TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR TALİP DEMİREZEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/25941) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Murat BA ŞPINAR Başvurucu : Talip DEM İREZEN Vekili : Av. Muhammet GÜNEY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmamas ı, tutuklulu ğun makul süreyi
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR TALİP DEMİREZEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/25941) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYELBasri BAĞCI Raportör : Murat BA ŞPINAR Başvurucu : Talip DEM İREZEN Vekili : Av. Muhammet GÜNEY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı ve tutuklama tedbirlerinin hukuki olmamas ı, tutuklulu ğun makul süreyi a şmas ı, soruşturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı ve tutuklulu ğa ilişkin karar veren sulh ceza hâkimliklerinin ba ğıms ız ve tarafs ız olmamas ı nedenleriyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının; soruşturma aşamas ında arama ve elkoyma i şlemlerinin yöntemince yap ılmamas ı nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının; soru şturma sürecindeki birtak ım uygulamalar nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının, masumiyet karinesinin ve gözalt ındaki baz ı uygulamalar nedeniyle de kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/6/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiş ve olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun yıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Hâkimler ve Savc ılar Yüksek Kurulunun (HSYK) 16/7/2016 tarihli karar ı ile -Aksaray Cumhuriyet savc ısı olarak görev yapmakta olan- ba şvurucunun görevden uzaklaştırılmas ına ve 24/8/2016 tarihinde meslekten ç ıkar ılmas ına karar verilmi ştir. 11. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının HSYK karar ıyla görevden uzakla ştırılanlar hakk ında soruşturma işlemlerinin yap ılmas ı yönündeki yaz ısı üzerine ba şvurucu, Aksaray Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Başsavc ılık) talimat ıyla 16/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ıştır. 12. Başvurucu 20/7/2016 tarihinde müdafii huzurunda Ba şsavc ılıkta ifade vermi ş, ifadesinde özetle FETÖ/PDY ile bir ilgisinin bulunmad ığını savunmu ştur. Başsavc ılık ayn ı tarihte Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme, Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetine kar şı silahl ı isyan ı idare etme, silahl ı terör örgütüne üye olma ve anayasal düzeni ortadan kald ırmaya te şebbüs etme suçlar ından tutuklanmas ı istemiyle ba şvurucuyu Aksaray Sulh Ceza Hâkimli ğine sevk etmiştir. 13. Başvurucunun sorgusu Aksaray Sulh Ceza Hâkimli ği taraf ından ayn ı tarihte yap ılm ış, müdafii de sorgu esnas ında haz ır bulunmu ştur. Başvurucu ifadesinde eski beyan ını tekrar ederek isnat edilen suçlamalar ı kabul etmedi ğini belirtmi ştir. Başvurucunun müdafii, başvurucunun sabit ikametgâh sahibi oldu ğunu belirterek adli kontrol tedbiri uygulanmas ını talep etmi ştir. 14. Sorgu sonucunda ba şvurucunun an ılan suçlardan tutuklanmas ına karar verilmiştir. Karar ın ilgili bölümü şöyledir: "... isnad edilen suçun i şlendiğine dair somut delil niteli ğindeki Hakimler ve Savc ılar Yüksek Kurulu Genel Sekreterli ği 72305940-2016/4 tedbir-2699/29834 say ılı şüphelilerin d e darbeye te şebbüs eylemlerinin ard ında oldu ğu belirtilen FETÖ Terör Örgütü ile ilişkilendirilmesi sonucu tedbiren görevden uzakla ştırılmas ına dair yaz ısı, bu kapsamda Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 4HSYK ilgili dairesinin disiplin soru şturmas ının ve askeri darbe te şebbüsüne dair adli soruşturman ın devam etmesi, askeri darbenin ba şarılı olmas ı sonras ında, darbe aktörü yap ıyla uyumlu oldu ğu değerlendirilen şüphelinin de içinde bulundu ğu şüphelilerin devletin üç temel erkinden biri olan yarg ı yetkisini kullanma gibi çok nitelikli bir görevde bulunmalar ı, Bakanl ık taraf ından görev gere ği kendilerine tevdi olunan bilgisayar ve flash bellekte henüz teknik inceleme yap ılamam ış