TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALAEDD İN BAYRAM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/25857) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Alaeddin BAYRAM Vekili : Av. Burcu OCAK Ö ĞÜTCÜ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkeme karar ının icra edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALAEDD İN BAYRAM BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/25857) Karar Tarihi: 31/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Alaeddin BAYRAM Vekili : Av. Burcu OCAK Ö ĞÜTCÜ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, mahkeme karar ının icra edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ve karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/7/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği ş ekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 1971 do ğumlu olup İzmir'de ikamet etmektedir. 6. Başvurucu Giresun'un Do ğankent Belediyesinde (Belediye) sözle şmeli veteriner hekim olarak görev yapmakta iken 31/12/2010 tarihinde sözle şme süresinin dolmas ı üzerine başvurucunun sözle şmesi yenilenmemi ştir. 7. Başvurucu, Belediye meclisinin sözle şmeli veteriner hekim çal ıştırılmamas ına ilişkin 11/2/2011 tarihli i şlem ile 2011 y ılı Ocak ve Şubat aylar ına ait ücretin ödenmesi isteminin reddine ili şkin 1/3/2011 tarihli i şlemin iptali istemiyle Ordu İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. 8.İdare Mahkemesi, Belediyenin mezbahan ın aç ılmam ış olmas ı sebebiyle veteriner ihtiyac ı bulunmad ığına dair aç ıklamalar ını yeterli bularak 9/3/2012 tarihli kararla davay ı reddetmi ştir. Karar ın temyizi üzerine Dan ıştay Onikinci Dairesi (Dan ıştay) 27/5/2013 Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 3tarihinde İdare Mahkemesi karar ını onam ıştır. Ancak Dan ıştay karar düzeltme a şamas ında verdiği 16/5/2017 tarihli kararla onama karar ını kald ırarak İdare Mahkemesi karar ını bozmuştur. Bozma karar ında, başvurucunun mezbahay ı kurmak için görevlendirildi ğine ve mezbahan ın kurulu şunun da ba şvurucunun sözle şmesinin bitiminden dört gün önce -27/12/2010 tarihinde- tamamland ığına işaret edilmi ş, belediyelerin veteriner hekim çal ışmas ının zorunlu oldu ğuna da vurgu yap ılarak daval ı idarenin aç ıklamalar ına itiba r edilmediği belirtilmi ştir. Kararda, Belediyenin sözle şmenin yenilenmemesi konusunda takdir yetkisi bulunsa da ba şvurucunun hizmetine ihtiyaç bulunmad ığı ve hizmetinde ba şarılı olmad ığı yolunda bir tespitin mevcut olmad ığına, ayr ıca kadro sorunun da bulunmad ığına dikkat çekilerek idari i şlemin hukuka ayk ırı olduğu tespiti yap ılm ıştır. 9. Bozma karar ına uyan İdare Mahkemesi 4/1/2018 tarihinde idari i şlemlerin iptaline, ba şvurucunun idari i şlemler sebebiyle yoksun kald ığı maaş farklar ının -başka bir yerde çal ışmışsa aradaki maa ş fark ı tutar ı da gözönünde bulundurularak- ba şvurucuya ödenmesine karar vermi ştir. 10.İdare Mahkemesinin karar ı 30/1/2018 tarihinde Belediyeye tebli ğ edilmiştir. Karara kar şı kanun yollar ına başvurulmamas ı üzerine karar 2/3/2018 tarihinde kesinle şmiştir. 11. Belediye İdare Mahkemesi karar ını uygulamak amac ıyla herhangi bir i şlem tesis etmemiştir. 12. Başvurucu, 11/7/2018 tarihinde Belediyeye müracaat ederek mahkeme karar ının icra edilmesini istemi ştir. Belediye 4/2/2019 tarihli yaz ıyla başvurucunun alaca ğının miktar ının hesaplanmas ının detayl ı inceleme ve ara ştırma gerektirdi ği, konuyla ilgili çal ışmalar ın devam etti ği bildirilmi ştir. 13. Başvurucu 16/4/2019 tarihinde bir kez daha Belediyeye müracaat ederek 11/7/2018 tarihindeki talebinin yerine getirilmesini istemi ştir. Başvurucunun bu talebi Belediye Meclisinin 11/6/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde, Belediyenin faaliyete geçmi ş bir mezbahan ın bulunmad ığı belirtilmi ş; başvurucunun nitelikleri dikkate al ındığında başka bir hizmette çal ıştırılmas ının da mümkün olmad ığı, bu koşullarda ba şvurucunun kamu hizmetinde çal ıştırılmas ının kamu zarar ına yol açaca ğı ifade edilmiştir. Kararda; i şe iade talebinin bu nedenle parasal haklar ının ödenmesi talebinin ise maddi kay ıplara ilişkin olarak hesaba elveri şli bilgi verilmemesi ve maddi kay ıplar ın miktar ının aç ıkça belirtilmemesi sebebiyle reddedildi ği vurgulanm ıştır. Belediye Meclisi karar ı 20/6/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 14. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1. Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmas ına ilişkin kararlar ının icaplar ına göre idare, gecikmeksizin i şlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde karar ın idarey e tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez ... Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 42. (Değişik: 2/7/2012-6352/58 md.) Konusu belli bir miktar paran ın ödenmesini gerekti-ren davalarda hükmedilen miktar ile her türlü davalarda hükmedilen vekalet ücreti ve yarg ılama giderleri, davac ının veya vekilinin daval ı idareye yaz ılı şekilde bildirece ğ i banka hesap numaras ına, bu bildirim tarihinden itibaren, birinci f ıkrada belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yat ırılır. Birinci f ıkrada belirtilen süreler içinde ödeme yap ılmamas ı halinde, genel hükümler dairesinde infaz ve icra olunur. 3. Dan ıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlar ına göre işlem te-sis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Dan ıştay ve ilgili idari mahkeme-de maddi ve manevi tazminat davas ı aç ılabilir. 4. (Değişik: 21/2/2014-6526/18 md.) Mahkeme kararlar ının süresi içinde kamu görevlilerince yerine getirilmemesi hâlinde tazminat davas ı ancak ilgili idare aleyhine açılabilir." B. Uluslararas ı Hukuk 15.İlgili uluslararas ı hukuk için bkz. Nebi Seyhan , [GK], B. No: 2018/27882, 27/10/2021, 30-34. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 31/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu; İdare Mahkemesinin 4/1/2018 tarihli karar ının icra edilmemesi nedeniyle ücret kay ıplar ının telafi edilmedi ğini, emeklilik hakk ından bile mahrum kald ığını belirtmiş, bu durumun mülkiyet hakk ının ihlaline sebebiyet verdi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca 1993/Nisan ile 2018/Ocak dönemine ili şkin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kay ıtlar ını da ibraz etmi ştir. 2. Değerlendirme 18. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 19. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 5b. Esas Yönünden i. Mülkün Varl ığı 20. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni haklar ile fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri , B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ındaki mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri süren ba şvurucu, böyle bir hakk ın varl ığını kan ıtlamak zorundad ır (Cemile Ünlü , B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26). 21. Somut olayda sözle şmesinin yenilenmemesi sebebiyle mahrum kald ığı ücretlerin ba şvurucuya ödenmesi gerekti ği İdare Mahkemesi karar ıyla tespit edilmi ştir. Bu durumda ba şvurucunun sözle şmesinin yenilenmedi ği 31/12/2010 tarihinden sonraki dönemdeki sözle şme ücretlerinin ba şvurucu yönünden mülk te şkil ettiği sonucuna ula şılm ıştır. ii. Genel İlkeler 22. Anayasa'n ın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve i şlemleri hukuka uygun, insan haklar ına sayg ılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geli ştirerek sürdüren, hukuki güvenli ği sağlayan, Anayasa ya ayk ırı durum ve tutumlardan kaç ınan, hukuk kurallar ıyla kendini ba ğlı sayan ve yarg ı denetimine aç ık olan devlettir (AYM, E.2017/16, K.2019/64, 24/7/2019, 43). 23. Bu noktada hukuk devletinin gereklerinden birini de hukuk güvenli ği ilkesi oluşturmaktad ır. Kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013; AYM, E.2020/80, K.2021/34, 29/4/2021, 25). 24. Hukuk güvenli ği ve hukukun üstünlü ğünün sağlanabilmesi için ise devletin her türlü işlem ve eyleminin yarg ı denetimine aç ık olmas ı gerekir. Nitekim Anayasa n ın 125. maddesinin birinci f ıkras ının ilk cümlesinde "İdarenin her türlü eylem ve i şlemlerine kar şı yarg ı yolu aç ıktır." denilmek suretiyle bu husus anayasal güvenceye kavu şturulmuştur. Ancak hukuk güvenli ğinin ve hukukun üstünlü ğünün sağlanmas ı için devletin i şlem ve eylemlerine kar şı yarg ı yolunun aç ık tutulmas ı yeterli olmay ıp yarg ı mercileri taraf ından verilen kararlar ın gecikmeksizin uygulanmas ı da gerekir. Yap ılan yarg ısal denetim neticesinde bir i şlemin hukuka ayk ırı olduğu tespit edilmesine ra ğmen işlemin iptali yönündeki karar ın uygulanmamas ı, devletin i şlem ve eylemlerine kar şı yarg ı yolunun aç ık tutulmas ını anlams ız hâle getirir. Zira hukuk güvenli ği ve hukukun üstünlü ğü sadece hukuka ayk ırılıklar ın tespit edilmesiyle de ğil bunlar ın tüm sonuçlar ıyla ortadan kald ırılmas ıyla sağlanabilir (AYM, E.2012/73, K.2013/107, 3/10/2013). Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 625. Anayasa'n ın 138. maddesinin dördüncü f ıkras ına göre yasama ve yürütme organlar ı ile idare, mahkeme kararlar ına uymak zorundad ır. Bu hükümde mahkeme kararlar ına uyma ve bu kararlar ı değiştirmeksizin yerine getirme hususunda yasama ve yürütme organlar ı ile idare lehine herhangi bir istisnaya yer verilmemi ştir. Yarg ı kararlar ının ilgili kamu makamlar ınca zaman ında yerine getirilmedi ği bir devlette, bireylerin yarg ı karar ıyla kendilerine sa ğlanan hak ve özgürlükleri tam anlam ıyla kullanabilmeleri mümkün olmaz. Dolay ısıyla devlet, yarg ı kararlar ının zaman ında icra edilmesini sa ğlayarak bireyle r aleyhine olu şabilecek hak kay ıplar ını engellemekle ve bu yolla bireylerin kamu otoritelerine ve hukuk sistemine olan güven ve sayg ılar ını korumakla yükümlüdür. Bu sebeple Anayasa'n ın 2. maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesinin bir gere ği olarak bireylerin kamu otoritesi ve hukuk sistemine olan güven ve sayg ılar ını koruma ad ına vazgeçilemez bir görev ifa eden yarg ı kararlar ının zaman ında icra edilmeyerek sonuçsuz b ırak ılmas ı kabul edilemez (baz ı farkl ılıklarla birlikte bkz. Arman Mazman , B. No: 2013/1752, 26/6/2014, 61). 26. Mülkiyet hakk ının gerçek anlamda korunabilmesi bak ımından Anayasa'n ın 35. maddesi -Anayasa Mahkemesinin çe şitli kararlar ında da ifade edildi ği üzere- mülk sahibine müdahalenin kanun d ışı veya keyfî ya da makul olmayan şekilde uyguland ığına ilişkin savunma ve itirazlar ını sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olanağının tan ınmas ı güvencesini kapsamaktad ır (Züliye Öztürk , B. No: 2014/1734, 14/9/2017, 36; Bekir Yaz ıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, 71). Mülkiyet hakk ı kapsam ında nihai ve icrai nitelikteki bir yarg ı karar ının uygulanmamas ı Anayasa'n ın 35. maddesinde öngörülen hakk ın korunmas ına ilişkin söz konusu güvenceleri de ortadan kald ırmaktad ır (Erol Aksoy (2) [GK], B. No: 2016/11026, 12/12/2019, 71). 27. Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakk ına yönelik nihai bir yarg ı karar ının uygulanmamas ının ihlale yol açt ığını daha önce çe şitli kararlar ında kabul etmi ş ve ilgili mahkeme karar ını uygulamakla görevli kamu makamlar ının karar ın uygulanmas ını engellemesinin veya karar ın uygulanmas ı için gerekli özeni göstermemesinin Anayasa'n ın 35. maddesinin ihlali anlam ına geldiğini vurgulam ıştır (Erol Aksoy (2) 75-84; Nebi Seyhan, 50-66; Kenan Y ıldırım ve Turan Y ıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, 55-75; Mehme t Hocaoğlu, B. No: 2013/3207, 15/10/2015, 59-74; Necdet Çetinkaya, B. No: 2013/7725, 24/3/2016, 64-73; Ali Kayan, B. No: 2015/9814, 20/3/2019, 69-75). iii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 28. Somut olayda sözle şmeli veteriner hekim olarak Belediyede görev yapan başvurucunun sözle şmesi 31/12/2010 tarihinde sona ermi ş ve bundan sonraki dönemde başvurucunun sözle şmesi yenilenmemi ştir. Başvurucunun açt ığı davada Dan ıştay ın bozma karar ını da gözeten İdare Mahkemesi 4/1/2018 tarihli kararla ba şvurucunun sözle şmesinin yenilenmemesine ili şkin işlemi iptal etmi ş, yoksun kald ığı sözleşme ücretlerinin - ba şka bir yerde çal ışmışsa aradaki maa ş fark ı tutar ı da gözönünde bulundurularak- ödenmesine hükmetmi ştir. Başvurucu, Belediyenin karar ı icra etmedi ğinden şikâyet etmi ştir. 29.İdari mahkemelerce iptal karar ı verilmesi, idari i şlemin hukuksal varl ığını sona erdirir. Bununla birlikte idarenin, iptal edilen i şlemin etkilerini gidermek için -gerekirse yeni bir işlem tesis etmek de dâhil olmak üzere- her türlü tedbiri alma yükümlülü ğü doğar. Belediyenin bu yükümlü ğünün dayana ğı kuşkusuz Anayasa'n ın emredici nitelikteki 138. maddesinin dördüncü f ıkras ı hükmüdür. Nitekim 2577 say ılı Kanun'un 28. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında da işlemi tesis eden idarenin iptal karar ının gereğini gecikmeksizin ve herhâlde karar ın kendisine ula ştığı tarihten itibaren otuz gün içinde yerine getirmesi gerekti ği Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 7hükme ba ğlanmaktad ır. Dolay ısıyla Belediye aleyhine verilmi ş, ekonomik de ğere ilişkin ve icra edilebilir bir yarg ı karar ının bulundu ğu aç ıktır (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Nebi Seyhan, 51). 30.İptal karar ının uygulanmas ının anayasal olarak zorunlu oldu ğu hususunda duraksama bulunmamakla birlikte baz ı hâllerde karar ın ne şekilde uygulanaca ğı aç ık olmayabilir. Bu gibi hâllerde idarenin mahkeme karar ının nas ıl uygulanaca ğını belirleme hususunda belli ölçüde takdir yetkisine sahip oldu ğunun kabulü gerekir. Bununla birlikte idarenin haiz oldu ğu bu takdir yetkisi hiçbir zaman i şlemin uygulanmas ından kaç ınılacak bir yöntemin tercih edilmesini içermemektedir ( Şeyhmus Altu ğrul, B. No: 2017/38317, 13/1/2021, 60). 31.İdare Mahkemesi karar ının uygulan ıp uygulanmad ığının incelenmesinde davan ın konusunun ve iptal karar ının gerekçesinin tespiti önem ta şımaktad ır (Nebi Seyhan, 54). Somut olayda İdare Mahkemesinin 4/1/2018 tarihli karar ıyla, sözle şme süresinin 31/12/2010 tarihinde dolmas ı nedeniyle Belediye bünyesinde yeniden veteriner hekim çal ıştırılmamas ına dair idari i şlem iptal edilmi ş, buna ba ğlı olarak da mahrum kald ığı ücretlerin hesaplanarak ba şvurucuya ödenmesine hükmedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde başvurucunun sözle şmesinin yenilenmemesinin hukuka ayk ırı olduğu aç ıkça belirtilmi ştir. 32. Buna göre İdare Mahkemesi karar ının uygulanmas ı, başvurucunun sözleşmesinin 1/1/2011 tarihi itibar ıyla yenilenmesini, sözle şme ücretinin de söz konusu tarihten itibaren hesaplanmas ını ve bu dönemde ba şka bir yerde çal ışmışsa buradan elde etti ği gelirler mahsup edilerek ba şvurucuya ödenmesini gerektirmektedir. Ancak Belediye, mezbahan ın faaliyete geçmemesi sebebiyle veteriner ihtiyac ının bulunmad ığı ve başvurucunun nitelikleri itibar ıyla başka bir hizmette çal ıştırılmas ının da mümkün olmad ığı gerekçesiyle ba şvurucunun sözle şmesinin 1/1/2011 tarihi itibar ıyla yenilenmesi yolunda bir işlem tesis etmemi ştir. Belediye ayr ıca sözleşme ücretlerinin ödenmesine ili şkin hüküm fıkras ını da maddi kay ıplara ilişkin olarak hesaba elveri şli bilgi verilmedi ği ve maddi kay ıplar ın miktar ının aç ıkça belirtilmedi ği gerekçesiyle icra etmemi ştir. 33. Mahkeme karar ının aynen ifas ının hukuki ve fiilî imkâns ızlıklar sebebiyle mümkün olmad ığı hâllerde aynen ifan ın yerine ikame edilmek üzere farkl ı alternatiflerin geliştirilmesinin önünde anayasal bir engelin bulunmad ığı belirtilmelidir. Ancak bir iptal karar ını icra etmenin fiilen veya hukuken imkâns ız olduğu olağanüstü ko şullarda dahi idarenin söz konusu yükümlülü ğü ortadan kalkmamaktad ır. Aynen icran ın önünde bu gibi engellerin mevcut oldu ğu durumlarda icra biçiminde de ğişikliğe gidilmesi mümkün olsa da bunun, ilgilinin yeniden yarg ıya başvurmas ına gerek kalmayacak şekilde yap ılmas ına ve alternatif tedbirin ki şiye sağlayacağı tatminin aynen icraya nazaran bariz bir nispetsizli k içinde olmamas ına özen gösterilmelidir. İdare, hukuki veya fiilî imkâns ızlıklar olsa dahi her durumda karar ı uygulamak için elinden gelen tüm gayreti gösterdi ğini ve karar ı uygulama önündeki engellerin a şılamaz oldu ğunu ispatlamak zorundad ır. İdare, bunun ard ından ilgiliye eski hâle getirme ( restitutio in integrum ) ilkesine göre en uygun alternatif çözümü önererek söz konusu karara uyma iradesinde oldu ğunu aç ıkça ortaya koymal ıdır (baz ı farklarla birlikte bkz. Erol Aksoy (2) , 53; Nebi Seyhan, 56). 34. Belediye Meclisinin veteriner ihtiyac ının bulunmamas ı sebebiyle ba şvurucunun sözleşmesinin yenilenemeyece ği biçimindeki gerekçesinin hukuki ve fiilî imkâns ızlık hâline değil mevzuat ın yorumlanmas ına dayand ığı not edilmelidir. Belediyeye göre mezbahan ın faaliyete geçmemi ş olmas ı sebebiyle veteriner çal ıştırılmas ı zorunlulu ğu bulunmamaktad ır. Belediye benzer gerekçeleri yarg ılama s ıras ında da ileri sürmü ş, ancak Belediyenin bu Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 8gerekçeleri yarg ı mercilerince itibar edilebilir nitelikte bulunmam ıştır. İdare Mahkemes i karar ında Dan ıştay ın bozma karar ına at ıfta bulunularak Belediyenin bu iddialar ı reddedilmi ş ve idari işlem iptal edilmi ştir. Bu ko şullarda Belediyenin İdare Mahkemesi karar ında ulaşılan bu sonuçla çeli şecek bir de ğerlendirme yapmas ı mahkeme kararlar ının bağlay ıcılığı ilkesiyle bağdaşmamaktad ır. Mahkeme karar ındaki yorumun yanl ış olduğunun düşünülmesi o karar ın gereğinin yerine getirilmemesini me şrulaştırmad ığı gibi hukuksal yorum farkl ılıklar ı da hukuki ve fiilî imkâns ızlık sebebi olarak da sunulamaz (benzer yönde de ğerlendirme için bkz. Nebi Seyhan, 57). 35.İdare Mahkemesi karar ında parasal haklar ın başvurucunun ba şka bir yerde çal ışmış olmas ı hâlinde bu çal ışmas ından elde etti ği tutar ın mahsup edilerek ödenmesine hükmedilmi ştir. Bu durumda, karar ın parasal haklara ili şkin hüküm f ıkras ının icra edilebilmesi için öncelikle ba şvurucunun 1/1/2011 tarihinden sonra ba şka bir işte çal ışıp çal ışmad ığının araştırılmas ı ve çal ışmışsa ne kadar gelir elde etti ğinin tespit edilmesi gerekmektedir. Parasal haklar ın ödenmesine ili şkin hüküm f ıkras ının kesin bir tutar içermemesi ve idarenin sadece kendi elindeki bilgi ve belgeleri esas alarak hesaplanabili r nitelikte de olmamas ı sebebiyle uygulanma şekliyle ilgili olarak tereddüt olu şmas ı makul karşılanabilir. Ba şvurucuya ödenmesi gereken parasal haklar konusunda kesin bir tutar belirlenmemi ş olmas ı eleştiri konusu edilebilse de bu durum karar ın icras ını imkâns ız kılmad ığı sürece Belediyeye karar ın icras ından kaç ınma hakk ı tan ımaz. 36. Başvurucunun ba şka bir işte çal ışıp çal ışmad ığı ve belirtilen dönemde ne kadar gelir elde etti ği SGK ve Vergi İdaresi kay ıtlar ından araştırılarak tespit edilebilir. Nitekim başvurucu 1993/Nisan ile 2018/Ocak dönemine ili şkin SGK kay ıtlar ını bireysel ba şvuru formuna eklemi ştir. Başvurucunun bu kay ıtlar ı Belediyeye ibraz edip etmedi ği dosyadan anlaşılamamakla birlikte Belediyenin ilgili idarelerden veya ilgili idarelerden temin etmek üzere başvurucudan bunlar ı istemesinin önünde bir engel bulunmamaktad ır. Dahas ı, karar ı icra etme yükümlülü ğü alt ında bulunan Belediyenin bu yönde ara ştırma yapmas ı anayasal bir yükümlülüktür. Anayasa'n ın 138. maddesi, İdare Mahkemesinin iptal karar ının gereğinin Belediye taraf ından kendili ğinden yerine getirmesini zorunlu k ılmaktad ır. Bu anlamda Belediyenin iptal karar ının icras ı için harekete geçmemi ş olmas ı Anayasa'n ın 138. maddesini açıkça ihlal etmi ştir. 37. Tüm bu ko şullar gözetildi ğinde mahkeme karar ının icra edilmedi ği, dolay ısıyla mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği kanaatine var ılm ıştır. 38. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Karar ın İcras ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 39. Başvurucu, İdare Mahkemesinin 4/1/2018 tarihli karar ının icra edilmemesi nedeniyle hukuk devleti ilkesinin ve Anayasa'n ın ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 40. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 9"Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 41. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyeti İdare Mahkemesi karar ının icra edilmemesine yönelik oldu ğundan iddian ın adil yarg ılanma hakk ının güvenceleri aras ında yer alan karar ın icras ı hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmüştür. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 42. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 43. Anayasa n ın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlü ğü ve adil yarg ılanma hakk ı, sadece yarg ı mercileri önünde davac ı ve daval ı olarak iddia ve savunmada bulunma hakk ını değil yarg ılama sonunda hakk ı olan ı elde etmeyi de kapsayan bir hakt ır (AYM, E.2009/27, K.2010/9, 14/1/2010). 44. Karar ın icras ı hakk ı, mahkemeye eri şim hakk ı ve karar hakk ı ile birlikte adi l yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan mahkeme hakk ının bir unsurunu olu şturmaktad ır (Filiz F ırat, B. No: 2014/10305, 5/12/2017, 29). Mahkeme kararlar ının uygulanmas ı yarg ılaman ın d ışında olmakla birlikte onu tamamlayan ve yarg ılaman ın sonuç do ğurmas ını sağlayan bir unsurdur. Karar uygulanmazsa yarg ılaman ın da bir anlam ı olmayacakt ır. Bu nedenle yarg ı kararlar ının uygulanmas ı mahkeme hakk ı kapsam ında değerlendirilmektedir. Buna göre yarg ılama sonucunda mahkemenin bir karar vermi ş olmas ı yeterli de ğildir, ayr ıca bu karar ın etkili bir şekilde uygulanmas ı da gerekir. Hukuk sisteminde, nihai mahkeme kararlar ını taraflardan birinin aleyhine sonuç do ğuracak şekilde uygulanamaz hâle getiren düzenleme ve uygulamalar bulunmas ı veya mahkeme kararlar ının icras ının herhangi bir şekilde engellenmesi hâllerinde mahkeme hakk ı da anlam ını yitirecektir (Mustafa Ek şi, B. No: 2014/7711, 24/1/2018, 27). 45. Kesin hükme sayg ı, uluslararas ı hukuk düzenine özgü hukukun genel ilkelerinden biri olarak kabul görmektedir. Anayasa'n ın 138. maddesinin son f ıkras ında düzenlenen yarg ı kararlar ının geciktirilmeksizin uygulanmas ı yükümlülü ğü, hukukun genel ilkelerinden biri olarak da kabul edilen kesin hükme sayg ı ilkesinin de bir gere ğidir. Çünkü bir hukuk sisteminde yarg ının verdiği ve bağlay ıcı olan kesin hüküm zarar gören taraflardan biri aç ısından işlevsiz duruma getirilmi şse adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerin bir anlam ı kalmayacakt ır (Arman Mazman , 65). 46. Somut olayda İdare Mahkemesinin ba şvurucunun sözle şmesinin yenilenmemesine ili şkin işlemin iptali ile yoksun kald ığı sözleşme ücretlerinin ödenmesine hükmeden karar ının uygulanmad ığı yukar ıda tespit edilmi ştir (bkz. 28-37). Karar ın uygulanmamas ının ayn ı zamanda ba şvurucunun karar ın icras ı hakk ını da ihlal etti ği sonucuna ulaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 1047. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Giderim Yönünden 48. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve 500.000 TL maddi ve 500.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 49. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 51. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 52.İncelenen ba şvuruda, mahkeme karar ının icra edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ve karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlal idarenin eylemsizli ğinden kaynaklanm ıştır. 53. Bu durumda karar ın bir örne ğinin ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için Giresun Do ğankent Belediyesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 54. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ve ihlalin giderilmesi için karar ın bir örne ğinin idareye gönderilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlali n bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mülkiyet hakk ının ve karar ın icras ı hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya 54.000 TL manevi tazminat ödenmesi hükmedilmesi gerekmi ştir. Hak ihlalinin bir sonucu olarak hükmedilen bu tutar İdare Mahkemesi karar ı gereğince başvurucuya ödenmesi gereken tazminat tutar ından mahsup edilemez. 55.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için karar ın ilgili idareye gönderilmesinin yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından ba şvurucunun maddi tazminat talebi reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/25857 Karar Tarihi : 31/3/2022 1156. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDELEB İLİR OLDUĞUNA, 2. Karar ın icras ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, 2. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki karar ın icras ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ve karar ın icras ı hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için Giresun Do ğankent Belediyesine GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 54.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 31/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş