TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR LEYLA F İLHO VE THALES DE ALME İDA MART İNS FİLHO BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/6292) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Leyla FİLHO 2. Thales De Almeida Martins F İLHO Başvurucular Vekilleri : Av. Eren DE ĞER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvur
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR LEYLA F İLHO VE THALES DE ALME İDA MART İNS FİLHO BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/6292) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Leyla FİLHO 2. Thales De Almeida Martins F İLHO Başvurucular Vekilleri : Av. Eren DE ĞER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kamula ştırma bedeli ve munzam zarar ın ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının, daval ı idare lehine nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının, eksik inceleme ve itirazlar ın değerlendirilmemesi ile talebe rağmen taşınmaz ın değerinin tespitine yönelik bilirki şi incelemesi yap ılmamas ı nedenleriyle adil yarg ılanma hakk ı ve çelişmeli yarg ılanma ilkesinin ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/3/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 2016/6301 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ının hukuki irtibat nedeniyle 2016/6292 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2016/6292 ba şvuru numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 36. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Uyuşmazl ığın Arka Plan ı 9. Başvurucular, İstanbul'un Bak ırköy ilçesinin Osmaniye Mahallesi'nde buluna n 156 ada 1 ve 2 parsel say ılı taşınmazlar ın hissedar ıdır. An ılan taşınmazlar ba şvuruculara murislerinin 4/3/2006 tarihinde ölümüyle mirasen intikal etmi ştir. 10.İstanbul İl Genel Meclisi an ılan taşınmazlar ın kamula ştırılmas ına ilişkin olarak 22/6/1976 tarihinde kamu yarar ı karar ı alm ıştır. İstanbul İl Millî E ğitim Müdürlü ğü de taşınmazlar ın tapu kayd ına kamulaştırma şerhi tescil ettirmi ştir. 11. Başvuru formu ekinde sunulan kararlarda, Bak ırköy 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde 29/6/1978 tarihinde ba şvurucular ın murisleri taraf ından aç ılan istimlâ k bedelinin artt ırılmas ı davalar ında 4/2/1980 tarihinde davalar ın k ısmen kabulüne ve kamulaştırma bedellerinin artt ırılmas ına karar verilmi ştir. 12. Başvurucular murisinin vekili taraf ından 18/6/1985 tarihinde İstanbul Valili ğine yaz ılan dilekçede, ba şvuru konusu ta şınmazlar ın 1976 y ılında kamula ştırıldığı ve kamulaştırma bedelinin bloke edildi ği belirtilmi ştir. Ayr ıca kamula ştırma bedelinin artt ırılmas ı davalar ının da sonuçland ığı ve bloke edilen bedelin tediyesi için tapu siciline takrir verilmesi, bloke edilen bedelin ödenmesi için talimat verilmesi talep edilmi ştir. An ılan dilekçeye cevaben yaz ılan İstanbul Özel İdare Müdürlü ğünün 31/7/1985 tarihli yaz ısında, söz konusu parsellerin kamula ştırma evraklar ı gönderilmemi ş olduğundan taleple ilgili i şlem yap ılamad ığı aç ıklanarak noksanl ıklar ın giderilmesi hâlinde karar verilece ği ifade edilmi ştir. 13. Başvuru konusu ta şınmazlar hâlen ba şvurucular ın murisleri ad ına kay ıtlı olmas ına rağmen ilköğretim okulu olarak kullan ılmaktad ır. B. Başvuru Konusu Dava Süreci 14. Başvurucular taraf ından İstanbul İl Genel Meclisi Daimi Encümeninin 22/6/1976 tarihli kamu yarar ı karar ına dayan ılarak İstanbul İl Millî Eğitim Müdürlü ğünün 15/2/1978 tarihli talep yaz ısı üzerine an ılan taşınmazlar ın tapu kay ıtlar ına kamula ştırma şerhi işlendiği ancak kamula ştırma işlemi gerçekle ştirilmediği ve bedelin de ödenmedi ği ileri sürülerek 4/6/2012 tarihinde İstanbul İl Özel İdaresi ve Millî E ğitim Bakanl ığı aleyhine Bak ırköy 7. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamulaştırmas ız el atma nedeni ile tazminat ve ecrimisil davas ı aç ılm ıştır. 15. Daval ı İstanbul İl Özel İdaresinin cevap dilekçesinin özeti şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 4i. Dava konusu parsellerin 1953 y ılında okul taraf ından kullan ılmaya başland ığı belirtilmiştir. ii. Öte yandan 5/1/1961 tarihli ve 221 say ılı Amme Hükmi Şahıslar ı veya Müesseseleri Taraf ından Fiilen Amme Hizmetlerine Tahsis Edilmi ş Gayrimenkuller Hakk ında Kanun un 1. maddesi ile 31/8/1956 tarihli ve 6830 say ılı mülga İstimlak Kanunu'nun yürürlü ğe girdiği 9/10/1956 tarihine kadar kamula ştırma işlemine dayanmaks ızın kamula ştırma kanunlar ının gözönünde tuttu ğu maksatlarla fiilen tahsis edilen gayrimenkullerin tahsis tarihinde kamula ştırılm ış say ıldığı vurgulanm ıştır. iii. Ayr ıca yaln ızca fiilî tahsis tarihindeki rayiç de ğer üzerinden ta şınmaz bedelinin istenebilmesi için ta şınmaz maliklerine 221 say ılı Kanun'un yürürlük tarihinden itibaren iki y ıllık süre tan ındığı aç ıklanarak davan ın reddine karar verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. iv. Öte yandan İl Daimi Encümen karar ı uyar ınca dava konusu ta şınmazlar ın kamulaştırılmas ına karar verildi ği ve bedelin bloke edildi ği iddia edilmi ştir. v. Maliklere yap ılan tebligat üzerine kamula ştırma bedel art ırımı davalar ının açıldığı ve kamula ştırma bedellerinin art ırımına karar verildi ği belirtilerek bedelin tahsili için idare aleyhine icra takibi yap ıldığı savunulmu ştur. 16. Daval ı Millî Eğitim Bakanl ığının cevap dilekçesinin özeti şöyledir: i. İstimlak işlemlerinin İl Özel İdaresi taraf ından gerçekle ştirildiği ve istimlak bedellerinin ödendi ği belirtilmi ştir. ii. Kamula ştırma davas ında İl Özel İdaresi ad ına tescil edilmesine kara r verildiğinden Mahkemenin tescile ili şkin karar ının kurucu ve yenilik do ğurucu kara r olduğu ve karar tarihi itibar ıyla başvurucular ın malik s ıfatlar ının ve buna ba ğlı haklar ının sona erdi ği, taşınmaz ın maliki olmayan davac ılar ın aktif husumet ehliyetleri bulunmad ığı iddia edilmi ştir. 17. Başvurucular daha sonra 5/12/2012 ve 13/12/2012 tarihli dilekçelerle taleplerini kamulaştırma bedelinin munzam zarar da dikkate al ınarak güncellenerek ödenmesi şeklinde ıslah etmişlerdir. 18. Mahkemece 28/12/2012 tarihinde daval ı Millî E ğitim Bakanl ığı yönünden davan ın pasif husumet yoklu ğu nedeniyle reddine, di ğer daval ı İl Özel İdare yönünden esastan reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir; "... Dava konusu her iki ta şınmaz ın tezyid-i bedel davas ına konu edildi ği ve kamula ştırma bedel artt ırımının mahkeme ilam ı ile hüküm alt ına al ındığı; kamula ştırma bedelinin munzam zarar ın gerekçesi olarak kamulaştırma bedelinin hiç ödenmemesi d ışında somut vak ılara dayan ılarak doğan fiili bir zarar ileri sürülüp buna ili şkin kan ıt gösterilmedi ği; ıslah dilekçesi ile iddia edilen hususun "munzam zarar ın" gerekçesi ve kan ıtı olamayaca ğı; kald ı ki kamula ştırma bedelini hüküm alt ına alan karar ın kesinleşme tarihinden bedeli n tahsil tarihine kadar Anayasa'n ın 4709 say ılı yasa ile de ğişik 46/son f ıkras ı hükmüne göre kamu alacaklar ına uygulanan en yüksek faiz oran ı üzerinden faiz istenebilece ği nazara alınarak davan ın reddi gerekti ği sonucuna var ılmıştır." Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 519. Başvurucular taraf ından temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince (Daire) 23/1/2014 tarihinde onanm ıştır. Karar düzeltme talebi de yine ayn ı Dairenin 22/12/2014 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 20. Nihai karar 16/3/2016 tarihinde ö ğrenilmiş, 30/3/2016 tarihinde ise başvuruculara tebli ğ edilmiştir. 21. Başvurucular 30/3/2016 tarihinde ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 22. 6830 say ılı mülga Kanun'un 16. maddesi şöyledir: "Mahkemede dâva aç ıldığı ve dâva neticesine intizar edilmeksizin istimlâk olunan gayrimenkule hemen elkonulmas ına idarece zaruret görüldü ğü hallerde, gayrimenkulun takdir olunan k ıymeti millî bankalardan birisine, bulunmayan yerlerde mal sand ıklar ına yat ırılarak makbuzu, ilgili evrak suretleriyle birlikte mahkemeye tevdi edilip delil tesbit i istenir. Mahkeme 8 gün içinde gayrimenkul sahibini davet ile 5 gün zarf ında gayrimenkulun, 11 nci maddede yaz ılı olduğu şekilde k ıymet takdirine esas olabilecek bütün evsaf ını tesbit ettirerek o gayrimenkulun siciline şerh ve tescil edilmesini tapu dairesine bildirir. Bu muamele, mahkemenin davetine icabet etmiyen veya delillerin tesbiti s ıras ında haz ır bulunm ıyanlar ın g ıyab ında yap ılır. İstimlâk olunan gayrimenkulün mülkiyeti vey a hisse miktar ı münazaal ı bulunduğu hallerde dahi bu madde hükmü tatbik olunur." 23. 6830 say ılı mülga Kanunu'nun 17. maddesi şöyledir: "İstimlâk olunan gayrimenkulun takdir edilen k ıymetine, kanuni müddet içinde mahkemeye müracaat ile itiraz edilmedi ği ve tapu dairesinde r ıza ile fera ğ muamelesi yapt ırılmad ığı hallerde takdir edilen k ıymetin tam ını mîllî bankalardan birisine ve bulunm ıyan yerlerde malsand ığına yat ırılarak makbuzu alâkadar evrak suretleriyle birlikte mahkemeye tevdi edilir. Mahkeme iki taraf ı derhal davet ederek, gelmeseler dahi gıyaplar ında o gayrimenkulun lehine istimlâk yap ılan idare ad ına tescilini tapu dairesine tezkere ile bildirir." 24. 221 say ılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir: "6830 say ılı İstimlak Kanununun yürürlü ğe girdiği tarihe kadar, kamula ştırma işlerine dayanmaks ızın, kamula ştırma kanunlar ının gözönünde tuttu ğu maksatlara fiilen tahsis edilmiş olan gayrimenkuller ilgili amme hükmi şahs ı veya müessesesi ad ına tahsis tarihind e kamulaştırılmış say ılır" 25. 221 say ılı Kanun'un 3. maddesi şöyledir: "Birinci maddede yaz ılı gayrimenkuller tapuda kay ıtlı ise, kay ıt sahipleri veya mirasc ılar ı ancak fiili tahsis tarihindeki rayiç üzerinden gayrimenkul bedelini istiyebilirler. Tapuda kay ıtlı olmayan gayrimenkuller hakk ında fiili tahsis tarihinden itibaren on sene geçmemiş ise o tarihte zilyedlikle iktisap şartlar ı tahakkuk eden zilyedleri veya mirasç ılar ı birinci f ıkra hükmünden faydalanabilirler. Herhalde gayrimenkule müdahalenin men'i davas ı dinlenmez." Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 626. 221 say ılı Kanun'un 4. maddesi şöyledir: "Gayrimenkulün bedelini dava hakk ı bu kanunun yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren iki sene sonra dü şer" B. Uluslararas ı Hukuk 27. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 28. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) her ne kadar Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinde aç ık olarak usule ili şkin güvencelerden söz edilmese de bu maddenin keyfî müdahalelerden korunmak amac ıyla mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleleri n kanun d ışı veya keyfî ya da makul olmayan şekilde uyguland ığına ilişkin savunma ve itirazlar ı sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olana ğının tan ınmas ı güvencesini kapsad ığını belirtmektedir. Bu de ğerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe bak ılarak yap ılmal ıdır (AGOSI/Birle şik Krall ık, B. No: 9118/80, 24/10/1986, 55; Jokela/Finlandiya , B. No: 28856/95, 21/5/2002, 45). 29. AİHM ayr ıca, usule ili şkin güvencelerin özel ki şiler aras ında ihtilaf olu şturan mülkiyet hakk ı ile ilgili meseleler yan ında taraflardan birinin devlet olmas ı durumunda da geçerli oldu ğunu belirtmi ştir (Plechanow/Polonya , B. No: 22279/04, 7/7/2009, 100). Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ına dair usule ili şkin güvenceler kapsam ında mahkeme kararlar ının ilgili ve yeterli bir gerekçesinin olmas ı gerektiğine değinilmiştir. AİHM'e göre bu zorunluluk davac ının her iddias ına ayr ıntılı olarak cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte en az ından mülk sahibinin esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ının yarg ılama makamlar ınca yap ılacak dikkatli ve özenli bir inceleme sonucunda kar şılanmas ı gerekmektedir ( Gereksar ve di ğerleri/Türkiye , B. No: 34764/05, 34786/05, 34800/05, 34811/05, 1/2/2011, 54). 30.Gereksar ve di ğerleri/Türkiye karar ına konu olayda idare taraf ından sulama kanal ına hasar verilmesi nedeniyle ba şvurucular ın tarlalar ının zarar görmesi söz konusudur. AİHM, derece mahkemelerinin kararlar ının başvurucular ın davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyetteki iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli bir gerekçe içermediği tespitine yer vermi ştir. AİHM, bu sebeple Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinde öngörülen usul güvencelerinin yerine getirilmedi ğini belirterek mülkiye t hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır (Gereksar ve di ğerleri/Türkiye , 55-64). Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 7V.İNCELEME VE GEREKÇE 31. Mahkemenin 24/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 32. Başvurucular, murislerinden mirasen intikal eden ba şvuru konusu ta şınmazlar ın kamulaştırma işleminin usulüne uygun yap ılmad ığını ileri sürmü ştür. Başvurucular bununla birlikte an ılan taşınmazlar ın hâlen ilkö ğretim okulu olarak kullan ıldığını, ancak bedelini n ödenmedi ği aç ıklayarak ta şınmazlara kamula ştırmas ız el at ıldığını belirtmi şlerdir. Başvurucular ayr ıca İstanbul İl Özel İdaresinin 31/7/1985 tarihli yaz ısında kamula ştırma bedelinin ödenmedi ği belirtilmesine ra ğmen ödendi ğinin hatal ı olarak kabul edildi ğini vurgulam ışlard ır. Sonuç olarak bu nedenlerle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddia edilmi ştir. 2. Değerlendirme 33. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 35. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda başvurucular ın murisleri ad ına tapuda kay ıtlı an ılan taşınmazlar ın Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülk te şkil ettiğinde kuşku bulunmamaktad ır. 36. Malikin mülkünü kullanma, mülkünün semerelerinden yararlanma ve mülk ü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin s ınırlanmas ı, mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eder ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 53). Somut olayda kamula ştırılan taşınmazlar ın başvurucular ın murisleri ad ına tapuda kay ıtlı olduğu dikkate al ındığında mülkün varl ığında tereddüt bulunmamaktad ır. Kamula ştırma yoluyla ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin mülkten yoksun b ırakmaya ilişkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 837. Anayasa n ın 13. ve 35. maddelerine göre mülkiyet hakk ına yap ılan bir müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , 62). 38. Başvuru konusu olayda ta şınmazlar ın kamula ştırılmas ı 6830 say ılı mülga Kanun'un 17. maddesine dayanmaktad ır. Bu hükmün öngörülebilir, aç ık ve ula şılabilir mahiyette oldu ğunda tereddüt bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla müdahalenin kanunilik koşulunu taşıdığı anlaşılmaktad ır. 39. Kamu yarar ı, doğası gereği geniş bir kavramd ır. Yasama ve yürütme organlar ı toplumun ihtiyaçlar ını dikkate alarak neyin kamu yarar ına olduğunu belirlemede geni ş bir takdir yetkisine sahiptir. Somut olayda ilkö ğretim okulu yap ılmas ı nedeniyle ta şınmazlar ın kamulaştırmas ı işleminin kamu yarar ı amac ına dayand ığı hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. 40. Son olarak kamu makamlar ınca başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyle gerçekle ştirilmek istenen amaç ile bu amac ı gerçekle ştirmek için kullan ılan araçlar aras ında makul bir ölçülülük ili şkisinin olup olmad ığı değerlendirilmelidir ( Onur Tur Uluslararas ı Nakliyat Ltd. Şti., B. No: 2015/947, 15/11/2018, 59). 41. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından müdahalenin zorunlu olmas ını yani ayn ı amaca daha hafif bir müdahale ile ula şılmas ının mümkün olmamas ını, orant ılılık ise bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, 18; Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 38). 42. Orant ılılık ilkesi gere ği kişilerin mülkiyet hakk ının s ınırland ırılmas ı hâlinde elde edilmek istenen kamu yarar ı ile bireyin haklar ı aras ında adil bir dengenin kurulmas ı gerekmektedir. Bu adil denge, ba şvurucunun şahsi olarak a şırı bir yüke katland ığının tespit edilmesi durumunda bozulmu ş olacakt ır. Müdahalenin orant ılılığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi bir taraftan ula şılmak istenen me şru amac ın önemini, di ğer taraftan da müdahalenin niteli ğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davran ışlar ını gözönünde bulundurarak ba şvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacakt ır (Arif Güven , B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58, 60; Osman Ukav , B. No: 2014/12501, 6/7/2017, 71). 43. Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddeleri uyar ınca kamu yarar ı bulunmas ı, kamulaştırma karar ının yasada gösterilen esas ve usullerine uyulmas ı, gerçek kar şılığın peşin ve nakden ödenmesi kamula ştırman ın anayasal ögeleridir. Kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek karşılığı olan bedelinin tespiti ise uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ile ödenen bedel aras ındaki ilişki yönünden Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı tespit, orant ılılık incelemesinden ibarettir ( Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2013/2511, 22/1/2015, 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 944. Kamula ştırma yoluyla mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelerde, hedeflene n kamu yarar ı ile malikin bireysel yarar ı aras ında gözetilmesi gereken adil denge ancak malike tazminat ödenmek suretiyle sa ğlanabilir. Di ğer bir ifadeyle kamula ştırma suretiyle mülkiye t hakk ına müdahalede bulunulan durumlarda malike tazminat ödenmesi, müdahaleyle malike yüklenen a şırı külfetin telafi edilmesini temin eden temel bir araçt ır. Anayasa'n ın 46. maddesinin birinci f ıkras ında, gerek kamula ştırmada gerekse idari irtifak kurulmas ında taşınmaz ın gerçek kar şılığının ödenece ği ifade edilmi ştir. Kamula ştırma yap ılan hâllerde gerçek kar şılık, kamula ştırma yap ılmas ı nedeniyle ta şınmaz ın değerinde meydana gelen azalmay ı karşılayan tutard ır. Bu itibarla kamula ştırma yap ılmas ı nedeniyle ta şınmaz ın değerinde meydana gelen azalmay ı karşılayacak düzeyde bir tazminat ın ödenmedi ği durumlarda somut olay ın koşullar ı da gözetilerek müdahalenin orant ılı olmad ığı sonucuna ulaşılabilir (baz ı değişikliklerle birlikte bkz. Saadet Esin , B. No: 2014/18103, 26/10/2017, 35). 45. Kamula ştırma yoluyla mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olabilmesi için ta şınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi ve ayr ıca ödenen bedelin tespitinde esas al ınan tarih ile ödeme tarihi aras ında geçen dönemde gerçekle şen enflasyona nispetle ta şınmaz ın hissedilir derecede de ğer kaybetmemi ş olmas ı gerekir. Ödenen tutarlar ın enflasyonun etkilerinden ar ındırılarak güncelle ştirilmesi yani kamula ştırma tarihi ile ödeme tarihi aras ında geçen süredeki hissedilir de ğer kayb ını telafi edecek biçimde faiz uygulanmas ı, kamulaştırma bedelinin enflasyon kar şısında değer kaybetmesini önleyebilecek bir araçt ır (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 42, 59). 46 Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyuşmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda sa ğland ığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili, esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde değerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir ( Kamil Darbaz ve GMO Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, 53). 47. Başvurucular 1976 y ılında kamula ştırılan taşınmazlar ının kamula ştırma bedeline bloke konmas ı nedeniyle ödeme yap ılmad ığını belirtmi şlerdir. Buna göre ödenmeyen kamula ştırma bedelinin - ıslah ile munzam zarar da dikkate al ınarak- ödenmesi talebiyle ba şvuru konusu davay ı açm ışlard ır. Mahkemece, ba şvurucular ın murisleri taraf ından 1978 y ılında aç ılan ve 1980 y ılında k ısmen kabul edilen kamula ştırma bedelinin art ırılmas ı davalar ına at ıf yap ılarak kamula ştırma bedelinin ödendi ği varsay ılm ıştır. Ancak Mahkemece 1976 y ılında kamula ştırılan taşınmazlara ait bloke edilen ve 1980 y ılında art ırılan kamula ştırma bedelinin ödenip ödenmedi ği, ödendi ise hangi tarihte ödendi ği ve buna bağlı olarak de ğer kayb ına uğrat ılıp uğrat ılmad ığı gerekçeli kararda tart ışılarak aç ıklığa kavuşturulmam ıştır. 48. Bu durumda somut olayda derece mahkemeleri kararlar ının başvurucular ın davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli ve uygun bir gerekçe içermedi ği anlaşılmaktad ır. Nihayetinde ba şvuruya konu davada başvurucular, kamula ştırma bedelinin bloke edildi ğini ve sonras ında blokenin kald ırıldığını ya da kamula ştırma bedelinin de ğer kayb ına uğrat ılmadan ödendi ğine dair idare taraf ından delil sunulmad ığını ileri sürerek iddialar ını somut bir temele dayand ırm ışlard ır. Ancak mahkeme karar ında başvurucular ın iddia ve itirazlar ının dayand ığı olgular kar şılanmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 1049. Buna göre idari ve yarg ısal sürecin bütününe bak ıldığında mülkiyet hakk ının korunmas ında usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirilmedi ği, başvurucular ın bu güvencelerden yararland ırılmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Bu sebeple mülkiyet hakk ı ile müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı aras ında olmas ı gereken adil denge ba şvurucular aleyhine bozulmu ş olup mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçüsüzdür. 50. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı Yönünden 51. Başvurucular; daval ı İstanbul İl Özel İdaresi lehine maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekirken nispi vekâlet ücretine hükmedildi ğini, bilirki şi incelemesi talep etmelerine ra ğmen taşınmazlar ın değerinin tespit edilmedi ğini ve kamula ştırmaya ili şkin tebligat as ıllar ının araştırılmad ığını belirterek adil yarg ılanma ve mahkemeye eri şim haklar ı ile çelişmeli yarg ılanma ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi şlerdir. 52. Başvurucular ın Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılarak uyu şmazl ık hakk ında yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar örne ğinin ilgili yarg ı merciine gönderilmesine karar verilmi ş olduğundan (bkz. 59) başvurucular ın adil yarg ılanma ve mahkemeye eri şim haklar ı ile çelişmeli yarg ılanma ilkesinin ihlal edildi ği yönündeki iddialar ının kabul edilebilirlik ve esas aç ısından ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 53. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 54. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat ödenmesi ile yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi talebinde bulunmu şlard ır. 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 1156. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 57.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 58.İncelenen ba şvuruda mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. İhlalin derece mahkemeleri kararlar ının başvurucular ın davan ın sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan iddia ve itirazlar ına cevap verecek nitelikte yeterli ve uygun bir gerekçe içermemesinden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 59. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bak ırköy 7. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 60.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 479 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.479 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/6292 Karar Tarihi : 24/6/2020 12VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Mülkiyet hakk ının ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere karar ın Bak ırköy 7. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2012/269, K.2012/587) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 479 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.479 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 24/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL