TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR AHMET SiMSEK BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/14854) Karar Tarihi: 6/3/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2016/14854 : 6/3/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA : E refUgur SENOL : Ahmet SiMSEK : Av. UgurTARHAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ruhsats1z olan binamn y1kilmas1 nedeniyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili k
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR AHMET SiMSEK BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2016/14854) Karar Tarihi: 6/3/2019 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2016/14854 : 6/3/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serdar OZGULDUR Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA : E refUgur SENOL : Ahmet SiMSEK : Av. UgurTARHAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ruhsats1z olan binamn y1kilmas1 nedeniyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 24/8/2016 tarihinde yapdm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Boliim tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir. 5. Boliim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir orneg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk, gorti sunmam1 t1r. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle ilgili olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vurucu, Ankara ili Altmdag ils;esi Karapiirs;ek (Be ikkaya) Mahallesi 23 parsel say1h ta mmazm malikidir. 9. Altmdag Belediyesi (Belediye) tarafmdan imar uygulamas1 sonucunda ba vurucuya ait ta mmaz iizerindeki binamn imar yolunda kald1g1 gereks;esiyle y1kimma karar verilmi tir. Bu karar geregince 19/8/2009 tarihinde bina Belediye tarafmdan y1kdm1 tlr. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/14854 : 6/3/2019 10. Ba vuru formu ve eklerinde binanm hangi tarihte yapild1gma ili kin apk bir bilgi yer almamaktadir. Ancak derece mahkemesine sunulan belgelerden 1992 y1lmda yap1lan imar uygulamasmda ba vurucunun ta mmaz1 tizerinde bulunan evin imar yolunda kald1g1 gorulmektedir. Ba vurucunun beyanma gore ta mmaz tizerinde bulunan bina yakla 1k otuz yildir kendisi tarafmdan kullamlmaktad1r. Yine ba vurucunun beyanma gore bu binanm elektrik ve su abonelikleri yap1lm1 olmakla birlikte emlak vergisi kayd1 da bulunmaktadir. 11. Ba vurucu , imar uygulamas1 kapsammda y1kim nedeniyle olu an zarannm tazmin edilmemesi nedeniyle Belediye aleyhine alacak davas1 a9m1 tlf. Ankara 8. Asliye Hukuk Mahkemesi 16/12/2010 tarihinde davanm idari yargmm gorev alanma girdigi gerek9esiyle dava dilek9esinin gorev yontinden reddine karar vermi tir. 12. Ba vurucu gorevsizlik karan tizerine 14/1/2011 tarihinde Ankara 16. idare Mahkemesinde (Mahkeme) y1kim nedeniyle olu an zarannm tazmini istemiyle tam yarg1 davas1 a9m1 tlf. Mahkeme 28/9/2012 tarihinde davanm reddine karar vermi tir. Kararda, ba vurucuya ait binanm ruhsats1z bir bina oldugu, tapulu hissesine kar 1hk ba vurucuya ba ka bir yerden hisse verildigine deginilmi tir . 13. Kararda aynca 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu'nun 32. maddesinin emredici htikmti geregince ka9ak olarak in a edildigi tespit edilen ruhsats1z binalann idare tarafmdan y1kilmas1 gerektigi ifade edilmi fakat bu binanm y1kimma dair daha oncesinde alman bir karar olup olmad1g1 yontinde bir degerlendirmeye yer verilmemi tir. Sonu9 olarak gorev ve sorumlulugu bulunan idare a91S1ndan ruhsats1z binanm y1kilmasmm hizmet kusuru olarak degerlendirilemeyecegi, yapmm y1kim1 nedeniyle olu an zarann idare tarafmdan tazmin edilmesinin hukuken mtimktin olmad1g1 belirtilerek davanm reddine karar verilmi tir. 14. Dam tay Ondordtincti Dairesi 3/6/2015 tarihinde karan onam1 tlf . Karar dtizeltme isteminin de aym Dairenin 15/6/2016 tarihli karanyla reddedilmesi tizerine karar kesinle mi tir. 15. Nihai karar, ba vurucu vekiline 26/7/2016 tarihinde teblig edilmi tir. 16. Ba vurucu 24/8/2016 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK 17. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Durali Gumu ba , B. No: 2015/6427, 10/10/2018, 19-24. V. iNCELEME VE GEREK ;E 18. Mahkemenin 6/3/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplant1da ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucunun iddialan 19. Ba vurucu; imar uygulamas1 kapsammda Belediye tarafmdan imar yollanmn a9ilmas1 sonucunda binanm y1kilmasma ragmen ta mmaz tizerindeki yapmm ruhsats1z oldugu gerek9esine dayamlarak zarannm giderilmemesinden yakmmaktadir. Bu baglamda derece mahkemelerinin davanm reddine yonelik karannm bariz bir takdir hatas1 i9erdigini savunan ba vurucu, adil yarg1lanma ve mtilkiyet haklannm ihlal edildigini ileri stirmti ttir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/14854 : 6/3/2019 B. Degerlendirme 20. Anayasa'nm 35. maddesi oyledir: "Herkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla szmrlanabilir. Miilkiyet hakkznzn kullamlmasz toplum yararzna aykm olamaz. " 21. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu, mtilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakkmm ihlal edildigini ileri stirmektedir. Somut olayda ba vurucunun as1l ikayetinin, imar planmda imar yolunda kalan ta mmaz1 tizerindeki binanm y1kilmasma ragmen yapmm ka9ak oldugu gerek9esiyle zarann giderilmemesine yonelik oldugu anla 1lmakla ba vurucunun btitiin ikayetleri miilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 22. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yoniinden 23. Anayasa Mahkemesi daha once Durali Gumil ba ba vurusunda benzer ikayetleri incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Durali Gumil ba , 27-57). 24. Durali Gumil ba karannda ba vurucu adma kay1th tapulu ta mmaz tizerindeki ruhsats1z binanm kullammm ba vurucu bak1mmdan onemli bir ekonomik menfaat te kil ettigi ve ba vurucunun Anayasa'nm 35. maddesi uyannca miilkiyet hakk1 kapsammda korunmas1 gereken bir menfaatinin mevcut oldugu kabul edilmi tir (Durali Gumil ba , 37-39). Kararda, Belediye tarafmdan yiiriitiilen yol a9ma 9ah mas1 suasmda ba vurucuya ait binanm y1k1lmas1 nedeniyle kamu makamlannm dogrudan yiiriitmekte oldugu bir faaliyet suasmda ba vurucunun miilkiyet hakkma yonelik bir mtidahale meydana geldigi ifade edilmi tir. Soz konusu mtidahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban ;il yararlanmaya ili kin genel kural 9er9evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Durali Gumil ba , 40-42). 25. Mtilkiyet hakkma yapilan mtidahalenin yasal dayanagm1 3194 say1h Kanun'un 32. maddesi olu turdugundan mtidahalenin kanunilik ol ;titiinti ta 1d1g1 belirtilmi , aynca imar yolunda kalan yapmm ruhsatI olmad1g1 gerek9esiyle y1k1lmasmm kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tu (Durali Gumil ba , 45-47). 01 ;:tiltiltik yontinden yap1lan degerlendirmede ise ehir planlama ve imar uygulamalan 9er9evesinde geni takdir yetkileri bulunan kamu makamlannm bu takdir yetkilerini zamanmda, makul ve tutarh bir bi ;imde kullanmalan gerektigine vurgu yap1lm1 tu. Ancak somut olayda binanm y1kim tarihine kadar yakla 1k yirmi dort y1l boyunca herhangi bir giri imde bulunmayan kamu makamlannm kendilerinden beklenen gerekli ozeni gostermedikleri ifade edilmi tir. Derece mahkemelerinin olaym geli iminde kamu makamlannm edilgen tutumunu dikkate 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/14854 : 6/3/2019 almamasmm buttin zarara tek ba ma ba vurucunun katlanmas1 sonucuna yol a9tlg1, buna ragmen herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir ktilfet ytikledigi kanaatine ula 1lm1 tlr. Bu sebeple ba vurucunun mtilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mudahalenin ol9tilu olmad1g1 kabul edilmi tir (Durali Giimii,Jba,J, 48-57). 26. Ruhsats1z ya da ruhsata aykm yapild1g1 gerek9esiyle y1kilan yapilara ili kin olarak; binanm hangi tarihte in a edildigi, binanm yap1ld1g1 tarihten y1k1m i leminin ger9ekle tirildigi tarihe kadar kamu makamlannca herhangi bir y1k1m karan ahmp almmad1g1, ba vurucunun binanm kullammma ili kin kamusal hizmetlerden istifade ettirilip ettirilmedigi, bir ba ka deyi le kamu makamlannm bu sure9te nas1l bir tutum takmd1klan da ba vurunun sonucu a91smdan onem arz etmektedir. Ne var ki somut olayda derece mahkemelerince bahsedilen hususlara ili kin herhangi bir inceleme ve degerlendirme yapilmad1g1 gortilmektedir. 27. Nitekim ba vuru konusu olayda da imar uygulamas1 sonucunda ba vurucuya ait ta mmazm imar yolunda kalmas1 nedeniyle bu ta mmaz uzerindeki ba vurucuya ait ruhsats1z bina y1kilm1 tlf. Soz konusu binanm yap1m tarihi tam olarak tespit edilememekle birlikte imar planmm yap1ld1g1 1992 y1lmda bu binanm imar yolu i9erisinde kald1g1 tespit edilmi tir. Belediye tarafmdan 2009 yilmda y1kim i leminin ger9ekle tirildigi dikkate almd1gmda amlan binanm yakla 1k on yedi yildir ba vurucu tarafmdan kullamld1g1 anla ilmaktad1r. Somut olayda oldugu gibi kamu makamlannm binanm y1k1m1 i9in uzun sure hareketsiz kalmas1 binanm y1kihp y1kilmayacag1 noktasmda belirsiz bir durumun olu masma sebebiyet vermektedir. Boyle bir durumda ba vurucunun kamu makamlannm uzun bir sure boyunca devam eden edilgen tutumlannm bir anda degi ebilecegini ongormesini beklemek hakkaniyete aykm olacaktir. Nitekim bu kadar uzun bir sure boyunca soz konusu binanm kullammmm ba vurucu bakimmdan onemli bir ekonomik menfaat te kil ettigini ifade etmek gerekir. 28. Sonu9 olarak, somut olayda derece mahkemelerinin tek ba ma binamn ruhsats1z oldugu olgusundan hareket edip olaym geli iminde kamu makamlannm edilgen tutumunu dikkate almamalan butun zarara tek ba ma ba vurucunun katlanmas1 sonucuna yol a9maktad1r. Bu yakla 1mm da ba vurucuya ahsi olarak a m ve olagan d1 1 bir kulfet ytikledigini belirtmek gerekir. Bu durumda ba vurucunun mulkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mudahalenin ol9tilu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tlf. 29. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde guvence altma alman mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan oyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jhfal kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larzmn ortadan kaldznlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/14854 : 6/3/2019 (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanmzJsa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak uzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde baJvurucu lehine tazminata hukmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yukumlu mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzracak Jekilde mumkunse dosya uzerinden karar verir." 31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 32. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hiirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonrn;lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mtimktin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma dontilmesinin saglanmas1dir. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tig1 sonu9lann ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gortilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 33. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9larmm nas1l giderilecegine htikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine htikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 34. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere htikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak1mmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 35. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile Anayasa Mahkemesi i9ttiztigti'ntin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kaldirmak i9in yeniden yargilama yapilmak tizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 36. Buna gore; Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 tlf. Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla ytiktimltidtir (Mehmet Dogan, 59). 3 7. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir tern el hak veya ozgtirltigti ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgtirltige yonelik olarak ger9ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktir. Derece mahkemesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadir (Mehmet Dogan, 60). 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/14854 : 6/3/2019 38. Ba vurucu, yeniden yarg1lama yap1lmas1 talebinde bulunmu tur. 39. Somut olayda ba vurucuya ait ruhsats1z bina, imar planmda belirlenen yollann a9ilmas1 kapsammda y1kilm1 tlf . Fakat binanm kullammmm ba vurucu a91S1ndan mtilk te kil ettigi hususu idare tarafmdan goz ard1 edilerek ba vurucuya herhangi bir tazminat odenmemi tir. Sonu ; olarak ba vurucunun miilkiyet hakkmm idari bir eylem nedeniyle ihlal edildigi anla ilmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tiiketildikten sonra bireysel ba vurunun yap1ld1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yarg1lama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 40. Bu durumda mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i ;in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadir. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata htikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Ancak bu tazminat miktannm mtilk te kil eden binanm kullammmm degeri ile orantih olmas1 gerekir. Aksi halde mtidahale ba vurucuya a m bir ktilfet ytikleyeceginden ihlalin sonu9lannm tam olarak giderilmi olamayacag1 a91ktlf. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yargilama yap1lmak tizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 41. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL har ; ve 2.475 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.714,50 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek ;elerle; A. Miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman miilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Kararm bir omeginin mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonu ;lannm ortadan kaldmlmas1 i ;in yeniden yargilama yap1lmak tizere Ankara 16. idare Mahkemesine (E.2011/111, K.2012/1546) GONDERiLMESiNE, D. 239,50 TL har ; ve 2.475 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.714,50 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, E. Odemenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i ;inde yap1lmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge ;en sure i ;in yasal F AiZ UYGULANMASINA, 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2016/14854 : 6/3/2019 F. Karann bir omeginin Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 6/3/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Dye Ba kan Burhan USTUN Serdar OZGULDUR Dye Serruh KALELi Dye Dye Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA 8