TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.D. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33546) Karar Tarihi: 28/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : M.D. Vekili : Av. Halis AÇIKGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucuya (san ığa) gerekçeli karar tebli ğ edilmeden dosyan ın kanun yolu denetimi yapan m
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR M.D. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/33546) Karar Tarihi: 28/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mehmet AKTEPE Başvurucu : M.D. Vekili : Av. Halis AÇIKGÖZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, başvurucuya (san ığa) gerekçeli karar tebli ğ edilmeden dosyan ın kanun yolu denetimi yapan mahkemeye gönderilmesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklardan yararlanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 38. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 13/5/2018 tarihli iddianamesiyle ba şvurucu hakk ında sark ıntılık yapmak suretiyle cinsel sald ırı suçundan kamu davas ı aç ılm ıştır. 9. Yarg ılamay ı yürüten Ankara 5. Asliye Ceza Mahkemesi 26/9/2018 tarihinde başvurucunun sark ıntılık düzeyinde kalan cinsel sald ırı suçunu i şlediğinden bahisle mahkûmiyetine hükmetmi ş, sonras ında hükmün aç ıklanmas ının geri b ırak ılmas ı (HAGB) karar ı vermiştir. Tefhim edilen kararda gerekçeye yer verilmemi ştir. 10. Başvurucu müdafii karara itiraz etti ğine ilişkin dilekçesini 27/9/2018 tarihinde vermiş ve gerekçeli itiraz dilekçesini gerekçeli karar ın tebliğinden sonra verece ğini bildirmiştir. 11. Gerekçeli karar ba şvurucu veya müdafiine tebli ğ edilmemi ş ve itiraz hususunda karar verilmek üzere dosya 16/10/2018 tarihinde Ankara 7. A ğır Ceza Mahkemesine gönderilmi ştir. 12. Ankara 7. A ğır Ceza Mahkemesi 22/10/2018 tarihinde itiraz ı kesin olarak reddetmiştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Mahkemenin takdirine, dayand ığı gerekçeye ve dosya kapsam ına göre, sanığın mahkumiyetine karar verilen suç yönünden tazmini gereken somut maddi bir zarar ın bulunmad ığı ve adli sicil kayd ı bulunmayan san ığın hakk ında verilecek hükmün açıklanmas ının geri b ırak ılmas ına karar verilmesini talep etti ği anlaşılmakla, 5271 say ılı CMK'nun 231/5 ve 6. maddelerinde düzenlenmi ş bulunan hükmü n açıklanmas ının geri b ırak ılmas ı şartlar ının gerçekle ştiği ve mahkemenin karar ında usul ve yasaya ayk ırılık bulunmad ığı anlaşıldığından, san ık müdafiinin vaki itiraz ının reddine karar vermek gerekmi ştir." 13. Başvurucu, nihai karar ın 12/11/2018 tarihinde tebli ğ edildiğini beyan etmi ş ve 20/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14.İlgili hukuk için bkz. Ayşe Eşlik, B. No: 2014/15969, 21/6/2017, 14-18; İbrahim Kaya , B. No: 2017/29474, 28/1/2020, 15, 16. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 28/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Savunma İçin Gerekli Kolayl ıklara Sahip Olma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 16. Başvurucu, gerekçeli karar ın kendisine tebli ğ edilmedi ğini, ayr ıntılı itiraz dilekçesi vermeden HAGB karar ına yapt ığı itiraz ın incelenerek reddedildi ğini ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş; ihlale neden karar ın kald ırılmas ı talebinde bulunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 42. Değerlendirme 17. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 19. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 20. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Savunma hakk ının sağ lad ığı güvenceler , esasen adil yarg ılanma hakk ı içinde yer almaktad ır. Savunma hakk ı, hukuk devleti ilkesinin gereklerinden ve adil yarg ılanma hakk ının önemli güvencelerinden biri olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 36. maddesinde ayr ıca ifade edilmi ştir (Ufuk Rifat Çobano ğlu, B. No: 2014/6971, 1/2/2017, 35). 21. Ceza yarg ılamas ında savunma hakk ının güvence alt ına al ınmas ı, demokratik toplumun temel ilkelerindendir ( Erol Ayde ğer, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, 32). İddiaya karşı savunma imkân ı tan ınmad ığı sürece adil bir yarg ılama yap ılmas ı mümkün de ğildir. 22. Suç isnad ı alt ındaki kişiye savunma hakk ının şeklen değil gerçek anlamd a sağlanmas ı gerekir. Bunun için suç isnad ı alt ındaki kişi, savunma için yeterli imkâna yani gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olmal ıdır. Bu itibarla an ılan güvence adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ğine dâhil ve bu hakk ın doğal sonucudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin tara f olduğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (b) bendinde, bir suç ile itham edilen herkesin savunmas ını haz ırlamak için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ı düzenlenmi ştir (Ufuk Rifat Çobano ğlu, 37). 23. Anayasa Mahkemesi de savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının Anayasa n ın 36. maddesinde belirtilen adil yarg ılanma kavram ı yan ında meşru vas ıta ve yollardan yararlanma kavram ının da kapsam ında olduğunu belirtmi ştir (AYM, E.1992/8, K.1992/39, 16/6/1992). Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 524. Savunma için gerekli kolayl ık kavram ı şüpheliye/san ığa savunma için yard ımc ı olacak veya olabilecek zorunlu olan imkânlar ı ifade etmekte ve silahlar ın eşitliğini sağlamay ı amaçlamaktad ır. Suç isnad ı alt ındaki kişiye sağlanmas ı zorunlu kolayl ıklar, savunma için gerekli olanlard ır. Kişinin beraat etmesini veya cezas ının azalt ılmas ını sağlayabilecek delil niteliğindeki belgelere eri şimine ve müdafiiyle görü şmesine izin verilmesi, gerekçeli karar ın tebliğ edilmesi ve yarg ılama esnas ında esasl ı değişikliklerden haberdar edilmesi sa ğlanaca k kolayl ıklard ır (Ufuk Rifat Çobano ğlu, 45). 25. Kanun yoluna ba şvuru süresi tefhimle ba şlayan kişinin gerekçeli karar kendisine tebliğ edilmeden kanun yoluna ba şvurmak zorunda kalmas ı durumunda gerekçesini bilmedi ği karar veya hükme kar şı kanun yoluna ba şvuru hakk ını gereği gibi kulland ığı söylenemeyece ği gibi kanun yoluna ba şvurma nedenlerini bilmeyen kanun yolu merciinin de kanun yolu incelemesini sa ğlıklı bir şekilde yapmas ı da mümkün de ğildir (temyiz kanun yolu bak ımından benzer de ğerlendirmeler için bkz. Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 26. Somut olayda Mahkemece 26/9/2018 tarihli celsede sark ıntılık düzeyinde kalan cinsel sald ırı suçundan ba şvurucunun mahkûmiyetine karar verilerek hüküm, ba şvurucuya ve başvurucu müdafiine tefhim edilmi ştir. Mahkeme tefhim etti ği k ısa kararda, mahkûmiyet karar ının ve HAGB karar ı verilmesinin gerekçesine dair bir aç ıklamada bulunmam ıştır. 27. Başvurucu müdafii, tefhimle ba şlayan yedi günlük itiraz süresi içinde verdi ği 27/9/2018 tarihli dilekçe ile karara itiraz etmi ş ve gerekçeli karar ın kendisine tebli ği ile birlikte mahkeme karar ına ilişkin gerekçeli itiraz nedenlerini bildirece ğini belirtmi ştir. Buna karşın gerekçeli karar ba şvurucuya tebli ğ edilmeden dosya 16/10/2018 tarihinde Ankara 7. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmi ş ve başvurucuya gerekçeye itiraz etme f ırsat ı tan ınmadan itiraz, Ankara 7. A ğır Ceza Mahkemesince incelenerek reddedilmi ştir. 28. Yukar ıda aç ıklanan tespitler ışığında başvuruya konu davada, ba şvurucunun Mahkeme taraf ından 26/9/2018 tarihli celsede gerekçesi aç ıklanmadan tefhim edilen k ısa karar üzerine yedi günlük itiraz süresi içinde verdi ği dilekçeyle yapt ığı itiraz başvurusunda gerekçeli karar tebli ğ edilmeden dosyan ın Ankara 7. A ğır Ceza Mahkemesine gönderildi ği ve başvurucunun Mahkemenin gerekçesini bilmedi ği için itiraz nedenlerini sunamad ığı anlaşılm ıştır. 29. Somut olayda ba şvurucuya gerekçeli karar tebli ğ edilip ba şvurucunun ayr ıntılı itiraz sebeplerini ileri sürmesi beklenmeden dosyan ın itiraz ı inceleyecek a ğır ceza mahkemesine gönderildi ği ve bu sebeple ba şvurucunun kanun yoluna ba şvurma nedenlerini sunamad ığı anlaşılmaktad ır. Kanun yoluna ba şvuru süresi tefhimle ba şlayan başvurucunun gerekçesini bilmedi ği bir hükme kar şı itiraz kanun yoluna ba şvuru hakk ını gereği gibi kulland ığı söylenemez. Ba şvurucunun beraat etmesini veya cezas ının azalt ılmas ını sağlayabilecek argümanlar ı ileri sürebilmesi için hangi gerekçe ile cezaland ırıldığını bilmesi gerekir. Dolay ısıyla yarg ılaman ın esasl ı belgelerinden olan ve cezaland ırman ın olgusal ve hukuksal temelini olu şturan gerekçeli karar ın başvurucuya tebli ğ edilmemesi, ba şvurucunun savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlal edilmesi sonucunu doğurmuştur (benzer yönde bkz. İbrahim Kaya , 33). 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 6B. Diğer İhlal İddialar ı 31. Başvurucunun savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mü ştekinin çeli şen beyanlar ına itibar edilerek somut delil olmaks ızın hakkaniyete ayk ırı mahkûmiyet karar ı verildiği şeklindeki di ğer şikâyetleri hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun un 50. Maddesi Yönünden 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1)Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 33. Başvurucu, ihlale neden olan kararlar ın kald ırılmas ı talebinde bulunmu ştur. 34. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, ) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 35. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 36.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 7bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 37.İncelenen ba şvuruda, gerekçeli karar tebli ğ edilmeden gönderilen dosyada başvurucu aleyhine A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından karar verilmesi nedeniyle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin ilk derece mahkemesinin gerekçeli karar ının san ığa tebliği sağlanmadan itiraz talebini de ğerlendiren A ğır Ceza Mahkemesi karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 38. Bu durumda savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple başvurucuya gerekçeli karar ı tebliğ edip gerekçeli itiraz dilekçesi haz ırlamas ı için belli bir süre tan ınmas ı ve sonras ında dosyay ı yeniden itiraz incelemesi yap ılmas ı amac ıyla Ankara 7. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere Ankara 5. Asliye Ceza Mahkemesine (E.2018/485, K.2018/620) gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 39. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki savunma için gerekli zaman ve kolayl ıklara sahip olma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden itiraz incelemesinin yap ılmas ı amac ıyla Ankara 7. A ğır Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere Ankara 5. Asliye Ceza Mahkemesine (E.2018/485, K.2018/620) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/33546 Karar Tarihi : 28/1/2021 8D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 28/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.