TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR YAŞAR KOŞAR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37550) Karar Tarihi: 21/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/37550 Karar Tarihi : 21/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Yaşar KOŞAR Vekili : Av. Cemil DEVEC İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iptal davas ının süre a şımı yönünden reddi nedeniyle mahkemeye erişim hakk ının ihlal edi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR YAŞAR KOŞAR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37550) Karar Tarihi: 21/10/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/37550 Karar Tarihi : 21/10/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Yaşar KOŞAR Vekili : Av. Cemil DEVEC İ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, iptal davas ının süre a şımı yönünden reddi nedeniyle mahkemeye erişim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Samsun'un Bafra ilçesi s ınırlar ı içinde bulunan ve ba şvurucunun yaz mevsiminde ikamet etti ğini ileri sürdü ğü, mülkiyeti Bafra Belediye Ba şkanl ığına (Belediye) ait olan ta şınmaz sat ılmak üzere ihaleye ç ıkar ılm ıştır. 7. 13/4/2018 tarihinde kapal ı teklif usulü ile yap ılan ve ba şvurucunun da kat ıldığı ihale 16.000 TL teklif veren üçüncü bir ki şi üzerinde kalm ıştır. Bafra Belediye Encümeninin 16/4/2018 tarihli ve 124 say ılı karar ıyla ihale onaylanm ıştır. 8. Başvurucu 16/4/2018 tarihli dilekçesi ile ihalenin usulsüz oldu ğunu belirterek iptali için Belediyeye ba şvuruda bulunmu ş, ancak bu talebi 20/4/2018 tarihli i şlemle reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/37550 Karar Tarihi : 21/10/2020 39. Başvurucu, ihalenin ve ihalenin iptal edilmesi talebinin reddine dair i şlemin iptali için Samsun 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) 25/6/2018 tarihinde iptal davas ı açm ıştır. 10. Mahkeme 29/6/2018 tarihli karar ı ile davay ı süre aşımı yönünden reddetmi ştir. 11. Gerekçede öncelikle 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesi uyar ınca ihale i şlemlerine ili şkin uyuşmazl ıklar ın ivedi yarg ılama usulüne tabi oldu ğu ve dava açma süresinin bu uyu şmazl ıklar için otuz gün oldu ğu hat ırlat ılm ıştır. Ayr ıca düzenleyici i şlemler d ışında kalan bireysel nitelikteki idari i şlemlerin iptali istemiyle aç ılan davalarda, dava açma sürelerinin hesab ında, işlemin ilgilisine yaz ılı olarak bildirildi ği tarihin esas al ınmas ı gerektiği ancak yaz ılı bildirim yap ılmad ığı veya yaz ılı olarak bildirilmekle birlikte bu tarihin tespit edilemedi ği ve idari i şlemin ilgililer taraf ından öğrenme tarihinin belirlenebildi ği durumlarda i şlemin ilgililer taraf ından bütün unsurlar ıyla öğrenildiği tarihin dava açma süresi bak ımından esas al ınacağının yarg ısal içtihatlarla kabu l edildiği vurgulanan gerekçede, 13/4/2018 tarihinde yap ılan ihaleye kat ılan başvurucunun ihalenin iptal edilmesi talebiyle ba şvuru yapt ığı 16/4/2018 tarihinde dava konusu i şlemi tüm unsurlar ıyla öğrendiği ve dava dilekçesinde de dava konusu i şlemin tebli ğ edildiği tarihi 30/4/2018 olarak gösterdi ğinin alt ı çizilmiştir. Kararda, bu tespitler uyar ınca en geç 30/4/2018 tarihinde haberdar olunan i şlem için otuz günlük yasal süre a şılarak 25/6/2018 tarihinde aç ılan davan ın süre aşımı nedeniyle esas ının incelenmesine olanak bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 12. Ret hükmü Dan ıştay Onüçüncü Dairesinin 2/11/2018 tarihli karar ı ile onanm ıştır. 13. Başvurucu, nihai hükmü 26/11/2018 tarihinde tebellü ğ etmesinin ard ından 19/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. 2577 say ılı Kanun'un " Kapsam ve nitelik" kenar ba şlıklı 1. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: "Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare mahkemeleri ve vergi mahkemelerinin görevine giren uyu şmazl ıklar ın çözümü, bu Kanunda gösterilen usullere tabidir." 15. 2577 say ılı Kanun'un ' 'Dava açma süresi'' kenar ba şlıklı 7. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: "Dava açma süresi, özel kanunlar ında ayr ı süre gösterilmeyen hallerde Dan ıştayda ve idare mahkemelerinde altm ış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür." 16. 2577 say ılı Kanun'un " İvedi yarg ılama usulü" kenar ba şlıklı 20/A maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1.İvedi yarg ılama usulü a şağıda say ılan işlemlerden do ğan uyuşmazl ıklar hakk ında uygulan ır: a) İhaleden yasaklama kararlar ı hariç ihale i şlemleri ... Başvuru Numaras ı: 2018/37550 Karar Tarihi : 21/10/2020 42. İvedi yarg ılama usulünde: a) Dava açma süresi otuz gündür.b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. ... " V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 21/10/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu, bir vatanda ş olarak ihale i şlemlerine ili şkin özel dava açma süresini bilmesinin kendisinden beklenemeyece ğini ifade ederek mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda ba şvurucunun ihlal iddialar ını kan ıtlayamad ığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmad ığı veya müdahalenin me şru olduğu aç ık olan ba şvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 21. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine " adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 22. Adil yarg ılanma hakk ının en temel unsurlar ından biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara bağlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelir ( Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855, 26/6/2014, 36). Başvuru Numaras ı: 2018/37550 Karar Tarihi : 21/10/2020 523. Dava açma sürelerini düzenleyen, son derece kar ışık ve dağınık olan bir mevzuat ın aşırı şekilci (kat ı) yorumu mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir. Özellikle başvuru mercii ve süresi gösterilmeyen i şlemlerle ilgili davalarda mahkemelerin usul kurallar ını yorumlarken mahkemeye eri şim hakk ını aşırı s ınırland ıracak şekilde kat ı yorumdan kaç ınmalar ı gerekir ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 40). 24. Dava açmay ı imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça dava açma ya da kanun yollar ına başvuru için belli sürelerin öngörülmesi, hukuki belirlilik ilkesinin bir gere ğidir ve tek başına bu durum mahkemeye eri şim hakk ına ayk ırılık oluşturmaz ( Remzi Durmaz , B. No: 2013/1718, 2/10/2013, 27). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde a şırı esneklikten de kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). 25. Dava açma süresinin hak sahibinin henüz dava hakk ının doğduğundan haberdar olmad ığı ve somut ko şullar çerçevesinde haberdar oldu ğunun kabulünü hakl ı kılan nedenlerin bulunmad ığı bir dönemde i şlemeye ba şlamas ı dava hakk ının varl ığını anlams ız kılabileceğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir ( Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). 26. Dava açma süresinin i şlemeye ba şlad ığı an mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülü ğü bağlam ında büyük önem ta şımaktad ır (Yaşar Çoban , 66). Dava açma süresinin hangi tarihte ba şlayacağını belirlemek ve mevzuat ı bu yönüyle yorumlama k görevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba şvurunun ikincillik ilkesi gere ği, dava açma süresinin ba şlatılacağı tarihin belirlenmesi noktas ında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstlenece ği rol, dava açma süresinin hangi tarihten itibaren ba şlatılmas ı gerektiğiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlar ının mahkemeye eri şim hakk ına etkisini somut olay ın koşullar ı ışığında incelemektir (Ahmet Y ıldırım, B. No: 2014/18135, 20/9/2017, 46). 27. Diğer taraftan Sözle şme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde ve etkili ba şvuru hakk ını düzenleyen 13. maddesinde, Anayasa'n ın 40. maddesinin ikinci fıkras ında yer alan "Devlet, i şlemlerinde, ilgili ki şilerin hangi kanun yollar ı ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundad ır" şeklinde bir güvence öngörülmemi ştir. An ılan hükümle devlete, i şlemlerinde ilgili ki şilerin hangi kanun yollar ına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtme yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Bu itibarla Anayasa ve Sözleşme nin ortak koruma alan ının d ışında kalan söz konusu güvencenin bireysel ba şvuru kapsam ında incelenemeyece ği anlaşılmaktad ır (Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 32). 28. Somut olayda Mahkeme, öncelikle davan ın nitelemesini yaparak ihale işlemlerinden kaynaklanan uyu şmazl ığın ivedi yarg ılama usulüne tabi oldu ğunu saptam ış ve dava süresinin 2577 say ılı Kanun uyar ınca bu uyu şmazl ık için otuz gün oldu ğunu belirlemiştir. İlgili kural ı somut olaya uygulayan Mahkeme, davan ın başvurucunun i şlemden tüm unsurlar ıyla beraber haberdar oldu ğu tarihten itibaren otuz gün içinde aç ılmad ığını tespit etmiştir. 29. Başvurucu, iptalini istedi ği 13/4/2018 tarihinde yap ılan ihaleye kat ılm ış ve ihalenin onayland ığı 16/4/2018 tarihinde de ihalenin iptali için idari ba şvuruda bulunmuştur. Bu hâle göre ihaleye kat ılan ve sonuçlanmas ı üzerine itirazda da bulunan ba şvurucunun dava Başvuru Numaras ı: 2018/37550 Karar Tarihi : 21/10/2020 6açma hakk ı olduğundan veya dava açma süresinin ba şlad ığından haberdar olmad ığı söylenemeyecektir. Bu ba ğlamda mahkeme karar ında yer verilen tespit ve hukuki dayanaklar ın temelsiz oldu ğu söylenemez. 30. Diğer taraftan 2577 say ılı Kanun idari yarg ı kolunda aç ılacak davalara ili şkin usulü belirleyen genel kanun niteli ğindedir. Mahkemenin somut olaya uygulad ığı kural da farkl ı bir kanunda de ğil 2577 say ılı Kanun içinde yer almaktad ır. Somut olayda ba şvurucu süre aşımından reddedilen davay ı avukat marifetiyle açm ıştır. Başvurucu 2577 say ılı Kanun'un 20/A maddesinde yer alan ihale sürecine dair uyu şmazl ıklarda dava süresini belirleyen düzenleme aç ısından yarg ı makamlar ı aras ında farkl ı uygulamalar oldu ğunu, bir başka ifadeyle Kanun'un uygulanmas ına dair bir belirsizlik oldu ğunu da ileri sürmemi ştir. 31. Bu duruma göre, iptalini istedi ği ihaleye kat ılan, sonucuna itiraz da eden ve hukuki yard ım alarak avukat marifetiyle dava açan ba şvurucudan, 2577 say ılı genel usul kanununda yer alan düzenlemede öngörülen süre içinde dava açmas ının beklenmesinin kendisine a şırı/orant ısız bir külfet yükledi ği söylenemez. 32. Sonuç olarak 2577 say ılı Kanun çerçevesinde derece mahkemesinin gerek uyuşmazl ık konusu olguyu gerekse bu olgudan hareketle dava açma süresinin hesaplanma usulünü, sürenin ba şlatılacağı tarihi belirlemesiyle ilgili de ğerlendirmesinin öngörülemez nitelikte olmad ığı, başvurucunun dava açmas ını aşırı derecede zorla ştıracak ya da imkâns ız kılacak nitelikte kat ı bir yaklaşım içermedi ği sonucuna var ılm ıştır. 33. Buna göre ba şvurucunun mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin ölçülü oldu ğu, dolay ısıyla belirtilen şikâyet ba ğlam ında mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığının aç ık olduğu anlaşılm ıştır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 21/10/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI