıyla düzeltebilir." 18. Tüzük'ün "İstemin reddedilmesi" kenar başlıklı 26. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Ret karar ına, tebliğ tarihinden itibaren onbe ş gün içinde müdürlü ğün bağlı bulunduğu bölge müdürlü ğüne, bölge müdürlü ğünün karar ına karşı da tebliğ tarihinden itibaren onbe ş gün içinde Genel Müdürlü ğe itiraz edilebilir." 19. Tüzük'ün "Kayd ın değiştirilmesi" kenar başlıklı 72. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Tapu sicilinde de ğişiklik, hak sahibinin istemine ya da yetkili makam veya mahkem e karar ına istinaden yap ılır." 20. Tüzük'ün "Tapu sicilindeki bilgilerin güncellenmesi" kenar başlıklı 75. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 5"(1) Kadastro çal ışmalar ından kaynaklanan malikin veya hak sahibinin ad ı, soyad ı ve baba ad ına ilişkin tapu kütü ğündeki yaz ım hatalar ı ilgilisinin ba şvurusu üzerine; a) Senetsizden tespitlerde; nüfus kay ıt örneği ve taşınmaz ın bulundu ğu belediye veya muhtarl ıktan al ınacak foto ğrafl ı ilmühaber, b) Kayda dayal ı tespitlerde; dayana ğı kay ıt ve belgeler, incelenmek ve gerekti ğinde tan ık ve varsa tespit bilirki şileri dinlemek ve zeminde inceleme yapmak suretiyle istemin gerçek hak sahibinden geldi ği belirlenirse, istem yevmiye defterine kaydedilerek düzeltilir. (2) Zeminde inceleme, kadastro müdürlü ğü teknik personeli ile birlikte yap ılır ve inceleme neticesinde teknik rapor düzenlenir. Zeminde incelemede, kom şu parsel malikleri, muhtar ve di ğer ilgililer dinlenir; vergi kayd ı ve diğer her türlü bilgi ve belgeden yararlan ılır. (3) Tapu sicilindeki bilgilerin güncellenmesi ve eksikliklerin giderilmesinde de yukar ıdaki f ıkralar uygulan ır. (4) Bu madde hükümleri uyar ınca kay ıt düzeltmeleri için müdürlüklere ba şvuru yap ılmas ı zorunludur." 2. Yarg ıtay İçtihad ı 21. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 23/11/2016 tarihli ve E.2015/1-3648, K.2016/1073 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava tapu kayd ında hatal ı yaz ılan malik ismin düzeltilmesi istemine ili şkindir. ... Somut olaya dönüldü ğünde Tapu Sicili Tüzü ğünün 26. maddesi uyar ınca tapu kayd ında yanl ış yaz ılan kimlik bilgilerinin düzeltilmesine ili şkin aç ılacak davalarda önce ilgili tapu müdürlüğüne prosedüre uygun şekilde ba şvuru yap ılmas ı gerekmekte ise de somut olayd a dosya içerisindeki bilgi ve belgelerden davac ının 465 parselde kay ıtlı taşınmazdaki isi m hatas ının düzeltilmesi istemiyle idareye ba şvuruda bulundu ğu, yap ılan başvuru sonucu Sincan Kaymakaml ığı Tapu Müdürlü ğünün 20.12.2013 gün ve 36077 yevmiye numaral ı yaz ısı ile iktisab ın harici sat ış olduğu ve tapulama tutana ğı içerisinde bu sat ışı gösterir belgeye rastlan ılamad ığı, bu itibarla 1955 y ılından beri gayrimenkulde i şlemde bulunulmad ığından kimlik tespitinin yap ılamad ığı ifade edilerek red karar ı verildiği, bu yönüyle davac ının, Tapu Sicil Tüzü ğünde yer alan Tapu Sicil Müdürlü ğüne başvuru şart ını gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. Yap ılan görüşmeler s ıras ında, davac ı taraf ından Tapu Sicil Tüzü ğünün 26. maddesine göre müracaatta bulunulmu ş olmas ına karşın, Tapu Sicil Müdürlü ğü nün ret karar ının tebliğ edildiği tarihten itibaren onbe ş gün içinde müdürlü ğün bağlı bulundu ğu bölge müdürlüğüne, bölge müdürlü ğünün karar ına karşı da tebliğ tarihinden itibaren onbe ş gün içinde Genel Müdürlü ğe itiraz edilebilece ği yönündeki prosedürün tamamlanmad ığı, dolay ısıyla itiraz prosedürünün tamamlanmas ı gerektiğini bildirir cümlenin Özel Daire bozma ilam ına eklenmesi suretiyle, yerel mahkeme direnme karar ının bu değişik gerekçe il e bozulmas ı gerektiği görüşü ileri sürülmü ş ise de bu görü ş Kurul ço ğunluğu taraf ından benimsenmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 6Hal böyle olunca mahkemece, Tapu Sicil Tüzü ğünün 75. maddesi gere ğince işlemin reddedildi ğine dair dosyada mevcut red karar ı bulunduğu gerekçesiyle davan ın kabulüne dair verdi ği direnme karar ı yerindedir. O halde, yukar ıda aç ıklanan nedenlerle usul ve yasaya uygun bulunan yerel mahkeme direnme karar ı onanmal ıdır. Yukar ıda aç ıklanan nedenlerle, [karar ın] onanmas ına..." 22. Yarg ıtay 1. Hukuk Dairesinin 9/11/2016 tarihli ve E.2016/8720, K.2016/10190 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava, tapu kayd ına yanl ış yaz ılan kimlik bilgilerinin düzeltilmesi iste ğine ilişkin olup, 17.8.2013 tarih ve 28738 say ılı Resmi Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe giren yeni Tapu Sicili Tüzü ğü'nün yürürlü ğü zaman ında 14.12.2015 tarihinde aç ılmış; mahkemece, davan ın kabulüne karar verilmi ştir. ... Bunun yan ında, ilgililerin tapu müdürlüklerine yapt ıklar ı yaz ılı ya da sözlü düzeltim başvurular ı üzerine, tapu müdürlüklerinin Tapu Sicili Tüzü ğün 75. maddesinde belirtilen araştırma ve soru şturmay ı yapmadan verdikleri soyut içerikli ret kararlar ı da davay ı mahkeme önünde dinlenebilir hale getirmez. Diğer taraftan, Tapu Sicili Tüzü ğünün 75. maddesine ayk ırı olarak verilen bu tür ret kararlar ına karşı ilgililerin ayn ı tüzüğün 26. maddesine göre itiraz imkan ı bulunmaktad ır. Somut olaya gelince; davac ı taraf ından tapu müdürlü ğünün red karar ına karşı itiraz yoluna ba şvurulmadan dava aç ılmıştır. Hâl böyle olunca, davan ın usulden reddine karar verilmesi gerekirken, yaz ılı biçimd e hüküm kurulmas ı doğru değildir. Daval ı Tapu Müdürlü ğünün temyiz itiraz ı aç ıklanan nedenden ötürü yerindedir. Kabulü ile, [hükmün] bozulmas ına..." 23. Yarg ıtay 1. Hukuk Dairesinin 20/1/2015 tarihli ve E.2015/159, K.2015/764 say ılı; 23/11/2015 tarihli ve E.2015/15059, K.2015/13512 say ılı; 16/11/2016 tarihli ve E.2016/12826, K.2016/10383 say ılı kararlar ı da yukar ıda al ıntısı yap ılan karar (bkz. 22) ile benzer uyu şmazl ıklara ilişkin olup ayn ı gerekçeye sahiptir. 24. Yarg ıtay 1. Hukuk Dairesinin 18/4/2017 tarihli ve E.2017/1754, K.2017/2022 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava, tapu kayd ına yanl ış yaz ılan kimlik bilgilerinin düzeltilmesi iste ğine ilişkindir. ... Mahkemece, tapu sicil tüzü ğü uyar ınca yap ılan başvuru üzerine ilgili tap u müdürlüğünün red karar ına karşı süresi içerisinde itiraz edilmedi ği ve bu şekilde itiraz yollar ı tüketilmeden dava aç ıldığı gerekçesiyle davan ın usulden reddine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 7Dosya içeri ği ve toplanan delillerden, davac ının tapu kayd ındaki yanl ışlığın düzeltilmesi amac ıyla dava açmadan önce Alt ınova tapu müdürlü ğüne başvurduğu, an ılan tapu müdürlü ğünün 20/05/2015 tarihli karar ı ile başvurucunun düzeltme iste ğinin reddine karar verdi ği, davac ının itiraz yoluna ba şvurmamas ı üzerine red karar ının kesinle ştiği ve eldeki davan ın aç ıldığı kayden sabittir. ...Yukar ıda an ılan Tüzüğün 75/4. maddesinde düzenlendi ği üzere tapu kayd ında düzeltim istemli bir dava açmadan evvel müdürlüklere ba şvuru yap ılmas ı zorunlu tutulmu ş ise de, bu zorunlulu ğun müdürlü ğün verdiği kararlara kar şı itiraz yollar ının tüketilmesi a şamas ın ı kapsamad ığı ortadad ır. Somut olayda, davac ının tapu müdürlü ğüne başvuru zorunlulu ğunu yerine getirdi ği anlaşılmakla i şin esas ına girilerek bir karar verilmesi gerekirken yaz ılı şekilde davan ın usulden reddine karar verilmesi do ğru değildir. Davac ının temyiz itiraz ı aç ıklanan nedenden ötürü yerindedir. Kabulü ile, [hükmün ] bozulmas ına..." 25. Yarg ıtay 1. Hukuk Dairesinin 19/4/2017 tarihli ve E.2016/12685, K.2017/2042 say ılı; 25/4/2017 tarihli ve E.2017/1970, K.2017/2131 say ılı; 26/4/2017 tarihli ve E.2017/1733, K.2017/2173 say ılı kararlar ı da yukar ıda al ıntısı yap ılan karar (bkz. 24) ile benzer uyu şmazl ıklara ilişkin olup ayn ı gerekçeye sahiptir. B. Uluslararas ı Hukuk 1.İlgili Sözle şme 26. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyu şmazl ıklar ... konusunda karar verecek olan,... bir mahkeme taraf ından davas ının ...görülmesini istemek hakk ına sahiptir..." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi İçtihad ı 27. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı aç ık bir biçimde mahkeme veya yarg ı merciine eri şim hakk ından söz etmese de maddede kullan ılan terimler bir bütün olarak dikkate al ındığında bu f ıkran ın mahkemeye erişim hakk ını da garanti alt ına ald ığı sonucuna ula şıldığını belirtmektedir ( Golder/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 4451/70, 21/2/1975, 28-36). A İHM'e göre mahkemeye eri şim hakk ı Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında mündemiçtir. Bu; Sözle şmeci devletlere yeni yükümlülük yükleyen, geni şletici bir yorum olmay ıp Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesindeki lafz ın Sözleşme'nin amaç ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin gözetilerek birlikte okunmas ına dayanmaktad ır. Sonuç olarak Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı, herkesin medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili iddialar ını mahkeme önüne getirme hakk ına sahip olmas ını kapsamaktad ır (Golder/Birle şik Krall ık, 36). Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 828. AİHM; mahkeme hakk ının bir unsurunu te şkil eden mahkemeye eri şim hakk ının mutlak olmad ığını, doğası gereği devletin düzenleme yapmas ını gerektiren bu hakk ın belli ölçüde s ınırlanabilece ğini kabul etmektedir. Ancak A İHM, bu s ınırlamalar ın kişinin mahkemeye eri şimini hakk ın özünü zedeleyecek şekilde ve geni şlikte k ısıtlamamas ı, zay ıflatmamas ı gerektiğini ifade etmektedir. A İHM'e göre me şru bir amaç ta şımayan ya da uygulanan araç ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir orant ılılık ilişkisi kurmayan sınırlamalar Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ıyla uyumlu olmaz ( Sefer Y ılmaz ve Meryem Y ılmaz/Türkiye , B. No: 611/12, 17/11/2015, 59; Eşim/Türkiye , B. No: 59601/09, 17/9/2013, 19; Edificaciones March Gallego S.A./ İspanya , B. No: 28028/95, 19/2/1998, 34). V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 10/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular Süleyman Katk ıcı ve Osman Önder Yönünden 30. Başvurunun incelemesi devam ederken ba şvurucu Süleyman Katk ıcı'nın 30/12/2018 tarihinde, ba şvurucu Osman Önder'in ise 6/10/2020 tarihinde vefat etti ği Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla incelenen nüfus kay ıtlar ından anla şılm ıştır. 31. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendine göre ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebi n olmad ığı kanaatine var ılmas ı hâlinde ba şvurunun dü şmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı, temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmü ştür. 32. Başvuru tarihinden sonra vefat eden ba şvurucunun mirasç ılar ının makul bir süre içinde başvuruyu devam ettirme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde an ılan İçtüzük hükümleri uyar ınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılabilir ( Asya Oktay ve di ğerleri, B. No: 2014/3549, 22/3/2017, 18-21). Somut olayda ba şvuru tarihinden sonra ba şvurucu Süleyman Katk ıcı'nın 30/12/2018 tarihinde, ba şvurucu Osman Önder'in ise 6/10/2020 tarihinde vefat ettiği ancak mirasç ılar ının makul bir süre içinde ba şvuruya devam etme yönünde iradelerini bildirmedikleri görülmü ştür. Başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktad ır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular Süleyman Katk ıcı ve Osman Önder taraf ından yap ılan bireysel ba şvurunun kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin düşmesine karar verilmesi gerekir. B. Diğer Başvurucular Yönünden 1. Başvurucular ın İddialar ı 34. Başvurucular; mevzuatta itiraz prosedürü tüketilmeden dava aç ılamayaca ğına dair herhangi bir hükmün mevcut olmad ığını, dava aç ılmadan önce idareye müracaat ın yeterli Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 9olduğunu, ayn ı konuda verilen Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulu karar ının iddialar ını destekledi ğini, davalar ının aç ıldıktan iki y ıl sonra usulden reddedildi ğini ve bu süreçte itiraz sürelerinin de geçti ğini belirterek adil yarg ılanma, hak arama ve mülkiyet haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme 35. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesi şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamaz." 36. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın yukar ıda yer verilen şikâyetlerinin özü, davan ın itiraz prosedürü tüketilmeden aç ıldığından bahisle usulden reddedilmesi nedeniyle uyu şmazl ığın esas ının incelenmemesidir. Ba şvurucular ın mülkiye t hakk ı yönünden somut herhangi bir iddiada da bulunmad ıklar ı görüldüğünden ihlal iddialar ı adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden37. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Müdahalenin Varl ığı ve Hakk ın Kapsam ı 38. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. AİHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının mahkemeye eri şim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 39. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olamaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 1040. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 41. Öte yandan Anayasa'n ın 36. maddesinin ikinci f ıkras ında hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaç ınamayaca ğı belirtilmi ştir. Bu ba ğlamda adil yarg ılanma hakk ı, koşullar ı bulundu ğu takdirde ki şilere davan ın görüldü ğü mahkemeden uyuşmazl ığın esas ının incelenmesini isteme güvencesini de sa ğlar. 42. Somut olayda tapu kayd ında düzeltim davas ının tapu müdürlü ğünden sonra üst idari merciye ba şvurulmadan aç ıldığı gerekçesiyle usulden reddedilmesi nedeniyle başvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğu görülmektedir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 43. Adil yarg ılanma hakk ının görünümlerinden biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, mutlak bir hak olmay ıp bu hakk ın s ınırland ırılmas ı mümkündür. Ancak mahkemeye eri şim hakk ına müdahalede bulunulurken Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesinin gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. 44. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 45. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının bulunup bulunmad ığının incelenmesi gerekir. 46. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yap ılacak müdahalelerin ve s ınırland ırmalar ın kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfî müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlar ından biridir ( Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, 60). 47. Müdahalenin kanuna dayal ı olmas ı öncelikle şeklî manada bir kanunun varl ığını zorunlu k ılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) taraf ından Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun ad ı alt ında ç ıkar ılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organ ınca kanun ad ı alt ında çıkar ılan düzenleyici i şlemlerde müdahaleye imkân tan ıyan bir hükmün bulunmas ı şart ına bağlıdır. TBMM taraf ından ç ıkar ılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmamas ı hakk a yap ılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun b ırak ır (Ali H ıdır Akyol ve di ğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, 56). Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 1148. Başvuruya konu olayda ba şvurucular tapu kayd ındaki yanl ışlığın düzeltilmesi istemiyle öncelikli olarak Tapu Sicil Müdürlü ğüne başvuruda bulunmu ş, istemin reddedilmesi üzerine de do ğrudan tapu kayd ında düzeltim davas ı açm ıştır. 49. Somut olaya konu olan ve derece mahkemesince verilen karardan kaynaklanan müdahalede, Tüzük'ün 26. maddesinin (4) numaral ı fıkras ı ile 75. maddesinin (4) numaral ı fıkras ında yer alan hükümlerin dayanak al ındığı belirlenmi ştir. Mahkemece, tapu kayd ındaki yanl ışlığın düzeltilmesi istemli ba şvurunun reddine yönelik Müdürlük cevab ına karşı itiraz hakk ı kullan ılmadan ve bu suretle Tüzük'te belirtilen yasal ba şvuru ve itiraz prosedürü tamamlanmadan do ğrudan dava aç ıldığı gerekçesiyle davan ın usulden reddine hükmedilmi ş; bu karara kar şı yap ılan istinaf ba şvurusu da esastan reddedilmi ştir. 50. Mahkemenin dayanm ış olduğu Tüzük hükümlerinde; tapu kütü ğündeki yaz ım hatalar ının düzeltilmesi için müdürlüklere ba şvuru yap ılmas ının zorunlu oldu ğu hususuna yer verilmiş, ayr ıca ret karar ı üzerine tebli ğ tarihinden itibaren on be ş gün içinde müdürlü ğün bağlı bulunduğu bölge müdürlü ğüne, bölge müdürlü ğünün karar ına karşı da tebliğ tarihinde n itibaren on be ş gün içinde genel müdürlü ğe itiraz edilebilece ği ifade edilmi ştir. 51. Yukar ıda yer alan ilkelerde temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla sınırlanabilece ği belirtilmesine kar şın somut olayda kanuna dayanmayan ve Tüzü k hükümleriyle getirilen dava şart ı uyar ınca başvurucular ın dava açma haklar ına müdahaled e bulunuldu ğu ve bu suretle söz konusu hakk ın s ınırland ırıldığı görülmektedir. 52. Buna göre somut olayda ilk derece mahkemesinin Tüzük'te belirtilen yasal başvuru ve itiraz prosedürü tamamlanmadan dava aç ıldığı gerekçesiyle davay ı usulden reddetmesinin kanuni dayana ğının bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 53. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 54. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 55. Başvurucular ihlalin tespit edilmesi, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ile 1.000.000 TL manevi ve 1.000.000 TL maddi tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 1256. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 57. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 58.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 59.İncelenen ba şvuruda Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 60. Anayasa Mahkemesinin yukar ıda aktar ılan değerlendirmesi ve vard ığı sonuç yaln ızca mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin olup davan ın esas ına ilişkin bir tespit içermemektedir. 61. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/23929 Karar Tarihi : 10/2/2021 1362.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 63. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin Süleyman Katk ıcı ve Osman Önder hariç di ğer başvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucular Süleyman Katk ıcı ve Osman Önder yönünden ba şvurunun DÜŞMESİNE, B. Diğer başvurucular yönünden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye erişim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEB İLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Batman Sulh Hukuk Mahkemesine (29/3/2017 tarihli ve E.2016/234, K.2017/424 say ılı karar ına ait dava dosyas ı ile ilgilidir.) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. 1. Süleyman Katk ıcı ve Osman Önder taraf ından yap ılan yarg ılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA, 2. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin di ğer başvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş