TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SUAT ÇEL İK BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/11021) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/11021 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Mücahit AYDIN Başvurucu : Suat ÇEL İK Vekili : Av. Burhan AYDIN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, pasaporta el konulmas ına ilişkin yarg ılamada esasl ı iddia ve itirazla
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SUAT ÇEL İK BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/11021) Karar Tarihi: 1/11/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/11021 Karar Tarihi : 1/11/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Muhterem İNCE Raportör : Mücahit AYDIN Başvurucu : Suat ÇEL İK Vekili : Av. Burhan AYDIN I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, pasaporta el konulmas ına ilişkin yarg ılamada esasl ı iddia ve itirazlar ın karşılanmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. 2. Yurt d ışında ikamet eden ve çal ışan başvurucu, pasaport süresinin uzat ılmas ı için yurt d ışı temsilcili ğine başvurmuştur. Temsilcilikçe ba şvurucu hakk ında yürütülen ceza soruşturmas ının derdest olmas ı nedeniyle pasaporta el konulmu ştur. Ceza soru şturmas ının 18/7/2018 tarihinde takipsizlikle sonuçlanmas ı üzerine ba şvurucu il nüfus ve vatanda şlık işleri müdürlü ğünden pasaport üzerindeki tahditlerin kald ırılmas ını ve pasaportun iadesini talep etmi ştir. İdare taraf ından verilen cevapta ba şvurucunun talebinin bilgi edinme hakk ı kapsam ı dışında kald ığının değerlendirildi ği ifade edilmi ştir. 3. Başvurucu, talebinin z ımnen reddedilmesi üzerine söz konusu idari i şlemin iptali için 15/9/2018 tarihinde dava açm ıştır. İdare mahkemesi; ba şvurucu hakk ında yürütülen soruşturma takipsizlikle sonuçlanmakla beraber ba şvurucunun e şi hakk ında arama ve soruşturma kararlar ı bulundu ğunu, 6749 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin De ğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un (6749 say ılı KHK'n ın kabulüne ili şkin Kanun) 5. maddesi uyar ınca eşi hakk ında yürütülen soru şturma nedeniyle ba şvurucunun pasaportuna el konulabilece ğini, dava konus u işlemin darbe te şebbüsü sonras ı al ınan olağanüstü tedbirler kapsam ında olduğunu belirterek davay ı reddetmi ştir. 4. Başvurucu 15/4/2019 tarihinde istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. İstina f mahkemesi; idare mahkemesi karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu, kald ırılmas ını gerektiren bir nedenin bulunmad ığı gerekçesiyle istinaf talebini 11/2/2020 tarihinde reddetmiştir. Başvuru Numaras ı: 2020/11021 Karar Tarihi : 1/11/2023 35.İçişleri Bakanl ığının 23/11/2020 tarihli yaz ısına göre ba şvurucu hakk ındaki idari karar kayd ının 19/8/2020 tarihinde kald ırıldığı ve başvurucunun pasaport almas ına bir engel bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 6. Başvurucu, nihai hükmü 28/2/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 18/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 7. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 8. Başvurucu; kendisi hakk ında yürütülen soru şturman ın takipsizlikle sonuçlanmas ına rağmen eşi hakk ında yürütülen soru şturma nedeniyle pasaportuna el konulduğunu, bu nedenle hukuk devleti, cezalar ın şahsiliği ve suç ve cezada kanunilik ilkelerinin ihlal edildi ğini, el koyma i şlemine dayanak olu şturan kanun hükmünün Anayasa Mahkemesince iptal edildi ğini ancak iptal karar ının istinaf mahkemesince dikkate alınmad ığını, keyfî bir inceleme yap ılarak iptal edilen kanun hükmü uyar ınca karar verildiğini ve bu nedenle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Adalet Bakanl ığı görüşünde başvurucu hakk ındaki idari karar kayd ının kald ırıldığı ve başvurucunun pasaport almas ına bir engel kalmad ığı hususunun ba şvurucunun ma ğdur s ıfat ı incelenirken dikkate al ınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında başvuru formunda yer alan talep ve iddialar ını yenilemiştir. 9. Somut olayda ba şvurucu yurt d ışıyla olan ba ğlar ından ve bulundu ğu ülke d ışına çıkmas ına ilişkin olarak ki şisel, ailevi, ekonomik veya mesleki ba ğlamda herhangi bir olay veya olgudan bahsetmemi ştir (bu hususlardaki de ğerlendirmeler için bkz. Yağmur Erşan [GK] , B. No: 2018/36451, 27/10/2021; Onur Can Ta ştan [GK], B. No: 2018/32475, 27/10/2021). Bu nedenle ba şvuru, özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ı yönünden incelenmemi ş, gerekçeli karar hakk ı yönünden incelenmi ştir. 10. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 11. Anayasa'n ın 141. maddesinin üçüncü f ıkras ında Bütün mahkemelerin her türlü kararlar ı gerekçeli olarak yaz ılır. denilerek mahkemelere kararlar ını gerekçeli yazma yükümlülü ğü yüklenmi ştir. Anayasa n ın bütünlü ğü ilkesi gere ği an ılan Anayasa kural ı gerekçeli karar hakk ının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmal ıdır (Abdullah Topçu, B. No: 2014/8868, 19/4/2017, 76). Gerekçeli karar hakk ı, kişilerin adil bir şekilde yarg ılanmalar ını sağlamay ı ve denetlemeyi amaçlamaktad ır. Bu hak, taraflar ın muhakeme sıras ında ileri sürdükleri iddialar ının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmedi ğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlar ına verilen yarg ı kararlar ının sebeplerini toplumun ö ğrenmesinin sa ğlanmas ı için de gereklidir ( Sencer Ba şat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, 31, 34). 