TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ALPER MERDOĞLU VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2015/11702) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/11702 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucular : 1. Alper MERDO ĞLU 2. Cihan MUTLU 3. Ergin ŞAHİN 4.Gökçe ALGAN Vekili : Av. Oya Meriç EYÜBO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kolluk gö
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ALPER MERDOĞLU VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2015/11702) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/11702 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucular : 1. Alper MERDO ĞLU 2. Cihan MUTLU 3. Ergin ŞAHİN 4.Gökçe ALGAN Vekili : Av. Oya Meriç EYÜBO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kolluk görevlilerinin Gezi Park ı eylemlerine kat ılan gruba müdahale etmeleri s ıras ında meydana gelen yaralanmaya ili şkin şikâyet sonucunda Ba şbakan, İçişleri Bakan ı, vali ve emniyet müdürü hakk ında soruşturma izni verilmemesinin kötü muamele yasağını ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 8/7/2015 ve 20/5/2016 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. 2016/9774 numaral ı başvuru dosyas ının hukuki irtibat nedeniyle 2015/11702 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemenin 2015/11702 numaral ı dosya üzerinden yürütülmesine, di ğer başvuru dosyas ının kapat ılmas ına ve ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/11702 Karar Tarihi : 8/1/2020 37. Başvurucular Cihan Mutlu ve Gökçe Algan 31/5/2013 tarihinde, Ergin Şahin 1/6/2013 tarihinde ve Alper Merdo ğlu 16/6/2013 tarihinde İstanbul'da gerçekle şen Gezi Park ı eylemlerinde yaralanm ışlard ır. 8. Başvurucular genel olarak kolluk görevlilerince darbedilmeleri, ayr ıca yak ın mesafeden ve do ğrudan at ılan gaz fi şeği ile toplumsal olaylara müdahale arac ı (TOMA) taraf ından hedef al ınarak s ıkılan tazyikli su sonucu yaraland ıklar ını ileri sürerek söz konusu gösterilerde görev alan kolluk görevlilerinin yan ı sıra Başbakan, İçişleri Bakan ı, İstanbul Valisi ve İl Emniyet Müdürü hakk ında İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Savc ılık) suç duyurusunda bulunmu şlard ır. 9. Savc ılıkça 18/12/2013 tarihinde, Vali ve İl Emniyet Müdürü yönünden soruşturman ın ayr ılmas ı suretiyle görevsizlik karar ı verilerek soru şturma dosyas ı Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmi ştir. 10. Hakk ında suç duyurusunda bulunulan ki şilerin kamu görevlisi oldu ğu gerekçesiyle soru şturma izni verilmesi için dosya Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından İçişleri Bakanl ığına gönderilmi ş; İçişleri Bakanl ığınca 14/3/2014 tarihinde soruşturma izni verilmemesine karar verilmi ştir. 11. Bu karara yap ılan itiraz ın Dan ıştay Birinci Dairesinin 7/5/2014 tarihli karar ıyla reddedilmesi üzerine Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca soruşturma 24/6/2014 tarihinde kay ıttan düşürülmüştür. 12. Diğer taraftan Ba şbakan ve İçişleri Bakan ı hakk ındaki şikâyet yönünden soruşturma dosyas ı Savc ılık taraf ından Gezi Park ı eylemleri nedeniyle yap ılan diğer şikâyetlerle birle ştirilerek 23/12/2013 tarihinde i şlem yap ılmas ına yer olmad ığına kara r verilmiştir. 13. Bu karara yap ılan itiraz üzerine Bak ırköy 12. A ğır Ceza Mahkemesince 28/3/2014 tarihinde, Ba şbakan ve bakanlar ın iddia edilen suçlarla ilgili sorumlulu ğunun bulunup bulunmad ığını değerlendirme yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) ait olduğuna dikkat çekilmek suretiyle dosyan ın TBMM'ye gönderilmesi gerekti ği belirtilere k Savc ılığın karar ı kald ırılm ıştır. 14. Kanun yarar ına bozma yoluna gidilmesi üzerine Yarg ıtay 5. Ceza Dairesince 11/12/2015 tarihinde, Bak ırköy 12. A ğır Ceza Mahkemesi karar ı kald ırılm ıştır. 15. Başvurucular, Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığı karar ına ilişkin olarak 8/7/2015 tarihinde, Yarg ıtay 5. Ceza Dairesi karar ına ilişkin olarak ise 20/5/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 16.İlgili hukuk için bkz. Davut Y ıldız, B. No: 2014/14147, 24/1/2018, 18, 19. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 8/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numarası : 2015/11702 Karar Tarihi : 8/1/2020 4A. Başvurucuların İddiaları 18. Başvurucular, Gezi Park ı olaylar ında kolluk görevlileri taraf ından yaraland ıklarını iddia ederek sorumluluklar ı bulunduğunu ileri sürdükleri Ba şbakan ve İçişleri Bakan ı hakkında i şlem yapılmamas ına karar verilmesinin ve İstanbul Valisi ile İl Emniyet Müdürü hakk ında soruşturma izni verilmemesinin Anayasa n ın 17., 26., 36., ve 40. maddelerinde güvence alt ına al ınan haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. B. Değerlendirme 19. Anayasa nın Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci ve üçüncü f ıkralar ı şöyledir: "Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. ... Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." 20. Anayasa'nın Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısmı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insanın maddî ve manevî varl ığının geli şmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır. 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ının özü, kolluk görevlilerinin toplumsal olaya müdahaleleri s ıras ında yaralanmas ı ile sonuçlanan olayda sorumluluklar ı bulunduğ unu ileri sürdüğ ü kamu görevlileri hakk ında soruşturma yürütülmemesidir. Bu nedenl e söz konusu iddialar, Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü fıkrası kapsam ında kalan kötü muamele yasa ğının usul güvencelerinden olan etkili soruşturma yükümlülü ğü yönünden incelenmi ştir. 22. Bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir iddias ının bulunmas ı hâlinde olay hakk ında etkili resmî bir soru şturman ın yürütülmesi gerekmektedir (Tahir Canan , 25). Ancak bu konuda bir so ruşturmanın ba şlayabilmesi için öncelikle söz konusu iddialar uygun deliller le desteklenmelidir. İddia edilen olaylar ın gerçekliğini tespit etmek için her türlü makul şüpheden uzak kan ıtlar ın varl ığı gerekir . Bu nitelikteki bir kan ıt yeterince ciddi, aç ık ve tutarl ı emarelerden ya da aksi ispat edilemeyen birtak ım karinelerden de oluşabilir. Ancak bu uygun koşullar ın tespiti hâlinde bir soruşturma yükümlülü ğünün bulunduğundan bahsedilebilir (C.D., B. No: 2013/394, 6/3/2014, 28). Başvuru Numaras ı: 2015/11702 Karar Tarihi : 8/1/2020 523. Anayasa Mahkemesi, Gezi Park ı olaylar ına güvenlik güçlerinin müdahalesi sıras ında yaralananlar taraf ından yap ılan Elif Güne ş Yıldırım (B. No: 2014/12391, 5/4/2017 24-28) ve Davut Y ıldız (ayn ı kararda bkz. 33-35) ba şvurular ında; başvurucular ın yaralanmalar ına sebep olan güvenlik güçlerine müdahale emrini veren, bu müdahaleyi kontrolsüz ve denetimsiz b ırakmas ı nedeniyle olayda sorumlulu ğu bulunan Vali ve İl Emniyet Müdürü hakk ında ceza soru şturmas ı yürütülmemesine ili şkin benzer şikâyetlerde, başvurucular taraf ından güvenlik güçlerinin müdahalesi ile üst düzey kamu görevlilerinin talimatlar ı aras ında ceza hukuku kapsam ında bir illiyet ba ğının bulundu ğunu savunulabili r kılan bir bilgi veya belge ortaya konulamad ığı, varl ığı iddia edilen müdahale talimat ının güvenlik güçlerinin yetkisini a şacak ve suç olu şturacak nitelikte hareket etmelerine yönelik olduğuna ilişkin herhangi bir somut kan ıt da gösterilemedi ği, dolay ısıyla söz konusu iddialar ın soyut ve kan ıtlanmam ış şikâyetlerden olu ştuğu değerlendirmeleriyle ba şvurular ın kabul edilemez oldu ğuna karar vermi ştir (Gamze Elvan ve di ğerleri, B. No: 2015/5718, 9/5/2019, 59). 24. Somut ba şvuruda da, de ğinilen ilkeler ışığında başvurucular ın yaralanmas ına neden olan kolluk kuvvetlerine müdahale emrini veren ve bu müdahaleyi kontrolsüz b ırakan olayda Vali ve İl Emniyet Müdürünün de sorumlulu ğu olduğu iddias ına ilişkin olarak yap ılan incelemede de ba şvurucular, güvenlik güçlerinin müdahalesi ile üst düzey kamu görevlilerinin talimatlar ı aras ında ceza hukuku kapsam ında bir illiyet ba ğının bulundu ğunu savunulabilir k ılan bir bilgi veya belge ortaya koyamam ıştır. Bu durumda yukar ıda belirtilen (bkz. 23) kararlarda ula şılan sonuçtan farkl ı bir sonuca ula şmay ı gerektiren bir durum olmad ığı değerlendirilmi ştir. 25. Diğer yandan ba şvurucular ın varl ığı iddia edilen müdahale talimat ının kollu k görevlilerinin yetkisini a şacak biçimde müdahale etmelerine yönelik oldu ğuna ilişkin herhangi bir somut kan ıt gösteremedikleri, dolay ısıyla iddialar ının her türlü makul şüpheden uzak kan ıt unsuru içermedi ği ve savunulabilir olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 26. Ayn ı doğrultuda Ba şbakan ve İçişleri Bakan ı yönünden de söz konusu müdahale ile verilen talimatlar aras ında illiyet ba ğını gösterir hiçbir kan ıt unsur u bulunmad ığı, dolay ısıyla Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ındaki iddialar ın soyut ve kan ıtlanmam ış şikâyet niteli ğinde olduğu anlaşılm ıştır. 27. Öte yandan ald ıklar ı kararlar nedeniyle meydana gelen olaylarda Bakanlar Kurulu üyelerinin cezai sorumluluklar ından bahsedilebilmesi ancak Anayasa'n ın mülga 100. ve TBMM İçtüzüğü'nün 107. maddesindeki ko şullar gerçekle ştiğinde mümkündür. Somut olay aç ısından toplant ı ve gösteri yürüyü şü s ıras ında meydana gelen ve Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında değerlendirilebilecek olaylar aç ısından Bakanlar Kurulu üyelerinin her türlü karar ından ötürü soru şturulmalar ı gerektiği şeklinde bir poziti f yükümlülü ğün olduğu söylenemez. Zira ceza hukuku ba ğlam ında kötü muamele yasa ğına ayk ırı fiillerin cezaland ırılmas ı için illiyet ba ğının ortaya konulmas ı gerekmektedir. Aksi hâlde, ortaya ç ıkan durum Ba şbakan ve bakanlar ın uygulad ıklar ı genel siyasetin ve bakanl ıklar ın görevleri ile ilgili şikâyetlerin Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından incelenmesi sonucuna yola açar ki bu görev TBMM'nin yetki alan ında olduğundan mümkün değildir ( Onur Cingil (2) , B. No: 2014/2976, 9/5/2018, 61; Hasan F ırat [GK], B. No: 2014/9496, 31/10/2019, 55). 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2015/11702 Karar Tarihi : 8/1/2020 6VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 8/1/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL