TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR NAZMİ ARDIÇ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/25920) Karar Tarihi: 30/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/25920 Karar Tarihi : 30/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Murat BA ŞPINAR Başvurucu : Nazmi ARDIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı ve tutuklulu ğa karşı yap ılan itiraz sonuçlar ının tebliğ edilmemesi nedenle
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR NAZMİ ARDIÇ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/25920) Karar Tarihi: 30/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/25920 Karar Tarihi : 30/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Murat BA ŞPINAR Başvurucu : Nazmi ARDIÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı ve tutuklulu ğa karşı yap ılan itiraz sonuçlar ının tebliğ edilmemesi nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/8/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına ve adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8.İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) başvurucu ile birlikte bir k ısım şüpheli hakk ında silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/25920 Karar Tarihi : 30/6/2020 39. Başsavc ılık 10/5/2016 tarihli iddianame ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava açm ıştır. 10.İzmir 2. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 16/5/2016 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2016/106 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 11. Mahkemece 9-11/8/2016 tarihlerinde ilk duru şma yap ılm ış ve başvurucunun savunmas ı al ınm ıştır. Mahkemece duru şma sonunda 11/8/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklanmas ına karar verilmi ştir. 12. Devam eden yarg ılamada 12/7/2017 tarihli duru şmada, ayn ı Mahkemede görülmekte olan E.2016/97 say ılı dosya ile "aras ında hukuki, fiili ve şahsi irtibat bulunmas ı, davalar ın bir arada görülmesinin usul ekonomisi aç ısından gerekli olmas ı ve davalar ın özellikle silahl ı terör örgütü üyeli ği aç ısından tek bir suç olmas ı bak ımından bir arada görülmesinin zorunlu olmas ı" nedeniyle davalar ın birleştirilmesine karar verilmi ş ve yarg ılamaya birle şen E.2016/97 say ılı dosyas ı üzerinden devam edilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun tutukluluk hâlinin de devam ına karar verilmi ştir. 13. Mahkemenin E.2016/97 say ılı dosyas ında devam eden yarg ılamada 18/7/2018 tarihinde, başvurucu hakk ında İstanbul 14. A ğır Ceza Mahkemesinin E.2016/304 say ılı dava dosyas ında silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan görülmekte olan davan ın bulunmas ı nedeniyle, bu dosyayla birle ştirme amac ıyla başvurucu hakk ındaki davan ın E.2016/97 say ılı dosyadan tefrikine karar verilmi ştir. 14. Mahkemece verilen tefrik karar ı sonras ında E.2018/485 say ılı dosya üzerinden 19/7/2018 tarihinde, davan ın İstanbul 14. A ğrı Ceza Mahkemesinin E.2016/304 say ılı dava dosyas ı ile birleştirilmesine ve ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. 15. Başvurucunun tutukluluk durumunu inceleyen İzmir 2. A ğır Ceza Mahkemesi 12/6/2018 tarihinde tutuklulu ğunun devam ına karar vermi ştir. 16. Başvurucu bu karara itiraz etmi ş, İzmir 3. A ğır Ceza Mahkemesi 4/7/2018 tarihinde itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. 17. An ılan karar ba şvurucuya 12/7/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş ve başvurucu 13/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 18. Öte yandan İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca bir k ısım şüpheliyle birlikte başvurucu hakk ında tutuksuz olarak yürütülmekte olan ba şka bir (2014/55422) soru şturma sonucunda haz ırlanan 29/6/2016 tarihli iddianame ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütü kurma veya yönetme, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme, hukuka ayk ırı olarak ki şisel verileri kaydetmek, gizliliğin ihlali suçlar ını işlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle İstanbul A ğır Ceza Mahkemesinde kamu davas ı aç ılm ıştır. 19.İstanbul 14. A ğır Ceza Mahkemesinin E.2016/304 say ılı dosyas ı üzerinden kovuşturma aşamas ı yürütülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2018/25920 Karar Tarihi : 30/6/2020 420.İzmir 2. A ğır Ceza Mahkemesinin silahl ı terör örgüt üyeli ği suçundan yapt ığı yarg ılamada verilen 19/7/2018 tarihli birle ştirme karar ı sonras ında (bkz. 12) yarg ılamaya İstanbul 14. A ğır Ceza Mahkemesinin E.2016/304 say ılı dosyas ında devam edilmi ştir. 21. Yarg ılama sonucunda İstanbul 14. A ğır Ceza Mahkemesi 18/3/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevlerini yapmas ını kısmen veya tamamen engellemeye te şebbüs etme suçundan a ğırlaştırılm ış müebbet hapis, haberle şmenin gizlili ğini ihlal etme suçundan 7 y ıl 6 ay hapis ve gizlili ğin ihlali suçundan 2 y ıl 8 ay hapis cezalar ıyla mahkûmiyetine karar vermiştir. 22. An ılan hükme kar şı, istinaf kanun yoluna ba şvurulmuştur. 23. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinde derdesttir. IV.İLGİLİ HUKUK 24.İlgili hukuk için bkz. Salih Sönmez, B. No: 2016/25431, 28/11/2018, 33-56. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 30/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Tutuklulu ğun Makul Süreyi A ştığına İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 26. Başvurucu; tahliye taleplerinin kabul edilmedi ğini, tutuklulu ğun devam ına ilişkin kararlar ın gerekçeden yoksun oldu ğunu, bu kararlarda tutuklama nedenlerinin somut olgulara dayal ı olarak aç ıklanmad ığını, tutuklulu ğa yönelik itirazlar ının da gerekçesiz bir şekilde reddedildi ğini, dolay ısıyla somut hiçbir neden gösterilmeden matbu gerekçelerle sürdürülen tutuklulu ğun makul süreyi a ştığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 27. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucuya isnat edilen suçlaman ın niteli ği, başvurucunun ba ğlant ılı olduğu iddia edilen terör örgütünün (FETÖ/PDY) örgütlenme biçimi ve işleyişi, soruşturma/kovu şturma konusu edilen olaylar ın özellikleri birlikte dikkate alındığında tutuklulu ğun devam ı kararlar ındaki gerekçelerin tutuklulu ğun devam ının hukuka uygunluğunu ve tutulman ın meşruluğunu hakl ı gösterecek özen ve içerikte oldu ğu, dolay ısıyla tutukluluk hâlinin devam ına ilişkin bu gerekçelerin tutukluluk süresi itibar ıyla ilgili ve yeterli oldu ğu değerlendirilmektedir. Bakanl ık, başvurucunun tutuklulu ğun makul süreyi aştığı şikâyetinin Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) ve Anayasa Mahkemesi kararlar ı ile somut olay ın kendine özgü ko şullar ı bağlam ında kabul edilemez bulunmas ına karar verilmesi gerekti ği kanaatindedir. 2. Değerlendirme 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla somut olayda ba şvurucunun bu Başvuru Numaras ı: 2018/25920 Karar Tarihi : 30/6/2020 5bölümdeki iddialar ının özünün tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına yönelik oldu ğu anlaşılmakla ba şvurucunun şikâyetlerinin Anayasa'n ın 19. maddesinin yedinci f ıkras ı bağlam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 29. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincillik niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 30. Anayasa Mahkemesi, tutuklulu ğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi a ştığı iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular bak ımından bireysel ba şvurunun incelendiği tarih itibar ıyla ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmü verilmi ş ise -hüküm kesinleşmemiş olsa da- 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Ahmet Kubilay Tezcan, B. No: 2014/3473, 25/1/2018, 24-27; Ekrem At ıcı, B. No: 2014/15609, 8/3/2018, 27-30). 31. Somut olayda bireysel ba şvuruda bulunduktan sonra 18/3/2019 tarihinde mahkûmiyetine (bkz. 21) karar verilen ba şvurucunun tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına ilişkin iddias ı 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında aç ılacak davada incelenebilir. Bu madde kapsam ında aç ılacak dava sonucuna göre ba şvurucunun tutuklulu ğunun makul süreyi aştığının tespiti hâlinde görevli mahkemece ba şvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun ba şvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil olma niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle tutuklulu ğun makul süreyi a ştığına ilişkin iddian ın yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru konusu yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Tutuklulu ğa Karşı Yap ılan İtirazlar Sonucunda Verilen Kararlar ın Tebliğ Edilmedi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 33. Başvurucu; tutuklulu ğun devam ına dair verilen kararlara yapt ığı itira z sonucunda verilen kararlar ın kendisine tebli ğ edilmedi ğini, bu nedenle tutuklulu ğa etkili itirazda bulunamad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 34. Bakanl ık görüşünde başvurucunun bu bölümdeki iddialar ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. 2. Değerlendirme 35. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, 16, 17). Başvuru Numaras ı: 2018/25920 Karar Tarihi : 30/6/2020 636. 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (k) bendi, yakalanan veya tutuklanan ki şilere yakalama ve tutuklama i şlemine kar şı kanunda öngörülen başvuru imkânlar ından yararland ırılmamalar ı durumunda maddi ve manevi her türl ü zararlar ının tazminini isteyebilmelerine imkân sa ğlamaktad ır. Anayasa Mahkemesi, bireysel başvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla tahliyesine karar verilmi ş ya da hükümlü hâle gelmi ş başvurucular yönünden as ıl dava sonuçlanmam ış da olsa an ılan yolun tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (tahliye olmu ş başvurucular yönünden bkz. Cafer Y ıldız, B. No: 2014/9308, 9/1/2018, 37-40; Yaşar Saçl ı, B. No: 2014/9311, 24/1/2018, 37-40; hükümlü hâle gelmi ş başvurucular yönünden bkz. Özgür Ar ıbaş, B. No: 2015/2394, 31/10/2018, 57-60). 37. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu ola ğan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesi bireysel ba şvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktad ır. 38. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Tutuklulu ğa karşı yapt ığı itirazlar sonucunda verilen kararlar ın tebliğ edilmemesi dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 2/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 30/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL