TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KENAN GÜL BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/24311) Karar Tarihi: 15/6/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 12/8/2021-31566 Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK Başvurucu : Kenan GÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, avukat olan ba şvurucunun vekil s ıfat ıyla hareket etti ği
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR KENAN GÜL BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2018/24311) Karar Tarihi: 15/6/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 12/8/2021-31566 Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK Başvurucu : Kenan GÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, avukat olan ba şvurucunun vekil s ıfat ıyla hareket etti ği davada dosyaya sunduğu dilekçede davan ın karşı taraf ına yönelik sözlerinden dolay ı disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 31/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 3A. Arka Plan Bilgisi 9. Avukat olan ba şvurucu, olaylar ın meydana geldi ği tarihte Bursa 1. Aile Mahkemesinde (Mahkeme) görülen velayet davas ında daval ı-karşı davac ı vekilidir. 10. Başvurucunun müvekkili yabanc ı uyrukludur. Taraflar Kazakistan'da yaşadıklar ı sırada müşterek çocuklar, babalar ı taraf ından 2011 y ılında annelerinin muvafakati alınarak Türkiye'ye getirilmi ş ancak daha sonra Kazakistan'a geri götürülmemi ştir. 11.Şiddetli geçimsizlik üzerine taraflar Kazakistan hukukuna göre bo şand ıktan sonra başvurucu taraf ından müvekkili ad ına tan ıma ve tenfiz davas ı aç ılm ış, Bursa 5. Aile Mahkemesinin 1/3/2013 tarihli karar ı ile Kazakistan'daki yerel mahkemece verilen karar kesin bir mahkeme hükmü olarak kabul edilmi ştir. B. Velayet Davas ına İlişkin Süreç 12. Tan ıma ve tenfiz karar ı üzerine ba şvurucunun müvekkili aleyhine velayet davas ı aç ılm ıştır. Başvurucu da cevap dilekçesi ile müvekkili ad ına karşı dava açm ıştır. Bireysel ba şvuru formuna ek belgelerin incelenmesinden ba şvurucu ile Kazakistan'da yaşayan müvekkilinin elektronik posta (e-posta) arac ılığı ile iletişim kurduklar ı, müvekkili n velayet davas ı ile ilgili talep ve ba şvurucuya yönelik talimatlar ını bu şekilde iletti ği anlaşılmaktad ır. 13. Müvekkilinin ba şvurucuya gönderdi ği e-postalarda eski e şinin ve çocuklar ının durumu hakk ında baz ı bilgi ve iddialar ile delillere yer verdi ği görülmektedir. E-postalarda müvekkil, eski e şinin tasvip edilmeyen ahlaki vas ıflar ı olduğunu ileri sürmü ş; eski eşinin çal ışmay ı sevmediği için gayrime şru işlerle uğraştığını, doland ırıcılık yapt ığını, öz babas ını bıçaklad ığı için hapse girdi ğini, kendisini ve çocuklar ını alacakl ılar ın tehdit ve tacizine maruz bırakt ığını, sonunda da Kazakistan'a kaçmak zorunda kald ıklar ını iddia etmi ştir. Müvekkil, başvurucuya e-postalarda yer alan iddialar ını ve çocuklar ının velayetini istemekteki hakl ılığını kan ıtlamak için ilgili belgeleri gönderece ğini belirtmi ş ve cevap/kar şı dava dilekçesini bu do ğrultuda haz ırlamas ı talimat ını vermiştir. 14. Bu talimat üzerine ba şvurucu taraf ından müvekkili ad ına 2/5/2013 tarihinde Mahkemeye sunulan be ş sayfadan ibaret dilekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Davac ı müvekkilemin, taraf ıma göndermi ş olduğu e-mail metni ekte sunulmuştur. (Ek-2). Daval ı baba, dürüst olmay ıp, yalanc ı ve doland ırıcı bir mizaçtad ır. Çal ışmay ı sevmemektedir. Gayri me şru işlerle uğraşmaktad ır. Taraflar evlendikten sonra Bursa'da oturmaktayken daval ının yapt ığı ve ödemedi ği borçlar ından dolay ı hakk ında çok say ıda icra takipleri yap ılmış, alacakl ılar kap ıya dayanm ış, daval ı alacakl ılardan kaçt ığı için, çalan kap ıyı davac ı müvekkilem açmak zorunda kalm ış, alacakl ılar ın hakaretamiz a ğır söz, tehdit, taciz ve davran ışlar ına müşterek çocuklar ıyla birlikte muhatap olmu ştur. Sonuçta daval ı baba, aç ıklanan şartlar alt ında Bursa'da güven alt ında olmad ığından çareyi Kazakistan'a kaçmakta bulmu ş, ancak, Kazakistan'da da ayn ı şekilde davranmay ı sürdürmü ş, ayn ı şeyleri yapm ıştır. Daval ı baba, davac ı müvekkilem taraf ından hakl ı Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 4eleştiriye kar şı da her zaman ba ğırıp çağırm ış, susturmu ş, yıldırm ış, çocuklar ı dahil herkes üzerinde bask ı ve korku olu şturmuştur. Anlaşılacağı gibi, daval ı baba, ahlaken dürüst olmay ıp, daval ı müvekkileme çok zara r verdiği gibi, mü şterek çocuklar ına da zarar vermi ştir. ... Daval ı baba, davac ı müvekkileme kar şı bu güne kadar dürüst olmad ığı gibi, hep yalan söyleyip, kand ırdığı gibi, müşterek çocuklar ı da kand ırmaktad ır. Bu bağlamda, daval ı baba, davac ı müvekkilem taraf ından kendisine kar şı Kazakistan Almat ı Mahkemesinde bo şanma davas ı açt ığında, müşterek çocuklar ı, memleketi ola n Bursa'ya gezmeye götürmek niyet ve sözüyle Bursa'ya getirmi ş, ancak sözünde durmam ış, bu güne kadar Kazakistan'a hiç getirmedi ği, davac ı anneyle görü ştürmediği gibi, telefonla veya internetle görü şmelerini de her f ırsatta ya tamamen engellemi ş ya da çok fazla k ısıtlam ıştır. ... O kadar ki daval ı baba, Kazakistan'da birlikte ya şadıklar ı müşterek çocuklar ı, davac ı anneyi kand ırıp Bursa'ya getirince, çocuklar ı Kazakistan'a davac ı annelerinin yan ına götürmedi ği gibi, çok ac ı şekilde mü şterek çocuklara daval ı annelerinin öldü ğünü söyleyebilmi ştir. Müşterek çocuklar, davac ı anne, bir şekilde yolunu bulup kendilerine ula şıncaya kadar arada geçen uzun zaman boyunca davac ı annelerini öldü bilmi şler, annelerinin ölüm ü yüzünden uzun zaman çok derin üzüntü duymu şlar, bu yüzden ruh sa ğlığı da olums u etkilenmiştir. Daval ı baba, hayatta olan annelerini mü şterek çocuklar ına öldü diyebilece k kadar merhametsiz, duyars ız ve vurdumduymazd ır. Daval ı baban ın, yukar ıda aç ıkland ığı gibi, evine bakmad ığı, müşterek çocuklar ıyla yeterince ilgilenmedi ği, velayet görevini yerine getirmekten aciz oldu ğu, çocuklar ı aşırı şekilde ihmal etti ği aç ıktır. ... Bugün için daval ı baba da Bursa'da oturmay ıp, iş için gittiği Kazakistan'da Almat ı'da oturmaktad ır. Müşterek çocuklar ını hiç düşünmeden, onlar ı Bursa'da b ırakm ıştır. Müşterek çocuklara daval ı baba, bizzat bakmad ığı, ilgilenmedi ği gibi bakabilecek durumda da değildir. Kendi ara ştırmam ıza göre mü şterek çocuklardan [F.N.] ve [Y.] , Bursa'da dede v e babaannesiyle kalmakta, [A.A.] ise, Mustafa Kemal Pa şa ilçesinin bir köyünde halas ı ve eniştesiyle kalmaktad ır. Müşterek çocuklar ın, yanlar ında kald ıklar ı aileler taraf ından yeterince bak ılmad ığı, ihmal edildi ği, öksüz muamelesi gördükleri, yanlar ında kald ıklar ı kişilerin hiçbir zaman kendi anneleri gibi olamayacaklar ı, annelerinin yerini dolduramayacaklar ı, anne sevgisi, şefkati ve s ıcakl ığından mahrum kalacaklar ı ortadad ır. ...Ayr ıca velayet verirken çocu ğun bedeni, fikri ve ahlaki geli şimine zarar gelmemesi zorunludur. Bu yönden, mü şterek çocuklar ın velayetlerinin davac ı anneye verilmesi usul ve yasaya uygun dü şeceği gibi, Yüce Yarg ıtay' ın istikrar kazanm ış yerleşik görüş ve kanaatine de uygun dü şecektir. ... Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 5Daval ı baban ın bu husustaki kötü niyeti, davac ı anne ve mü şterek çocuklar ın velayet konusundaki ortak hakl ı ç ıkarlar ı göz önünde bulundurularak, öncelikle, mü şterek çocuklar ın velayetleri dava sonuçlan ıncaya kadar tedbiren davac ı anneye b ırak ılmal ı bu mümkün olmad ığı takdirde mü şterek çocuklar ile davac ı anne aras ında infazda güçlük çıkarmayacak biçimde ki şisel ilişki kurulmal ıdır. ..." 15. Yap ılan yarg ılamada davan ın karşı taraf ı, başvurucunun 2/5/2013 tarihinde Mahkemeye sundu ğu dilekçede kendisi hakk ında yer alan ifadeler nedeniyle suç duyurusunda bulunmu ş ve başvurucu hakk ında hakaret suçundan kamu davas ı aç ılm ıştır. Bursa 1. A ğır Ceza Mahkemesi 9/9/2015 tarihinde ba şvurucunun hakaret suçundan 1.500 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına ve hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar vermiştir. Başvurucunun bu mahkûmiyeti nedeniyle ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddias ı Anayasa Mahkemesi taraf ından Kenan Gül (B. No: 2015/17892, 19/2/2019) başvurusunda incelenerek ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. C. Bireysel Ba şvuru Konusu Disiplin Cezas ına Karşı Aç ılan İptal Davas ı Süreci 16. Bursa 1. Aile Mahkemesinde yap ılan yarg ılamada davan ın karşı taraf ı ayn ı tarihlerde ba şvurucuyu ba ğlı bulundu ğu Kocaeli Barosuna şikâyet etmi ştir. Dilekçede yer alan ifadeleri inceleyen Kocaeli Barosu Disiplin Kurulu 10/6/2016 tarihli karar ı ile başvurucu hakk ında 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 136. maddesinin birinci fıkras ına dayanarak k ınama cezas ı vermiştir. K ınama cezas ına ilişkin kararda yarg ılama safhas ı anlat ılm ış, toplanan delillere ve Mahkeme taraf ından yap ılan değerlendirmeye at ıfta bulunulmu ş ve başvurucunun eyleminin disiplin suçuna sebebiyet verdi ği belirtilmi ştir. Başvurucu taraf ından bu karara kar şı yap ılan itiraz Türkiye Barolar Birli ği Disipli n Kurulunun 11/2/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 17. Başvurucu an ılan karar ın iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu özetle şikâyete konu sözlerin yer ald ığı dava dilekçesinin aile mahkemesinde görülmekte olan velayet davas ına ilişkin olduğunu, bu tür davalarda taraflar ın kişilik durumlar ının önem arz etti ğini, dilekçede yer alan iddialar ın müvekkilinin evlilik süresi içinde eski e şi hakk ında sahip oldu ğu düşünceler oldu ğunu, kendisinin de müvekkilinin haklar ını koruma yükümlülü ğünde oldu ğunu beyan etmi ş; şikâyete konu sözlerin iddia ve savunma dokunulmazl ığı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ğini ileri sürmüştür. Başvurucu, dava dilekçesine müvekkilinin kendisine gönderdi ği e-posta ç ıktılar ını da eklemi ştir. 18. Söz konusu dava Ankara 18. İdare Mahkemesinin 29/12/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. An ılan karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Olayda, her ne kadar davac ı taraf ından, dilekçesinde kullan ılan ifadelerin kendi görüşleri olmad ığı, vekil s ıfat ıyla hareket etti ği ileri sürülmekte ise de; avukat olan davac ının, meslek kurallar ını bilmesi gerekti ği ve dilekçede hakaret içeren türde ifadele r kullanmas ının meslek kurallar ına ayk ırı olduğu, ayr ıca disiplin cezas ına konu olan ifadeler nedeniyle 'hakaret' suçundan yap ılan yarg ılama sonucunda, Bursa 1. A ğır Ceza Mahkemesi'nin 9/9/2015 tarih ve E:2014/66, K:2015/282 say ılı karar ı ile hakaret suçunu işlediği sabit görülerek 1.500,00 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına ve hükmün Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 6açıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar verildi ği, an ılan karar ın 15/10/2015 tarihind e kesinleştiği hususlar ı dikkate al ındığında, davac ının k ınama cezas ıyla cezaland ırılmas ına ilişkin dava konusu i şlemlerde hukuka ayk ırılık görülmemi ştir." 19. Başvurucu, karara kar şı istinaf kanun yoluna gitmi ştir. Başvurucu, istina f dilekçesinde dava dilekçesindeki iddialar ını yinelemi ştir. Karar ı inceleyen Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi istinaf talebini 7/6/2018 tarihinde oyçoklu ğu ile reddetmiştir. Bu karar ba şvurucuya 30/7/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 20. Başvurucu 31/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 21. 1136 say ılı Kanun un Alt ıncı K ısım'ında yer alan "Avukat ın Hak ve Ödevleri " başlıklı 34. maddesi şöyledir: "Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsall ığına yak ışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatl ık unvan ının gerektirdi ği sayg ı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birli ğince belirlenen meslek kurallar ına uymakla yükümlüdürler." 22. Ayn ı Kanun un "Disiplin cezalar ının uygulanaca ğı haller" kenar ba şlıklı 134. maddesi şöyledir: "Avukatl ık onuruna, düzen ve gelenekleri ile meslek kurallar ına uymayan eylem ve davran ışlarda bulunanlarla, meslekî çal ışmada görevlerini yapmayan veya görevinin gerektirdi ği dürüstlü ğe uygun şekilde davranmayanlar hakk ında bu Kanunda yaz ılı disipli n cezalar ı uygulan ır." 23. Ayn ı Kanun un "Disiplin cezalar ı" kenar ba şlıklı 135. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "K ınama; meslekinde ve davran ışında kusurlu say ıldığının avukata bildirilmesidir." 24. Ayn ı Kanun un "Cezalar ın uygulanma şekli" kenar ba şlıklı 136. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu kanunun avukatlar ın hak ve ödevleri ile ilgili alt ıncı kısm ında yaz ılı esaslara uym ıyanlar hakk ında ilk defas ında en az k ınama, ... cezas ı uygulan ır." 25. 26/9/2004 tarihli ve 5237 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun "İddia ve savunma dokunulmazl ığı" kenar başlıklı 128. maddesi şöyledir: "(1) Yarg ı mercileri veya idari makamlar nezdinde yap ılan yaz ılı veya sözlü ba şvuru, iddia ve savunmalar kapsam ında, kişilerle ilgili olarak somut isnadlarda ya da olumsu z değerlendirmelerde bulunulmas ı halinde, ceza verilmez. Ancak, bunun için isnat v e değerlendirmelerin, gerçek ve somut vak ıalara dayanmas ı ve uyuşmazl ıkla bağlant ılı olmas ı gerekir." Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 7B. Uluslararas ı Hukuk 26.İlgili uluslararas ı hukuk kurallar ının yer ald ığı karar için bkz. Keleş Öztürk, B. No: 2014/15001, 27/12/2017, 25-30. V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Mahkemenin 15/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 28. Başvurucu; velayet davas ında daval ının vekili olarak görev yapt ığını, bu tür davalarda davan ın lehe sonuçlanabilmesi için kar şı taraf ın ekonomik ve sosyal durumunun yan ı sıra tutum ve davran ışlar ının da velayet için uygun olmad ığını kan ıtlaman ın oldukça önemli oldu ğunu belirtmi ştir. Başvurucu; müvekkilinin talimat ı doğrultusunda hareket ettiğini, müvekkilinin eski e şi hakk ındaki beyanlar ına ve kendisine iletti ği belgelere dayanarak dava dilekçesini haz ırlad ığını iddia etmi ştir. Başvurucu; dava dilekçesi ile kar şı tarafa yönelik sarf etti ği sözlerde hakaret kast ının olmad ığını, amac ının velayetin müvekkiline verilmesindeki hakl ılığı ispatlamak üzere etkin bir savunma yapmaktan ibaret olduğunu, bahse konu ifadeler nedeniyle hakk ında disiplin cezas ı verilerek ifade özgürlü ğü ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 29. Bakanl ık görüşünde, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) ifade özgürlü ğü bağlam ında avukatlar ın konumlar ına ve savunma dokunulmazl ığına yönelik bir dizi karar ı zikredilmi ş; ifade özgürlü ğü ile şeref ve itibar ın korunmas ı hakk ı aras ında -demokratik bir toplumun gerekleri dikkate al ınarak- adil bir dengenin kurulmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. B. Değerlendirme 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının bir bütün olarak ifade özgürlüğü kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 31. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde esas al ınacak Düşünceyi aç ıklama ve yayma hürriyeti kenar başlıklı 26. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, dü şünce ve kanaatlerini söz, yaz ı, resim veya ba şka yollarla tek ba şına veya toplu olarak aç ıklama ve yayma hakk ına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamlar ın müdahalesi olmaks ızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestli ğini de kapsar... Bu hürriyetlerin kullan ılmas ı, ... başkalar ının şöhret veya haklar ının,... veya yarg ılama görevinin gere ğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlar ıyla s ınırlanabilir.." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 82. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı 33. Başvurucunun vekil s ıfat ıyla hareket etti ği dava dosyas ına sunduğu dilekçede davan ın karşı taraf ına yönelik sarf etti ği sözler nedeniyle disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir. Söz konusu karar ile ba şvurucunun ifade özgürlü ğüne yönelik bir müdahale yap ılm ıştır. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 34. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 26. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 35. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 36. Müdahaleye dayanak olan 1136 say ılı Kanun'un 136. maddesinin birinci fıkras ının kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. ii. Meşru Amaç 37. Başvurucuya konu müdahalenin başkalar ının şöhret veya haklar ının korunmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır. iii.Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 38. Anayasa Mahkemesi ba şvurucu hakk ında başvuruya konu olan ifadeleri nedeniyle adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ının ve hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ı karar ı verilmesinin ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği sonucuna vard ığı Kenan Gül (ayn ı kararda bkz. 66) ba şvurusunda; avukatlar ın iddia ve savunma esnas ındaki sözlerinden dolay ı cezai takibata maruz kalmalar ının müvekkillerinin ç ıkarlar ını hararetle savunma görevi üzerinde cayd ırıcı etki olu şturabilece ğine dikkat çekilmi ş, bu kapsamda avukatlar ın mesleklerinin icras ı s ıras ındaki ifade özgürlükleri ba ğlam ında ceza soru şturmalar ına ancak istisnai durumlarda ba şvurulmas ı gerektiği vurgulanm ıştır. Bu sebeplerle ba şvuru konusu olay bağlam ında başvurucu hakk ında ceza soru şturmas ı ve kovu şturmas ı yap ılarak cezay a hükmedilmesi suretiyle ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin demokratik toplum düzeninde gerekli bir müdahale olmad ığı kanaatine var ılm ıştır (Kenan Gül , 67). Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 939. Söz konusu kararda velayet davas ında taraflar ın çocuklar ının velayetini alabilmek için kar şı taraf ın olumsuz yönlerine ili şkin iddialar ını ispatlamaya çal ışarak velayet davas ını yürüten hâkimde bir kanaatinin olu şmas ını sağlama amac ında olduklar ına dikkat çekilmiş, karşı dava dilekçesinin de bu minvalde haz ırland ığı ve söz konusu ifadelerin kar şı taraf ın hâl ve hareketlerini anlatmak için kullan ıldığı vurgulanm ıştır (Kenan Gül, 59-61). 40. Ayr ıca avukatlar ın müvekkillerinin menfaatlerini korumak için hukuk düzeninin öngördü ğü tüm iddia ve savunma vas ıtalar ından yararlan ırken ölçülü davranmalar ı gerektiğine ilişkin ödevin fikir beyan ında bulunmaktan kaç ınmaya sevk edecek boyuta ulaşmamas ı gerektiği hat ırlat ılarak ba şvurucunun müvekkilinin menfaatlerini korumak amac ıyla uyuşmazl ıkla bağlant ılı olarak kulland ığı ifadelerin iddia ve savunm a dokunulmazl ığı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği belirtilmi ştir (Kenan Gül, 63, 64). 41. Eldeki ba şvuruda ise ba şvurucunun kar şı dava dilekçesinde kulland ığı ifadelerin avukatl ık mesleğinin gereklerine ayk ırı bulunmas ı nedeniyle Baro Disiplin Kurulunca disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü ihlal edip etmedi ği hususu değerlendirilecektir. Öncelikle Anayasa Mahkemesinin yukar ıda sözü geçen ihlal karar ında ortaya koydu ğu ilkelerin mevcut olay ın çözümlenmesinde de geçerlili ğini korudu ğu hat ırlanmal ıdır. 42. Söz konusu de ğerlendirme soyut bir de ğerlendirme de ğildir. Çat ışan haklar aras ında dengeleme yap ılabilmesi için somut olayda ba şvurucunun kulland ığı ifadelerin türü, iddia ve savunma dokunulmazl ığının kullan ılmas ını hakl ı gösterecek emarelerin varl ığı, iddia ve savunma dokunulmazl ığının s ırf üçüncü ki şilere zarar vermek amac ıyla kullan ılıp kullan ılmad ığı, hedef al ınan kişiye yönelik isnatlar ın taraflar aras ındaki uyu şmazl ık konusuyla -oldukça zay ıf veya dolayl ı da olsa- ilgisinin bulunup bulunmad ığı ve uyuşmazl ığın çözümüne katk ısının olup olmad ığı, sarf edilen ifadeler ve bunlar ın hede f alınan kişinin yaşam ına etkileri de ğerlendirilmelidir ( Kenan Gül, 55; Şeyma Fenercio ğlu, B. No: 2015/12747, 7/11/2019, 46). 43. Somut olayda avukat olan ba şvurucu, müvekkili ad ına Mahkemeye sundu ğu cevap dilekçesinde yer alan, davan ın karşı taraf ına yönelik şikâyete konu "Daval ı baba, dürüst olmay ıp, yalanc ı ve doland ırıcı bir mizaçtad ır. Çal ışmay ı sevmemektedir. Gayri me şru işlerle uğraşmaktad ır." şeklindeki sözleri nedeniyle disiplin cezas ı alm ıştır. Öncelikle başvurucunun bu sözleri, taraflar ın gerek aile birli ği bozulmadan önceki gerek bozulduktan sonraki tutum ve davran ışlar ının oldukça önemli oldu ğu velayet davas ında davan ın karşı taraf ına yöneltti ği unutulmamal ıdır. 44. Avukatlar taraf ından söylenen sözlerin ya da yaz ılı olarak yap ılan beyanlar ın bu söz ya da beyanlar ın yap ıldığı bağlam içinde de ğerlendirilmesi gerekir ( Keleş Öztürk, 51) Başvurucu, müvekkili taraf ından kendisine iletilen e-postada yer alan iddialar yard ımıyla oldukça ayr ıntılı olarak haz ırlam ış olduğu karşı dava dilekçesinde yer verdi ği şikâyete konu ifadeleri kar şı taraf ın dava öncesi ve sonras ındaki davran ışlar ına dayand ırmaktad ır. Dilekçede kar şı taraf, çocuklar ı geri götürece ğini söyledi ği hâlde tatil için Türkiye'ye getirip bir daha Kazakistan'a götürmedi ği için "dürüst olmamakla" , çocuklar ı Türkiye'ye getirdikten sonra çocuklara annelerinin öldü ğünü söylemesi nedeniyle "çocuklar ını kand ırmakla" , gerek müvekkiline ve çocuklar ına yönelik davran ışlar ı gerek iş ilişkisi kurdu ğu kişiler gerekse de resmî makamlar önündeki olumsuz tutum ve davran ışlar ı nedeniyle "yalanc ı ve doland ırıcı bir mizaçta olmakla, çal ışmay ı sevmemekle ve gayri me şru işlerle uğraşmakla" itham Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 10edilmekte; kar şı taraf ın çocuklarla birlikte ya şamaya uygun biri olmad ığı anlat ılmaktad ır (Kenan Gül, 61). Ba şvurucu söz konusu ifadeleri kar şı taraf ın hâl ve hareketlerini anlatmak için kullanm ıştır. Dilekçede yer alan ifadeler ba şvurucunun müvekkilinin duygu ve düşünceleridir. Bu hâliyle isnat ve de ğerlendirmelerin olgusal temelinin bulundu ğu, uyuşmazl ık konusu ile ilgili oldu ğu ve velayet davas ında hâkimin kanaatinin olu şmas ına katk ı sunduğu aç ıktır. 45. Öte yandan an ılan sözler yaln ızca dava dilekçesinde yer bulmu ş olup Mahkeme dışına ç ıkmam ıştır. Dolay ısıyla an ılan sözlerin uyu şmazl ığın çözümünün ötesinde, dava d ışı bir amaçla ya da kar şı tarafa zarar verme maksad ıyla kullan ıldığı söylenemez ( Kenan Gül, 64). Bu ifadeler adil yarg ılanma hakk ının da bir parças ı olduğundan daha yo ğun bir koruma alan ına sahip oldu ğu kabul edilmeli, disiplin cezas ı gibi görece hafif bir ceza ile bile olsa sınırland ırılmas ının sadece istisnai durumlarda gerekli olabilece ği hat ırda tutulmal ıdır. 46. Disiplin cezas ının iptaline ili şkin davay ı yürüten ilk derece mahkemesi; başvuruya konu ifadeleri, kar şı dava dilekçesinin tamam ını, taraflar aras ındaki velaye t davas ının içeriğini, bir avukat ın hukuk davas ındaki rolünü dikkate almaks ızın, bir diğer anlat ımla olay ın bütünselli ğini gözard ı ederek de ğerlendirme konusu yapm ıştır. Başvurucunun söz konusu ifadelerinin uyu şmazl ıkla bağlant ılı olarak savunulabilir bir amac a hizmet edip etmedi ği hususu derece mahkemesi taraf ından tart ışılmam ış, yaln ızca başvurucunun söz konusu ifadeleri nedeniyle ceza yarg ılamas ı sonucunda verilen mahkûmiyet karar ına at ıfta bulunulmakla yetinilmi ştir. 47. Çat ışan haklar aras ında adil bir denge kurulmaya çal ışılırken yap ılan değerlendirmelerde derece mahkemelerinin belirli bir takdir yetkisi bulunmaktad ır. Ancak bu takdir pay ı, Anayasa Mahkemesinin denetimindedir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesi, bir kısıtlaman ın ifade özgürlü ğü ile bağdaşıp bağdaşmad ığı hususuna karar vermede yetki sahibi olan iç hukuktaki son mercidir ( Sinan Baran , B. No: 2015/11494, 11/6/2018, 37). 48. Anayasa Mahkemesinin görevi, bu denetimi yerine getirirken derece mahkemelerinin yerini almak de ğildir fakat söz konusu yarg ı mercilerinin takdir yetkilerini kullanarak verdikleri kararlar ın Anayasa'n ın 26. maddesi aç ısından do ğruluğunu denetlemektir ( Sinan Baran , 38). 49. Ceza davas ında oldu ğu gibi rahats ız edici de olsa yapm ış olduğu görev nedeniyle Anayasa ile güvence alt ına al ınan iddia ve savunma hakk ını kullanan avukatlar ın dava dilekçelerinde kullanm ış olduklar ı ifadeler nedeniyle haklar ında disiplin cezas ı uygulanmas ının mesleki tahribata yol açabilece ği ve bundan sonraki meslek hayatlar ında düşünce aç ıklamalar ı veya müvekkillerinin ç ıkarlar ını yeterli ve özgür bir şekilde savunma hakk ı ve görevi üzerinde cayd ırıcı etki doğurabileceği gözden kaç ırılmamal ıdır. 50. Dolay ısıyla başvurucunun ifade özgürlü ğüne başkalar ının şöhret ve haklar ının korunmas ı amac ıyla yap ılan bu müdahalenin de demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 51. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlüğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 113. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 52. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 53. Başvurucu, yeniden yarg ılama ile birlikte 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 54. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 55. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 56.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 1257.İncelenen ba şvuruda ba şvurucunun kar şı dava dilekçesinde kullanm ış olduğu ifadeler nedeniyle hakk ında disiplin cezas ı verilmesinin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun dü şmediği belirtilerek ba şvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 58. Bu durumda ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 18. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 59. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ifade özgürlü ğü hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ankara 18. İdare Mahkemesine (E.2017/981, K.2017/3613) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/24311 Karar Tarihi : 15/6/2021 13G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Türkiye Barolar Birli ği ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN