TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SELÇUK ÖZKAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19395) Karar Tarihi: 26/2/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 21/4/2020-31106 Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Selçuk ÖZKAN Başvurucular Vekili : Av. Zeki AKARSU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SELÇUK ÖZKAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19395) Karar Tarihi: 26/2/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 21/4/2020-31106 Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Selçuk ÖZKAN Başvurucular Vekili : Av. Zeki AKARSU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca 2/9/2019 tarihinde tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti dışındaki iddialar yönünden k ısmi kabul edilemezlik karar ı verilmi ş, ba şvurunun tutuklaman ın hukukili ğine ilişkin k ısm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına ve başvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 38. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam ede n ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında yüksek mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51, 350). 10. Yarg ıtay tetkik hâkimi olarak görev yapmakta olan ba şvurucu, Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu (HSYK) İkinci Dairesinin 10/8/2016 tarihli karar ı ile görevden uzaklaştırılm ış ve 31/8/2016 tarihinde meslekten ihraç edilmi ştir. 11. Görevden uzakla ştırma karar ı üzerine ba şvurucu, FETÖ/PDY'ye yönelik soruşturmalar kapsam ında 12/8/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Başvurucu 16/8/2016 tarihinde Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığında ifade vermiştir. Başvurucu ifadesinde at ılı suçlamay ı kabul etmedi ğini belirtmi ştir. 13. Başvurucu, Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmas ı istemiyle 16/8/2016 tarihinde ba şka şüphelilerle birlikte Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk edilmi ştir. Tutuklamaya sevk yaz ısında, başvurucunun üzerine atılı suçu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varl ığını gösteren olgular ın ve tutuklama nedeninin bulundu ğu belirtilmi ştir. 14. Başvurucunun sorgusu Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğince 16/8/2016 tarihinde yap ılm ıştır. Sorgu s ıras ında başvurucunun müdafii de haz ır bulunmu ştur. Başvurucu, sorgu sıras ındaki ifadesinde kendisine suçlamaya ili şkin herhangi bir somut delil bildirilmedi ğini belirtmiş ve tutuksuz yarg ılanma talebinde bulunmu ştur. 15. Başvurucu, Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğince yap ılan sorgusunun ard ından 16/8/2016 tarihinde üzerine at ılı suçlardan tutuklanm ıştır. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Şüphelilerin üzerilerine at ılı bulunan terör örgütü üyeli ği suçunu i şlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varl ığını gösteren somut delillerin bulunmas ı, şüphelilerin akçam v e delilleri karartma ihtimallerinin bulundu ğu, bu nedenlerle adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı şüphelilere isnat edilen suçun a ğır cezay ı gerektiren suçüstü halleri gerektiren suç olmas ı nedeni ile CMK 2/1-j ve 2802 say ılı Kanun'un 94. Maddesi v e CMK'nun 100. Maddesi ile ilgili düzenlemeler ile A İHS 5. Maddesindeki tutuklama şartlar ı kapsam ında isnat olunan suç ile orant ılı olarak tedbir kapsam ında şüphelilerin CMK'n ın 101. Maddeleri uyar ınca ayr ı ayr ı tutuklanmas ına... [karar verildi.] " Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 416. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 8/3/2017 tarihinde ba şvurucu ve di ğer şüphelilerin sabit ikametgâh sahibi oldu ğunu, soru şturman ın geldiği aşama ve mevcut delil durumu itibar ıyla tutuklama tedbirinin devam ının art ık gereksiz olaca ğını belirterek sulh ceza hâkimliğinden tahliyeleri ile birlikte şüphelilerin yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ı suretiyle adli kontrol alt ına al ınmas ına karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 17. Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 8/3/2017 tarihli karar ıyla Savc ılığın talebi doğrultusunda ba şvurucu tahliye edilmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı Anayasal Düzene Kar şı İşlenen Suçlar Soru şturma Bürosu'nun talebinin kabulü ile incelenen dosya kapsam ına göre şüphelilerin sabit ikametgah sahibi oldu ğu, soruşturman ın geldiği aşama ve mevcut delil durumu itibariyl e tutuklama tedbirinin devam ının art ık gereksiz oldu ğu kanaatine var ılmakla, şüpheliler ... Selçuk Özkan Ankara 9. Sulh Ceza Hakimli ği'nin 16/8/2016 tarihli ve 2016/122 sorgu sayılı ... tutuklama kararlar ının kald ırılmas ına, şüphelilerin tahliyesine ba şka bir suçtan hükümlü veya tutuklu de ğiller ise derhal sal ıverilmelerine, ancak şüphelilerin üzerine at ılı suçun niteli ği, hakk ında kuvvetli suç süphesinin varl ığını gösteren olgular, delillerin tamam ının toplanmam ış olmas ı nazara al ındığında şüpheliler hakk ında CMK.nun 109. maddesi gere ğince adli kontrol alt ına al ınmalar ına, CMK 109/3-a maddesi gereğince şüphelilerin soru şturma sonuçlan ıncaya kadar yurt d ışına ç ıkışlar ının yasaklanmas ına .. . [karar verildi.] " 18. Başvurucu, tahliye edildikten sonra 6/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. 19. Başvurucu hakk ındaki soru şturma bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla derdesttir. IV. İLGİLİ HUKUK 20. İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, 24-39. V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 26/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu; somut bir delil olmaks ızın, gerekçesiz bir kararla tutuklanmas ına karar verildi ğini, tutuklama karar ında tutuklama nedenlerinin bulundu ğunun ve adli kontro l tedbirlerinin neden yetersiz kalaca ğının somut gerekçelerle aç ıklanmad ığını, bu nedenle tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca görevinden kaynaklanan güvencelere riayet edilmeksizin tutukland ığını iddia etmi ştir. 23. Bakanl ık görüşünde, öncelikle 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesindeki tazminat yolunun tüketilmesi gerekti ği belirtilmiştir. Bakanl ık görüşünde ayr ıca; başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında incelenmesi ve ba şvurucu Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 5hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı değerlendirilirken tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ın gözard ı edilmemesi gerektiği, darbe te şebbüsü sonras ında teşebbüsle veya FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlara ilişkin soruşturmalarda delillerin sa ğlıklı bir şekilde toplanabilmesi ve soru şturmalar ın güvenlik içinde yürütülebilmesi için tutuklama d ışındaki koruma tedbirlerinin yetersiz kalmas ının söz konusu olabilece ği, tutuklama karar ının gerekçesinden ba şvurucunun tutuklanmas ına karar verilirken kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillere dayan ıldığının anlaşıldığı, tutuklamaya dair kararlara ili şkin gerekçeler kapsam ında başvurucunun tutukluluğunun keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı belirtilmi ştir. 24. Başvurucu Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında; tazminat yolunun etkili bir yol olmad ığını ve tüketilmesi gerekmedi ğini, Bakanl ık görüşünün aksine dosyada tutuklanmas ını gerektiren bir suç şüphesinin ve tutuklama nedenin mevcut olmad ığını, dolay ısıyla tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu ifade etmi ştir. B. Değerlendirme 25. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 26. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ...Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla ba şvurucunun, tutuklaman ın hukuki olmad ığına yönelik iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ında, kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 1. Uygulanabilirlik Yönünden28. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir. Buna göre ola ğanüstü bir durumun bulunmas ı ve bunun ilan edilmesinin yan ı sıra bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin ola ğanüstü durumla bağlant ı lı olmas ı hâlinde inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 629. Soruşturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY üyeli ği iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, an ılan suçlaman ın olağanüstü hâl ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 30. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme sıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının Anayasa'n ın başta 13. ve 19. maddeleri olmak üzere ilgili maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru kılıp k ılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242; Selçu k Özdemir , 58). 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu bölümdeki iddialar ın kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 32. Tutuklaman ın hukukili ğinin incelenmesinde dikkate al ınacak genel ilkeler için bkz. Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 33. Başvurucu, darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY mensubu oldu ğu iddias ıyla yürütülen soru şturma kapsam ında silahl ı terör örgütü üyesi olma suçlamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. 34. Başvurucu, 24/2/1983 tarihli ve 2802 say ılı Hâkimler ve Savc ılar Kanunu'nda hâkimlerle ilgili olarak öngörülen usule ili şkin güvencelerin hiçbirine riayet edilmeksizin, yetkili ve görevli olmayan mahkemece tutukland ığını iddia etmektedir. 35. Anayasa Mahkemesi, darbe te şebbüsünden sonraki dönemde bu te şebbüsün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu kabul edilen FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı suçlardan yürütülen soruşturmalar kapsam ında yarg ı mensuplar ı hakk ında uygulanan tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin bireysel ba şvurular ı inceledi ği birçok karar ında, başvurucu yarg ı mensuplar ının mesleklerinden veya görevlerinden kaynaklanan güvencelere riayet edilmeksizin tutukland ıklar ı ve bu nedenle tutuklaman ın kanuni dayana ğının bulunmad ığı iddialar ını incelemiştir. Bu inceleme sonucunda gerek yüksek mahkeme üyeleri gerekse di ğer yarg ı mensuplar ı bak ımından tutuklamaya konu olaylara ili şkin olarak soru şturma mercilerince veya tutuklamaya karar veren yarg ı organlar ınca isnat edilen ve tutuklamaya konu olan suçlar ın kişisel suç oldu ğu, ayr ıca ağır cezay ı gerektiren suçüstü hâlinin bulundu ğu yönündeki de ğerlendirmelerin olgusal ve hukuki temellerinin bulundu ğu, dolay ısıyla tutuklama tedbirlerinin kanuni dayanaktan yoksun oldu ğunun söylenemeyece ği sonucuna var ılm ıştır (örnek olarak bkz. Adem Türkel , 52-59; Erdem Do ğan, B. No: 2017/25955, Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 77/3/2019 50-57). Kald ı ki -yüksek mahkeme üyelerinden farkl ı olarak- hâkim ve Cumhuriyet savc ılar ı yönünden a ğır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâli bulunmasa da ki şisel suçlar ına ilişkin olarak soru şturma yürütülmesi için bir izin şart ı bulunmad ığı yarg ısal içtihatlarda belirtilmi ştir (Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, 93). Somut ba şvuruda an ılan kararlardan yer alan de ğerlendirmelerden ve var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 36. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında başvurucunun hâkim olmas ı nedeniyle Anayasa veya 2802 say ılı Kanun'dan kaynaklanan güvenceler uygulanmaks ızın, kanun a ayk ırı olarak tutukland ığı iddias ı yerinde de ğildir. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 37. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 38. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının tutuklamaya sevk yaz ısında ve Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ğinin tutuklama karar ında başvurucu yönünden kuvvetli suç şüphesini oluşturan somut olgular ın bulundu ğuna değinilmiş ancak bu somut olgular ın neler oldu ğu açıklanmam ıştır. 39. Tutuklama karar ından anla şılamamakla birlikte Bakanl ık görüşünde, başvurucu hakk ındaki soru şturman ın HSYK taraf ından verilen aç ığa alma karar ı üzerine başlad ığı belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesi daha önce verdi ği birçok kararda görevden uzakla ştırma veya kamu görevinden ya da meslekten ç ıkarma şeklindeki idari kararlar ın niteliğini dikkate alarak bu kararlar ın verilmesinin karara muhatap olan ki şilerin suç i şlediklerine dair kuvvetli belirtinin bulundu ğu anlam ına gelmedi ği sonucuna varm ıştır (örnek olarak bkz. Zafer Özer, 53-57; Mustafa Bald ır, B. No: 2016/29354, 4/4/2018, 70; Mustafa Açay , B. No: 2016/66638, 3/7/2019, 54; E.A. , B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 57; Ali Aktaş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 53; Mustafa Özterzi , 104). Ba şvurucu hakk ındaki görevden uzaklaştırma veya meslekten ç ıkarma tedbirlerine ili şkin kararlarda ba şvurucuyla ilgili ki şisel bir tespit ve de ğerlendirme bulunmad ığından bunlar ın -tek ba şına- suç i şlendiğine dair kuvvetli bir belirti olarak kabulü mümkün de ğildir. 40. Ayr ıca Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından 24/1/2019 tarihinde gönderilen belgelerde de ba şvurucunun isnat edilen suçu i şlediğine dair kuvvetli belirti niteliğinde herhangi bir bilgi bulunmamaktad ır. 41. Bu itibarla soru şturma belgelerinde yer alan tespit ve de ğerlendirmeler kapsam ında somut olayda tutuklama için gerekli olan yarg ı makamlar ının denetimini yapabilecek suç işlendiğine dair kuvvetli belirti nin yeterince ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. 42. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 43. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 844. Bununla birlikte an ılan tedbirin Anayasa'n ın olağanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. 4. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 45. Anayasa Mahkemesi daha önceki pek çok karar ında olağanüstü hâl döneminde Anayasa'n ın temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesinin suç i şlendiğine dair belirtilerin varl ığı ortaya konulmadan gerçekleştirilen tutuklamalar ı meşru k ılmad ığına, suç i şlendiğine dair belirti oldu ğu ortaya konulmadan tutuklama tedbirinin uygulanmas ının durumun gerektirdi ği ölçüde bir müdahale olmad ığına karar vermi ştir (Şahin Alpay, GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 105-110; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 152-157; Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972, 11/1/2018, 83-89; Mustafa Bald ır, 83-88). 46. Somut olayda bu kararlardan ayr ılmay ı gerektiren bir yön bulunmamaktad ır. Bu nedenle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde de- Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 47. Aç ıklanan gerekçelerle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte değerlendirildi ğinde de- ba şvurucunun Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 5. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 48. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 49. Başvurucu 500.000 TL maddi, 2.500.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur. 50. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi, di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 951. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 52. Başvuruda, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başvurucunun 8/3/2017 tarihinde tahliyesine karar verilmi ş ve başvurucunun tutukluluk hâli sona ermi ştir. 53. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 54. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 55. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 19. maddesinde güvence alt ına al ınan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (2019/96827 soruşturma say ılı) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/19395 Karar Tarihi : 26/2/2020 10G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU