TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RINAT SAGADEEV BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/703) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/703 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : Rınat SAGADEEV Vekili : Av. Nurali Ç İTİL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; s ınır d ışı etme karar ının icra edilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ını
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RINAT SAGADEEV BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/703) Karar Tarihi: 6/10/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/703 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Sinan ARMA ĞAN Başvurucu : Rınat SAGADEEV Vekili : Av. Nurali Ç İTİL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; s ınır d ışı etme karar ının icra edilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının, idari gözetim alt ında tutma nedeniyle de ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 11/1/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru 17/6/2016 tarihinde baz ı eksikliklerin süresi içinde giderilmedi ği gerekçesiyle idari yönden reddedilmi ş ise de ba şvurucunun itiraz ı üzerine Komisyon taraf ından söz konusu karar kald ırılm ış ve kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 1972 do ğumlu olup Rusya Federasyonu vatanda şıdır. 6. Bursa Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca bir soru şturma kapsam ında başvurucu 24/11/2015 tarihinde gözalt ına al ınm ış, adli işlemlerin tamamlanmas ından sonra ayn ı gün Bursa İl Göç İdaresi Müdürlü ğüne (Bursa Göç İdaresi) götürülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2016/703 Karar Tarihi : 6/10/2021 27. Bursa Valili ğinin 24/11/2015 tarihli karar ıyla 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendi uyar ınca başvurucunun s ınır d ışı edilmesine ve otuz gün süreyle idari gözetim alt ına alınmas ına karar verilmi ştir. 8. Başvurucu, avukat ı arac ılığıyla s ınır d ışı etme karar ının iptali amac ıyla 9/12/2015 tarihinde Bursa 1. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava açm ıştır. 9. Başvurucunun avukat ı 10/12/2015 tarihinde Bursa Göç İdaresine giderek iptal davas ı açt ığına ilişkin evrak ı ibraz etmek istemi ş fakat burada ba şvurucunun ülkesine gönderildi ğini öğrenmiştir. 10. Başvurucunun 10/12/2015 günü 08.25 uça ğıyla Moskova'ya gönderildi ği anlaşılm ıştır. 11. Başvurucu 11/1/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 12.İdare Mahkemesi 12/1/2016 tarihinde, ba şvurucunun açm ış olduğu davan ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. IV. İLGİLİ HUKUK 13.İlgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, 28-38; ve B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, 19-38. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 15. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 16. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılama Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 17. Başvurucu; s ınır d ışı etme karar ının 24/11/2015 tarihinde tesis edildi ğini, yasal olarak 10/12/2015 tarihine kadar iptal davas ı açma hakk ı olduğunu, bu tarihe kadar dava açmad ığı takdirde i şlemin kesinle şeceğini fakat yasal düzenlemenin aksine s ınır d ışı etme karar ı kesinleşmeden ba şvurucunun fiilen s ınır d ışı edildiğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2016/703 Karar Tarihi : 6/10/2021 318. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildiği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilir. " 19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ı kenar ba şlıklı 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Herkes, Anayasada güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve buna ek Türkiye nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından, ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir." 20. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Kanun un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) veya Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin orta k koruma alan ı d ışında kalan hak ihlali iddias ını içeren ba şvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 21. Anayasa'da yabanc ılar ın ülkeye giri şleri, ülkede ikamet edi şleri ve ülkeden çıkar ılmalar ına ilişkin konularda herhangi bir düzenlemeye yer verilmemi ştir. Uluslararas ı hukukta da kabul edildi ği üzere bu husus, devletin egemenlik yetkisi kapsam ında kalmaktad ır. Dolay ısıyla devletin yabanc ılar ı ülkeye kabul etmekte veya s ınır d ışı etmekte takdir yetkisinin bulundu ğu kuşkusuzdur. Ancak an ılan işlemlerin Anayasa'da güvence alt ına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale olu şturmas ı hâlinde bireysel ba şvuruya konu edilebilmesi mümkündür ( A.A. ve A.A., 54). 22. Öte yandan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi taraf ından yabanc ılar ın ülkeye girişine, ülkede kal ışına veya ülkeden ç ıkar ılmas ına ilişkin işlemlerin Sözle şme'nin 6. maddesi kapsam ında kalmad ığı kabul edilmektedir. Bir ba şka ifadeyle söz konusu i şlemlere ilişkin davalar medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili görülmemektedir ( Aıgul Mavl ıanova , B. No: 2016/6293, 9/11/2017, 27). Dolay ısıyla s ınır d ışı etme i şlemini konu alan uyuşmazl ıklar ı içeren yarg ılamalar ın Anayasa'n ın 36. ve Sözle şme'nin 6. maddesinde güvence at ına al ınan adil yarg ılama hakk ının ortak koruma alan ı kapsam ında kalmad ığının kabulü gerekir ( Aıgul Mavl ıanova , 28). 23. Başvuru konusu olayda yukar ıda da belirtildi ği üzere ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ına ilişkin iddialar ının konusunun Anayasa ve Sözle şme'nin ortak korum a alan ı dışında kald ığı anlaşılmaktad ır. 24. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/703 Karar Tarihi : 6/10/2021 4C. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 25. Başvurucu, hukuka ayk ırı olarak idari gözetim alt ında tutulmas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş; ayr ıca tutulmas ına ilişkin şikâyetlerini ileri sürebilece ği etkili bir ba şvuru mekanizmas ı bulunmad ığını ifade etmi ştir. 26. Anayasa Mahkemesi, B.T. başvurusunda idari gözetim alt ında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve i şletilmesinin İçişleri Bakanl ığı taraf ından yürütülen bir kamu hizmeti olduğunu, 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari i şlem ve eylemlerden dolay ı kişisel hakk ı doğrudan etkilenenlerin idari yarg ıda tam yarg ı davas ı aç ılabileceğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun -s ırf bilgi eksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç i şletilmemesinin etkisiz oldu ğu biçiminde yorumlanamayaca ğını belirtmi ş ve yabanc ının sal ıverilmesi hâlinde etkili hukuk mekanizmas ının tam yarg ı davas ı olduğunu ifade etmi ştir (B.T., 45-58). 27. Anayasa Mahkemesi ayn ı başvuruda, idari gözetimi sona erdirilen başvurucular ın hukuka ayk ırı olarak idari bir kararla özgürlüklerinden yoksun b ırak ılmalar ı nedeniyle u ğrad ıklar ını öne sürdükleri maddi ve manevi zararlar ının karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma, yeterli giderim sa ğlama kapasitesini haiz ve ula şılabilir oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurular ın incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna varm ıştır (B.T., 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, 37). 28. Başvurucunun geri gönderme merkezinden sal ıverildiği görülmü ştür. Bu durumda ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı bak ımından yukar ıda açıklanan ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 30. Bununla birlikte bu a şamada olu şan durum nedeniyle mevcut ba şvuru yönünden işbu karar ın ard ından aç ılmas ı muhtemel idari davan ın süresine ili şkin olarak bir hususun açıklığa kavuşturulmas ı zorunlulu ğu has ıl olmuştur. 31. Öncelikle vurgulanmal ıdır ki idari yarg ı yerlerinde aç ılacak davalar ın süresine ilişkin koşullar ı incelemek ve idari davalar ın süresinde aç ılıp aç ılmad ığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir. Öte yandan inceleme konusu ba şvuruda oldu ğu gibi B.T. karar ındaki içtihat de ğişikliğinin Resmî Gazete'de yay ımland ığı 16/2/2018 tarihinden önce tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden, do ğrudan Anayasa Mahkemesine yap ılan müracaatlar ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunmas ını müteakip aç ılacak davalarda dava açma süresinin derece mahkemelerince bu ki şilerin mahkemeye eri şim haklar ının ihlaline neden olmayacak biçimde de ğerlendirilmesi gerekti ğine de i şaret edilmelidir ( B.T., 59). 32. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmemesine istinaden kabul edilemezlik karar ı verildiğinden an ılan hakla ba ğlant ılı olarak Anayasa'n ın 40. maddesinde düzenlenen etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddias ının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/703 Karar Tarihi : 6/10/2021 5VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 6/10/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN