TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BARIŞ ADIGÜZEL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/15802) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Bar ış ADIGÜZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sendikal nedenlerle i ş akdinin feshedildi ğini iddia eden ba şvurucunun işe iade talebinin reddedilmes
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR BARIŞ ADIGÜZEL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/15802) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Bar ış ADIGÜZEL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, sendikal nedenlerle i ş akdinin feshedildi ğini iddia eden ba şvurucunun işe iade talebinin reddedilmesi nedeniyle sendika hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 1/9/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Genel Olarak 8. Daval ı Ford Otosan (Ford Otomotiv Sanayi A. Ş.), Ford Motor Company ve Koç Holdingin e şit oranda hisse sahibi olduklar ı halka aç ık bir şirket olup Türkiye Metal Sanayicileri Sendikas ına (MESS) ba ğlıdır (ilgili sendika hakk ında detayl ı bilgiler için bkz. Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri , B. No: 2016/16056, 21/4/2021, 8). Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 39. Başvurucunun çal ıştığı işyerinde yetkili sendika Türkiye Metal, Çelik, Mühimmat, Makina, Metalden Mamül E şya ve Oto, Montaj ve Yard ımc ı İşçiler Sendikas ıdır (Türk Metal) (ilgili sendika hakk ında detayl ı bilgiler için bkz. Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri , 9 ). 10. Daval ı işyeri 1/9/2014 ile 31/8/2017 tarihleri aras ında yürürlükte olmak üzere 15/2/2014 tarihinde Türk Metal ile Toplu İş Sözleşmesi (TİS) imzalam ıştır. Ayn ı iş kolundaki B. fabrikalar ında ise sendikalar aras ında yetki uyu şmazl ığı nedeniyle konu yarg ıya taşınm ış, yaklaşık dört ay boyunca T İS imzalanamam ış ve sorunun çözülmesiyle 13/4/2015 te Türk Metal ile MESS aras ında TİS imzalanm ıştır. TİS'in imzalanmas ı sıras ında mutabakata var ılarak işçilerin saat ücretlerinde art ış yap ılm ıştır. 11. Bunun üzerine ayn ı iş kolunda çal ışan farkl ı firmalardaki çok say ıda işçi kendi ücretlerinin B. çal ışanlar ının ücretlerine göre dü şük kald ığı ve sözle şmelerinin B. firmas ındaki sözle şmelerle ayn ı statüye getirilmesi talebiyle baz ı eylemler yapm ıştır. İlk olarak May ıs 2015 te R. Bursa da ücret zamm ı talebiyle i ş bırakma eylemleri ba şlam ış ve eylemler büyüyerek metal i ş kolundaki di ğer işyerlerine sirayet etmi ştir. Eylemde bulunan işçiler genel olarak Sendika üyesi olanlar ın alacağı ücret oranlar ı ve ücret zamlar ının TİS ile kararlaştırıldığını ifade etmi ş, buna kar şın B. firmas ı işçileri ile imzalanan T İS'in daha yüksek oranda zam maddesi içerdi ğinden yak ınm ıştır (eylemlerin arka plan ına ilişkin detayl ı bilgi için bkz. Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri , 14-18). B. Somut Ba şvuruya İlişkin Olaylar 12. Daval ıya ait Kocaeli'de bulunan i şyerinde 21/5/2015 ile 3/6/2015 tarihleri aras ında başvurucunun da aralar ında bulundu ğu yaklaşık 4.000 işçi eylem yapm ıştır. Daval ı işyerine 500 metre uzakl ıkta üçüncü ki şiye ait boş bir arazide toplanan i şçiler, Türk Metalden toplu olarak istifa ettiklerini ve B. firmas ı işçileri ile kendilerine ayn ı TİS hükümlerinin uygulanmas ı şeklindeki talepleri yerine getirilene kadar üretimi durdurduklar ını aç ıklam ıştır. Eyleme kat ılan işçiler çal ıştıklar ı işyerindeki yetkili Sendikan ın B. firmas ı ile kendilerine uygulanan T İS'ten daha iyi şartlar içeren bir T İS imzalamas ını protesto etmi ştir. 13. İşçiler yapt ıklar ı eylemde T İS'in üç y ıl süreyle ba ğıtlanm ış olmas ına ve kendilerinin talep etti ği hususlar ın TİS'te karşılanmamas ına rağmen B. firmas ı işçilerinin daha iyi şartlar ı olan bir T İS imzalanmas ı nedenleriyle i ş bırakt ıklar ını aç ıklam ıştır. 14. Eyleme kat ılan yakla şık 4.000 i şçiden her gün 550 ki şi eylem yaparken geri kalan işçiler zaman zaman eylemlere kat ılıp geri kalan zamanda i şyerinde çal ışmaya devam etmiştir. Başvurucu 550 ki şilik grup içinde yer almaktad ır. 15. Başvurucu ve di ğer işçiler ile bir k ısım tan ık beyanlar ına göre i şverenin hiç kimsenin i şten at ılmayacağını söylemesi üzerine on üç günün sonunda eylemler sonland ırılm ıştır. Eylemin sonland ırılmas ı üzerine eyleme sürekli olarak kat ıldığı işverence tespit edilen 550 i şçi Disiplin Kuruluna sevk edilmi ştir. Başvurucunun da aralar ında bulunduğu 50 kişinin iş akdinin 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin (II) numaral ı bendinin (g) alt bendi kapsam ında mazeretsiz ve izinsiz i şe gelmedikleri ve 18/10/2012 tarihli ve 6356 say ılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 70. maddesi gere ğince kanun d ışı grev yapt ıklar ı gerekçesiyle hakl ı nedenle feshedildi ği bildirilmi ştir. Başvurucunun ve di ğer işçilerin kat ıldığı eylemlerin sendikal faaliyet niteli ğinde olmad ığını ileri süren daval ı ortada hâlen hukuken geçerli bir T İS varken Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 4bu sözle şme ile tan ımlanan haklara ili şkin uyuşmazl ık varm ış gibi grev hakk ının kullan ılmaya çal ışılmas ının aç ıkça kanun d ışı olduğunu, eyleme kat ılan işçilerin bir k ısm ı sendikalar ından istifa etmi ş olsalar da kanuna uygun bir şekilde bağıtlanm ış geçerli bir T İS'in söz konusu oldu ğunu, bu itibarla ücretin yeniden tart ışmaya aç ılmas ının yasa d ışı ve dürüstlük kurallar ına ayk ırı olduğunu beyan etmi ştir. 16. Başvurucu, yap ılan feshin sendikal nedenle gerçekle ştirilen haks ız ve geçersiz fesih oldu ğunu ileri sürerek i şe iade ve sendikal tazminat talepli dava açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde, Türkiye genelinde binlerce metal i şçisinin demokratik tepki göstermek adına bir araya geldi ğini ve bu kapsamda bar ışçıl eylemler gerçekle ştirdiklerini ifade etmi ştir. Başvurucunun iddias ına göre daval ı işveren sendika seçme özgürlü ğüne sayg ı duyulaca ğını ve hiç kimsenin i ş akdinin sonland ırılmayağını söylemiş ve kendisi ile birlikte eyleme kat ılan diğer işçiler de eylemi sonland ırarak işbaşı yapm ışlard ır. Başvurucu işbaşı yapt ıktan dört gün sonra iş akdinin sonland ırılmas ının iyi niyet kurallar ına ve işverenin e şit işlem borcuna ayk ırılık teşkil ettiğini, Türk Metal ile i şveren aras ında organik bir ba ğ olduğunu ve Türk Metal üyeli ğinin istihdam ın ön koşulu hâline geldi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu; kendisinin ve iş akdi sonland ırılan diğer işçilerin 3/6/2015 ile 8/6/2015 tarihleri aras ında B.M. Sendikas ına üye olduklar ını, bu Sendikan ın çoğunluğu sağlamas ını engellemek ad ına işten çıkar ıldıklar ını ve bu nedenle yap ılan feshin sendikal nedene dayal ı haks ız ve geçersiz olduğunu iddia etmi ştir. 17. Daval ı, ilk derece mahkemesine sundu ğu cevap dilekçesinde; i şçilerin üye olduklar ı ya da i şyerinde yetkili bulunan sendikadan ba ğıms ız olarak örgütlenip gerçekleştirilen eylemin yasal olmad ığını, başvurucunun da yasa d ışı eylem nedeniyle devams ızlık yapt ığını ve bu kapsamda i ş akdinin sona erdirildi ğini savunmu ştur. Daval ı; diğer işyerlerinde i şçilere sağlanan haklar ın teklif edilmesine kar şın Şirketinde çal ışan işçilerin eylemlerini sürdürmeye devam etti ğini, son çare olarak sözle şmelerin feshi yoluna gidilmeye ba şland ığını ve bu şekilde işyerindeki eylemlerin son buldu ğunu ifade etmi ştir. Daval ı; başvurucunun T İS yap ılırken menfaatlerinin korunmad ığını düşünüyorsa bir dahaki TİS döneminde sendikaya üye olup olmama konusundaki demokratik haklar ını kullanabilece ğini, bu konuda daval ı işverene sorumluluk yüklenmesinin hakl ı olmad ığını, başvurucunun kat ıldığı eylemin ölçülü de olmad ığını iddia etmi ştir. 18. Yarg ılamay ı yapan Kocaeli 4. İş Mahkemesi 29/12/2015 tarihli karar ıyla davan ın kabulü ile ba şvurucunun i şe iadesine ve 1 y ıllık brüt ücret tutar ında sendikal tazminat ödenmesine karar vermi ştir. Gerekçeli karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "... daval ı iş yerinde yetkili sendika olan Türk Metal Sendikas ı ile akdedilmi ş 01/09/2014-31/08/2017 süreli grup T İS'in yürürlükte oldu ğu, daval ı iş yerinin fabrikalar ında çal ışan işçilerin büyük ço ğunluğunun (6018 i şçinin) Türk Metal Sendikas ı'na üye olduğu, dinlenen tan ık anlat ımlar ından iş yerinde çal ışanlar ın işe başlad ıklar ı andan itibaren Sendika'ya üye olmalar ı için işveren yetkilileri taraf ından teşvik edilere k yönlendirildikleri anla şılmıştır. Daval ı iş yerinde davac ı ve diğer bir k ısım çal ışanlar ın yetkili sendika olan Türk Meta Sendikas ı ile işveren aras ında yap ılan ve halen yürürlükte olan T İS'de taleplerinin karşılanmamas ı, vaadedilen iyile ştirmelerin yap ılmamas ı ve daha önceki y ıllarda da hep ayn ı sıkıntılar ın devam etmesi ve T İS'in yürürlük süresinin daha önceleri 2 y ıl iken en son 3 yıla ç ıkart ılmış olmas ı nedenleriyle i ş yerinde ba ştan itibaren i şçilerin büyük ço ğunluğunun üyesi oldu ğu yetkili Türk Metal Sendikas ı'nın daval ı işverenlikle birlikte hareket edere k çal ışanlar aleyhine şartlar olu şturmas ına tepki olarak daha öncesinde... ayn ı sebeplerl e Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 5yap ılan grev eylemlerinin de etkisiyle 21/05/2015 tarihinden 03/06/2015 tarihine kada r daval ı iş yerinin yakla şık 500 metre uzakl ığında ve üretim alan ı dışında üçüncü bir şahsa ait özel bir arazide eylem yapt ıklar ı görülmüştür. Eylem süresince üretime ve di ğer çal ışanlara müdahale edilmedi ği, üretime enge l olacak herhangi bir davran ış ve tav ırda bulunulmad ığı ve bu eyleme yakla şık 3000-400 0 kişinin kat ıldığı, bunlardan 550 ki şinin her gün eyleme kat ıldıklar ı, geri kalanlar ın bazen çal ışıp bazen eyleme kat ıldığı, eylem ba şlang ıcı ile birlikte Türk Metal Sendikas ı üyesi olan yaklaşık 4000 ki şinin sendikadan istifa etti ği, bunlardan yakla şık 1000-1500 ki şinin B.M Sendikas ı'na üye oldu ğu, davac ının da ayn ı şekilde Türk Metal Sendikas ı üyesi iken b u süreçte istifa ederek B.M Sendikas ı'na üye oldu ğu tespit edilmi ştir. ... eylem devam etti ği süreçte eyleme öncülük yapt ığı işveren taraf ından düşünülen 10 çal ışanın iş akdinin eylemler nedeniyle feshedildi ği, daha sonras ında 02/06/2015 tarihinde 5 işçinin ve 09/06/2015 tarihinde 47 i şçinin eylem nedeniyle i ş akitlerinin feshedildi ği, 03/06/2015 tarihinde davac ı ve bir k ısım çal ışanlar ın kendiliğinden eylemi sona erdirerek i ş yerine gelerek çal ışmaya başlad ıklar ı ve işe başlad ıklar ında işten ç ıkart ılmayacaklar ının fabrika genel müdürü ve insan kaynaklar ı müdürlüğü taraf ından söylendi ği, eylem süresince de eyleme kat ılan çal ışanlar ın cep telefonuna mesaj gönderilerek i şlerinin ba şına dönmeleri gerektiği, aksi takdirde i şten at ılacaklar ının bildirildi ği, eylemin sona erdirilmesinden sonra eylem süresince hiç i şe gelmeyen ve eyleme kat ılmad ığı işveren taraf ından belirtilen 55 0 kişinin disiplin kuruluna sevk edildi ği, bunlar aras ında davac ının da içinde bulundu ğu 47 işçinin - ... dinlenen daval ı tan ığı A.R.A.n ın beyan ından da anla şıldığı üzere iş yerind e huzursuzlu ğun devam etmesi nedeniyle disiplin sa ğlanmas ı amac ıyla- eylem sürecine denk gelen 22 May ıs 2015 tarihinden 3 Haziran 2015 tarihine kadar mazeretsiz ve izinsiz i şe gelmemeleri ve eyleme kat ılmalar ı nedeniyle İş Kanunu'nun 25/II-g ve 6356 say ılı Sendikalar Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 70. Maddeleri gere ğince iş akitlerini n feshedildi ği anlaşılmıştır. İrdelenen uluslararas ı normlar, Anayasa Maddeleri de de ğerlendirildi ğinde, iş yerinde işveren taraf ından bir sendikan ın desteklenmesi ve i şe başlan ıldıklar ında hemen söz konusu sendikaya yönlendirilmeleri ve bu sendikan ın işverenle birlikte hareket edere k işçilerin aleyhine şartlar olu şturmas ı ve iş yerinde sendika özgürlü ğünün olmamas ı nedeniyle i şçilerin kendi haklar ının savunabilmek amac ıyla örgütlü olarak i ş yeri alan ı dışında üretime engel olmadan ve i ş yerine zarar vermeden yapm ış olduklar ı eylemin demokratik bir hakk ın kullan ımı niteliğindedir. Avrupa Sosyal Şart ının 6/4 Maddesi ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi ve İLO ile benimsenen kurallara göre de k ısa süreli bi r demokratik hakk ın kullan ımı niteliğindeki protesto eylemlerinin toplu eylem hakk ına dahil olduğu ve bu nitelikte gerçekle şen eylemin bar ışçıl eylem olarak kabul edilmesi gerekti ği, her ne kadar iç hukuk mevzuat ı yönünden yasa d ışı bir eylem olarak görülse de Anayasa'n ın 90. maddesi gere ğince de uluslar aras ı normlar ın öncelikli olarak uygulanmas ı gerektiğinden söz konusu nitelikte yap ılan eylemin de yasa d ışı bir eylem say ılmamas ı gerektiği belirtilmelidir. Ayr ıca işverene telafisi imkans ız zarar meydana getirmeyecek şekilde ve bar ışçıl nitelikle toplu eylemde bulunman ın işverene hakl ı ve geçerli nedenle fesih hakk ı vermeyece ği ve demokratik bir hakk ın kullan ımının söz konusu oldu ğu kanaatine var ılmıştır. Daval ı işyerinde i şçilerin işe ilk başlad ıklar ında işverenin yönlendirdi ği sendikaya üye olmalar ı, aksi durumda baz ı sosyal haklardan mahrum kalacaklar ı ve işverence ho ş karşılanmayaca ğı endişesini duymalar ı ve bu yönde i şverenin bask ısı hissetmeleri i ş yerinde sendika seçme özgürlü ğüne ve sendikal haklara engel olundu ğunu aç ıkça ortaya koymaktad ır. Davac ılar ve bir k ısım işçiler işveren ve yetkili sendikan ın dayan ışmas ına karşı kendi haklar ını savunmak amac ıyla son çare olarak toplu eylem Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 6yapmak zorunda kalm ışlard ır. Kald ı ki; iç hukuk mevzuat ı yönünden de ğerlendirme yap ıldığında; dosyadaki belgeler ve tan ık beyanlar ından da anla şıldığı üzere eyleme kat ılan tüm işçilerin iş akdine son verilmemi ştir. Ayn ı durumda olan ve eyleme kat ılmış işçilerin baz ılar ının iş akdi feshedilirken baz ılar ı ile çal ışmaya devam edilmi ştir. İş yerinde daval ı tan ığın beyan ında da ba şından beri eyleme kat ılan 550 ki şiden iş yerinde huzursuzlu ğun devam etmesi nedeniyle disiplin sa ğlamak amac ıyla sadece 47 ki şinin işten ç ıkart ıldığı ve bu kişiler işten ç ıkart ılırken de söz konusu ç ıkart ılanlar yerine i şi yapacak ki şi olup olmad ığına ve bölüm baz ında bir dengeye bak ıldığı belirtilmi ştir. Bu şekilde disiplin sa ğlamak amac ıyla 47 kişinin iş akitlerinin fesih edilmesi hakkaniyete uygun olmad ığı gibi İş Kanunu 5. Maddesindeki e şit davranma borcuna da ayk ırıdır. Tüm bu nedenlerle gerek söz konusu yap ılan eylemin bar ışçıl nitelikte toplu eylem olarak demokratik hakk ın kullan ılmas ı niteliğinde olmas ı nedeni ile ayr ıca işverenin yap ılan fesihte eşit davranma borcuna ayk ırı davranmas ı nedenleri ile yap ılan feshin hakl ı ve geçerli nedene dayanmad ığı kanaatine var ılmıştır. İşveren taraf ından yap ılan fesihlerin as ıl nedeninin i ş yerinde i şveren taraf ından desteklenen Türk Metal Sendikas ı'ndan yap ılan istifalar ı önlemek, B.M Sendikas ı'na geçen çal ışanlar ı tekrar Türk Metal Sendikas ı'na üye olmas ını sağlamak oldu ğu ve iş yerinde yap ılan eylemlerin aç ıkland ığı üzere as ıl nedeninin iş yerindeki sendikal örgütlenme hakk ının ve sendika seçme özgürlü ğünün bulunmamas ından ve i şverenin çal ışanlara destekledi ği sendikaya üye olmas ı konusunda bask ılar yapmas ından kaynakland ığı, tüm bu nedenlerle daval ı işverenin davac ılar ın sendika seçme özgürlüklerine ve sendikal haklar ına engel olmak amac ı ile sendika l nedenler ile i ş akitlerini feshetti ği kanaatine var ılarak 6356 say ılı yasa 25/5 maddes i gereğindeki düzenleme gere ğince davac ının başvurusu ve i şverenin işe başlatmas ı ve ya başlatmamas ı şart ına bağlı olmaks ızın ödenmesi gereken tazminat miktar ının 1 y ıllık brü t ücret tutar ında belirlenmesine karar verilmi ştir." 19. Temyiz üzerine Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesi 22/6/2016 tarihli ilam ıyla karar ın bozularak ortadan kald ırılmas ına ve davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: " ... İşyerinde uygulanan T İS, 01.09.2014 31.08.2017 tarihleri aras ında yürürlükt e olmak üzere 15.12.2014 tarihinde imzalanm ıştır. Metal sektöründe faaliyet gösteren ba şka baz ı işyerlerinde daha yüksek oranda zam yap ıldığını duyan işçiler taraf ından ülke çap ında baz ı eylemler ba şlam ış, bu arada da daval ıya ait Kocaeli nde bulunan i şyerinde 21 May ıs ile 03 Haziran 2015 tarihleri aras ında yakla şık 3000-4000 i şçinin kat ıldığı eylemle r yap ılmıştır. Eylemin i şyerine yakla şık 500 metre uzakta üçüncü şahsa ait bo ş bir arazide gerçekleştiği ve son olarak imzalanan T İS'in üç y ıllık olarak ba ğıtlanm ış olmas ına v e TİS'de taleplerinin kar şılanmam ış olmas ına tepki gösterildi ği anlaşılmaktad ır. Eylemin gerçekleştiği sırada yetki süreci söz konusu olmay ıp, yaklaşık 6 ay önce imzalanm ış bir TİS bulunmaktad ır. İşverence, T İS'in imzalanmas ı öncesindeki yetki sürecinde i şçilerin sendika seçme özgürlü ğüne müdahalede bulunuldu ğu da ileri sürülmemi ştir. Toplu eyleme kat ılan işçilere daval ı işverence gerekli duyurular yap ılmak suretiyle i şe dönmeleri sa ğlanmaya çal ışılmıştır. Zaman içinde eyleme kat ılan işçilerde azalma olmu ş ve herhangi bir müdahaleye gerek olmaks ızın eylem sona ermi ştir. Buna ra ğmen eylem 1 3 gün devam etmi ş ve davac ının da aralar ında bulundu ğu işçiler taraf ından işe devams ızlık sebebiyle üretim faaliyeti önemli ölçüde aksam ıştır. Daval ı işverence savunmas ı al ınan çok say ıda işçi de eylemin i şverene kar şı olmad ığını, toplu iş sözleşmesini ba ğıtlayan sendikaya tepki olarak eylemlere kat ıldıklar ını açıklam ışlard ır. Baz ı işçiler ise uygunsuz çal ışma koşullar ı sebebiyle toplu eylem haklar ını kulland ıklar ını bildirmi şlerse de uygunsuz çal ışma koşullar ının neler oldu ğunu ortaya koymam ışlard ır. Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 76356 say ılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu nun 58. maddesinde, '... Toplu i ş sözleşmesinin yap ılmas ı sıras ında uyuşmazl ık ç ıkmas ı hâlinde, i şçilerin ekonomik ve sosyal durumlar ı ile çal ışma şartlar ını korumak veya geli ştirmek amac ıyla, bu Kanun hükümlerine uygun olarak yap ılan greve kanuni grev denir. Kanuni grev için aranan şartlar gerçekleşmeden yap ılan grev kanun d ışıdır şeklinde kurala yer verilmi ştir. Somut olayda, i şyerinde T İS'in imzalanmas ı sıras ında ç ıkan uyuşmazl ıkla ilgili bir kanuni grev hakk ının kullan ılmad ığı aç ıktır. Bundan ba şka bireysel veya toplu i ş hukukuna dair baz ı haklar ın savunulmas ı için işçilerin demokratik ve bar ışçıl toplu eylem haklar ının olabileceği 87 ve 98 say ılı ILO Sözle şmeleri, Avrupa Sosyal Şart ı ile Anayasan ın 51., 54. ve 90. maddelerinin bir gere ği olsa da, eylemin i şverene özel olarak zarar verme kast ı içermemesi ve ölçülü olmas ı gereklidir. Daval ı işyerinde gerçekle şen ve 13 gün süreyle devam eden toplu i ş bırakma eyleminin zamanlamas ı, kat ılımc ı say ısı ve süresi de ğerlendirildi ğinde ölçülü olmaktan uzakt ır ve davac ılar ın talepleri i şveren yönelik de ğildir. Bu nedenle davac ının da işi b ırakmak suretiyle destek verdi ği toplu eylemin, iç hukuk ve ba ğlı bulundu ğumuz uluslar aras ı mevzuat çerçevesinde hukuka uygun oldu ğundan söz edilemez. Bu nedenle i şverenin hakl ı fesih hakk ının varl ığı kabul edilmelidir. Öte yandan 3000-4000 kadar i şçinin kat ıldığı toplu eylem sebebiyle daval ı işveren eylemin ba şından sonuna kadar destek verdi ği 550 işçiyi belirlemek suretiyle disiplin kuruluna sevk etmi ş ve bunlardan davac ının da aralar ında oldu ğu 50 kadar i şçinin iş sözleşmesini feshetti ğini bildirmi ştir. Eyleme kat ılan ve ba ştan sona destek veren i şçilerin baz ılar ının iş sözleşmesi feshedilmezken davac ı işçinin iş sözleşmesinin feshi, 4857 say ılı İş Kanunu nun 5. maddesi uyar ınca işverenin e şit davranma borcuna ayk ırılık oluşturur. Daval ı işveren, davac ı işçi ile iş sözleşmesi feshedilmeyen ayn ı durumdaki i şçiler aras ındaki ayr ımı hakl ı kılan bir nedeni ortaya koyamam ıştır. Daval ı tan ığı beyan ında, disiplin kurulu taraf ından 550 i şçiden 50 kadar i şçinin iş sözleşmesinin feshine gerekçe olarak, farkl ı birimlerde üretimin aksamamas ı için dengeli bir dağılım yaparak i şten ç ıkar ılacaklar ın tespit edildi ğini bildirmi ştir. Sözü edilen gerekçe işçiden kaynaklanan ayr ımı hakl ı kılan bir neden de ğildir. İşveren kendi i ş organizasyonu kapsam ında üretimi aksatmayacak şekilde işten ç ıkar ılacak işçilere farkl ı ünitelere göre belirlemiş olmakla, feshin bu gerekçeyle hakl ı olduğundan söz edilemez. Ancak i şverenin eşit davranma borcuna ayk ırı hareket etmesi, geçerli nedeni ortadan kald ırmad ığından ve davac ının hukuka ayk ırı şekilde işi b ırakmak suretiyle kat ıldığı toplu eylem sebebiyl e işverence yap ılan feshin geçerli nedene dayand ığı kabul edilmelidir. Bu durumda davan ın reddi gerekmi ştir." 20. Nihai karar ba şvurucuya 9/8/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 21. Başvurucu 1/9/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22. 5/5/1983 tarihli ve 2821 say ılı Sendikalar Kanunu nun "Sendikaya üye olup olmama hürriyetinin teminat ı" kenar ba şlıklı 31. maddesi ve 6356 say ılı Kanun un "Sendika özgürlüğünün güvencesi" kenar ba şlıklı 25. maddesi ile an ılan Kanun'un " Grevin tan ımı" kenar başlıklı 58. maddesi. Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 8V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 8/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu; i. Sendikaya serbestçe üye olma ya da çekilme haklar ının Anayasa'da güvence altına al ındığını belirterek ayn ı yerde çal ışan bir grup i şçiyle birlikte Türk Metalden ayr ıldıklar ını ve bir k ısım işçilerin ba şka sendikaya üye olmalar ı sonucu i şyerinde bask ıya maruz kald ıklar ını ve nihayetinde de kat ıldıklar ı bar ışçıl bir eylem nedeniyle iş akitlerinin feshedildi ğini, ii. Bar ışçıl bir biçimde gerçekle ştirdikleri eylemin on üç gün sürdü ğünü ve işverene ait olmayan bo ş bir arazide gerçekle ştirildiğini, eylemi hiçbir i şçinin iş sözleşmesinin feshedilmeyece ği güvencesiyle sona erdirdiklerini, iii. Sendikal haklar ı için toplu eylem hakk ını kullanan kendisi gibi dört bin işçiden sadece elli i şçinin işine son verildi ğini, iv. Başka şirketlerde ayn ı eylemi gerçekle ştiren kimi i şçiler hakk ında işe iade karar ı verildiğini, bu nedenlerle Anayasa'n ın 10., 26., 36., 34., 51. ve 54. maddelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun anayasal haklar ının ihlal edildi ği iddialar ının özünün sendika üyeli ğinden ayr ılma sonucu i ş akdinin feshedildi ğine ilişkin olduğu görüldü ğünden iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 51. maddesi kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 26. Anayasa n ın iddialar ın değerlendirilmesine dayanak al ınacak Sendika kurma hakk ı kenar ba şlıklı 51. maddesinin ilgili f ıkralar ı şöyledir: Çal ışanlar ve i şverenler, üyelerinin çal ışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak v e menfaatlerini korumak ve geli ştirmek için önceden izin almaks ızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklar ına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayr ılmaya zorlanamaz. Sendika kurma hakk ı ancak, millî güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlâk ile ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı sebepleriyle ve kanunla s ınırlanabilir. Sendika kurma hakk ının kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 91. Genel İlkeler 27. Anayasa'n ın 51. maddesinde yer alan çal ışanlar... üyelerinin menfaatlerini korumak için ibaresi üyelerin mesleki menfaatlerini korumak için gerçekle ştirecekler i sendikal faaliyetlerinin Anayasa taraf ından korundu ğunu aç ıkça ortaya koymaktad ır (Kristal-İş Sendikas ı [GK], B. No: 2014/12166, 02/07/2015, 54). Dolay ısıyla sendika hakk ı, mensuplar ının menfaatlerini korumak üzere yap ılan sendikal faaliyetlere izin verilmesini de gerektirmektedir ( Tayfun Cengiz , B. No: 2013/8463, 18/9/2014, 31). 28. Sendika, çal ışanlar ın mali ve sosyal haklar ını korumak ve geli ştirmek için meydana getirilen kurulu ştur. Sendikal özgürlük kavram ı, sendika kurma hakk ı ile sendikaya üye olma ve sendikadan ç ıkma haklar ını kapsamaktad ır. Sendikaya üye olma özgürlü ğü, bir kimsenin sendikaya üye olmas ının iradi olmas ını gerektirir. Bu özgürlük ayn ı zamanda birden çok sendikadan istenilen sendikan ın seçilmesi ve o sendikaya üye olma hakk ını da içerir ( Yasemin Ek şi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, 68). Dolay ısıyla kişiler kendi istedikleri şekilde sendika kurmak veya kendi istedikleri bir sendikaya üye olmakta özgür olmal ıdır. Anayasa'n ın 51. maddesinde, çal ışanlar ın sendikalara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklar ına sahip olduğu ve hiç kimsenin bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayr ılmaya zorlanamayaca ğı ifade edilmi ştir (Abbas Akçay ve di ğerleri , B. No: 2015/2790, 23/5/2018, 30). 29. Anayasa'n ın 51. maddesinde düzenlenen sendika hakk ı, bu hakka yönelik kam u gücü taraf ından gerçekle ştirilen müdahalelerin yan ı sıra üyesi olduklar ı sendikalarca veya kimi durumlarda özel hukuk ki şilerince yap ılan müdahalelere kar şı da anayasal koruma sağlamaktad ır. Dolay ısıyla sendika hakk ı devlete, müdahalede bulunmama biçimindeki negatif yükümlülü ğün yan ı sıra üçüncü ki şilerden gelebilecek müdahalelere kar şı ilgiliye koruma sa ğlama şeklindeki birtak ım pozitif yükümlülükler de yüklemektedir. 30. Sendika hakk ının devlete yükledi ği pozitif yükümlülükler, devletin koruyucu ve düzeltici önlemler almas ını gerektirebilmektedir. Sendika hakk ının korunmas ı poziti f yükümlülü ğü devlete, üçüncü ki şilerin ve özellikle i şverenin çal ışanlar ın sendikaya üye olma ve sendikal faaliyette bulunma haklar ını kullanmay ı engelleyici davran ışlar ından kaç ınmas ına yönelik ve s ırf bu haklar ından yararland ıklar ı gerekçesiyle yapt ırıma tabi tutulmalar ını, ayr ımc ılığa maruz kalmalar ını önleyici tedbirler alma ödevi yüklemektedir. Bu çerçevede al ınacak tedbirlerin üçüncü ki şilerin ve özellikle i şverenin çal ışanlar ın sendik a hakk ına müdahalede bulunmalar ı bak ımından cayd ırıcı nitelik ta şımas ı gerekir. Öte yandan üçüncü ki şiler taraf ından sendika hakk ına müdahale edilmesi durumunda müdahaleye kar şı itirazlar ın öne sürülebilece ği ve müdahalenin sonuçlar ının giderilmesi aç ısından gerçek ve etkili koruma temin edecek hukuksal mekanizmalar ın oluşturulmas ı gerekiyorsa tazminat ve benzeri giderimler için dava açma imkân ının getirilmesi devletin poziti f yükümlülüklerindendir ( An ıl P ınar ve Ömer Bilge , B. No: 2014/15627, 5/10/2017, 37). 31. Al ınacak koruyucu ve düzeltici tedbirlerin türü ve niteli ği konusunda Anayasa'da herhangi bir s ınırlama bulunmay ıp bunlar ın tespiti konusunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktad ır. Bu tedbirlerin yerindeli ğinin denetimi Anayasa Mahkemesinin denetimi d ışında olmakla birlikte sendika hakk ının güvenceye ba ğlanmas ı bak ımından yeterli ve elverişli olup olmamas ı yönüyle bu tedbirler Anayasa Mahkemesinin denetimine tabidir (An ıl P ınar ve Ömer Bilge , 38). Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 102. Sendikal Nedenlerle Feshe İlişkin Baz ı Tespitler 32. Sendikal özgürlüklerin teminat alt ına al ınmas ı, bireylerin sendikal haklar ını kullan ırken iş sözleşmelerinin de güvencede olmas ı ile sağlanabilir. Sendikaya üye olma, olmama veya sendikal faaliyetlerde bulunma nedenleriyle i ş sözleşmelerinin feshedilmesi hâlinde feshin sendikal nedenlerle yap ıldığından bahsedilebilir ( Ahmet Sefa Topuz v e diğerleri , 55). 33. Bilindi ği üzere 2821 say ılı Kanun'un 31. maddesine göre i ş akdinin sendikal nedene dayanmad ığını, geçerli veya hakl ı nedenle feshedildi ğini ispat yükümlülü ğü işverene aittir. Buna kar şın iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedildi ğini iddia eden i şçinin bunu ispatlama zorunlulu ğu vard ır. Bu kapsamda uygulamada fesih tarihinde i şyerinde çal ışan ve sendikaya üye olan i şçilerin say ısı, üyelikten çekilen i şçilerin olup olmad ığı, işyerinde çal ışmakta olan i şçilerin bulunup bulunmad ığı, yeni işçi al ınıp al ınmad ığı ve al ınm ışsa yeni işçilerin sendikal ı olup olmad ığı gibi hususlar sendikal feshin ispat ında dikkate al ınmaktad ır (Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri , 56). 34. Mevzuat ın gerektirdi ği hususlar ın ve ispat ko şullar ının gerçekle şip gerçekleşmediğini değerlendirmek öncelikle derece mahkemelerinin görevidir. Derec e mahkemelerinin olay ın koşullar ını değerlendirmek aç ısından daha avantajl ı konumda bulunduğu tart ışmas ızdır. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kurallar ın yorumunun Anayasa ya uygun olup olmad ığını belirlemekle s ınırlıdır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri taraf ından izlenen usulü denetlemek ve özellikle mahkemelerin Anayasa n ın 51. maddesindeki güvenceleri gözetip gözetmedi ğini belirlemekle yetinmektedir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin yerini almamakta; kamusal makamlar ın süreç içindeki tutumlar ını sendika hakk ı bağlam ındaki usule ili şkin güvenceler aç ısından değerlendirmektedir (benzer de ğerlendirmeler için bkz. Türkiye G ıda ve Şeker Sanayi İşçileri Sendikas ı, B. No: 2016/13328, 19/11/2020, 40; Türkiye Petrol, Kimya ve Lastik Sanayi İşçileri Sendikas ı, B. No: 2016/13351, 15/12/2020, 40; Ahmet Sefa Topuz ve diğerleri , 57). 3.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 35. Anayasa Mahkemesi Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri (ayn ı kararda bkz. 58-61) başvurusunda; ba şvurucular ın sendika üyeli ğinden ayr ılmalar ı ve işyerindeki eyleme kat ılmalar ı nedeniyle i şverence iş akitlerinin feshedildi ği iddialar ının derece mahkemelerince usulüne uygun incelenip incelenmedi ğini ve sendika hakk ının ihlal edildi ği iddias ını incelemiştir. Bu ba şvuruda, ba şvurucular ın iddialar ına göre mensubu olduklar ı sendika; bir başka işyerinde işçiler için daha lehe hükümler içeren T İS imzalam ıştır. Başvurucular da bu nedenle sendikadan ayr ılm ış ve kendilerine ayn ı şartlar ın sağlanmas ı ad ına bulunduklar ı işyerinde üç gün süren i ş bırakma eylemi yapm ıştır. Mahkemelerce, feshin sendikal nedene dayand ığı iddias ının ispatlanamad ığı sonucuna ula şılm ıştır. Yine i şverenin fesihte ölçülü davrand ığı, işverenin sendikal ı işçiler ile sendikas ız işçiler aras ında sendikal ı işçiler lehine ya da sendikay ı korumaya yönelik herhangi bir eylemi oldu ğu yönünde somut bir delili n bulunmad ığı belirtilmi ştir. An ılan başvuruda yap ılan değerlendirmeye göre i ş akdinin sendikal nedenlerle feshedilmesi durumunda sendika hakk ı yönünden devletin poziti f yükümlülüklerini yerine getirip getirmedi ğinin Anayasa Mahkemesince incelenebilmesi için öncelikle ba şvurucular ın sendikal haklar ını kullanmalar ı -somut olayda sendikadan istifa ettikleri için bask ıya maruz kalmalar ı ve feshin nedeninin sendikadan ayr ılmalar ı iddias ı olmas ı- nedeniyle i ş akitlerinin feshedildi ğini ikna edici gerekçelerle ortaya koymalar ı Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 11gerekir. Aksi hâlde devletin sendika hakk ının korunmas ı yönünde pozitif yükümlülükleri gündeme gelmeyecektir. Bu ba ğlamda bu ba şvuruda ba şvurucular ın işyerinde kar şılaştıklar ı -çal ışma koşullar ından veya ba şka baz ı ekonomik ve sosyal meselelerden kaynaklanan- somut sorunlara ili şkin bir şikâyet dile getirmedikleri, eylemlerinin odak noktas ını, mensubu olduklar ı sendikan ın diğer iş yerinde daha iyi şartlarda imzalad ığı TİS'in oluşturduğu değerlendirilmi ştir. Başvurucular bu itirazlar ını işyerinde üç gün i ş b ırakma şeklinde gerçekleştirmiş ve bunun sonucunda i ş akitleri feshedilmi ştir. Bu itibarla başvurucular ın eylemlerinin zamanlamas ı, kat ılımc ı say ısı ve süresi de ğerlendirildi ğinde işverene yönelik hak arama amac ı taşıdığı değerlendirilmeyen bu şekilde bir eylemin ölçülü olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 36. Somut olayda ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu çok say ıda işçinin Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri başvurusuna konu olan ve çok say ıda şirkete sirayet eden eylemlere kat ılmalar ı nedeniyle i ş akitleri feshedilmi ştir. Yine bu ba şvuruda da ba şvurucunun kat ıldığı eylemlerin nedeni mensubu oldu ğu Sendikan ın bir başka işyerinde daha iyi şartlarda T İS bağıtlam ış olmas ıdır. Her ne kadar i şçilerin ba ğlı olduklar ı sendikalar ın kendilerine yönelik i ş ve eylemlerine kar şı itirazlar ını dile getirmelerini de sendika hakk ı kapsam ında değerlendirmek mümkün ise de; eldeki ba şvuruda Ahmet Sefa Topuz ve di ğerleri başvurusunda belirlenen ilkeler çerçevesinde ba şvurucunun üyesi oldu ğu sendikay ı protesto etmek amac ıyla kat ıldığı toplu bir biçimde i ş b ırakma eylemine i şverenin ne ölçüde katlanmas ı gerektiği ve bu katlanma e şiğinin sendika hakk ını nas ıl etkileyece ği meselesinin çözümlenmesi gerekecektir. 37. Bu ba ğlamda eldeki ba şvuruda ba şvurucu, i şyerinde kar şılaştığı -çal ışma koşullar ından veya ba şka baz ı ekonomik ve sosyal meselelerden kaynaklanan- somut sorunlara ili şkin bir şikâyet dile getirmemi ştir. Başvurucu ve di ğer işçilerin eylemlerinin odak noktas ını, mensubu olduklar ı Sendikan ın diğer işyerinde daha iyi şartlarda imzalad ığı TİS oluşturmaktad ır. Başvurucu ve beraberindeki i şçiler bu itirazlar ını işyerinde on üç gün i ş bırakma şeklinde gerçekle ştirmiş ve bunun sonucunda i ş akitleri feshedilmi ştir. Bu itibarla başvurucular ın eylemlerinin zamanlamas ı, kat ılımc ı say ısı ve süresi de ğerlendirildi ğinde işverene yönelik hak arama amac ı taşıdığı değerlendirilmeyen bu şekilde bir eylemin ölçülü olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 38. Bunun yan ı sıra Yarg ıtay işverenin eyleme kat ılan 550 işçiyi Disiplin Kuruluna sevk ettiğini ancak ba şvurucunun da aralar ında bulundu ğu 50 işçinin işine son verildi ğini, bu durumun e şit işlem borcuna ayk ırılık oluşturduğunu belirterek i ş akdinin geçerli nedenle feshedildi ğini kabul etmi ştir. Bilindi ği üzere işverenin hakl ı nedenle i ş akdini feshinde i şçi, feshe bağlı olan alacaklar ını yani k ıdem ve ihbar tazminat ını hak edemez ve alamaz. Ancak geçerli nedenle fesih hâlinde i şçi k ıdem ve ihbar tazminat ına hak kazan ır. Dolay ısıyla somut olayda -işverene kar şı ölçülü olarak de ğerlendirilemeyecek bir eylem kar şısında- işverence eyleme kat ılan tüm i şçilere ayn ı davran ılmam ış olmas ı nedeniyle Yarg ıtay taraf ından bir dengeleme yoluna gidildi ği ve başvurucunun feshe ba ğlı alacaklar ına hak kazand ığı anlaşılmaktad ır. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesinin de ğerlendirmesine göre derece mahkemelerinin Anayasa'n ın 51. maddesindeki güvenceleri gözetmedi ği söylenemeyecektir. 39. Aç ıklanan gerekçelerle sendika hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Celal Mümtaz AKINCI bu görü şe kat ılmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 12VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Sendika hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Celal Mümtaz AKINCI'n ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, B. Yarg ılama giderinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 8/9/2021 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 13EK GEREKÇE 1. Başvurucunun sendika hakk ının ihlal edildi ği yönündeki iddias ı aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez bulunmu ştur. 2. Dava konusu uyu şmazl ık sendikal ı işçilerle işverenleri aras ından ç ıkm ış olsa da, başvurunun özünü sendika üyesi i şçilerin ba ğlı olduklar ı sendikan ın toplu i ş sözleşmesi uygulamalar ını protesto etmek için i şi b ırakmalar ının sendikal haklar kapsam ında görülüp görülmeyece ği oluşturmaktad ır. Mahkememiz karar ında her ne kadar i şçilerin ba ğlı olduklar ı sendikalar ın kendilerine yönelik i ş ve eylemlerine kar şı itirazlar ını dile getirmelerini de sendika hakk ı kapsam ında değerlendirmek mümkünse de ( 36) diyerek sendika üyelerinin ba ğlı olduklar ı sendikay ı protesto etmek için toplu olarak i şi bırakmalar ının sendika hakk ı kapsam ında oldu ğunu kabul etmi ştir. Başka bir ifadeyle, çal ışanlar ın üyesi olduklar ı sendikay ı protesto için toplu olarak i şi b ırakmalar ı, eylemde bulunmalar ı sendikal haklar kapsam ındad ır. Bu görü şe kat ılmakla birlikte i şçilerin ba şvuru konusu eyleminin sendikal haklar ba ğlam ında toplu eylem hakk ının kullan ılmas ı olduğunun vurgulanmas ı gerekmektedir. 3. Somut olaya bakt ığımızda, başvurucunun da aralar ında olduğu baz ı işçilerin sendikalar ını protesto etmek için i şe gitmemeleri eyleminin i şverenden ziyade üyesi olduklar ı sendikaya yönelik oldu ğu görülmektedir. E ğer eylem do ğrudan işverenin toplu i ş sözleşmesindeki tav ırlar ı, uygulamalar ı, işyerindeki çal ışma şartlar ı veya benzeri konularla ilgili olsayd ı, o zaman somut ba şvuruda ba şka bir sonuca ula şmak mümkün olabilirdi. Burada sendika ile üyeleri aras ındaki bir sorundan dolay ı işverenin çok say ıdaki çal ışanının 13 gün süreyle işe gitmemelerine neden katlanmas ı gerektiği sorusuna tatmin edici bir cevap bulmak kolay değildir. 4. Bir k ısım sendika üyesinin ba ğlı olduklar ı sendikay ı protesto etme eylemi toplant ı ve gösteri yürüyü şü ve ifade özgürlü ğü kapsam ında görülebilir, ki ba şvurucu bu haklar ının da ihlal edildi ğini iddia etmektedir ancak bu husus ba şvuru dilekçesinde yeterince temellendirilememi ştir. Dolay ısıyla bu iki hak yönünden de ğerlendirme yapmak mümkün olamam ıştır. Üye Engin YILDIRIM Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 14KARŞIOY GEREKÇES İ 1. Sendikal haklar ını kulland ıklar ı iddias ı ile eylem yapan ve bu sebeple de çal ıştıklar ı otomobil fabrikas ındaki iş akitleri feshedilen ba şvurucu ve beraberindekilerin i şe iade talebiyle açt ıklar ı dava esnas ında tan ık deliline ba şvurulup bu kapsamda tan ık dinlenmiştir. 2. Daval ı tan ığı olarak dinlenen İnsan Kaynaklar ı Müdürü Ali R ıza AKSOY un Bana da i şçiler işten ç ıkart ılıp ç ıkart ılmayacaklar ını sordular, Ben de bu grevden ç ıkıp işine sar ılan herkesin i şine son verilmeyece ğini söyledim. Bu i şçilere disiplin kuruluna sevk edilenler hariç demeksizin tamam ının işe sar ılmas ı halinde i şine son verilmeyece ğini söyledik. dediği, yine dinlenen davac ı tan ıklar ı Mustafa GÜL ün telefonlar ımıza gönderilen mesajlarda kimsenin i şten ç ıkart ılmayacağı belirtiliyordu i şe başlayanlara para ödemesi yap ılacağı ve bir miktar para verilece ği söyleniyordu. Atölye Müdürü geldi kendisi ile görüştük sözleri ald ık işe başlay ın işten ç ıkart ılmayacaks ınız diye söyledi, genel müdürümüz Haydar Yenigün ün de bu şekilde imzal ı kağıtlar ı vard ı onlar ı da gösterdi. . Biz K 2 kap ısından girdi ğimizde insan kaynaklar ı müdürü bizi kar şılad ı, bize hoş geldiniz evinize, yuvan ıza dedi, bize kimse i şten ç ıkart ılmayacak şimdi içeri buyurun fabrika müdürümüz konu şacak 18.00 servisi ile evinize gidin yar ın tekrar gelin herkes vardiyas ına gelsin dedi. Biz fabrikaya girdikten sonra Cem Temel bize, arkada şlar hoş geldiniz bembeyaz bir sayfa aç ıyoruz dedi, herkes i şten ç ıkart ıl m ıyız endişesi taşıyordu ancak müdürümü z bembeyaz bir sayfa aç ıyoruz yar ın gelin devam edin dedi şeklindeki, di ğer davac ı tan ığı Hakan BALCI n ın ise bize işe başlad ığımız taktirde i şten ç ıkart ılmayacağımızı Haydar be y alanda da söyledi, eylem bitince fabrikaya girdi ğimiz zaman da Yeniköy fabrika müdürü Sabri Çimen, kendisine sordu ğumuzda kesinlikle bu süreç nedeniyle kimseyi i şten çıkartmayacaklar ını söylediler. şeklindeki beyanlar ının taktir ve de ğerlendirilmesinde; söze sadakat, ahde vefa ve güven , hukuki güvenilirlik ve öngörülebilirlik , ve i şçiler aras ında eşit işlem ilkesiyle ve ayr ımc ılık yasağı ilkelerine ayk ırı davran ıldığı, mezkur beyanlar ın Yarg ıtay taraf ından dikkate al ınmad ığı, bu tan ık beyanlar ına neden itiba r edilmediği hususunda da bir gerekçeye yer verilmeyip, bu sebeplerle de delillerin değerlendirilmesinde aç ık ve bariz taktir hatas ı yap ıldığı düşünülmektedir. 3. Nitekim Anayasa Mahkemesi M. B. ([GK], B. No:2018/37392, 23.7.2020) karar ında, Adil yarg ılanma hakk ı, hukuk kural ının davan ın başvurucu lehine sonuçlanmas ını temin eden yorumunun esas al ınmas ını güvence alt ına almamaktad ır. Uyuşmazl ığa uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ı -yukar ıda belirtildi ği gibi- derece mahkemelerinin takdirindedir. Bununla birlikte derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlarken Anayasa'n ın 2. maddesinde düzenlenen ve Cumhuriyet'in nitelikleri aras ında say ılan hukuk devleti ilkesini göz önünde bulundurmalar ı gerekir. Esasen hukuk devleti ilkesi Anayasa'n ın tüm maddelerinin yorumlanmas ında dikkate al ınmas ı zorunlu olan bir ilkedir. Bu bağlamda Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ğinin yorumlanmas ında da hukuk devletinin gerekleri gözetilmelidir. Bu noktada hukuk devletinin gereklerinden birini de hukuk güvenli ği ilkesi oluşturmaktad ır (AYM, E.2008/50, K.2010/84, 24/6/2010 ve E.2012/65, K.2012/128, 20/9/2012). Ki şilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, Başvuru Numaras ı: 2016/15802 Karar Tarihi : 8/9/2021 15net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). Başvurucular ın medeni haklar ıyla ilgili uyu şmazl ıklarda uygulanan hukuk kurallar ının aç ıkça keyfî veya hakk ın tesliminden kaç ınacak (adaleti hiçe sayacak) biçimde yorumlanmas ı usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getirece ğinden adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinden söz edilebilir. Zira bu hâlde, derece mahkemesinin yorumunun başvurucu taraf ından öngörülmesi mümkün olmay ıp hukuk kurallar ının öngörülemez biçimde yorumlanmas ı hukuk devleti ilkesini örseler. Özellikle hak ve özgürlükleri k ısıtlay ıcı hükümlerin geni ş yoruma tabi tutulmas ı keyfiliğe ve bireylerin kendilerini hukuk kar şısında güvensiz hissetmelerine yol açar ( 84, 85 86). 4. Anayasa Mahkemesi Kenan Özteri ş (B. No: 2012/989, 19/12/2013) karar ında da, Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin (AY İM) yorumunun 765 say ılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 95. maddesinin aç ık hükmüne ayk ırılık teşkil ettiğini belirterek olayda başvurucu hakk ında verilen mahkûmiyetin tecil edilmesinin sonuçlar ı ile ilgili aç ık bir kanun hükmü bulundu ğu ve bu hükme verilecek ola ğan anlam belli oldu ğu hâlde AY İM İkinci Dairesinin aç ık olan kanun hükmüne ola ğanın d ışında farkl ı bir anlam verip buna göre uygulama yapt ığı ve böylece karar ın öngörülemez nitelikte olup bariz takdir hatas ı içerdiği gerekçesiyle Anayasa'n ın 36. maddesinin ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. 5. Benzer şekilde Anayasa Mahkemesi Mehmet Geçgel (B. No: 2014/4187, 18/4/2019) karar ında, başvurucu hakk ında hükmedilen cezan ın 21/12/2000 tarihli ve 4616 say ılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolay ı Şartla Sal ıverilmeye, Dava ve Cezalar ın Ertelenmesine Dair Kanun kapsam ında ertelenmi ş olmas ı nedeniyle hakk ında ceza hukuku ilkelerine göre mahkûmiyet hükmü bulunmamas ına rağmen idare mahkemesinin ortada gerçek bir mahkûmiyet varm ış gibi değerlendirme yaparak ba şvurucunun tazminat talebini reddetti ği karar ının bariz takdir hatas ı içerdiği kanaatine ula şmış ve başvurucunun hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. 6. İşverence iş akitlerinin feshedilmeyece ğine dair verilen sözlere ve güvencelere ayk ırı davran ıldığı olgusu, Yarg ıtay ın verilen söze sadakat, ahde vefa ve güven kural ının korunmas ına ilişkin kararlar ı ile hukuki güvenilirlik, öngörülebilirlik ilkesi ile eyleme kat ılan 4000 işçi içindeki sözle şmesi feshedilen 50 i şçiye farkl ı davran ıldığı ve işçiler aras ında eşit işlem ilkesine ve ayr ımc ılık yasağına ayk ırı davran ıldığı iddialar ı ile birlikte değerlendirildi ğinde (başvurucunun eyleminin mevzuata uygun olmad ığı, grev, toplant ı ve gösteri yürüyü şü ile sendikal faaliyette bulunma hakk ı kapsam ında bulunmad ığı kabul edilse dahi); Anayasa Mahkemesinin al ıntı yap ılan kararlar ı ve yukar ıda zikredilen ilkeler göz önüne al ındığında, karar ın bariz taktir hakk ı hatas ı içermesi ayr ıca kararda yeterli ve tatmin edici bir gerekçeye yer verilmemesi nedenleriyle ba şvuruya konu karar ın, aç ıkça hukuka ayk ırılık teşkil ettiği sonucuna ula şılm ıştır. 7. Sunulan nedenlerle ba şvurunun kabul edilebilir bulunmas ı ve başvuruyla ilgili olarak Adil Yarg ılanma hakk ı yönünden ihlal karar ı verilmesi gerekti ği görüşünde olduğumdan ço ğunluk görü şüne kat ılmad ım. Üye Celal Mümtaz AKINCI