TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HACI İBRAHİM PALA VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/31345) Karar Tarihi: 11/3/2020t.C. Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Muammer TOPAL M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hacı İbrahim PALA 2. Mamure PALA 3. Mehmet PALA 4. Muzaffer PALA 5. Zeynep PALA 6. Möhübe PALA Vekili : Av. İbrahim Hakk ı BOZAT I. BAŞVURU
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR HACI İBRAHİM PALA VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/31345) Karar Tarihi: 11/3/2020t.C. Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan :Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Muammer TOPAL M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Hacı İbrahim PALA 2. Mamure PALA 3. Mehmet PALA 4. Muzaffer PALA 5. Zeynep PALA 6. Möhübe PALA Vekili : Av. İbrahim Hakk ı BOZAT I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırılan ta şınmaza ili şkin kamu yarar ının ortadan kalkmas ın a rağmen ta şınmaz ın eski malike iade edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddiasına ili şkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/8/2017 tarihinde yap ılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yapılmasına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkanı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmasına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Uyuşmazlığın Arka Planı 8.İstanbul'un Bakırköy ilçesine ba ğlı Mahmutbey köyünde bulunan ve başvuruculara ait olan 999 parsel say ılı taşınmaz hakk ında, 2/12/1985 tarihinde Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü (AOGM) tarafından kamula ştırma karar ı alınmıştır. 9. Bakırköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 15/12/1987 tarihli karar ıyla an ılan taşınmaz ın tapu kayd ının iptali ile AOGM ad ına tesciline karar verilmi ş ve taşınmaz 23/11/1988 tarihinde AOGM ad ına tescil edilmi ştir. 10. Başvuru konusu taşınmaz AOGM tarafından 18/8/1989 ve 11/12/1991 tarihlerinde S.S. İstanbul Toptan Ticaret Depolama ve Küçük Sanayi Toplu İşyeri Yapı Kooperatifine ( İSTOÇ) satılmıştır. B. Kamulaştırma İşleminin İptali Davası Süreci 11. Başvurucular taraf ından 1986 yılında İstanbul 4. İdare Mahkemesinde aç ılan kamulaştırma işleminin iptali davas ı 21/3/1989 tarihinde reddedilmi ştir. Temyiz edilen karar 13/6/1990 tarihinde Dan ıştay Alt ıncı Dairesince onanm ıştır. C. Kamulaştırma Bedelinin Artt ırılması Davası Süreci 12. Başvurucular taraf ından 5/9/1990 tarihinde Bak ırköy 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde aç ılan kamula ştırma bedelinin artt ırılması davasında 24/10/1996 tarihinde davanın k ısmen kabulüne karar verilmi ştir. AOGM tarafından temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince 3/6/1997 tarihinde onanm ış ve aynı Daire taraf ından 13/10/1997 tarihinde karar düzeltme talebinin reddine karar verilmi ştir. D. Kamulaştırılan Taşınmazın Geri Alınmasına İliş kin İlk Dava Süreci 13. Başvurucular taraf ından 26/12/1995 tarihinde Bak ırköy 5. Asliye Hukuk Mahkemesinde ta şınmaz ın geri al ınması davası açılmıştır. 10/10/1996 tarihinde bu davan ın da reddine karar verilmi ştir. Başvurucular taraf ından temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince 3/6/1997 tarihinde onanm ıştır. E. Kamulaştırılan Taşınmazın Geri Alınmasına İlişkin Başvuru Konusu Dava Süreci 14. Başvurucular taraf ından 15/12/2014 tarihinde Bak ırköy 10. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) ta şınmaz ın kamula ştırma amac ına aykırı kullan ıldığı iddiasıyla iadesi veya bedelinin tazmini davas ı açm ıştır. Mahkemece 12/11/2015 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. 15. Kararın gerekçesinde, ta şınmazlar ın kamula ştırma amac ı d ışında tasarru f edilmesi hâlinde önceki mal sahibi veya mirasç ıları taraf ından idareden herhangi bir hak, bedel veya tazminat talebinde bulunulamayaca ğı ifade edilmi ştir. Ayrıca önceki mahkeme Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 4kararlar ı ile bu hususta kesin hüküm şartlar ının da oluştuğu belirtilmi ştir. 16. Başvurucular taraf ından temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince 6/6/2017 tarihinde onanm ıştır. 17. Nihai karar 11/7/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucular 1/8/2017 tarihinde ba şvuruda bulunmuşlardır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucu Möhübe Pala Yönünden 20. Başvurunun incelemesi devam ederken ba şvurucunun 3/7/2018 tarihinde öldüğü, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla incelenen nüfus kay ıtlar ından anlaşılmıştır. 21. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaral ı fıkrasının (ç) bendine göre ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı k ılan bir sebebi n olmad ığı kanaatine var ılması hâlinde ba şvurunun düşmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkrası gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı, temel haklar ın kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklar ına saygının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmüştür. 22. Başvuru tarihinden sonra ölen ba şvurucunun mirasç ılarının makul bir süre içinde ba şvuruyu devam ettirme yönünde iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde an ılan İçtüzük hükümleri uyar ınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılabilir ( Asya Oktay ve diğerleri, B. No: 2014/3549, 22/3/2017, 18-21). Somut olayda ba şvuruculardan Möhübe Pala, ba şvuru tarihinden sonra 3/7/2018 tarihinde ölmü ş, ancak mirasç ıları makul bir süre içinde ba şvuruya devam etme yönünde iradelerini bildirmemi şlerdir. Ba şvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkrasında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktad ır. 23. Açıklanan gerekçelerle ba şvurucu Möhübe Pala yönünden ba şvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir. B. Diğer Başvurucular Yönünden 1. Başvurucuların İddiaları 24. Başvurucular, AOGM tarafından kamula ştırılan ta şınmaz ın İSTOÇ'a satılması nedeniyle kamula ştırma amac ının ortadan kalkt ığını belirtmi şlerdir. Ba şvurucular kam u yararının ortadan kalkmas ı sebebiyle bahsi geçen ta şınmaz ın kendilerine iade edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 52.D eğerlendirme a. Genel İlkeler 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un geçici 1. maddesinin (8) numaral ı fıkrası uyarınca Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin ba şlangıç tarihi 23/9/2012 olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılan bireysel başvurular incelenebilir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, 17). 26. Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin do ğru olarak belirlenebilmesi için kesinle şen nihai i şlem ve karar ın tarihinin yanı sıra gerçekle ştiği iddia edilen müdahalenin zaman ının da doğru tespit edilmesi gerekir. Bu tespit yap ılırken müdahaleyi olu şturan olaylar ve ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın kapsamı birlikte değerlendirilmelidir ( Agavni Mari Hazaryan ve diğerleri, B. No: 2014/4715, 15/6/2016, 100; başka bir hak ile ilgili olmakla birlikte ilgisi nedeniyle bkz. Zeycan Yedigöl [GK], B. No: 2013/1566, 10/12/2015, 31). 27. Mülkiyetten yoksun b ırakma şeklindeki mülkiyet hakk ına yapılan müdahaleler kural olarak anl ık eylemler olup sürekli bir müdahale olu şturmaz ( Agavni Mari Hazaryan ve diğerleri, 114). Ancak bu kuralın bir istinas ı ise mevzuatta yeni bir ba şvuru yolunun bulunması ve bu başvuru yolunun zaman bakımından yetki alan ında devam etmesi durumudur (benzer yöndeki karar için bkz. Emin Acar , B. No: 2014/333, 4/10/2017, 55). 28. Anayasa Mahkemesi, ta şınmaz ın tapusunun orman oldu ğu gerekçesiyle iptal edilmesi üzerine yap ılan bir ba şvuruda mülkiyetten yoksun b ırakmaya yol açan yarg ı kararının 23/9/2012 tarihinden önce kesinle ştiğini belirterek mülkiyet hakk ının ihlaline yönelik ba şvuruyu zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmu ştur (Nurdan Sesiz, B. No: 2012/317, 16/4/2013, 21-23). 29. Yine Agavni Mari Hazaryan ve diğerleri başvurusunda başvurucular ın uyuşmazl ık konusu taşınmazın mülkiyetini 1958 y ılında kaybettiklerine ve 1975 y ılında bu işleme kar şı açt ıkları davanın da reddedildi ğine vurgu yapılmıştır. Anayasa Mahkemesi bu sebeple ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına konu ettikleri ta şınmazla hukuki ili şkilerinin Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruları incelemeye ba şladığı 23/9/2012 tarihinden k ırk bir yıl önce kesilmi ş olduğu ve daha sonra açt ıkları davanın ise etkili ve ba şarı şansı sunan yeni bir hukuk yolu olmad ığı gerekçeleriyle mülkiyet hakk ına yönelik şikâyetin zaman bakımından yetkisi d ışında kaldığı sonucuna varmıştır ( Agavni Mari Hazaryan ve di ğerleri, 118-120). 30.Emine Görgülü (B. No: 2014/5871, 6/7/2017) ba şvurusunda da ba şvurucu, vakı f evlad ı olduğunun tespiti ve vakfa mütevelli olarak atanmas ı talebinin reddedilmesinden yakınmıştır. Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden ba şvuruya konu mülhak vakf ın mazbut vak ıflar arasına alınmasına ili şkin sürenin fiilen 30/11/1965 tarihinde sona erdi ğine işaret etmi ştir. Sonuç olarak ba şvurucunun vakfa yönetici olarak atanm a talebine ili şkin hukuk yolunun da ba şarı şansı bulunan, etkin bir ba şvuru yolu olmadığı vurgulayarak ba şvurunun zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar vermi ştir (Emine Görgülü, 31-54). Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 6b.İlkelerin Olaya Uygulanması 31. Somut olayda ba şvuru 15/12/1987 tarihinde çevre düzeni plan ında toptan ticare t depolama ve küçük sanayi toplu i şyeri gelişme alanı olarak ayr ılan alan içinde kalan ba şvuru konusu taşınmaz AOGM tarafından kamula ştırılmış; 18/8/1989 ve 11/12/1991 tarihlerinde de İSTOÇ'a satılmıştır. Başvurucular taraf ından kamula ştırma işleminin iptali talebiyle aç ılan davanın reddine karar verilmi ştir. Ardından başvurucular taraf ından kamula ştırma bedelinin artt ırılması talebiyle aç ılan davan ın kısmen kabulüne karar verilmi ştir. Daha sonra 26/12/1995 tarihinde ta şınmaz ın kamula ştırma amac ına aykırı kullan ıldığı gerekçesiyle geri verilmesi talebiyle aç ılan dava reddedilmi ş ve karar 13/10/1997 tarihinde karar düzeltme talebinin reddedilmesiyle kesinle şmiştir. Son olarak yine ta şınmaz ın kamula ştırma amac ına aykırı kullan ıldığı iddiasıyla iadesi veya bedelinin tazmini talebiyle aç ılan dava da reddedilmi ştir. Kararın gerekçesinde kamula ştırılan ta şınmazlar üzerinde daha sonra hak sahipleri taraf ından hak ve tazminat talebinde bulunulamayaca ğı ifade edilmi ştir. Ayrıca 13/10/1997'de kesinle şen ilk davan ın kesin hüküm oluşturduğu da belirtilmi ştir. 32. Buna göre ba şvurucular ın 26/12/1995 tarihinde açt ığı davanın reddedilmesinden sonra aynı taleple ikinci kez ta şınmaz ın iadesi veya bedel tazmini davas ıyla yargı yoluna gitmiş olmalar ının idari ve yargısal yolları canland ırmaya yönelik oldu ğu kabul edilmelidir. 6216 sayılı Kanun ve İçtüzük'ün hükümleri daha önce tamamlanm ış olan bir sürece yönelik yeni bir ba şvuru hakkı imkân ı tanımamaktad ır. 33. Sonuç olarak ba şvurucular ın mülkiyet hakk ının ihlali iddias ına temel te şkil ede n 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nun 22. ve 23. maddelerine istinaden taşınmaz ın iadesi talebine ili şkin sürecin Anayasa Mahkemesinin zaman bakımında n yetkisinin ba şladığı 23/9/2012 tarihinden önce sona erdi ği anlaşılmaktad ır. 34. Başvurucular, ta şınmaz ın iade talebi bu şekilde sonuçland ıktan sonra 2942 sayılı Kanun'un 22. ve 23. maddeleri kapsam ında yeniden talepte bulunmu ş ise de derece mahkemelerince söz konusu sürecin kesinle ştiği gözetilerek dava reddedilmi ştir. Dolayısıyla bireysel ba şvuruların incelenmeye ba şlandığı tarih olarak belirlenen 23/9/2012 tarihinde n sonra başvurulması sonucu verilen ret karar ı üzerine yap ılan bireysel ba şvurunun Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisi kapsam ında olduğunun kabul edilmesi mümkün değildir. 35. Açıklanan gerekçelerle ba şvurunun, diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin z aman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle;A. Möhübe Pala yönünden ba şvurunun DÜŞMESİNE, B. Diğer başvurucular yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddianın zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numarası : 2017/31345 Karar Tarihi : 11/3/2020 7C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 11/3/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Muammer TOPAL M.Emin KUZ Üye Üye Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU