TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR A.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4823) Karar Tarihi: 24/2/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 2/6/2021-31499 Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : A.A. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; karar sonucunu etkileyecek bir iddian ın mahkeme karar ında karşılanm
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR A.A. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4823) Karar Tarihi: 24/2/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 2/6/2021-31499 Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : A.A. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; karar sonucunu etkileyecek bir iddian ın mahkeme karar ında karşılanmam ış olmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının uygulanmas ınd a hata yap ılarak adil olmayan karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/2/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, Maliye Bakanl ığı Vergi Muhasebat Genel Müdürlü ğünde maliye uzman ı olarak görev yapmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 39. Başvurucu 2016 Y ılı Çal ışma Program ı kapsam ında veri analizi ve mali yap ının yeniden yap ıland ırılmas ı konusunda Dokuz Eylül Üniversitesinde (Üniversite) görevlendirilmi ştir. Başvurucu görevlendirildi ği dönemde be ş gün süre ile Üniversite personeline mali konularda ücret kar şılığında hizmet içi e ğitim vermi ştir. 10. Başvurucu hakk ında, denetim ile görevlendirildi ği Üniversitede ücret kar şılığı eğitim verdi ği ve kitaplar ını satt ığı iddias ıyla Maliye Bakanl ığı Vergi Denetim Kurulu Başkanl ığının 29/5/2017 tarihli yaz ısı ile Vergi Müfetti şi E.B.nin ön inceleme yapmak üzere görevlendirilmesine karar verilmi ştir. An ılan görevlendirme yaz ısında ön inceleme raporunun ek süre dâhil onay tarihinden itibaren k ırk gün içinde Vergi Denetim Kurulu Ba şkanl ığına gönderilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 11. Maliye Bakanl ığı Personel Genel Müdürlü ğü taraf ından 19/7/2017 tarihli kara r ile 5/7/2017 tarihli ön inceleme raporu gere ğince başvurucunun ön incelemeye konu edilen eylemlerinin 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun 259. maddesinde yer alan "Kamu görevlisinin ticareti" kenar ba şlıklı suç kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği belirtilmiş ve başvurucu hakk ında soruşturma izni verilmesine karar verilmi ştir. 12. Başvurucu, soru şturma izni verilmesi karar ına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesi 3. Dava Dairesine (Bölge İdare Mahkemesi) itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde, soruşturma izni karar ının 2/12/1999 tarihli ve 4483 say ılı Memurlar ve Di ğer Kamu Görevlilerinin Yarg ılanmas ı Hakk ında Kanun'da belirtilen sürede verilmedi ği, ön inceleme ile görevlendirilen ki şinin inceleme konusu ile ilgili uzman olmad ığı, ön inceleme raporunun tarafs ız olmad ığı, savunma haz ırlamak için yeterli süre verilmedi ği, ön inceleme raporunun eksik ve tarafl ı olduğu yönünde usule ili şkin hususlar ile hakk ındaki eylemin suç oluşturmad ığına yönelik esasa ili şkin hususlar hakk ında beyanda bulunmu ştur. 13. Bölge İdare Mahkemesi 7/11/2017 tarihli kararla ba şvurucunun itiraz ını kesin olmak üzere reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, ön inceleme raporu ve eki belgelerin isna t edilen eylemden dolay ı Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca soru şturma yap ılmas ını gerektirecek nitelikte oldu ğu belirtilmi ştir. 14. Nihai karar ba şvurucuya 16/1/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucu 13/2/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Mevzuat 15. 4483 say ılı Kanun'un " Amaç" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Bu Kanunun amac ı, memurlar ve di ğer kamu görevlilerinin görevleri sebebiyle işledikleri suçlardan dolay ı yarg ılanabilmeleri için izin vermeye yetkili mercileri belirtmek ve izlenecek usulü düzenlemektir." 16. 4483 say ılı Kanun'un "Ön inceleme" kenar başlıklı 5. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 4"İzin vermeye yetkili merci, bu Kanun kapsam ına giren bir suç i şlediğini bizzat vey a yukar ıdaki maddede yaz ılı şekilde öğrendiğinde bir ön inceleme ba şlat ır." 17. 4483 say ılı Kanun'un "Süre" kenar başlıklı 7. maddesi şöyledir: "Yetkili merci, soru şturma izni konusundaki karar ını suçun 5 inci maddenin birinci fıkras ına göre ö ğrenilmesinden itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde verir. Bu süre, zorunlu hallerde onbe ş günü geçmemek üzere bir defa uzat ılabilir. Yetkili merci, herhalde yukar ıdaki f ıkrada belirtilen süreler içinde memur veya di ğer kamu görevlisi hakk ında soru şturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda kara r vermek zorundad ır. 18. 4483 say ılı Kanun'un "Ön inceleme yapanlar ın yetkisi ve rapor" kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Ön inceleme ile görevlendirilen ki şi veya kişiler, bakanl ık müfettişleri ile kendilerini görevlendiren merciin bütün yetkilerini haiz olup, bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa göre i şlem yapabilirler; hakk ında inceleme yap ılan memur veya di ğer kamu görevlisinin ifadesini de almak suretiyle yetkileri dahilinde bulunan gerekli bilgi ve belgeleri toplay ıp, görüşlerini içeren bir rapor düzenleyerek durumu izin vermeye yetkili mercie sunarlar..." 19. 4483 say ılı Kanun'un "İtiraz" kenar başlıklı 9. maddesi şöyledir: "Yetkili merci, soru şturma izni verilmesine veya verilmemesine ili şkin karar ını Cumhuriyet ba şsavc ılığına, hakk ında inceleme yap ılan memur veya di ğer kamu görevlisine ve varsa şikayetçiye bildirir. Soruşturma izni verilmesine ili şkin karara kar şı hakk ında inceleme yap ılan memur veya diğer kamu görevlisi; soru şturma izni verilmemesine ili şkin karara kar şı ise Cumhuriyet ba şsavc ılığı veya şikayetçi, izin vermeye yetkili merciler taraf ından verilen işleme koymama karar ına karşı da şikâyetçi itiraz yoluna gidebilir. İtiraz süresi, yetkili merciin karar ının tebliğinden itibaren on gündür. İtiraza, 3 üncü maddenin (e), (f), g (Cumhurba şkan ınca verilen izin hariç) ve (h) bentlerinde say ılan-lar için Dan ıştay İkinci Dairesi, di ğerleri için yetkili merciin yarg ı çevresinde bulundu ğu bölge idare mahkemesi bakar. İtirazlar, öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara ba ğlan ır. Verilen kararlar kesindir." 20. 5237 say ılı Kanun'un "Kamu görevlisinin ticareti" kenar başlıklı 259. maddesi şöyledir: "Yürüttüğü görevin sa ğlad ığı nüfuzdan yararlanarak, bir ba şkas ına mal veya hizme t satmaya çal ışan kamu görevlisi, alt ı aya kadar hapis veya adlî para cezas ı ile cezaland ırılır." Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 52. Dan ıştay İçtihad ı 21. Dan ıştay İkinci Dairesinin 12/3/2004 tarihli ve E.2004/137, K.2004/240 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... 4483 say ılı Kanunla memurlar ın işlemiş olduklar ı suçlarla ilgili olarak İl ve İlçe idare kurullar ı ile Dan ıştay 2. Dairesine mülga Memurin Muhakemat ı Hakk ında Kanun uyar ınca verilen haz ırlık soruşturmas ı yapma yetkisinin al ındığı ve bu yetkinin art ık Cumhuriyet başsavc ılıklar ına devredildi ği, dolay ısıyla da yukar ıda aç ık hükme yer verilen maddeye de, ön inceleme ile görevlendirilenlerin yapm ış olduklar ı iş ve işlemlerin haz ırlık soruşturmas ı olmay ıp, haz ırlık soruşturmas ına esas bilgi ve belgeleri toplamaktan ibaret oldu ğu kuşkusuzdur. ..." 22. Dan ıştay Birinci Dairesinin 10/12/2015 tarihli ve E.2015/1448, K.2015/1722 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... ... 4483 say ılı Kanunun 7 nci maddesindeki, yetkili mercinin en geç k ırk beş gün içerisinde ilgili memur veya di ğer kamu görevlisi hakk ında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda bir karar vermek zorunda oldu ğu yolundaki hükmün, ön inceleme konusu eylemin niteli ği, kapsam ı, özelliği dikkate al ınmadan her ön incelemede mutlak uyulmas ı gereken bir süreyi ifade etti ğinin kabulünün mümkün bulunmad ığı, zira, ön inceleme konusu eylemin teknik özellikler içermesi, niteli ği, kapsam ı, eylemin ayd ınlat ılmas ı için gerek görülen bilirki şi incelemesinde geçecek süre gibi zorunlu sebeplerle bu süreni n aşılabileceği, bu durumlar ın varl ığı halinde k ırk beş günlük sürenin a şılmas ının, ön incelemenin s ıhhatini etkilemeyece ği aç ıktır. ..." 23.Dan ıştay Birinci Dairesinin 1/2/2017 tarihli ve E.2016/1760, K.2017/99 say ılı istişari mahiyetteki karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: ... 4483 say ılı Kanunun 7 nci maddesindeki, yetkili mercinin en geç k ırk beş gün içerisinde ilgili memur veya di ğer kamu görevlisi hakk ında soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda bir karar vermek zorunda oldu ğu yolundaki hükmün, ön inceleme konusu eylemin niteli ği, kapsam ı, özelliği dikkate al ınmadan her ön incelemede mutlak uyulmas ı gereken mutlak bir süreyi ifade etti ğinin kabulünün mümkün bulunmad ığı, zira, ö n inceleme konusu eylemin teknik özellikler içermesi, niteli ği, kapsam ı, eylemin ayd ınlat ılmas ı için gerekli görülen bilirki şi incelemesinde geçecek süre gibi zorunlu sebeplerle bu sürenin aşılabileceği, bu durumlar ın varl ığı halinde k ırk beş günlük sürenin a şılmas ının, ön incelemenin geçerlili ğini ve hukukili ğini etkilemeyece ği aç ıktır. B. Uluslararas ı Hukuk 24. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Adil yarg ılanma hakk ı" kena r başlıklı 6. maddesinin (1) numaral ı paragraf ının ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 6"Herkes davas ının, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmu ş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakk ına sahiptir." 25. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) bir eylemin Sözle şme'nin 6. maddesinin birinci f ıkras ı uyar ınca suç isnad ı başlığı kapsam ında kal ıp kalmad ığını belirlemek amac ıyla baz ı kriterler belirlemi ştir. Bu kapsamda öncelikle eylemin iç hukuktaki nitelenmesi dikkate al ınmaktad ır. Bununla birlikte eylemin ve bu eylem için öngörülen cezan ın niteliği ve ağırlığı da gözetilmektedir ( Engel ve di ğerleri/Hollanda, B. No: 5100/71..., 8/6/1976, 81; Campbell ve Fell/Birle şik Krall ık, B. No: 7819/77..., 28/6/1984, 67). V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Mahkemenin 24/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 27. Başvurucu; soru şturma izni karar ının 4483 say ılı Kanun'da belirtilen süre içinde verilmedi ğini, itiraz dilekçesinde bu durumun belirtilmesine ra ğmen Bölge İdare Mahkemesi karar ında karşılanmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 28. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." a. Uygulanabilirlik Yönünden 29. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı s ıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 30. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme, bunun do ğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 7sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil" edildiği belirtilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak olduğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 31. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 32. Bir yapt ırımın veya hukuki bir tasarrufun/i şlemin hangi ko şullarla suç isnad ı niteliğinde say ılıp suç ve cezalara ilişkin güvenceler kapsam ında değerlendirilebilece ği dah a önce Anayasa Mahkemesi kararlar ında aç ıkça ifade edilmi ştir (D.M.Ç, B. No: 2014/16941, 24/1/2018; B.Y.Ç., B. No: 2013/4554, 15/12/2015; Selçuk Özbölük , B. No: 2015/7206, 14/11/2018). 33. Öncelikle Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının suç isnad ı boyutuyla somut olayda uygulanabilir olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. 34. Anayasa'n ın 129. maddesinin son f ıkras ında "Memurlar ve di ğer kamu görevlileri hakk ında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovu şturmas ı aç ılmas ı, kanunla belirlenen istisnalar d ışında, kanunun gösterdi ği idari merciin iznine ba ğlıdır." denilmektedir. 35. 4483 say ılı Kanun, memurlar ve kamu görevlilerinin görevleri s ıras ında işledikleri iddia edilen eylemlerden dolay ı haks ız yere yap ılan şikâyetler sebebiyle rahats ız edilmemeleri ve kamu görevinin sekteye u ğramamas ı aç ısından özel bir güvence getirmektedir. Kayna ğını öncelikle Anayasa'dan alan bu güvence memurlar ve kamu görevlileri hakk ında cezai sürecin ba şlatılabilmesini 4483 say ılı Kanun'da belirtilen mercilerin iznine ba ğlı tutmuştur. Bu uygulama an ılan kişiler aç ısından özel bir soru şturma usulüdür. 36. Suç isnad ı kavram ı anayasal anlamda özerk bir kavram olup isnad ın muhakkak soruşturma makamlar ınca yap ılmas ı gerekmemektedir. İdari makamlar ın da suç isnad ında bulunabilece ği değerlendirildi ğinde soru şturma izni verilmesi karar ı anayasal anlamda suç isnad ına ilişkin sürecin bir parças ı olarak yorumlanabilecektir. Dolay ısıyla hakk ında soruşturma izni verilen ki şinin kural olarak adil yarg ılanma hakk ının suç isnad ına ilişkin güvencelerinden yararlanmas ı gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 837. Dan ıştay karar ında (bkz. 21) ön soru şturma makamlar ının yerine getirdi ği işlevin bir haz ırlık soruşturmas ı olmad ığı fakat haz ırlık soruşturmas ına esas bilgi ve belgelerin topland ığı aşama oldu ğu belirtilmi ştir. Bu durumda ön soru şturma aşamas ında yap ılan değerlendirmelerin esas itibar ıyla soruşturulan ın suçlulu ğuyla ilgili olmas ından dolay ı bu yönüyle ön soru şturmac ının soruşturma makamlar ınınkine benzer bir faaliyet yürüttüğü görülmektedir. Fakat ön soru şturmac ının bu kapsamda yapt ığı değerlendirmelerin soruşturma makamlar ını bağlamad ığı ve benzer bir de ğerlendirmenin soru şturma makam ınca da yap ılacağı, bu manada ön soru şturmac ının soruşturulan ın suçluluğuyla ilgili olarak yapt ığı hatal ı değerlendirmelerin soru şturma makamlar ınca telafisinin mümkün oldu ğunun alt ı çizilmelidir. 38. Somut olayda kamu görevlisi olan ba şvurucunun ücret kar şılığında hizmet içi eğitim vermesinin 5237 say ılı Kanun'da düzenlenen kamu görevlisinin ticareti kapsam ına girdiği gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında ön soru şturma başlatılm ış, ön soruşturma sonucunda soruşturma izni verilmesine karar verilmi ştir. Yukar ıda yer verilen ilkeler ba ğlam ında başvurucu hakk ında ön soru şturma başlatılmas ı ve sonucunda soru şturma izni verilmesine ilişkin işlemlerindeki itham ın -eylemin 5237 say ılı Kanun'da düzenlenen kamu görevlisinin ticareti kapsam ına girdiği- adil yarg ılanma hakk ı bağlam ında suç isnad ı niteliğinde say ılmas ı gerektiği kuşkusuzdur. Dolay ısıyla Sözle şme ve Anayasa'n ın ortak koruma alan ında yer alan adil yarg ılanma hakk ının suç isnad ı boyutuyla somut olay yönünden uygulanabilir oldu ğuna karar vermek gerekir. b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 39. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu Afitap Salman ([GK], B. No: 2013/2105, 11/11/2015) başvurusuna ili şkin karar ında; soru şturma izni verilmesine veya verilmemesine ilişkin kararlar ın ön inceleme soru şturmas ının adli soru şturmaya dönü şüp dönüşmeyeceği, dönüşecek ise soru şturulacak fiilin çerçevesinin ne olaca ğı, toplanan delillerin adli soruşturmada kullan ılmas ı gibi noktalarda belirleyici olaca ğı ve bu a şamada verilen baz ı kararlar ın ilgili hakk ındaki adli soru şturma veya kovu şturmada telafi edilemeyecek türde hukuki sonuçlar do ğurabileceği belirtilmi ştir. İtiraz üzerine verilen kararlar ın kesin olmas ı sebebiyle söz konusu kararlar ın yeniden incelenme olana ğının bulunmad ığı, adli yarg ı sürecinde de denetlenip düzeltilemedi ği ifade edilmi ştir. Bu sebeple an ılan kararlar ın ilgili aleyhine sürekli bir hukuki durum yaratan, davan ın hiçbir a şamas ında denetlenebilme ve düzeltilebilme olana ğı bulunmayan, kald ırılmas ı mümkün olmayan kararlar niteli ği kazand ığı, dolay ısıyla an ılan kararlardan kaynakl ı baz ı temel hak ihlallerinin -istisnai de olsa- yarg ılama sürecinin ileriki a şamalar ında telafi edilemeyece ği vurgulanm ıştır (Afitap Salman , 20, 21). 40. Bu sebeplerle an ılan türdeki kararlarla olu şan hak ihlallerinin bireysel ba şvuruya konu olabilmesi için yarg ılaman ın hakkaniyetinin zedelenecek olmas ı ve bu ihlallerin yarg ılama sürecinin ileriki a şamalar ında telafi edilemeyecek nitelikte olmas ı gerekir. Belirtilen ko şullar ın oluşmamas ı hâlinde ikincillik ilkesi gere ği, adli süreç sonunda verilecek nihai karardan sonra bireysel ba şvuruda bulunulmas ı gerekir ( Afitap Salman , 22). 41. Başvurucunun soru şturma izninin 4483 say ılı Kanun'da belirtilen sürede verilmedi ğine ilişkin şikâyetinin adli süreçte telafi edilemeyecek nitelikte oldu ğu tespit edildiğinden yarg ılaman ın sonucunun beklenmesinin gerekli olmad ığı ve dolay ısıyla söz konusu şikâyet yönünden ba şvuru yollar ının tüketildi ğinin kabulü gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 942. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyeti soru şturma karar ının süresinde verilmedi ğine ilişkin itiraz ının mahkeme karar ında karşılanmad ığı iddias ına yönelik oldu ğundan başvuru, gerekçeli karar hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 43. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. c. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 44. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak gerekçeli karar hakk ından aç ıkça söz edilmemi ştir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 36. maddesine ". ..ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına gerekçeli karar hakk ının da dâhil oldu ğu AİHM'in birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının gerekçeli karar hakk ı güvencesini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 75). 45. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında da Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı da gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, 76). 46. Gerekçeli karar hakk ı, kişilerin adil bir şekilde yarg ılanmalar ını sağlamay ı ve denetlemeyi amaçlamaktad ır. Bu hak, taraflar ın muhakeme s ıras ında ileri sürdükleri iddialar ının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmedi ğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlar ına verilen yarg ı kararlar ının sebeplerini toplumun ö ğrenmesinin sağlanmas ı için de gereklidir ( Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 31, 34). 47. Mahkemelerin an ılan yükümlülü ğü, yarg ılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılama z ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğilse de (Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56) davan ın esas sorunlar ının incelenmi ş olduğu gerekçeli karardan anla şılmal ıdır. 48. Bir kararda tam olarak hangi unsurlar ın bulunmas ı gerektiği, davan ın niteliğine ve koşullar ına bağlıdır. Muhakeme s ıras ında aç ık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmalar ın davan ın sonucuna etkili olmas ı, başka bir deyi şle davan ın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunmas ı hâlinde davayla do ğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yan ıt verilmesi gerekir ( Sencer Ba şat ve diğerleri, 35, 39). Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 1049. Bir davada taraflar ın hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için usulüne uygun şekilde olu şturulmuş, hükmün içerik ve kapsam ı ile bu hükme var ırken mahkemenin neleri dikkate ald ığı ya da almad ığını gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş, kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı gerekçeli karar hakk ı yönünden zorunludur ( Sencer Ba şat ve diğerleri, 38). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 50. Başvurucu -karar sonucunu etkileyecek bir iddia olan- yetkili mercinin soruşturma izni verilmesi hususundaki karar ını süresinde vermemesine yönelik iddias ının Bölge İdare Mahkemesi karar ında karşılanmam ış olmas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 51. Başvuru konusu olayda ba şvurucuya isnat edilen eylemle ilgili olarak 29/5/2017 tarihinde ön incelemeye ba şland ığı, 5/7/2017 tarihinde ön incelemenin tamamlanarak soruşturma izni verilmesi teklifinde bulunuldu ğu, 19/7/2017 tarihli kararla da soru şturma izni verildiği görülmektedir (bkz. 10, 11). Bu durumda ön inceleme emrinin verildi ği 29/5/2017 tarihi ile soru şturma izninin verildi ği 19/7/29017 tarihi aras ında elli bir günlük sürenin oldu ğu tespit edilmi ştir. 52. 4483 say ılı Kanun'un 7. maddesinde soru şturma izni verilmesine ili şkin karar ın ön inceleme emrinden itibaren otuz gün içinde verilmesi gerekti ği belirtilmi ş, zorunlu hâllerde bu sürenin on be ş gün uzat ılabileceği düzenlenmi ştir. Fakat soru şturma izni verilmesine ili şkin söz konusu sürenin Dan ıştay Birinci Dairesince (bkz. 22, 23) mutlak olarak uyulmas ı gereken bir süre olmad ığı, zorunlu durumlarda bu sürenin a şılmas ının ön incelemenin s ıhhatini etkilemeyece ği belirtilmi ştir. Buna göre soru şturma izni verilmesine yönelik sürenin her durumda uyulmas ı gereken kesin bir süre olmad ığının Dan ıştay içtihatlar ında istikrarl ı bir şekilde kabul edildi ği görülmü ştür. 53. Bu durumda ba şvurucunun soru şturma izninin mevzuatta belirtilen süreden sonra verildi ğine ilişkin iddias ının karar sonucunu etkileyecek bir iddia olmad ığı Dan ıştay içtihatlar ında kabul edildi ğinden Bölge İdare Mahkemesinin gerekçeli karar ında bu iddiay ı karşılamam ış olmas ının gerekçeli karar hakk ını ihlal etmedi ği değerlendirilmi ştir. 54. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. B. Aleyhe Olan Delillerin Dikkate Al ınd ığı, Savunma İçin Gerekli İmkân ve Sürenin Verilmedi ği ve Yeterli Ara ştırman ın Yap ılmad ığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 55. Başvurucu; ön inceleme a şamas ında ve Bölge İdare Mahkemesi taraf ından sadece aleyhindeki delillerin esas al ındığını, gerekli ara ştırman ın yap ılmad ığını ve kendisine savunma için yeterli süre ve imkân ın verilmedi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/4823 Karar Tarihi : 24/2/2021 112. Değerlendirme 56. Başvurucu taraf ından ileri sürülen ihlal iddialar ının bireysel ba şvuruya konu olabilmesi için bu iddialar ın yarg ılama sürecinin ileriki a şamalar ında telafi edilemeyece k nitelikte olmas ı gerekir (bkz. 40). Ba şvurucunun hakk ında sadece aleyhe olan delillerin dikkate al ındığına, savunma için gerekli imkân ve sürenin verilmedi ğine, yeterli ara ştırman ın yap ılmad ığına ilişkin şikâyetlerinin soru şturma izni sürecinin devam ındaki adli soruşturma/kovu şturma aşamas ında da ba şvurucu taraf ından ileri sürülebilecek nitelikte olduğu tespit edilmi ştir. Bu nedenle söz konusu şikâyetler yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği değerlendirilmi ştir. 57. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun kamuya aç ık belgelerde kimlik bilgilerinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Aleyhe olan delillerin dikkate al ındığı, savunma için gerekli imkân ve sürenin verilmedi ği ve yeterli ara ştırman ın yap ılmad ığına ilişkin iddialar ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, D. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 24/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI