TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR TÜRKŞEN AKDAMAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/15712) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Türkşen AKDAMAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR TÜRKŞEN AKDAMAR BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/15712) Karar Tarihi: 26/2/2020 Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Türkşen AKDAMAR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/9/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti d ışındaki iddialar yönünden kısmi kabul edilemezlik karar ı verilmiş, başvurunun tutuklaman ın hukukili ğine ilişkin kısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5.Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 38. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde sona ermi ştir. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında yüksek mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). 10. Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) taraf ından 24/2/2011 tarihinde Yarg ıtay üyeliğine atanan ba şvurucunun üyeli ği 1/7/2016 tarihli ve 6723 say ılı Kanun'la 4/2/1983 tarihli ve 2797 say ılı Yarg ıtay Kanunu'na eklenen geçici 15. maddeyle bu Kanun'un yay ımland ığı tarih itibar ıyla (23/7/2016) sona erdirilmi ş ve başvurucu Yarg ıtay tetkik hâkimi olarak atanm ıştır. Başvurucu, HSYK'n ın 24/8/2016 tarihli karar ı ile meslekten ihraç edilmiştir. 11. Başvurucu, FETÖ/PDY'ye yönelik soru şturmalar kapsam ında 17/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Başvurucu 19/7/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığında (Başsavc ılık) ifade vermi ştir. 13. Başvurucu, Ba şsavc ılık taraf ından üzerine at ılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasas ı'nın öngördü ğü düzeni ortadan kald ırmaya teşebbüs ve silahl ı terör örgütüne üye olma suçlar ından tutuklanmas ı istemiyle 29/8/2016 tarihinde ba şka şüphelilerle birlikte Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk edilmi ştir. 14. Başvurucu, Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimli ğince yap ılan sorgusunun ard ından 20/7/2016 tarihinde, silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. 15. Başvurucunun bu karara yapt ığı itiraz, Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 29/7/2016 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar 10/8/2016 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 2/9/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17. Başvurucunun tutukluluk durumu ve tahliye talepleri bu süreçte sulh ceza hâkimlikleri taraf ından resen ve talep üzerine de ğerlendirilmi ş ve tutuklulu ğun devam ına karar verilmi ştir. Başvurucunun tutuklulu ğun devam ı kararlar ına yapt ığı itirazlar da reddedilmi ştir. Tutuklulu ğun devam ı ve tutuklulu ğa itiraz ın reddi kararlar ında kuvvetli belirtinin bulundu ğu belirtilmi ştir. Bu kapsamda Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimli ğinin verdi ği Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 410/10/2016 ve 7/11/2017 tarihli tutuklulu ğun devam ı kararlar ında 2797 say ılı Kanun'un 46. maddesine (a ğır cezal ık suçüstü hâli) ve silahl ı terör örgütü üyesi olma suçunun temadi ede n suç olmas ına dayan ılm ıştır. 18. Başvurucu, Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 16/11/2016 tarihli karar ıyla Başsavc ılığın talebi do ğrultusunda tahliye edilmi ştir. 19. Soruşturma devam ederken 29/4/2017 tarihli ve 690 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesi ile 2797 say ılı Kanun'un 46. maddesinde yap ılan "Ağır Ceza Mahkemesinin görevine giren ki şisel suçlarla ilgili suçüstü halinde genel hükümlere göre yürütülen soruşturma sonucunda dosya, düzenlenen fezleke ile birlikte Yarg ıtay Cumhuriyet Başsavc ılığına gönderilir..." şeklindeki düzenlemeye istinaden Ba şsavc ılıkça fezlekeye bağlanan soru şturma evrak ı Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığına gönderilmi ştir. 20. Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca 26/12/2019 tarihinde ba şvurucu hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. Kararda, ba şvurucuya at ılı suçlar nedeniyle gözalt ında ve tutuklulukta kald ığı süreler ile ilgili olarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tazminat hakk ının bulundu ğu belirtilmi ştir. 21. Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 16/1/2020 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın, pasaport tahdidinin kald ırılmas ı için Ankara İl Emniyet Müdürlü ğü Pasaport Şube Müdürlü ğüne gönderilmesine karar vermi ştir. Yarg ıtay Cumhuriyet Başsavc ılığı 21/1/2020 tarihinde ise kovu şturmaya yer olmad ığı karar ının yurt d ışına ç ıkış yasağının kald ırılmas ı için Ankara Bat ı Denetim Serbestli ği Müdürlü ğüne gönderilmesine karar vermi ştir. IV. İLGİLİ HUKUK 22. 5271 say ılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: " (1) Suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında; ...a) Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen, ...e) Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen, ... Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler. (2) Birinci f ıkran ın (e) ve (f) bentlerinde belirtilen kararlar ı veren merciler, ilgiliye tazminat haklar ı bulunduğunu bildirirler ve bu husus verilen karara geçirilir. ..." Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 523. 5271 say ılı Kanun'un "Tazminat isteminin ko şullar ı" kenar ba şlıklı 142. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve he r hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 25. Başvurucu; kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedenleri olmaks ızın tutukland ığını, hukuka ayk ırı tutuklama nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ve görevinden kaynaklanan güvencelere riayet edilmeksizin tutukland ığını iddia etmiştir. 26. Bakanl ık görüşünde, öncelikle 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. Bakanl ık görüşünde ayr ıca; başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında incelenmesi ve ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı değerlendirilirken tutuklama karar ının verildi ği andaki genel koşullar ın gözard ı edilmemesi gerekti ği, darbe te şebbüsü sonras ında teşebbüsle veya FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlara ili şkin soruşturmalarda delillerin sa ğlıklı bir şekilde toplanabilmesi ve soru şturmalar ın güvenlik içinde yürütülebilmesi için tutuklama d ışındaki koruma tedbirlerinin yetersiz kalmas ının söz konusu olabilece ği, tutuklama karar ının gerekçesinden ba şvurucunun tutuklanmas ına karar verilirken kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillere dayan ıldığının anlaşıldığı, tutuklamaya dair verilen kararlara ili şkin gerekçeler kapsam ında başvurucunun tutuklulu ğunun keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı belirtilmiştir. 27. Başvurucu; Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, Bakanl ıkça tutuklanmas ına dayanak olarak gösterilen hususlar ın tutuklama karar ı verilirken kendisine sorulmad ığını, öne sürülmedi ğini, kald ı ki bu hususlar ın da kuvvetli belirti olu şturmayaca ğını belirtmiştir. B. Değerlendirme 28. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için öncelikle olağan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). Ancak tüketilmesi gereken ba şvuru yollar ının ulaşılabilir olmas ı yan ında telafi kabiliyetini haiz olmas ı ve tüketildi ğinde başvurucunun şikâyetlerini gidermede makul ba şarı şans ı tan ımas ı gerekir. Dolay ısıyla mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek ba şına yeterli olmay ıp uygulamada da etkili oldu ğunun gösterilmesi ya da en azından etkili olmad ığının kan ıtlanmam ış olmas ı gerekir ( Ramazan Aras , B. No: 2012/239, 2/7/2013, 29). Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 629. 5271 say ılı Kanun'un tazminat isteminin düzenlendi ği 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendinde yer alan, kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen kişilerin maddi ve manevi her türlü zararlar ını devletten isteyebileceklerine ili şkin hükmün bu hususta bir ba şvuru mekanizmas ı öngördü ğü anlaşılmaktad ır. An ılan bent uyar ınca, haklar ında yakalama veya tutuklama tedbiri uygulanan ki şilerle ilgili olarak soru şturman ın sonunda kovu şturmaya yer olmad ığına karar verildi ği ya da kovu şturman ın sonunda beraate hükmedildi ği durumlarda an ılan tedbirlerin kanuna uygun olup olmad ığından bağıms ız olarak tazminat imkân ı tan ınm ıştır. Nitekim böyle durumlarda ki şiler hakk ındaki yakalama veya tutuklama tedbirlerinin kanuna uygun olmas ının tazminat istemine engel te şkil etmedi ği anılan hükmün içeri ğinden aç ıkça anlaşılmaktad ır (Mehmet Tak ımsu, B. No: 2016/63712, 15/11/2018, 45). 30. Diğer taraftan ayn ı fıkran ın (a) bendinde kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen ki şilerin maddi ve manevi her türlü zararlar ını devletten isteyebilecekleri düzenlenmi ştir (Mehmet Tak ımsu, 46). 31. Bu kapsamda haklar ındaki soru şturma süreci kovu şturmaya yer olmad ığı karar ıyla veya kovu şturma süreci beraat karar ıyla sonuçlanan ki şilerin -5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) bendi uyar ınca- yakalama veya tutuklama tedbirlerinin kanuna uygun olup olmad ığından bağıms ız olarak tazminat isteminde bulunmalar ı mümkün oldu ğu gibi - an ılan f ıkran ın (a) bendi uyar ınca- bu tedbirlerin kanuna ayk ırı olduğu iddias ıyla tazminat talep etme imkânlar ı da mevcuttur ( Mehmet Tak ımsu, 47). Nitekim Anayasa Mahkemesi, tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığı veya beraat karar ı kesinleşen kişiler yönünden de an ılan yolun bireysel ba şvuru öncesinde tüketilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir (Hüseyin Hançer , B. No: 2013/8319, 7/1/2016, 37-41; Bilal Canpolat , B. No: 2014/983, 18/5/2016, 37-43; Kamil Erdo ğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 38-42). 32. Somut olayda, hakk ındaki tutuklama tedbirinin hukuki olmad ığını ileri süren başvurucu hakk ında 26/12/2019 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir. Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının yapm ış olduğu işlemlerden (bkz. 21) kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın kesinle ştiği anlaşılm ıştır. Buna göre ba şvurucu, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) ve (e) bentleri uyar ınca tazminat talebinde bulunma imkân ına sahiptir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle, A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ı n başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı:2016/15712 Karar Tarihi : 26/2/2020 7B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU