TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR YASİN AKDENİZ BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numarası: 2017/19108) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Yasin AKDEN İZ Vekili : Av. Mahmut KAÇAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında tutma ko şullar ının kötü olmas ı ve gözalt ında k
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR YASİN AKDENİZ BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numarası: 2017/19108) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Gizem Ceren DEM İR KOŞAR Başvurucu : Yasin AKDEN İZ Vekili : Av. Mahmut KAÇAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ında tutma ko şullar ının kötü olmas ı ve gözalt ında kötü muameleye maruz b ırak ılma nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı'na (FETÖ/PDY) üye olma suçundan 20/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınan başvurucu, askerî makamlarca kolluk birimine Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 3teslim edilmi ştir. Ayn ı tarihte düzenlenen tutana ğa göre ba şvurucunun gözalt ına al ındığı eşine haber verilmi ştir. Başvurucu 20/7/2016-24/7/2016 tarihleri aras ında gözalt ında kalm ıştır. Başvurucu 24/7/2016 tarihli ifadesini müdafii ile birlikte vermi ştir. 9. 24/7/2016 tarihinde Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından başvurucunun tutuklanmas ına karar verilmi ştir. Başvurucu hakk ında kamu davas ı aç ılm ış olup yarg ılaman ın devam etti ği anlaşılmaktad ır. 10. Başvurucu ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunmakta iken 12/10/2016 tarihinde, gözalt ında kaba daya ğa maruz b ırak ıldığını, uzun süre ters kelepçeli olaca k şeklinde gözalt ı süresi boyunca kelepçeli tutuldu ğunu, uzun süre kendisine yemek verilmedi ğini belirten " Beyan ımd ır." ibareli bir belge düzenlemi ş, bu belgeye 47 ki şiden oluşan tan ık listesini ekleyip belgeyi avukat ına vermiştir. 11. Başvurucu 2/11/2016 tarihinde avukat ı arac ılığıyla Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığına gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığı yönünde suç duyurusunda bulunmuştur. 12. Başvurucunun suç duyurusunda bulunmas ı üzerine Ankara Cumhuriyet Başsavc ılığınca soru şturma ba şlatılm ıştır. Soruşturma kapsam ında Ankara Emniyet Müdürlüğünden konuya ili şkin bilgi talep edilmi ş ayr ıca başvurucuya ait gözalt ı giriş ve ç ıkış adli muayene raporlar ı dosyaya getirtilmi ştir. 13.İmza alt ına al ınan Teslim-tesellüm Tutana ğı'ndan, 20/7/2016 tarihinde Kara Kuvvetleri Komutanl ığı taraf ından başvurucunun kolluk birimine darp ve cebir izin bulunmaks ızın teslim edildi ği anlaşılmaktad ır. 14. Başvurucunun gözalt ında bulundu ğu 20/7/2016-24/7/2016 tarihleri aras ında Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesi taraf ından her gün için ayr ı olmak üzer e düzenlenen toplam be ş adli muayene raporunda ba şvurucunun vücudunda herhangi bir darp veya cebir izine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. 15. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca 13/12/2016 tarihinde, 20/7/2016 tarihli Ankara Merkez Komutanl ığı 1. Askerî İnzibat Bölge Komutanl ığı Revir Ba ştabipliğinin raporuna göre mü ştekinin vücudunda darp ve cebir izine rastlanmad ığı, raporda ek olarak başvurucunun darp ve cebire maruz kalmad ığına ilişkin imzal ı beyan ının bulundu ğu, Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesinin 20/7/2016, 21/7/2016, 22/7/2016, 23/7/2016 ve 24/7/2016 tarihli adli raporlar ına göre ba şvurucunun vücudunda darp ve cebir izine rastlanmad ığı, dosya içinde mü ştekinin gözalt ına al ındığının 20/7/2016 tarihinde e şine telefonla haber verildi ğine dair Yak ınlara Haber Verme Tutana ğı'nın mevcut oldu ğu, baş vurucunun gözalt ında kald ığı süre içinde kötü muameleye maruz kald ığına dair soyut iddias ından başka kamu davas ı açmay ı hakl ı gösterecek ve yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemedi ği gerekçesiyle kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmi ştir. Başvurucunun itiraz ı Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 9/3/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 16. Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğinin karar ı başvurucuya 20/3/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 3/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 4IV.İLGİLİ HUKUK 17. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu nun " İdari dava türleri ve idari yarg ı yetkisinin s ınırı" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: 1. İdari dava türleri şunlard ır: A) İdarî işlemler hakk ında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından dolay ı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler taraf ından açılan iptal davalar ı, b) İdari eylem ve i şlemlerden dolay ı kişisel haklar ı doğrudan muhtel olanlar taraf ından açılan tam yarg ı davalar ı, 18. 2577 say ılı Kanun'un "Doğrudan do ğruya tam yarg ı davas ı aç ılmas ı" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir: İdari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın idari dava açmadan önce, bu eylemler i yaz ılı bildirim üzerine veya ba şka süretle ö ğrendikleri tarihten itibaren bir y ıl ve her halde eylem tarihinden itibaren be ş y ıl içinde ilgili idareye ba şvurarak haklar ının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin k ısmen veya tamamen reddi halinde, b u konudaki i şlemin tebli ğini izleyen günden itibaren veya istek hakk ında altm ış gün içinde cevap verilmedi ği takdirde bu sürenin bitti ği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir. 19. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu nun " Gözalt ı İşlemlerinin Denetimi " kenar ba şlıklı 92. maddesi şöyledir: "(1)Cumhuriyet ba şsavc ılar ı veya görevlendirecekleri Cumhuriyet savc ılar ı, adlî görevlerinin gere ği olarak, gözalt ına al ınan kişilerin bulundurulacaklar ı nezarethaneleri, varsa ifade alma odalar ını, bu kişilerin durumlar ını, gözalt ına al ınma neden ve sürelerini, gözalt ına al ınma ile ilgili tüm kay ıt ve işlemleri denetler; sonucunu Nezarethaneye Alınanlar Defterine kaydederler." 20. 1/6/2005 tarihli ve 25832 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan Yakalama, Gözalt ına Alma ve İfade Alma Yönetmeli ği nin 4., 11., 25. ve 26. maddelerinin ilgili kısımlar ı şöyledir: " Madde 4 - Nezarethane: Şüpheli veya san ıklar ın haklar ındaki işlemlerin tamamlan ıp adlî mercilere sevk edilinceye kadar bekletilmesi amac ıyla yap ılmış yerleri, ifade eder... Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 5Madde 11 - Üst aramas ı yap ılan kişinin nezarethaneye giri şi, bu Yönetmeli ğe ekl i Nezarethaneye Al ınanlar ın Kayd ına Ait Defter"e (EK-B) kaydedilerek sa ğlan ır. Nezarethane i şlemlerinde; a) Ayn ı suçla ilgisi olanlar, birbirine has ım olanlar, erkek ve kad ınlar bir aray a konulmazlar, çocuklar yeti şkinlerden ayr ı tutulurlar. b) Nezarethanede zarurî hâller d ışında beşten fazla ki şi bir arada bulundurulmaz. c) Tuvalet, temizlik gibi zorunlu ihtiyaçlar ın giderilmesi görevli memurun gözetiminde sağlan ır. d) Yiyecek ve içecekler önceden kontrol edilir.e) Gözalt ına al ınan kişi sald ırgan bir tutum sergilemeye ba şlad ığı veya kendisine zara r vermeye kalk ıştığı takdirde önce sözle kontrol alt ına al ınmaya çal ışılır. Bu mümkü n olmad ığı takdirde, hareketini giderecek derecede kuvvet kullan ılabilir. Ancak zarur î olmad ıkça gerek kendisinin gerek ba şkas ının hayat ı, vücut bütünlü ğü veya sa ğlığı tehlikeye girmedikçe kuvvet kullan ılmaz. f) Sald ırgan tutum ve davran ışlar ı kontrol alt ına al ınamayan ki şiler t ıbbî müdahalede bulunulmas ı için sağlık kuruluşlar ına gönderilir. g) Gözalt ına al ınan kişilerin yaşama haklar ını koruyucu gerekli önlemler al ınarak, bu amaçla ilgili gözetlenebilir. Gözetleme i şlemi teknik imkânlar ölçüsünde kayda al ınabilir. h) Gözalt ındaki kişinin beslenme, nakil, sa ğlığının korunmas ı ve gerekti ğinde tedavisi , yakaland ığının yak ınlar ına haber verilmesi giderleri ilgili birimin ba ğlı olduğu Bakanl ığın bütçe ödeneklerinden kar şılan ır. ...Madde 25 - Nezarethaneler en az 7 metrekare geni şliğinde, 2,5 metre yüksekli ğinde v e duvarlar aras ında en az 2 metre mesafe olacak şekilde düzenlenir. Yeterli do ğal ışıkland ırma ve havaland ırma imkânlar ı sağlan ır. Ancak, şüpheli say ısının çokluğu sebebiyle nezarethane imkânlar ının yetersiz olmas ı durumunda, nezarethaneler için öngörülen fizikî şartlara sahip ba şka yerler de kullan ılabilir. Nezarethanelerde gözalt ına al ınan kişilerin yatmalar ı ve oturmalar ı için yeteri kadar sabit ve dayan ıklı oturma yerleri bulundurulur. Mevsim ve gözalt ı yerlerinin maddî şartlar ı da dikkate al ınarak, geceyi gözalt ında geçirecek şahıslar için yeterli miktarda battaniye ve yatak temin edilir. Tuvalet, banyo ve temizlik ihtiyaçlar ının giderilmesi için gerekli tedbirler al ınır. Nezarethane giri şine, onaylanm ış nezarethane talimat ı as ılır. İç ve d ış emniyeti sa ğlanm ış, özel surette haz ırlanm ış, teknik donan ımlı, bağıms ız yerlerin ifade alma odas ı olarak kullan ılmas ına özen gösterilir. Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 6Mevcut nezarethane ve ifade alma odalar ının standartlara uygun hâle getirilmesi bütçe imkânlar ı çerçevesinde sa ğlan ır. ... Madde 26 Nezarethane ve ifade alma odalar ının standartlara uygunlu ğunu sağlama k amac ı ile kolluk kuvvetlerinin yetkili birimleri taraf ından denetleme yap ılır. Cumhuriyet ba şsavc ılar ı veya görevlendirecekleri Cumhuriyet savc ılar ı, adlî görevlerinin gere ği olarak, gözalt ına al ınan kişilerin bulundurulacaklar ı nezarethaneleri, varsa ifade alma odalar ını, bu kişilerin durumlar ını, gözalt ına al ınma neden ve sürelerini, gözalt ına al ınma ile ilgili tüm kay ıt ve işlemleri denetler; sonucunu Nezarethaneye Alınanlar ın Kayd ına Ait Deftere kaydederler. Yetkili ve görevli mercilerin mevzuatta öngörülen denetim yetkileri sakl ıdır." 21. 5271 say ılı Kanun'un " Bir suçun i şlendiğini öğrenen Cumhuriyet savc ısının görevi " kenar başlıklı 160. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Cumhuriyet savc ısı, ihbar veya ba şka bir suretle bir suçun i şlendiği izlenimini veren bir hâli ö ğrenir öğrenmez kamu davas ını açmaya yer olup olmad ığına karar vermek üzer e hemen işin gerçeğini araştırmaya ba şlar" 22. 5271 say ılı Kanun'un 172. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Cumhuriyet savc ısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davas ının aç ılmas ı için yeterl i şüphe olu şturacak delil elde edilememesi veya kovu şturma olana ğının bulunmamas ı hâllerinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar verir... " V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 8/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Gözalt ındaki Tutma Ko şullar ının Yetersiz Oldu ğuna İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu; temiz hava alma, y ıkanma, temizlenme, uyuma, dinlenme, egzersiz yapma, s ıcak su, güne ş ışığından yararlanma gibi temel ihtiyaçlar ı karşılanmaks ızın gözalt ında tutuldu ğunu, tutuldu ğu alan ın aşırı kalabal ık ve kirli oldu ğunu, verilen yemek ve suyun yetersiz oldu ğunu, yatma ve ısınma için gerekli malzemelerin verilmedi ğini belirterek Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 25. Bakanl ık, an ılan iddialar yönünden bir görü ş bildirmemi ştir. 2. Değerlendirme 26. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 7"Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 27. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 28. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı devletin tüm organlar ının uymas ı gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davran ılmad ığı takdirde ortaya ç ıkan ihlale kar şı öncelikle yetkili idari mercilere ve derece mahkemelerine ba şvurulmal ıdır. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine ba şvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Ba şvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir. İddia edilen hak ihlallerinin bu ola ğan denetim mekanizmas ı içinde giderilememesi durumunda bireysel başvuru yoluna gidilebilir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17; Bayram Gök, B. No: 2012/946, 26/3/2013, 18). 29. Anayasa Mahkemesi gözalt ında tutulan ki şilerin nezarethane tutma ko şullar ının yetersizliği nedeniyle kötü muameleye maruz kald ığı yönündeki iddialar ıyla ilgili olarak temel ilkeleri ortaya koydu ğu ve değerlendirmelerde bulundu ğu karar ında, şikâyete konu yetersiz ko şullardaki tutma hâli sona ermi şse idari yarg ı yolunda aç ılacak tam yarg ı (tazminat) davas ını etkili bir yol olarak kabul etmi ştir ( Nebahat Baysal Gül , B. No:2016/14634, 28/5/2019, 17-31; Tuncay Gürsen, B.No: 2016/35379, 17-24). Eldeki başvuruda an ılan içtihatta belirlenen temel ilkeden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Gözalt ında Kötü Muameleye İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 31. Başvurucu; gözalt ında iken ailesine ve avukat ına ulaşma imkân ı verilmeyerek kötü muamele için uygun ortam yarat ıldığını, uzun süre ters kelepçeli olmak üzere gözalt ı süresi boyunca kelepçeli şekilde tutuldu ğunu, perdeleri ve iç lambalar ı kapat ılm ış otobüsle ters kelepçeli olarak iki kez yolculuk yapt ırıldığını, beş saat boyunca elleri ters kelepçeli olacak şekilde dizleri üstünde bekletildi ğini ve bu şekilde iken kaba daya ğa maruz kald ığını, ani ölüm noktas ı olan boyun köküne yumruklarla vuruldu ğunu, psikolojik olarak yo ğun bask ı gördüğünü, ifadesi al ınırken gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığını beyan etmesine karşın işlem yap ılmad ığını belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu; mü şteki s ıfat ıyla beyan ı al ınmamas ı, şüphelilerin ifadelerine ve bildirdi ği tan ıklar ın beyanlar ına başvurulmamas ı, sağlık raporu ald ırılmamas ı ve kamera görüntülerinin Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 8toplanmamas ı nedeniyle şikâyetleri hakk ında yürütülen soru şturman ın etkili olmad ığını da ileri sürmü ştür. 32. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucunun kaçma şüphesinin bulundu ğunun değerlendirilmesinde bir isabetsizlik bulunmad ığı, kelepçelenmeden dolay ı elinde ya da kolunda herhangi bir yaralanma oldu ğuna dair ba şvurucunun bir iddias ının olmad ığı, başvurucu hakk ında düzenlenen adli muayene raporlar ının tümünde darp ve cebir izi bulunmad ığının tespit edilmi ş olduğu, başvurucunun adli muayene raporu düzenlendi ği esnada şikâyetlerini muayenesini yapan doktora iletmedi ği, başvurucunun ifadesi al ınırken kötü muamele iddialar ını iletmediği, mağdurlar ın olay ın ortaya ç ıkar ılmas ı için üzerilerine düşen özen yükümlülü ğünü yerine getirmeleri gerekti ği belirtilmi ştir. Sonuç olarak Bakanl ık; başvurucunun kötü muameleye ili şkin iddialar ını somut deliller ile desteklememi ş olmas ı ve soyut beyanlardan öteye geçememi ş olmas ı, hakk ında düzenlenen be ş adli muayene raporunun her birinde darp ve cebir izine rastlanmad ığı hususunun ayr ı ayr ı belirtilmiş olmas ı, hakk ında iddia edilen suçun vasf ı ve başvurucunun kaçma ihtimaline binaen kollu ğun mevzuattan kaynaklanan yetkileri neticesinde ba şvurucuya kelepçe tak ılm ış olmas ı, başvurucunun iddia etti ği olaylara yönelik şikâyetlerini gözalt ı süresi sona erdikten yakla şık üç ay sonra Ba şsavc ılığa bildirmesi, somut olay ın özel ko şullar ı, al ınan tedbirlerin niteli ği ve süresi, amac ı ve söz konusu ki şi üzerindeki etkisi birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucunun kötü muameleye ili şkin iddialar ının asgari a ğırlık eşiğini aşan bir muamele olarak değerlendirilmesinin mümkün olmad ığı, ayr ıca Başsavc ılığın başvurucunun soyut beyanlar ına ilişkin somut delil elde etmeye yönelik olarak resen yapm ış olduğu yaz ışma ve araştırmalar sonucunda Savc ılığın kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar ında ulaştığı sonucun makul oldu ğu ve başvurucunun şikâyetlerinin aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu görüşünü bildirmi ştir. 33. Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvurucu, kötü muamele iddialar ının ifade tutanaklar ına geçirilmedi ğini, müdafi ile hiçbir a şamada bir araya getirilmedi ğini, müdafinin zorunlu olarak sorguda bulunduruldu ğunu, darbe te şebbüsüne kat ılan kişilere kötü muamele yap ıldığının insan haklar ı kuruluşlar ı ve medya arac ılığıyla bilinebilir oldu ğunu, kamera kay ıtlar ının toplanmad ığını, gözalt ına al ınma işleminden sonra al ınan raporlar ın masa başında düzenlenmi ş uydurma raporlar oldu ğunu, işkencenin doktorlar ın önünde gerçekleştirildiğini, kötü muamele iddialar ını sorguda anlatan ki şilerin dinlenmedi ğini bu nedenle sorguda kötü muameleyi anlatmamas ının özen yükümlülü ğünün ihlali şeklinde değerlendirilemeyece ğini, toplanmas ını istediği delillerin toplanmad ığını belirtmiştir. 2. Değerlendirme 34. Anayasa'n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci ve üçüncü f ıkralar ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. ... Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. " 35. Anayasa n ın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 9 Devletin temel amaç ve görevleri, (...) ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 36. Herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddenin birinci f ıkras ında insan onurunun korunmas ı amaçlanm ıştır. Üçüncü f ıkras ında da kimseye işkence ve eziyet yap ılamayaca ğı, kimsenin insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayaca ğı hüküm altına al ınm ıştır (Cezmi Demir ve di ğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, 80). 37. Devletin bireyin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sayg ı gösterme yükümlülü ğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü f ıkras ında belirtilen şekillerde ki şilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalar ını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlü ğüne sayg ı gösterme yükümlülü ğünden kaynaklanan negatif ödevidir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 81). 38. Anayasa n ın 17. maddesi Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde devlete ayr ıca kişilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz b ırak ılmalar ını engelleyecek tedbirler alma ödevi yüklemektedir. An ılan yükümlülük, devletin ki şilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini idari ve yasal mevzuat arac ılığıyla koruma hususundaki pozitif yükümlülü ğünü oluşturmaktad ır. 39. Devletin ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında sahip olduğu pozitif yükümlülü ğün usule ili şkin boyutu çerçevesinde bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde olay hakk ında etkili bir soru şturman ın yürütülmesi gerekmektedir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 110; Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 25). 40. Bir şikâyet yap ılmad ığında bile kötü muameleyi gösteren yeterli belirtiler olduğunda soru şturma aç ılmas ı sağlanmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 116). 41. Bu noktada ki şinin sağlıklı hâldeyken gözalt ına al ındığı ancak sal ıverildiği anda ya da sal ıverilmeden önce vücudunda yaralanma tespit edildi ği durumlarda söz konus u yaralanman ın nas ıl oluştuğu hususunda makul bir aç ıklama getirme ve ma ğdurun bu yöndeki iddialar ını şüphede b ırakacak kan ıtlar ı sunma yükümlülü ğünün devlete ait oldu ğunu, özellikle ilgili iddialar ın doktor raporlar ı ile doğruland ığı hâllerde kötü muamele yasa ğı bağlam ında aç ık sorunlar ın ortaya ç ıkacağını ifade etmek gerekir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 94). 42. Bununla birlikte her kötü muamele iddias ının Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının getirdi ği korumadan ve Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte devlete yüklediği pozitif yükümlülüklerden yararlanmas ı beklenemez. Bu ba ğlamda kötü muamele konusundaki iddialar uygun delillerle desteklenmelidir. İddia edilen olaylar ın gerçekli ğini tespit etmek için soyut iddiaya dayanan şüphe ötesinde makul kan ıtlar ın varl ığı gerekir. Bu kapsamdaki bir kan ıt yeterince ciddi, aç ık ve tutarl ı emarelerden ya da aksi ispat edilmemi ş birtak ım karinelerden olu şabilir. Bu ba ğlamda kan ıtlar değerlendirilirken ilgililerin süreçteki tutumlar ı da dikkate al ınmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 95). 10Başv uru Numarası : 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 43. Bir sor uşturman ın başlat ılabilmesi için öncelikle i şkence ve kötü muamele konusundaki iddialar uygun delillerle desteklenmelidir. İddia edilen olaylar ın gerçekliğini tespit etmek için he r türlü mak ul şüpheden uzak kan ıtlar ın varl ığı gerekir. Bu nitelikteki bir kanıt yeterince ciddi, aç ık ve tutarl ı emarelerden ya da aksi ispat edilemeyen birtak ım karinelerden de oluşabilir. Ancak bu uygun koşullar ın tespiti hâlinde bir soruşturma yükümlülü ğünün bulunduğundan bahsedilebilir (C.D., B. No: 2013/394, 6/3/2014, 28). 44. Aynı şekilde bir muamelenin Anay asa nın 17. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında olabilmesi için asgari bir ağırlık derecesine ulaşmış olması ger ekir. Bu asgari eşik, göreceli olup her olayın somut koşullar ı dikkate alınarak değerlendirilmelidir. Bu kapsamda muamelenin süresi, bedensel ve ruhsal etkiler i ile mağ durun cinsiyeti, yaşı ve sağlık durumu gibi faktörler önem taşır. Ayrıca muamelenin ardındaki saik ve amaç dikkate alınmal ıdır. Muamelenin heyecan ın yükseldiğ i ve duygu yoğunluğunun olduğu bir anda meydana gelip gelmediği de gözönünde bu lundurulmalıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, 83; Özge Özgürengin, 49; Ali Ulvi Altunelli, 56). 45. Anayasa Mahk emesi, asgari eşik seviyesini aştığı varsayılan kötü muamele iddialar ında öncelik le bu konudaki kan ıtlama so rununu ele almaktadır. Burada kötü muameleye maruz kalması nedeniyle mağdur olduğunu ileri süren kişilerin -ispat külfetinin devlete geçti ği durumlar istisna olmak üzere- kötü muamele yasağı kapsamına giren ağırlıkta bir muamele görmüş olabileceklerini gösteren emare ve delil sunmaları gerekti ğini belirtmek gerekir (Beyza Metin, B. No: 2014/19 426, 12/12/2018, 45 ). 46. Mağdur olduğunu ileri süren kişilerin olgulara dayanmayan yetersiz açıklamalar ı, iddialar ının deliller ile desteklenmemesi hatta kimi zaman deliller in uyumsuzluğ u, kötü muamelenin yapıldığı yer, zaman ve diğer konulardaki çeli şkili ifadeleri, müdafilerinden farklı iddialar ı ileri sürmeleri gibi hususlar kötü muamelenin gerçekli ğini şüpheye düşürür. Bu durumda iddiaların savunabilir olduğundan ve dolayısıyla bu iddialara ilişkin derhâl bir soruşturma başlat ılması gereklili ğinden söz edilemeyecektir. Bu gibi durumlar -iddiaların güçlü bir dayanak ile birlikte yetk ili merciler nezdinde dile getirilmemesi- söz konusu olduğunda mağdur olduğunu ileri süren kişilerin etkili bir soruşturma yürütülmesine ili şkin meşru (haklı) bir beklentiye girebileceklerini söyleyebilmek de mümkün değildir (Beyza Metin, 46). 47. Kişilerin iddialar ını desteklemek için yetkili makamlara zamanında başvurmalar ı gibi bir özen yükümlülükleri de bulunmaktadır . Anayasa Mahkemesi, bu tür şikâyetleri esa stan inceleyebilmek için bu konuda haklı bir neden ileri sürüldüğünde kişilerin iddialar ını desteklemek için kendilerinden makul olarak beklenen her şeyi yerine getirdiğine kanaat getirmek durumundadır. Aksine kanaat getirildiğinde söz konusu iddialar savunabilir düzeye ulaşmadığı için kötü muamele yasağının ihlal edildiğinin incelen ebilmesi mümkü n olmamaktad ır (Beyza Metin, 47). 48. 6216 sayılı Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Anayasa Mahkemesince kabul edilemezliğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialar ını kanıtlayamad ığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/13 34, 17/9/2013, 24). Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 1149. Somut olayda ba şvurucu öncelikle gözalt ına al ındığının ailesine haber verilmedi ğini, ayr ıca avukat ına ulaşma imkân ı tan ınmad ığını ileri sürmü ştür. Başvurucu hakk ında yürütülen adli sürece ili şkin dosya içeri ğinde başvurucunun gözalt ına al ındığının eşine haber verildi ğine ilişkin bir tutana ğın mevcut oldu ğu görülmü ştür. Başvurucunun 24/7/2016 tarihli ifadesini müdafii ile birlikte vermi ş olduğu yine tutanaklardan anlaşılmaktad ır. 50. Başvurucu, gözalt ında kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin iddialar ı ifadesinin al ındığı her aşamada dile getirdi ğini ileri sürmü şse de dosyaya bu iddialar ını doğrular nitelikte belge sunmam ıştır. Bakanl ık görüşüne karşı beyan dilekçesinde ise başvurucu sorgu s ıras ında bu iddialar ı ileri sürmemesinin aleyhine yorumlanamayaca ğı şeklinde görü ş bildirmiştir. Başvurucunun an ılan iddialar ı Cumhuriyet Ba şsavc ılığına yap ılan suç duyurusundan önce kamu makamlar ına iletip iletmedi ği konusunda net bir aç ıklama yapmad ığı anlaşılm ış ve şikayetlerin kamu makamlar ına iletilme tarihi olarak suç duyurusu esas al ınm ıştır. 51. Başvurucu gözalt ı süresi boyunca kelepçeli şekilde tutuldu ğunu ileri sürmektedir. İddia edilen şekilde be ş gün boyunca kelepçeli şekilde tutulman ın el bileklerinde kelepçe izi olu şmas ına yol açmas ı beklenir. Yine ba şvurucu taraf ından ileri sürülen kaba daya ğa maruz kalma iddias ının da fiziksel olarak tespit edilebilecek birtak ım bulgulara yol açmas ı olas ıdır. Başvurucu hakk ında gözalt ı sürecinde al ınan toplam be ş adli muayene raporunun tamam ında başvurucuda darp ve cebir izine rastlanmad ığı belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan dilekçesine kadar hiçbir a şamada an ılan sağlık muayenelerinin uygun şekilde yap ılmad ığına, yaralanmalar ı tespit edilmesine kar şın rapor a yaz ılmad ığına ya da kötü muameleye maruz kald ığını muayeneyi yapan ki şiye iletemedi ğine ilişkin bir iddiada bulunmam ıştır. Bakanl ık görüşüne karşı beyan dilekçesinde ise raporlar ın masa başında haz ırland ığı ve uydurma oldu ğu iddias ında bulunmakla birlikte muayene süreçlerine ili şkin bir aç ıklama yine yapmam ıştır. Raporlar ın incelenmesi neticesinde sa ğlık muayenesinin güvenlik personelinin nezaretinde yap ıldığı anlaşılmakta ise de bu durumun başvurucunun yaralanmalar ının tespit edilmesi önünde engel te şkil ettiği yönünde bir iddia bulunmamaktad ır. Esas ında başvurucu, ileri sürdü ğü kötü muameleler sonucunda vücudunda bir yaralanma meydana gelip gelmedi ği yönünde bir aç ıklama da yapmam ıştır. 52. Tüm bu tespitlere göre iddiaya konu kötü muamele olay ına ilişkin olarak gözalt ı tarihinden yakla şık üç ay sonra ileri sürülen ve dosya kapsam ındaki bilgi ve belgelerle uyumlu olmayan iddialar, kötü muamele iddialar ını desteklemeyen sa ğlık raporlar ı, başvurucunun bu sa ğlık raporlar ına ilişkin hiçbir a şamada bir itiraz ileri sürmemi ş olmas ı hususlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucunun kötü muameleye maruz kald ığına ilişkin savunulabilir bir iddia ortaya koyamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 53. Etkili soru şturma yükümlülü ğünün ancak kötü muameleye ili şkin savunulabili r bir iddia ortaya konulmas ı hâlinde söz konusu olaca ğına ilişkin ilkeler hat ırland ığında başvurucunun hiçbir a şamada itiraz etmedi ği sağlık raporlar ının iddialar ı doğrulamad ığı soruşturma makamlar ı taraf ından dikkate al ınarak başkaca delil toplanmam ış olmas ı, etkili soruşturma yükümlülü ğünün ihlali olarak de ğerlendirilemeyecektir. 54. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/19108 Karar Tarihi : 8/7/2020 12VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gözalt ında tutma ko şullar ının yetersiz oldu ğuna ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Gözalt ında kötü muamele iddias ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı, nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 8/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş