TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ GÜRBÜZ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/25705) Karar Tarihi: 4/11/2020 Başvuru Numarası : 2018/25705 Karar Tarihi : 4/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : Ali GÜRBÜZ ve diğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : bkz. ekli tablonun F sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargıl
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ GÜRBÜZ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/25705) Karar Tarihi: 4/11/2020 Başvuru Numarası : 2018/25705 Karar Tarihi : 4/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucular : Ali GÜRBÜZ ve diğerleri (bkz. ekli tablo) Başvurucular Vekili : bkz. ekli tablonun F sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yar gılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ2. Ekli tabloda sıralanan başvurulara ait başvuru formu ve ekler inin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra başvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Böl üm tarafında n yapılmasına karar verilmiştir. 4. Konularının aynı olması nedeniyle ekli tablonun B sütununda n umaraları belirtilen başvuru dosyalarının aynı tablonun (1) numaralı satı rında yer alan 2018/25705 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine ve ince lemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin ( 2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğu alana ilişkin olduğu değ erlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmeden incelenmesine karar verilmiştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili ola ylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2018/25705 Karar Tarihi : 4/11/2020 38. Başvurucular, haklarındaki yargılamaların uzun sürmesi nedeni yle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasıyla farklı tarihler de Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. IV. İNCELEME VE GEREKÇE9. Mahkemenin 4/11/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvu ru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yardım Talebi Yönünden10. Başvuruculardan Mehmet İrşad Türkel (B. No: 2018/36310) ve Süleyman Çiftsüren (2018/36983) bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılama i mkânını n bulunmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur. 11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ö lçüde güçleştirmeksizi n yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan ba şvurucular Mehmet İrşad Türkel ve Süleyman Çiftsüren'in açıkça dayanaktan yoksun olmaya n adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İdd ia 1. Başvurucuların İddiaları 12. Başvurucular; bireysel başvuru konusu yargılamaların uzun sü rmesi nedeniyle makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmü ş, ihlalin ortadan kaldırılması ve tazminat taleplerinde bulunmuştur. 2. Değerlendirme 13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hu kuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucuların iddialarını n bir bütün olarak Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede y argılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. 14. Bir kısım başvurucular, mahkemenin hatalı yorumla hukuka ayk ırı karar vermesi sonucu mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmü ş ise de söz konusu iddiaların ilk bakışta açıkça dayanaktan yoksun olduğunun anlaşılması nede niyle anılan iddialar için ayrıca değerlendirme yapılmasına gerek bulunmadığı sonucuna ula şılmıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine ka rar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul sür ede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna kar ar verilmesi gerekir. Başvuru Numarası : 2018/25705 Karar Tarihi : 4/11/2020 4b. Esas Yönünden 16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şe kilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anaya sa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle i lgili kararını verdiği tarih esas alınır ( Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). 17. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığ ı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususl ar dikkate alınır ( Güher Ergun ve diğerleri , 41-45). 18. İşe iade davalarında yargılamanın uzaması her iki taraf için de hukuki belirsizliğin devamına sebep olduğundan bu davaların ivedilikle sonuçlandırılması ayrı bir öneme sahiptir. Bu durum iş sözleşmesi feshedilen fakat bir an önce eski işine dönme beklentisi taşıyan ve bu yüzden yeni bir işe başlamakta tereddü t eden işçi açısından önemli olduğu gibi, sözleşmesini feshettiği işçi yerine yeni bir işçi istihdam ederek iş organizasyonunu tamamlamak isteyen işveren açısından da önemlid ir. Dolayısıyla iş sözleşmesinin feshine ilişkin uyuşmazlıkların kısa sürede sonuç landırılması hem çalışanın hem de işverenin yararınadır ( Nesrin K ılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013, 60). 19. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu nun 20. maddesind eki sürelerin düzenleyici nitelikte süreler olduğu, yapılması gereken duruşma lar ve duruşma aralıkları, bilirkişi raporlarının beklenmesi, şahitlerin dinlenmesiyle teb ligat işlemleri gözönünde bulundurulduğunda bu sürelerin aşılabileceği görülmektedir. Bu nedenle öngörülen süreyi aşan her yargılamanın süresinin makul olmadığı ve adil yargılan ma hakkını ihlal ettiği söylenemez. Bununla birlikte işe iade davalarının başvurucu açı sından taşıdığı değer ile davanın kısa sürede bitirilmesindeki başvurucunun kişisel yarar ı gözönüne alındığında bu davaların süre yönünden diğer davalarla aynı nitelikte olduğu d a söylenemez ( Nesrin K ılıç, 67). 20. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda v erdiği kararlar dikkate alındığında ekli tablonun (G) sütununda belirtilen 4 yı l 7 ay ila 39 yıl 6 ayı bulan yargılama sürelerinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir. 21. Açıklanan gerekçelerle Anayasa nın 36. maddesinde güvence al tına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilme si gerekir. C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir : (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numarası : 2018/25705 Karar Tarihi : 4/11/2020 5(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 23. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 24. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. 25. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşı lığında başvuruya konu her bir davanın özel koşulları dikkate alınarak hesaplanan ekli tablonun H sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminatın başvuruculara ödenm esine karar verilmesi gerekir. 26. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucuların uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihl al arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Talepte bulunan başvurucuların bu konuda herhangi bir belge sunmamış olması nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi g erekir. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen başvuru harçlarının ekli tabloda belirtilen başvuruculara ödenmesine, Avukat Aydın Erdoğan tarafından temsi l edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin müştereken, Avukat Abuzer Faruk Naca r tarafından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin müştereken, Avukat Far uk Doğan tarafından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin müştereken, Avu kat Yılmaz Fidan tarafından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin müşterek en, avukatla temsil edilen diğer başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin ayrı ayrı ödenme sine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Mehmet İrşad Türkel ve Süleyman Çiftsüren'in adli yardım tale binin KABULÜNE, B. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Anayasa nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvuruculara ekli tabloda belirtilen tutarlarda manevi tazmi nat ÖDENMESİNE, talepte bulunan başvurucuların maddi tazminat talepl erinin REDDİNE, D. Ekli tabloda belirtilen başvuru harçlarının başvuruculara ÖDE NMESİNE, Avukat Aydın Erdoğan tarafından temsil edilen başvuruculara 3.0 00 TL vekâlet ücretinin Başvuru Numarası : 2018/25705 Karar Tarihi : 4/11/2020 6MÜŞTEREKEN, Avukat Abuzer Faruk Nacar tarafından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN, Avukat Faruk Doğan tarafından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN, Avukat Yıl maz Fidan tarafından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREK EN, avukatla temsil edilen diğer başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin AYRI AYRI ÖDENMESİNE, E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine v e Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yapıl masına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine k adar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, F. Kararın bir örneğinin bilgi için Ekli listenin D sütunundaki ilgili mahkemelere GÖNDERİLMESİNE, G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 4/11/ 2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahadd in MENTEŞ