TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İSA KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/13050) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Habip OĞUZ Başvurucu : İsa KAYA Vekili : Av. Ayhan ERDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin tek tarafl ı deklarasyon sonucunda verdi ği k
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İSA KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/13050) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Habip OĞUZ Başvurucu : İsa KAYA Vekili : Av. Ayhan ERDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin tek tarafl ı deklarasyon sonucunda verdi ği kay ıttan düşme karar ına dayan ılarak yap ılan yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/3/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, adil yarg ılanma hakk ı dışındaki şikâyetlerin kabul edilemez oldu ğuna, an ılan hakka ili şkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu, (kapat ılan) İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesinin (CMK 250. madde ile görevli) 23/5/2008 tarihli karar ıyla 1/3/1926 tarihli ve 765 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun 125. maddesine istinaden müebbet hapis cezas ına mahkûm edilmi ştir. An ılan karar, Yarg ıtay incelemesinden geçerek 10/3/2009 tarihinde kesinle şmiştir. 6. Başvurucu, mahkûmiyetle sonuçlanan davaya ili şkin olarak 10/8/2009 tarihinde Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) başvurmuştur. Başvurucu; Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı ile (3) numaral ı Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 3fıkras ının (c) bendi uyar ınca polis taraf ından gözalt ında tutuldu ğu s ırada müdafi yard ımından yararland ırılmas ını, yasal haklar ının hat ırlat ılmamas ını şikâyet konusu yapm ıştır. 7. Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti taraf ından bu davaya ili şkin AİHM'e tek tarafl ı deklarasyon gönderilmi ştir. 6/9/2018 tarihli deklarasyon metni şu şekildedir: "Türkiye Hükümeti, Mahkemenin yerle şik içtihatlar ı ışığında mevcut davada ba şvuru sahibinin Sözle şmenin 6 1 ve 3. maddesi kapsam ındaki haklar ının ihlal edilmi ş olduğunu kabul etmektedir. Hükümet, 4928 say ılı Kanunun 'avukata eri şim hakk ı üzerine sistemik k ısıtlamaya' ilişkin hükmü 15 Temmuz 2003 tarihinde yürürlükten kald ırdığını da hat ırlat ır. Ayr ıca Hükümet, dostane bir çözüm veya tek tarafl ı bir beyan ı takiben Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin bir ba şvuruyu dava listesinden dü şürmeye karar verdi ği davalarda, Cez a Muhakemesi Kanununun 31 Temmuz 2018 tarih ve 7145 say ılı Kanunla de ğiştirilmiş 311 1 (f) maddesinin art ık ceza davas ının yeniden aç ılmas ını gerektirdi ğinin de alt ını çizer. Hükümet, yukar ıda bahsedilen kanun yolunun, ba şvuru sahibinin Sözle şme'nin 6. maddes i kapsam ındaki şikayetleri bak ımından tazmin sa ğlayabilece ği kanaatindedir. Bu sebeple Hükümet, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinde görülmekte olan yukar ıda bahsi geçen davan ın karara ba ğlanmas ı/çözülmesi amac ıyla, her türlü maddi ve manevi zarar ın yan ı sıra başvuru sahibine yüklenebilecek harcama ve giderlere ilaveten her türlü vergiyi kar şılamas ı için başvuru sahibi İsa Kaya'ya 500 EUR (be ş yüz Euro) ödemeyi tekli f etmektedir. Bu tutar, ödeme tarihindeki kur üzerinden Türk Liras ı'na çevrilecek ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin 37 1 maddesi uyar ınca Mahkemenin karar ın tebliğinden itibaren üç ay içinde ödenecektir. Bu tutar ın söz konusu üç ayl ık süre içerisinde ödenmemesi halinde Hükümet, bu sürenin bitiminden ödeme yap ılan tarihe kadar bu tutar üzerinden i şleyecek basit faizi, borcun ödenmedi ği dönem için Avrupa Merkez Bankas ının marjinal kredi faizi oran ı art ı yüzde üç puan olarak ödemeyi taahhüt eder. Ödeme davan ın nihai çözümünü teşkil edecektir." 8. AİHM, İsa Kaya/Türkiye (B. No: 45629/09, 30/4/2019) karar ında başvurucunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki müdafi yard ımından yararlanma hakk ına dair şikâyetini kabul edilebilir bulmu ş ve şikâyeti an ılan deklarasyon kapsam ında incelemi ştir. Buna göre tek tarafl ı deklarasyon metninde yer alan ko şullar ın ve sunulan taahhütlerin yerine getirilmesinin, bu ba ğlamda talep hâlinde yeniden yarg ılama yap ılmas ının ihlalin giderimi için etkin bir çözüm için en uygun yol olaca ğı, dolay ısıyla başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı k ılan bir neden görülmedi ği gerekçesiyle müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddia yönünden ba şvurunun kay ıttan düşürülmesine karar vermi ştir. 9. AİHM, ikincil rolünü hesaba katarak Sözle şme'nin her türlü ihlalinin giderilmesinin öncelikle ulusal makamlara dü ştüğüne işaret etmiş ve tek tarafl ı deklarasyon metninde belirtilen şartlara uyulmamas ı hâlinde ba şvurunun tekrar kayda al ınabileceğini belirtmiştir. 10. Başvurucu 17/9/2019 tarihli dilekçeyle an ılan karara dayanarak İstanbul 12. Ağır Ceza Mahkemesinden yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. Bu talep hakk ında 21/10/2019 tarihli ek kararda İstanbul 15. A ğır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) görevli oldu ğu gerekçesiyle görevsizlik karar ı verilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 411. Mahkeme, 12/2/2020 tarihli ek karar ında yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddine karar vermi ştir. 12. Mahkemenin gerekçeli karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Tek tarafl ı deklarasyon ve dostane çözüm durumlar ında Devletçe aç ıkça kabul edilen ihlâl ile ceza hükmü aras ında illiyet ba ğının bulunmas ı durumunda, ba şka bir deyi şle hükmün ihlâlden etkilenmi ş olmas ı ve ihlal yap ılmasayd ı hükmün de ğişebilme ihtimalinin bulunmas ı durumunda yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin de ğerlendirilmesi gereklili ği bulunmakla birlikte, dostane çözüm ve tek tarafl ı deklarasyon sonucu Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesince dü şme karar ı verilmesi yarg ılaman ın yenilenmesi için tek ba şına yeterli değildir; Devletçe kabul edilen ihlâlin yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla giderilebili r nitelikte olmas ı da gerekir. Gözalt ı süresinin uzunlu ğu, yarg ılama süresinin uzunlu ğu vey a masumluk karinesi gibi nedenlere dayanarak 'tamir edilebilir olmayan' bir ihlal tesp i edilmiş ise art ık iç hukuka göre ihlalin ortadan kald ırılmas ı mümkün olmad ığı için yarg ılaman ın yenilenmesi yoluna gidilemez." 13. Başvurucu, A İHM'in karar ıyla soruşturma evresinde müdafi yard ımından faydalanma hakk ının ihlalinin tespit edildi ğini ve uygun giderim yolu olarak yarg ılaman ın yenilenmesine i şaret edildi ğini belirterek karara itiraz etmi ştir. 14.İstanbul 16. A ğır Ceza Mahkemesi 2/3/2020 tarihli karar ıyla başvurucunun itiraz ını reddetmi ştir. 15. Başvurucu 30/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk16. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun " Hükümlü lehine yarg ılaman ın yenilenmesi nedenleri " kenar başlıklı 311. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "(1) Kesinle şen bir hükümle sonuçlanm ış bir dava, a şağıda yaz ılı hâllerde hükümlü lehine olarak yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür: ... f) Ceza hükmünün, İnsan Haklar ını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözle şmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildi ğinin ve hükmün bu ayk ırılığa dayand ığının, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kesinle şmiş karar ıyla tespit edilmi ş olmas ı veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine yap ılan başvuru hakk ında dostan e çözüm ya da tek tarafl ı deklarasyon sonucunda dü şme karar ı verilmesi. Bu hâld e yarg ılaman ın yenilenmesi, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi karar ının kesinleştiği tarihten itibaren bir y ıl içinde istenebilir. ..." Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 5B. Uluslararas ı Hukuk 1. Sözle şme 17. Sözle şme'nin Adil yarg ılanma hakk ı kenar ba şlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''1. Herkes davas ının, cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar ın esas ı konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmu ş, bağıms ız ve tarafs ız bir mahkeme taraf ından, adil ve kamuya aç ık olarak, görülmesini isteme hakk ına sahiptir ..." 18. Sözle şme'nin Kay ıttan düşürme kenar ba şlıklı 37. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''1. Yarg ılaman ın her aşamas ında, Mahkeme a şağıdaki koşullar ın oluştuğu kan ısına var ırsa bir ba şvurunun kay ıttan düşürülmesine karar verebilir: ...c) Mahkeme nin saptad ığı herhangi bir ba şka gerekçeden ötürü, ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden görülmezse. ... 2. Mahkeme, ko şullar ın bunu hakl ı kıldığı kan ısına var ırsa, bir ba şvurunun yenide n kayda al ınmas ını kararlaştırabilir.'' 2. AİHM İçtüzüğü 19. AİHM İçtüzüğü'nün Davan ın kay ıttan düşürülmesi ve yeniden kayda al ınmas ı kenar başlıklı 43. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "1. Mahkeme, yarg ılaman ın herhangi bir a şamas ında, Sözle şme nin 37. maddesinde belirtilen ko şullar do ğrultusunda bir ba şvurunun kay ıttan düşürülmesine karar verebilmektedir. 2. Başvuran bir Sözle şmeci Taraf, Yaz ı İşleri Müdürü ne davadan çekilme niyetind e olduğunu bildirmesi durumunda, şayet davayla ilgili olan di ğer Sözleşmeci Taraf veya Taraflar söz konusu davadan çekilmeyi kabul ederlerse, Daire, Sözle şme nin 37. maddes i uyar ınca başvurunun kay ıttan düşürülmesine karar verebilmektedir. 3. ...Sözle şme nin 37. maddesinde öngörülen di ğer durumlarda, ba şvuru, kabul edilebilir bulundu ğunda ihlal karar ı verilerek veya kabul edilebilir bulunmad ığında kabu edilemezlik karar ı verilerek kay ıttan düşürülmektedir. Ba şvurunun ihlal karar ı yoluyla kay ıttan düşürülmesi durumunda, söz konusu ihlal karar ı kesinleştiğinde, Daire Ba şkan ı, bu karar ı davadan çekilmeye ya da davan ın çözümüne ba ğlı olabilecek taahhütlerin yerine getirilmesini Sözle şme nin 46. maddesinin 2. f ıkras ı uyar ınca denetleyebilmesi için Bakanlar Komitesine göndermektedir. ...5. Bir ba şvurunun Sözle şme nin 37. maddesi uyar ınca kay ıttan düşürülmesi halinde, Mahkeme, dü şürülmesine karar verdi ği başvurunun yeniden kayda al ınmas ını hakl ı gösteren Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 6istisnai ko şullar ın bulundu ğu kanaatine var ırsa başvurunun yeniden kayda al ınmas ına karar verebilmektedir." 20. AİHM İçtüzüğü'nün Tek tarafl ı deklarasyon kenar ba şlıklı 62/A. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...İlgili Sözle şmeci Taraf, Mahkemeden, Sözle şme nin 37. maddesinin 1. f ıkras ına dayanarak ba şvurunun kay ıttan düşürülmesi talebinde bulunabilmektedir. b) Bu türden bir talebin yan ında, başvuran aç ısından Sözle şme nin ihlal edildi ğini ve ilgili Sözle şmeci Taraf ın yeterli bir tazminat ödemeyi ve gerekti ği takdirde, gereken topl u tedbirleri almay ı taahhüt etti ğini aç ıkça kabul eden bir deklarasyon metni yer almal ıdır. ... 3. Mahkeme, Sözle şme ve Protokolleri ile güvence alt ına al ınan insan haklar ına sayg ı ilkesinin ba şvurunun incelenmesine devam edilmesini gerektirmedi ği sonucuna varmak için deklarasyon metninin yeterli bir dayanak sunmad ığı kan ısına vard ığında, başvuran başvurunun incelenmesine devam edilmesini istese dahi, ba şvurunun tamam ının veya bir bölümünün kay ıttan düşürülmesine karar verebilmektedir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu, A İHM'in tek tarafl ı deklarasyon sonucunda verdi ği kay ıttan düşme karar ına dayanarak bulundu ğu yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin hukuka ayk ırı biçimde reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 23. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun mahkumiyetine ili şkin gerekçeli kararda, başvurucu ile di ğer san ıklar A.Ö. ve K.K.S.nin E.N.nin öldürülmesi eylemine kat ıldıklar ının sabit oldu ğu gerekçesi ile ba şvurucunun cezaland ırılmas ına karar verildi ği, Mahkemenin gerekçeli karar ında 28/7/1998 tarihli olay yeri tespit tutana ğına, ayn ı tarihli otopsi tutana ğına, olay yeri inceleme raporuna, san ıklar ın ifadeli yer gösterme tutana ğına, tan ık C.A.n ın san ıklar ı teşhisine, maktülün e şinin ifadelerine dayan ıldığını, Mahkeme taraf ından yap ılan incelemede sadece ba şvurucunun haz ırlık aşamas ındaki beyanlar ın dikkate al ınmad ığı ifad e edilmiştir. B. Değerlendirme 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının -hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak- müdafi yard ımından yararlanma hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 71. Kabul Edilebilirlik Yönünden 25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 26. Ceza yarg ılamas ında savunma haklar ının güvence alt ına al ınmas ı, demokratik toplumun temel ilkelerindendir ( Erol Ayde ğer, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, 32). Savunm a hakk ı, ceza adaletinin hakkaniyete uygun gerçekle şmesini sa ğlamaktad ır. İddiaya kar şı savunma hakk ı tan ınmad ığı sürece silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine uygun muhakeme yap ılmas ı ve maddi gerçe ğe ulaşılmas ı da mümkün de ğildir ( Yusuf Karaku ş ve diğerleri, B. No: 2014/12002, 8/12/2016, 69). 27.Şüpheli ve san ığa salt savunma hakk ının tan ınmas ı yeterli de ğildir. Şüpheli ve san ığın savunma hakk ı için Anayasa n ın 36. maddesinde belirtilen meşru vas ıta ve yollar dan yararland ırılmas ı da gerekir. Şüpheli ve san ık için Anayasa'n ın 36. maddesinde sözü edilen meşru vas ıta ve yollardan en önemlisi müdafi yard ımından yararlanmakt ır. Diğer bir ifadeyle müdafi yard ımından yararlanma hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde belirtilen meşru vas ıta ve yollar kavram ının kapsam ındad ır. Bu itibarla müdafi yard ımından yararlanman ın adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ğine dâhil ve bu hakk ın doğal sonucu oldu ğu ortaya çıkmaktad ır. Dolay ısıyla suç isnad ı alt ındaki kişi, adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında kendisini bizzat savunma veya seçece ği bir müdafinin yard ımından yararlanma hakk ına sahiptir ( Yusuf Karaku ş ve diğerleri, 72). 28. Diğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, taraf oldu ğumuz uluslararas ı sözleşmelerle de güvence alt ına alınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (c) bendinde; bir suç ile itham edilen herkesin kendisini bizzat savunma veya seçece ği bir müdafinin yard ımından yararlanma, e ğer avukat tutmak için gerekli maddi olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldü ğünde resen atanacak bir avukat ın yard ımından ücretsiz olarak yararlanabilme hakk ı düzenlenmi ştir (Yusuf Karaku ş ve diğerleri, 73). 29. An ılan hakk ın ilke olarak şüphelinin kolluk taraf ından ilk kez sorgulanmas ından itibaren sa ğlanmas ı gerekir. Şüpheliye kolluk taraf ından ilk kez sorgulanmas ından itibaren avukata eri şim hakk ı sağlanmas ı, kendisini suçlamama ve susma haklar ı yan ında genel olarak da adil yarg ılanma hakk ının etkili bir koruma i şlevine sahip olmas ı bak ımından gereklidir. Çünkü bu a şamada elde edilen deliller, yarg ılama s ıras ında söz konusu suçun hangi çerçevede ele al ınacağını belirlemektedir. Özellikle delillerin toplanmas ı ve kullan ılmas ı aşamas ında cezai yarg ılamaya ili şkin mevzuat giderek daha karma şık hâle geldi ğinden şüpheliler ceza yarg ılamas ının bu evresinde kendilerini savunmas ız bir durumda bulabilir. Belirtilen savunmas ızlık hâli ancak bir müdafinin hukuki yard ımıyla gereği gibi telafi edilebilir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/1138, 27/10/2015, 118, 135; Sami Özbil , B. No: 2012/543, 15/10/2014, 64). Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 830. San ık, olay hakk ında doğrudan doğruya bilgi sahibidir. Dolay ısıyla san ığın beyanlar ının olay ın ayd ınlat ılmas ı bak ımından son derece önemli bir delil niteli ğinde oldu ğu açıktır. Bu bak ımdan suç isnad ı alt ındaki kişinin müdafii haz ır bulunmad ığı hâlde kendini suçlay ıcı beyanlarda bulunup bulunmad ığı, bu itiraflar ın aleyhinde kullan ılıp kullan ılmad ığı, susmas ından mahkemece olumsuz sonuçlar ç ıkar ılıp ç ıkar ılmad ığı ve kendisine herhangi bir bask ı uygulan ıp uygulanmad ığı her somut olayda de ğerlendirilmelidir. Bir ceza davas ında kendi aleyhine tan ıklık etmeme ve delil vermeye zorlanmama hakk ı, suç isnad ını zorla veya bask ıyla san ığın isteğine ayk ırı olarak elde edilen delillere ba şvurmadan kan ıtlamay a çal ışmay ı gerektirir. Avukata eri şimi sağlanmayan san ığın kolluktaki ikrar ının mahkûmiyet karar ında kullan ılmas ı durumunda savunma hakk ına telafi edilemeyecek şekilde zara r verilmiş olacakt ır. Soruşturma evresinde elde edilen ikrar ın kötü muamele ve i şkence alt ında verildiği belirtilerek reddedilmesi durumunda mahkemece bu husus irdelenmeksizin ikrar ın dayanak olarak kullan ılmas ı önemli bir özen eksikli ğidir ( Yusuf Karaku ş ve diğerleri, 79). 31. Müdafi yard ımından faydalanma hakk ıyla ilgili olarak A İHM, devlet güvenlik mahkemelerinin görev alan ına giren bir suçla ba ğlant ılı olarak gözalt ında tutulan şüphelilerin müdafi yard ımından yoksun b ırak ılmas ının sistemik bir sorun oldu ğunu belirtmi ş ve ihlal kararlar ı vermiştir (Salduz/Türkiye [BD], B. No: 36391/02, 27/11/2008, 56-63; Bayram Koç/Türkiye , B. No: 38907/09, 5/9/2017, 23). 32. Temel hak ve özgürlüklerin korunmas ı ve geliştirilmesi amac ıyla 4/11/1950 tarihinde imzalanan Sözle şme, 10/3/1954 tarihli ve 6366 say ılı İnsan Haklar ını ve Ana Hürriyetleri Koruma Sözle şmesi ve Buna Ek Protokolün Tasdiki Hakk ında Kanun'la Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf ından onaylanm ış ve onay belgesinin 18/5/1954 tarihinde Avrupa Konseyi Genel Sekreterli ğine tevdi edilmesiyle Türkiye aç ısından yürürlü ğe girmiştir. Bakanlar Kurulunun 22/1/1987 tarihli ve 87/11439 say ılı karar ı ile Avrupa İnsan Haklar ı Komisyonuna bireysel ba şvuru hakk ı, 25/9/1989 tarihli ve 89/14563 say ılı karar ı ile de AİHM'in zorunlu yarg ı yetkisi tan ınm ıştır. Böylece Türkiye, Sözle şme'de bulunan temel hak ve özgürlükleri güvence alt ına alma yükümlülü ğünü kabul etmi ş ve yarg ı yetkisi içinde bulunan tüm bireylere hukuken ba ğlay ıcı nitelikte ihlal karar ı verebilecek bir uluslararas ı mahkemeye ba şvuru yapabilme hakk ını tan ımıştır (Sıddıka Dülek ve di ğerleri, B. No: 2013/2750, 17/2/2016, 68). 33. Sözle şme ile güvence alt ına al ınan temel hak ve özgürlüklerin etkili bir şekilde korunmas ı, AİHM taraf ından verilen ihlal kararlar ının iç hukukta gere ği gibi yerine getirilmesi ile mümkündür. A İHM taraf ından verilen ihlal kararlar ının iç hukukta gere ği gibi yerine getirilmemesi, Sözle şme ile güvence alt ına al ınan temel hak ve özgürlüklerin uygulamada etkili bir şekilde korunamad ığı anlam ına gelir ( Sıddıka Dülek ve di ğerleri , 69). Nitekim AİHM taraf ından verilmi ş bir ihlal karar ı, temel hak ve özgürlüklerin teoride oldu ğu gibi pratikte de etkili bir şekilde korunabilmesi amac ıyla 5271 say ılı Kanun ile yarg ılaman ın yenilenmesi sebebi olarak kabul edilmi ştir. 5271 say ılı Kanun, bu konuda ilgili yarg ısal mercilere takdir hakk ı tan ımayarak kesinle şen bir hükümle sonuçlanm ış bir davan ın yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla tekrar görülece ğini öngörmü ştür (Nihat Akbulak [GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018, 37). 34. Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden Sözle şme kapsam ındaki herhangi birinin ihlal edildi ği iddias ını bireysel ba şvuru yoluyla incelemek Anayasa Mahkemesinin görev alan ına girer. Aksinin kabulü, Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı içinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin bireysel ba şvuru yolu ile etkili bir şekilde korunmas ını öngören Anayasa'n ın amac ı ile bağdaşmaz. Bu sebeple A İHM taraf ından Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 9verilen bir ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği Anayasa Mahkemesince incelenmelidir. Ancak Anayasa Mahkemesince yap ılacak bu inceleme, olaylar ın baştan itibaren yeniden de ğerlendirilmesi şeklinde de ğil AİHM taraf ından verilen ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği ile ilgili s ınırlı bir inceleme olacakt ır (Sıddıka Dülek ve diğerleri , 70). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 35. Başvurucu, A İHM'in müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ve bu ihlalin yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla giderilebilece ğine dair tespitler içeren kay ıttan düşürme karar ına istinaden yarg ılaman ın yenilenmesi talebinde bulunmu ştur. Başvurucunun talebi, A İHM'in kay ıttan düşürme karar ı vermesinin yarg ılaman ın yenilenmesi için tek ba şına yeterli olmad ığı, ihlalin yarg ılaman ın yenilenmesi yoluyla giderilebilir olmas ı gerektiği ve giderilemeyen bir ihlal tespit edildi ğinde ise art ık iç hukuka göre ihlalin ortadan kald ırılmas ının mümkün olmad ığı gerekçeleriyle reddedilmi ştir. 36. Somut olayda tart ışılmas ı gereken husus, A İHM'in deklarasyon ko şullar ı ve burada belirtilen taahhütlerin yerine getirilmesine ili şkin kurallar ı dikkate alarak verdi ği kay ıttan düşürme karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ğidir. Diğer bir ifadeyle deklarasyonda belirtilen taahhütler kapsam ında ihlal edildi ği kabul edilen ve Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan -hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak- müdafi yard ımından yararlanma hakk ına yönelik ihlalin giderilip giderilmedi ğidir. 37. AİHM taraf ından verilen dosyan ın kay ıttan düşürülmesi karar ında; Mehmet Duman/Türkiye (B. No: 38740/09, 23/10/2018), Ömer Güner/Türkiye (B. No: 28338/07, 4/9/2018), İzzet Çelik/Türkiye (B. No: 15185/05, 23/1/2018) ve Bayram Koç/Türkiye (B. No: 38907/09, 5/9/2017) kararlar ına at ıfta bulunularak suç isnad ı alt ındaki kişinin müdafii haz ır bulunmaks ızın elde edilen beyanlar ının hükme esas al ınmas ının ve avukata eri şimin sistematik olarak reddedilmesinin Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı ile (3) numaral ı fıkras ının (c) bendini ihlal etti ği ifade edilmi ştir. Ayn ı yöndeki ihlal iddias ının deklarasyon metninde de kabul edildi ğini vurgulayan A İHM, an ılan metinde yer verilen 5271 say ılı Kanun'daki düzenleme uyar ınca tek tarafl ı deklarasyon sonucunda ba şvurunun kay ıttan düşürülmesi durumunda da ba şvurucuya talebi hâlinde yeniden yarg ılanma olana ğı sağland ığını belirtmiştir. 38. 5271 say ılı Kanun'un 311. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendinde "Ceza hükmünün, İnsan Haklar ını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözle şmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildi ğinin ve hükmün bu ayk ırılığa dayand ığının, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin kesinle şmiş karar ıyla tespit edilmi ş olmas ı" hükümlü lehine yarg ılaman ın yenilenmesi sebebi olarak düzenlenmi ştir. Bu bende 31/7/2018 tarihinde yürürlüğe giren 7145 say ılı Kanun'un 16. maddesi ile " ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine yap ılan başvuru hakk ında dostane çözüm ya da tek tarafl ı deklarasyon sonucunda dü şme karar ı verilmesi " ibaresinin eklenmesi sonucunda, bentte belirtilen mahiyetteki ihlâl karar ının yan ı sıra bu karar da ba şvurucuya yarg ılaman ın yenilenmesi kanun yoluna ba şvuru imkân ını sağlayan bir neden olarak öngörülmü ştür. 39. An ılan düzenleme kar şısında tek tarafl ı deklarasyon ile kabul edilen ihlâlin ceza hükmüyle ba ğlant ılı olduğu, buna göre kabul edilen ihlâlin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı durumunda farkl ı bir karar verilme ihtimalinin bulundu ğu ve ihlâlin yeniden yap ılacak yarg ılama sonucunda giderilebilece ği hâllerde ba şvurucunun talep etmesi durumund a Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 10düşürme karar ının 5271 say ılı Kanun'un 311. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi uyar ınca yeniden yarg ılama yap ılmas ını gerektirece ği aç ıktır. Kald ı ki AİHM karar ında, deklarasyon metninde ba şvurucunun talebi hâlinde yarg ılaman ın yenilenmesi kanun yolun a başvurabilmesinin teminat alt ına al ındığı da vurgulanm ıştır. 40. Buna göre Mahkemenin 5271 say ılı Kanun'un 311. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (f) bendi uyar ınca yap ılan yarg ılaman ın yenilenmesi talebini deklarasyon metninde de kabul edilen ihlalin niteli ğini nazara alarak de ğerlendirmesi gerekmektedir. Deklarasyon metninde de kabul edilen ihlalin yarg ılama s ıras ında gerçekle ştirilen usule ili şkin bir ihmal, işlem veya ba şka bir eksiklikten kaynaklanmas ı durumunda söz konusu hususun yeni bir ihlale yol açmayacak şekilde giderilmesi gerekmektedir. Kabul edilen ihlaldeki eksiklikler yarg ılaman ın duruşma açarak yeniden yap ılmas ını gerekli k ılabilir. 41. Deklarasyon metninde kabul edilen ihlale konu olayda, ba şvurucunun soruşturma evresinde müdafii haz ır bulunmaks ızın elde edilen beyanlar ının mahkûmiyet hükmünde kullan ıldığı anlaşılmaktad ır. Bu gibi durumlarda ilgili yarg ısal merciler, kabu l edilen ihlalin niteli ğini dikkate alarak ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde hareket etmek zorundad ır. Halbuki Mahkeme dosya üzerinden bir inceleme yaparak yarg ılaman ın yenilenmesi talebini reddetmi ştir. Mahkeme, iç hukuka göre ihlalin ortadan kald ırılmas ının mümkün olmad ığı için yarg ılaman ın yenilenmesi yoluna gidilemeyece ği gerekçeleriyle yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddine karar vermi ştir. AİHM taraf ından verilen kay ıttan düşürme karar ının yukar ıda belirtilen ilkeler çerçevesinde gereklerinin yerine getirilmesi için Mahkemenin öncelikle yarg ılaman ın yenilenmesine karar vermesi gerekir. Dolay ısıyla Mahkemece yap ılan değerlendirmelerin A İHM karar ıyla örtüşmediği, Anayasa n ın 36. maddesinin gerektirdi ği ölçüde ve özende bir inceleme içermedi ği ve deklarasyon metninde kabul edilen ihlalin giderilemedi ği anlaşılm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan -hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak- müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. Giderim Yönünden43. Başvurucu ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmesi, 500.000 TL maddi ve 500.000 TL manevi tazminata karar verilmesi taleplerinde bulunmuştur. 44. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama işlemlerini ba şlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 45. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek Başvuru Numaras ı: 2020/13050 Karar Tarihi : 16/6/2022 11olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Ba şvurucu maddi zarara ili şkin olarak bilgi veya belge sunmad ığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 46. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 446,90 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.946,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak müdafi yard ımından yararlanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 15. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2010/3, K.2013/6) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 446,90 harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.946,90 T L yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.