12. Bununla birlikte mahkemelerin an ılan yükümlülü ğü, yarg ılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayr ıntılı şekilde yan ıt verilmesi gerekti ği şeklinde anla şılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yan ıt vermek zorunda de ğilse de ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 56) davan ın esas Başvuru Numaras ı: 2020/11021 Karar Tarihi : 1/11/2023 4sorunlar ının incelenmi ş olduğu gerekçeli karardan anla şılmal ıdır. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki ba ğlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır (İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 18/6/2013, 24). Aksi bir tutumla mahkemenin davan ın sonucuna etkili oldu ğunu kabu l ettiği bir husus hakk ında ilgili ve yeterli bir yan ıt vermemesi veya yan ıt verilmesini gerektiren usul ya da esasa dair iddialar ın cevaps ız b ırak ılm ış olmas ı hak ihlaline nede n olabilecektir ( Sencer Ba şat ve diğerleri , 39). 13. Nitekim Anayasa Mahkemesi taraf ından İnan Özdemir Ta ştan karar ında (B. No: 2018/34137, 25/5/2022) pasaportu iptal edilen ba şvurucunun, hangi eylemleri ya da ili şkileri nedeniyle yurt d ışına ç ıkışının engellendi ğinin yetersiz inceleme ve gerekçe nedeniyle belirsizliğini korudu ğu vurgulanarak gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmiştir. 14. Somut olayda ba şvurucunun pasaportuna hakk ında yürütülen soru şturma nedeniyle el konulmu ştur. Başvurucu hakk ındaki soru şturma takipsizlikle sonuçlanm ış ancak eşi hakk ında yürütülen soru şturma nedeniyle pasaport iade talebi reddedilmi ştir. İdari işleme dayanak te şkil eden 6749 say ılı KHK'n ın kabulüne ili şkin Kanun'un 5. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı Anayasa Mahkemesinin E.2016/205, K.2019/63, 24/7/2019 tarihli karar ıyla iptal edilmi ştir. Buna kar şın iptal karar ı istinaf incelemesinde dikkate al ınmam ış, başvurucu hakk ında bir soru şturma ya da yasal tedbir olmad ığı hâlde s ırf eşi hakk ında yürütülen soruşturma nedeniyle pasaport iade talebi reddedilmi ştir. Derece mahkemesi kararlar ında idari işlemin dayana ğı tekrar edilmekle yetinilmi ş başvurucunun pasaportunun iadesinin neden sak ıncal ı olduğuna dair somut olay ve olgulara dayal ı bir değerlendirme yap ılmam ıştır. 15. Bunun yan ında derece mahkemeleri kararlar ında başvurucunun pasaport iade talebi pasaport veya seyahat vesikas ı verilmesinin yasak oldu ğu hâllere ili şkin 5682 say ılı Kanun'un 22. maddesi kapsam ında da tart ışılmad ığı, başvurucunun pasaport veya seyahat vesikas ı verilmesi yasak olan ki şiler aras ında bulunup bulunmad ığına ilişkin bir değerlendirme yap ılmad ığı görülmektedir. Derece mahkemelerince davan ın sonucuna etkili olabilecek bu husus hakk ında ilgili ve yeterli bir gerekçe ortaya konulmam ış, başvurucunun pasaport iade talebinin reddedilmesi şeklinde ortaya ç ıkan maddi olaya ili şkin hukuksal düzenlemeler, derece mahkemeleri taraf ından kurulan hüküm ile ba ğlant ıland ırılmam ıştır. 16. Sonuç olarak ba şvurucunun pasaportuna el konulmas ına ilişkin bir mahkeme karar ının mevcut olmad ığı, pasaporta el konulmas ına dayanak te şkil eden hüküm iptal edilmesine ra ğmen bu durumun istinaf mahkemesince dikkate al ınmad ığı, pasaporta el konulmas ının başvurucunun eylemleri ya da ili şkileriyle de ilintilendirilmedi ği görülmü ştür. Başvurucunun uyu şmazl ığın çözümü için esasl ı nitelikteki iddia ve itirazlar ı derece mahkemelerince konu ile ilgili makul ve yeterli bir gerekçeyle kar şılanmam ıştır. Bu şekilde geçici olmas ı öngörülen bir tedbirin uzun süre devam ettirilmesine sebep olundu ğu anlaşılm ıştır. Bu sebeple yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 17. Aç ıklanan gerekçelerle, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/11021 Karar Tarihi : 1/11/2023 5III. GİDERİM 18. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 100.000 maddi ve 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 19. Başvurucu hakk ında tesis edilen idari tahdidin kald ırıldığı ve pasaport almas ına bir engel kalmad ığı dikkate al ındığında ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 20. Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. Ba şvurucu, maddi zarara ili şkin olarak bilgi/belge sunmad ığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 446,90 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 19.246,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Antalya 3. İdare Mahkemesi (E.2018/1025, K.2019/190) ve Konya Bölge İdare Mahkemesi (E.2019/1165, K.2020/374) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/11/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.