olmas ı, HSYK ilgili dairesinin aç ığa alma tasarrufuna dayanak te şkil ettiği düşünülen; Devletin istihbarat birimleri taraf ından darbe girişimi aktörü olan yap ıyla irtibat içinde oldu ğuna dair muhtemel istihbari raporun henüz dosyaya intikal etmemi ş kısacas ı delillerin henüz tam manas ıyla toplanamam ış olmas ı birlikte de ğerlendirildi ğinde; şüphelilerin müsnet suçu i şlediğine dair 5271 Say ılı CMK.n ın 100/1 maddesi gere ği somut delillere dayanan kuvvetli suç şüphesi bulundu ğu, şüphelinin üzerine at ılı suçlaman ın 5271 Say ılı CMK.100/3 çerçevesinde tutuklama sebebi varsay ılan katalog suçlardan oldu ğu ve tutuklama nedeni bulunmas ı, şüphelinin irtibatl ı olduğu değerlendirilmesiyle aç ığa al ınmas ına gerekçe gösterilen cemaat yap ılanmas ının aktörü olduğu kalk ışma esnas ında sivil halktan, te şebbüs sahiplerine direnen TSK, Emniyet ve MİT mensuplar ından çok say ıda şehit bulunmas ı bu anlamda kalk ışman ın geldiği aşama ve demokratik düzen üzerinde olu şturduğu zarar ve tahribat, yarg ılama neticesinde verilmes i muhtemel ceza birlikte de ğerlendirildi ğinde şüpheliler hakk ında adli kontrol tedbirini n uygulamas ından sonuç al ınamayaca ğı hususunda Hakimli ğimizde olu şan kanaat ve ölçülülük ilkesi uyar ınca daha hafif koruma önlemi olan adli kontrol tedbirinin uygulamas ının bu aşamada soru şturmaya konu suç, ortaya ç ıkan netice dikkate al ındığında yetersiz kalaca ğı ve amaca hizmet etmeyece ği değerlendirilmekle şüphelinin tutuklanmas ı talebinin kabulü ile 5271 say ılı CMK.nun 100 ve devam ı maddeleri uyar ınca ... ayr ı ayr ı TUTUKLANMALARINA ... [karar verildi.] " 15. Başvurucu tutuklama karar ına itiraz etmi ş, Niğde Sulh Ceza Hâkimli ği 28/7/2016 tarihinde itiraz ın kesin olarak reddine karar vermi ştir. 16. Başsavc ılık 7/9/2016 tarihinde yetkisizlik karar ı vererek dosyay ı Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 17. Başvurucunun tutukluluk durumunu inceleyen Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ği 7/3/2017 tarihinde tutuklulu ğunun devam ına karar vermi ştir. 18. Başvurucu bu karara 15/3/2017 tarihinde itiraz etti ğini ancak sonucunun kendisine ya da müdafiine tebli ğ edilmedi ğini, an ılan karardan sonra da tutukluluk hâlinin devam ına dair herhangi bir karar ın tebliğ edilmedi ğini beyan etmi ş ve itiraz ına ilişkin belgeleri sunmu ştur. 19. Başvurucu 7/6/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 20. Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 13/7/2017 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütü üyesi olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle ayn ı yer ağır ceza mahkemesinde dava açm ış ve yine ayn ı tarihte at ılı diğer suçlardan ise kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. 15 Temmuz darbe te şebbüsüne ve FETÖ/PDY'ye ili şkin genel değerlendirmelerin de yer ald ığı iddianamede; FETÖ/PDY'nin hangi amaç ve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdi ğine, hiyerar şik yap ısına, hukuka ayk ırı hangi tür eylemlerde bulundu ğuna ve bu örgütün yarg ıdaki yap ılanmas ına ilişkin aç ıklamalar yer alm ıştır. Ayr ıca başvurucunun gerek organik olarak gerekse örgütsel nitelikli eylemleri bak ımından FETÖ/PDY hiyerar şisi içinde yer ald ığı ileri sürülmü ştür. İddianamede suçlamaya esas al ınan olgular şöyle özetlenebilir: Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 5i. Başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatl ı olduğu gerekçesiyle HSYK'n ın 24/8/2016 tarihli karar ı ile meslekten ihraç edildi ği belirtilmi ştir. ii. Başvurucunun çocuklar ının FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisak ı nedeniyle kanun hükmünde kararname (KHK) ile kapat ılan eğitim kurumlar ında eğitim gördükleri bildirilmi ştir. iii. Başvurucu hakk ında FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisakl ı olduğu yönünde beyanlar ın bulundu ğu ifade edilmi ştir. 21. İddianamede, ba şvurucuya yöneltilen eylemlere ili şkin olarak ba şvurucunun Anadolu Adliyesinde görev yapt ığı süreçte bir dönem zab ıt kâtipliğini yapan Ş.Ö.nün kendisi hakk ında yürütülen soru şturmada 1/2/2017 ve 2/2/2017 tarihlerinde verdi ği beyanlar a dayan ılm ıştır. Bu beyanlar ın içeriği özetle şöyledir: "Ben adliyede Cumhuriyet savc ısı Talip Demirezen'in yan ında katip olarak görev yap ıyordum. Talip Demirezen 17-25 Aral ık olaylar ından önce cemaatin sohbetlerine gitmem gerektiğini, olimpiyatlara da gidebilece ğimi söylüyordu. Kendisinin çocu ğu da örgüte ai t okula gitti ğini düşünüyorum. Çünkü telefonda o ğlu ile ilgili hususlar ı bir öğretmen ile görüşüyordu. Bu görü şmelerin ard ından bana bu yap ı ile ilgili olumlu şeyler söylüyordu. 17-25 Aral ık olaylar ından sonra ise benim yan ımda konu şmamaya çal ışıyordu. O dönemde ben de örgüt ile irtibatl ı biri oldu ğumdan bu savc ının yan ına verildi ğimi düşünüyorum. Ayr ıca şunu belirtmek istiyorum. 2012 y ılında Anadolu Adliyesi Cumhuriyet Ba şsavc ı vekili olan Y.Ş. savc ı Talip Demirezen'i telefonla arayarak 'bir dosya var sana getirecekler, bu dosyaya sen bakacaks ın' demiş, telefonu kapatt ıktan sonra savc ı Talip Demirezen onu bana söyledi. Polisler dosyay ı getirip savc ı beye verdiler. Bu dosyan ın ne dosyas ı olduğunu bana söylemedi. Ben sonradan internette gezinirken bahse konu dosyan ın içeriğine ilişkin bilgi sahibi oldum. Bu dosya ile ilgili emniyet savc ının karar taleplerini haz ır getiriyorlard ı. Savc ı bey de bu flashla getirilen talepleri inceleyip bana gönderiyordu. Sonras ında mahkemeden talepte bulunuyorduk. Bu dosyan ın numaras ı 2012/172...'di. İnternet üzerind e gezinirken E.E. ad ındaki gazetecinin twetter adresinde bahse konu dosya ile ilgili habe r yap ıldığını gördüm. Gazetecinin haberine göre dosya içerisinde B.E.nin de bulundu ğu söyleniyordu. Ben o zaman bu dosyan ın bilinçli olarak Talip Demirezen'e verildi ğini düşündüm. Savc ı Talip Demirezen' dosyan ın içeriği ile ilgili bana bilgi vermiyordu. Dosyan ın s ıkıntılı bir dosya oldu ğunu, kimsenin yan ında bu dosya ile ilgili konu şmamam ı söylüyordu. Bu dosya üzerinden emniyet fiziki takip dinleme taleplerini savc ı Talip Demirezen'e getiriyorlard ı. Gelen talepleri mahkemeye intikal ettiriyorduk. 17-25 Aral ık olaylar ından sonra savc ı Talip Demirezen bu dosya ile ilgili yetkisizlik karar ı vererek Beykoz'a gönderdi. Benim bu hususu anlatma nedenim bahse konu dosyan ın Başsavc ı vekili taraf ından FETÖ örgütüne yak ınlığı nedeniyle savc ı Talip Demirezen'e verildi ğini düşünüyorum. Polisler bu dosya ile ilgili bana Acarlar'la ilgili rü şvet dosyas ı olduğunu söylüyorlard ı. Ancak savc ı Talip Demirezen dosyan ın içeriği ile ilgili bana hiçbir bilgi vermiyordu. İnternette bu dosya ile ilgili haberleri görünce bu dosyan ın hükümete kar şı bir kumpas dosyas ı olduğunu anlad ım. 17-25 Aral ık olaylar ından önce cemaatle ilgili olumlu şeyleri sürekli bahseden Talip Demirezen bu süreçten sonra benim yan ımda dahi konuşmamaya ba şlad ı." 22. Başvurucuya isnat edilen suça dayanak olan olgulara ili şkin hukuki değerlendirmeler iddianamede şöyle ifade edilmi ştir: "Şüpheli hakk ındaki beyanlar, ara ştırma raporlar ı ve FETÖ/PDY ile irtibatl ı olduğu gerekçesiyle HSYK taraf ından verilen meslekten ç ıkarma karar ı ve tüm soru şturma Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 6kapsam ında elde edilen deliller bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde; şüphelinin, Fetullahç ı silahl ı terör örgütünün ideolojisini, amaçlar ını, faaliyetlerini benimsedi ği, başkaca kişileri örgüte kazand ırmak amac ıyla yap ı taraf ından düzenlenen toplant ılara yönlendirdi ği, örgütle organik ba ğ kurduğu ve bu şekilde an ılan silahl ı terör örgütünü n üyesi oldu ğuna dair kamu davas ını açmaya yetecek derecede yeterli şüphenin bulundu ğu anlaşıl[m ıştır.]" 23. Ankara 22. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 28/7/2017 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermi ş ve E.2017/167 say ılı dosya üzerinden kovu şturma aşamas ı başlam ıştır. 24. Mahkemece 31/10/2017 tarihinde yap ılan ilk duru şmada ba şvurucunun savunmas ı al ınm ıştır. Başvurucu savunmas ında isnat edilen suçlamalar ı kabul etmedi ğini beyan etmi ştir. Başvurucu, ayn ı duruşmada iddia makam ının talebine de uygun olarak Mahkemece tahliye edilmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "San ığın üzerine at ılı suçu işlediğine dair dosyada bulunan delillerin büyük oranda toplanm ış olmas ı, san ığın karartabilece ği dosyada bir delilin bulunmamas ı, kaçma şüphesi içerisinde oldu ğuna dair dosyaya yans ıyan delilin bulunmamas ı nazara al ınarak b u aşamada adli kontrol hükümlerinin yeterli olaca ğı kanaati ile san ığın adli kontrol alt ına alınmak suretiyle tahliyesine ... [karar verildi.] " 25. Başvurucu hakk ında bilgi sahibi olan bir k ısım tan ık, Mahkemece talimat yoluyla dinlenilmi ştir. Tan ık beyanlar ının içerikleri şöyledir: - Ş.Ö. beyan ında "2012 ile 2017 y ıllar ı aras ında zab ıt katibi olarak görev yapt ım 2013 y ılının ilk aylar ından Anadolu adliyesi faaliyete geçti ğinde buraya taşındık. Ben Cumhuriyet Savc ısı Talip Demirezen'nin yan ında bu tarihten itibaren çal ışmaya başlad ım. Büromuz örgütlü suçlar bürosuydu. Ben bu savc ının yanında çal ıştığım süre zarf ında aç ıktan FETÖ ile ilgili herhangi bir telkinine şahit olmad ım. Ancak bana ki şisel olarak kendimi geli ştirmek ve içinde bulundu ğum yaşam koşullar ının mufazakar olmas ı nedeniyle bu ya şam koşuluna uygun yerlere gitmemi telkin etti. Bunlar aç ıkca FETÖ sohbetleri de ğildi. Savc ı beyin elinde bulunan ifademde belirtmi ş olduğum soruşturma ile ilgili ba şsavc ı vekilinin arad ığı doğrudur. Dosya daha sonra savc ı beye geldi bununla ilgili herhangi bir operasyon yap ılmad ı ancak dinleme ve fiziki takip kararlar ı dosyada verilmi ştir. Bu kararlar ın verilme usulü ilk ifademde anlatt ığım şekliyledir. Çünkü dosyada gizlilik karar ı vard ır. San ığın çocuklar ını FETÖ okuluna gönderdi ğine bizzat şahit değilim ancak yan ımda eğitimle ilgili olarak o ğlunun fetöye ait okula gitti ğini söylüyordu. Tam olarak FETÖ'ye ait oldu ğunu söylemiyordu ancak ben söz konusu okullar ın örgüte ait olduğunu bildi ğim için bu bilgiye vak ıfım. Ben zab ıt katipliğinden FETÖ şüphesiyle ihraç edildim. Bunla ilgili yarg ılama İstanbul 27 A ğır Ceza Mahkemesinde devam etmektedir" şeklinde ifade vermi ş olup, haz ırlık evresindeki beyan ıyla ilgili çeli şkiler kendisinden soruldu ğunda ise; "Söz konusu ifademi verdiğim s ırada etkin pi şmanl ıktan yararlanmak istedi ğimi belirtmi ştim Cumhuriyet savc ısı ve kolluk neye tan ık olduysam onu anlatmam ı istemişti, ben de o sebeple bu şekil verdim ancak ifademi sonradan okundu ğumda bilgiye dayal ı değil ancak yoruma dayal ı olduğunu farkettim, ana hatlar ı itibariyle size vermi ş olduğum ifadem doğrudur. Bana san ık cemaat sohbetlerine gitmem konusunda telkinde bulunmad ı" şeklinde ifade vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 7- G.Y. beyan ında "Ben İstanbul'da ticaretle u ğraşırım.İş yerimizde çal ışanlar taraf ından h ırsızlık olay ı oldu.Bununla ilgili bir şikayette bulunmu ştum.Soruşturma o zaman Kartal Anadolu adliyesinde görülüyordu. Bizim dosyam ızda san ık Talip Demirezen'e dü ştü. O zaman bu adliyede savc ıydı. Bir kaç kere kendisi ile soruşturma için bilgi belge götürme amaçl ı görüşmem oldu.O a şamada samim i sohbetlerimiz oldu. Ben Ak Parti İlçe teşkilat ı kurucusu oldu ğumu söyledim.O ara 17-25 Aral ık sonras ı süreci vard ı. San ık bana bu süreci do ğru buluyor musun bulmuyor musun diye sordu. San ık cemaat taraf ını çok fazla suçlu bulmuyorum diye şeyler söyledi. Bu samimi bir sohbet ortam ında geçen konu şmalard ı. Bizim işten ayr ılan bir san ık bize İş Mahkemesinde bize dava açt ı. Burada delil olarak kasa defterimizi vs belgeleri gösterdi. Bu şahıs bunlar ı çöpten buldum diye mahkemeye söylemiş. Bu davadan 15-20 gün önce bizim i ş yerimizde h ırsızlık olay ı olmuştu. Bizde şikayet etmi ştik, polisler de gelip tutanak tutmu şlard ı. Dava süreci devam ederken savc ılıkta yürüyen soru şturmaya h ırsızlık olay ını bize dava açan şahıs yapm ıştır diye suç duyurusunda bulundum. Bu şahıs savc ılık soruşturmas ında kendisinin defterleri ve cdleri davas ını isbat etmek amac ıyla ald ığını beyan etmi ş. Ayr ıca biz bu i şçiye şahitlik yapan hakk ında da şikayette bulunmu ştuk. San ık olan savc ı her ikisi hakk ında soru şturmaya yer yok diye karar verdi. Ayr ıca bu savc ı resen iş mahkemesinde bizim dinletti ğimiz tan ıklar hakk ında yalanc ı tan ıklıktan dava açt ı. Bu dava halen devam etmektedir. Ben bunun üzerine savc ının bu yaklaşımını benim Ak Parti Kurucusu olmama ba ğlad ım ve san ığı HSK'ya şikayet ettim. O zaman darbe yoktu. Bu cemaatten dolay ı bana kafay ı m ı takt ı diye düşündüm. Bu yüzden şikayette bulundum. HSK darbeden sonra bana cevap verdi. Biz bunu görevden ald ık ve meslekten ihraç ettik dedi. Benim san ığın Fetö örgütü ile irtibat ı ve iltisak ı hakk ında bilgi ve görgüm bundan ibarettir" şeklinde ifade vermiştir. 26. Mahkeme 26/11/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan beraatine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "... 2/7/2016 tarihinde kolluk taraf ından düzenlenen aç ık kaynak raporuna göre; Facebook ve Twitter isimli sosyal medya hesaplar ında Talip Demirezen ad ına rastlanmad ığı, eşi ve çocuklar ına ait hesaplarda ise suç unsurunun bulanmad ığının belirtildi ği, örgüte ait Banka Asya'da san ığın hesab ının bulunmad ığı, kulland ığı telefon üzerinden yap ıya müzahi r kuruluşlara bağış yapmad ığının belirtildi ği, san ığın kendi ad ına kay ıtlı ADSL veya cep telefonu üzerinden bylock kulland ığına dair bu a şamada bir tespitin yap ılamad ığı, yurt dışına ç ıkış kayd ının olmad ığı, san ığın İstanbul Anadolu Adliyesinde birlikte çal ıştıklar ı yarg ı mensubu ve personelin tan ık olarak beyanlar ına başvurulduğu ancak bu ki şilerin FETÖ/PDY kapsam ında san ık ile ilgili bir bildiklerinin bulunmad ığı tespit edilmi ştir. San ığın yan ında bir dönem katiplik yapan tan ık Ş.Ö.nün beyanlar ı düşünüldüğünde bi r tak ım bilgiler vermi şse de san ığın örgüt üyeli ğine delalet edecek ve sempati boyutun u aşacak bir husus bulunmad ığı, yine san ığın çocuklar ı ile ilgili olarak 2014-2016 aras ı yap ılan sorgulamada k ızı P.D.nin 2014-2015 sezonunda örgüte müzahir Özel Sabahattin Zaim Ana Fen ortaokuluna gitti ğinin tespit edildi ği ancak bu durumun örgüt üyeli ği için aranan san ığın eylemlerinde çe şitlilik, yo ğunluk ve devaml ılığın bulunmas ı yönündeki Yarg ıtay içtihatlar ı ışığında bu eylemlerde bulunman ın an ılan suçun i şlendiğini göstermeyece ği vicdani kanaatine ula şılmıştır. Bu anlamda; silahl ı Terör Örgütüne Üye Olma suçundan 5271 say ılı CMK n ın 223/2-e maddesi uyar ınca san ığın müsnet suçu Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 8işlediğine dair cezaland ırılmas ına yeterli her türlü şüpheden uzak kati ve inand ırıcı delil ve emare elde edilememi ş olmas ı nedeniyle at ılı suçtan beraatine karar [karar verilmi ştir]" 27. Başvurucu hakk ında verilen beraat hükmüne kar şı Başsavc ılık "dosyadaki deliller yeterince tart ışılmadan ve ayr ıca başvurucu hakk ında eksik kovu şturma ile hüküm kurulduğu", başvurucu ise "suçu işlemediğinin sabit oldu ğuna karar verilmesi gerekti ği" gerekçesiyle ayr ı ayr ı istinaf yoluna ba şvurmuştur. 28. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla Ankara Bölge Adliye Mahkemesinde derdesttir. IV. İLGİLİ HUKUK A.İlgili Kanun Hükümleri 29.İlgili hukuk için bkz. Adem Türkel, B. No: 2017/632, 23/1/2019, 24-39; Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019, 33-48. B. Yarg ıtay İçtihatlar ı 30. Silahl ı terör örgütüne üye olma suçuyla ilgili olarak Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 30/9/2019 tarihli ve E.2019/2653, K.2019/5656 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... san ığın örgütle iltisakl ı olmas ı nedeniyle kapat ılan dershaneye gitmesinin, yurtlarda kalmas ının ve çocuklar ını göndermesinin örgütsel faaliyet olarak kabu l edilemeyece ği belirlenerek yap ılan incelemede; ..." 31. Silahl ı terör örgütüne üye olma suçuyla ilgili olarak Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 21/5/2019 tarihli ve E.2018/7220, K.2019/3659 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... San ığın örgütle iltisakl ı olmas ı nedeniyle kapat ılan okula çocu ğunu göndermesinin ve Bank Asya nezdindeki mutad hesap hareketlerinin ve çal ıştığı kurumdaki görev yapt ığı birimlerin örgütsel faaliyet olarak kabul edilemeyece ğinin gözetilmemesi; ..." 32. Silahl ı terör örgütüne üye olma suçuyla ilgili olarak Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 25/4/2019 tarihli ve E.2018/6390, K.2019/2961 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... San ık S.M.nin çocu ğunu örgüte müzahir okula göndermesinin ve suç ve cezalar ın şahsiliği ilkesi uyar ınca san ık Ö.nün e şinin FETÖ/PDY örgütünün Mu ş ilindeki Özel Çağlayan Ufuk İlköğretim okulunda görev yapm ış olmas ının ve yine san ıklar ın zaman gazetesine aboneli ğinin örgütsel faaliyet olarak kabul edilemeyece ğinin gözetilmemesi, ..." 33. Silahl ı terör örgütüne üye olma suçuyla ilgili olarak Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 1/4/2019 tarihli ve E.2018/5527, K.2019/2206 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Örgütle iltisakl ı okul ve dershanelere çocu ğunu göndermenin örgütsel faaliyet ya da bu suçun delili kapsam ında değerlendirilemeyece ğinin gözetilmemesi, ..." Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 9V.İNCELEME VE GEREKÇE 34. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Gözalt ının Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 35. Başvurucu; usul ve yasaya uygun olmayan gözalt ı karar ı verilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 36. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. b. Değerlendirme 37. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 38. Anayasa Mahkemesi, kanunda öngörülen gözalt ı süresinin a şıldığı veya yakalama ve gözalt ına al ınman ın hukuka ayk ırı olduğu iddialar ına ilişkin olarak bireysel başvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla as ıl dava sonuçlanmam ış da olsa -ilgili Yarg ıtay içtihatlar ına at ıf yaparak- 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Hikmet Kopar ve di ğerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Günay Dağ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; İbrahim Sönmez ve Nazmiye Kaya , B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 39. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun hukuka ayk ırı şekilde gözalt ına al ındığı iddias ıyla ilgili olarak yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Tutuklaman ın Hukuki Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 41. Başvurucu; suç şüphesi ve bunu hakl ı k ılan somut olgu ya da deliller olmamas ına rağmen mesle ğinden kaynaklanan güvencelere de riayet edilmeksizin yasal Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 10düzenlemelere ayk ırı olarak hakk ında tutuklama karar ı verildiğini, delilleri karartma tehlikesi ve kaçma şüphesinin de somut olayda bulunmad ığına karar verildi ğini belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 42. Bakanl ık görüşünde, başvurucunun tutuklamaya ili şkin şikâyetleri bak ımından 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi kapsam ında bir dava açmadan Anayasa Mahkemesine başvurmuş olmas ı nedeniyle mevcut ba şvurunun kabul edilemez bulunmas ı gerektiği değerlendirilmektedir. Bakanl ık, şikâyetin esas ına ilişkin olarak ise ba şvurucu hakk ında soruşturma yürütülen suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi, ayr ıca başvurucunun üyesi oldu ğu iddia edilen terör örgütünün yap ılanma ve toplanma biçimleri de gözönünde bulunduruldu ğunda dosyada mevcut olan somut delillere dayan ılarak başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu, bu delillerin de ğerlendirilmesi sonucunda adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî olduğunun savunulamayaca ğı görüşündedir. 43. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında genel olarak ba şvuru formunda belirttiği iddialar ını tekrarlam ıştır. b. Değerlendirme 44. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 45. Anayasa'n ın "Kişi hürriyeti ve güvenli ği" kenar ba şlıklı 19. maddesinin birinci fıkras ı ile üçüncü f ıkras ının birinci cümlesi şöyledir: "Herkes, ki şi hürriyeti ve güvenli ğine sahiptir. ...Suçluluğu hakk ında kuvvetli belirti bulunan ki şiler, ancak kaçmalar ını, delillerin yokedilmesini veya de ğiştirilmesini önlemek maksad ıyla veya bunlar gibi tutuklamay ı zorunlu k ılan ve kanunda gösterilen di ğer hallerde hâkim karar ıyla tutuklanabilir." 46. Başvurucunun şikâyetinin özü, tutuklulu ğun hukuki olmad ığına ilişkindir. Dolay ısıyla başvurucunun bu bölümdeki iddialar ının Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. i. Uygulanabilirlik Yönünden 47. Anayasa'n ın "Temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ının durdurulmas ı" kena r başlıklı 15. maddesi şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 11" Savaş, seferberlik, s ıkıyönetim veya ola ğanüstü hallerde, milletleraras ı hukuktan doğan yükümlülükler ihlâl edilmemek kayd ıyla, durumun gerektirdi ği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullan ılmas ı kısmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasad a öngörülen güvencelere ayk ırı tedbirler al ınabilir. Birinci f ıkrada belirlenen durumlarda da, sava ş hukukuna uygun fiiller sonuc u meydana gelen ölümler d ışında, kişinin yaşama hakk ına, maddî ve manevî varl ığının bütünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, dü şünce ve kanaatlerini aç ıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolay ı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmi şe yürütülemez; suçluluğu mahkeme karar ı ile saptan ıncaya kadar kimse suçlu say ılamaz." 48. Anayasa Mahkemesi, ola ğanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı dönemlerde alınan tedbirlere ili şkin bireysel ba şvurular ı incelerken Anayasa'n ın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ili şkin güvence rejimini dikkate alaca ğını belirtmiştir. Buna göre ola ğanüstü bir durumun bulunmas ı ve bunun ilan edilmesinin yan ı sıra bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden tedbirin ola ğanüstü durumla bağlant ılı olmas ı hâlinde inceleme Anayasa'n ın 15. maddesi uyar ınca yap ılacakt ır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 187-191). 49. Soruşturma mercilerince ba şvurucuya yöneltilen ve tutuklama tedbirine konu olan suçlama, ba şvurucunun darbe te şebbüsünün arkas ındaki yap ılanma oldu ğu belirtilen FETÖ/PDY'nin üyesi oldu ğu iddias ıdır. Anayasa Mahkemesi, an ılan suçlaman ın olağanüstü hâl ilan ını gerekli k ılan olaylarla ilgili oldu ğunu değerlendirmi ştir (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, 57). 50. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olup olmad ığının incelenmesi Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında yap ılacakt ır. Bu inceleme sıras ında öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının başta Anayasa'n ın 13. ve 19. maddeleri olmak üzere di ğer maddelerinde yer alan güvencelere ayk ırı olup olmad ığı tespit edilecek, ayk ırılık saptanmas ı hâlinde ise Anayasa'n ın 15. maddesindeki ölçütlerin bu ayk ırılığı meşru kılıp k ılmad ığı değerlendirilecektir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 193-195, 242; Selçu k Özdemir , 58). ii. Kabul Edilebilirlik Yönünden 51. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan bu bölümdeki iddialar ın kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi gerekir. iii. Esas Yönünden (1) Genel İlkeler 52. Genel ilkeler için bkz. Metin Evecen, B. No: 2017/744, 4/4/2018, 47-52; Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, 38-45. (2) İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 53. Somut olayda öncelikle ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Ba şvurucu, darbe te şebbüsü sonras ında hakk ında yürütülen soruşturma kapsam ında silahl ı terör örgütüne üye olma suçlamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 100. maddesi uyar ınca tutuklanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 1254. Diğer taraftan ba şvurucu 24/2/1983 tarihli ve 2802 say ılı Hâkimler ve Savc ılar Kanunu'nda -hâkimlerle ilgili- öngörülen usule ili şkin güvencelerin hiçbirine riayet edilmeksizin, yetkili ve görevli olmayan mahkemece tutukland ığını iddia etmektedir. 55. Anayasa Mahkemesi, Yıldırım Turan karar ında ilgili Kanunlar çerçevesinde konuyu etrafl ıca değerlendirmi ş ve Yarg ıtay içtihatlar ına da değinerek terör örgütüne üye olma suçunun ki şisel bir suç oldu ğunu, Yüksek Mahkeme üyelerinden farkl ı olarak hâkim ve Cumhuriyet savc ılar ı yönünden a ğır ceza mahkemesinin görevine giren suçüstü hâli bulunmasa da ki şisel suçlar ına ilişkin olarak soru şturma yürütülmesi için izin şart ı bulunmad ığını belirterek Vergi Mahkemesi üyesi (hâkim) olan ba şvurucunun tutuklanmas ının kanuni dayana ğının bulundu ğu sonucuna varm ıştır (ayr ıntı için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No: 2017/10536, 4/6/2020, 102-147). 56. Somut olayda an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu değildir. Dolay ısıyla somut olay ın koşullar ında başvurucunun kanuna ayk ırı olarak tutukland ığı iddias ı yerinde de ğildir. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. 57. Kanuni dayana ğı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin me şru bir amac ının olup olmad ığı ve ölçülülü ğü incelenmeden önce tutuklaman ın ön ko şulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesi gerekir. 58. Aksaray Sulh Ceza Hâkimli ğinin tutuklama karar ında başvurucu hakk ında kuvvetli suç şüphesinin varl ığına ilişkin olarak dosyada somut delillerin oldu ğu ifade edilmiştir. Buna ili şkin olarak ya şanan darbe te şebbüsü sonras ında HSYK'n ın aç ığa alma karar ının olduğu belirtilmi ştir (bkz. 14). 59. Başvurucu hakk ında haz ırlanan iddianamede ise HSYK'n ın meslekten ç ıkarm a karar ına, başvurucunun çocuklar ının FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisak ı nedeniyle KHK ile kapat ılan eğitim kurumlar ında eğitim görmelerine ve tan ık beyanlar ına dayan ılm ıştır (bkz. 20-22). 60. Anayasa Mahkemesi daha önce verdi ği birçok kararda görevden uzakla ştırma veya kamu görevinden ya da meslekten ç ıkarma şeklindeki idari kararlar ın niteliğini dikkate alarak bu kararlar ın verilmesinin karara muhatap olan ki şiler bak ımından suç i şlediklerine dair kuvvetli bir belirti olarak kabulünün mümkün olmad ığını değerlendirmi ştir (Mustafa Bald ır, B. No: 2016/29354, 4/4/2018 70; Mustafa Açay , B. No: 2016/66638, 3/7/2019, 54; E.A. , B. No: 2016/78293, 3/7/2019, 57; Ali Aktaş, B. No: 2016/14178, 17/7/2019, 53; Mustafa Özterzi , 104; Zafer Özer , 53-58). Somut olayda ba şvurucu yönünden de an ılan kararlarda yer alan de ğerlendirmelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu de ğildir. 61. Soruşturma mercilerinin ba şvurucunun çocuklar ının FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisak ı nedeniyle KHK ile kapat ılan eğitim kurumlar ında eğitim gördüklerini belirterek bu hususu da suçlamaya dayanak bir olgu olarak de ğerlendirdikleri görülmektedir. Darbe teşebbüsünden sonra ilan edilen ola ğanüstü hâl döneminde al ınan tedbirler kapsam ında "FETÖ/PDY'ye aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ının belirlendi ği" gerekçesiyle bir k ısım eğitim kurumu kapat ılm ıştır. Bununla birlikte kapat ılan eğitim kurumuna çocuklar ını göndermenin örgütsel bir faaliyet olarak de ğerlendirilmesi ancak bunun terör örgütünden al ınan bir talimat uyar ınca gerçekle ştiğinin ortaya konulmas ı hâlinde mümkündür. Bu durum tek ba şına Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 13örgütsel bir faaliyet olarak de ğerlendirilemeyecektir. Aksi durumda farazi bir kabulden hareket edilerek kuvvetli suç belirtisi de ğerlendirmesi yap ılmas ı söz konusu olabilir. Nitekim terör suçlar ına ilişkin davalar ın temyiz mercii olan Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin yerle şik kararlar ında kişilerin çocuklar ının FETÖ/PDY ile ba ğlant ılı okul veya dershanelere göndermesinin örgütsel bir faaliyet olarak kabul edilemeyece ği belirtilmi ştir (bkz. 30-33; FETÖ/PDY'ye aidiyeti, iltisak ı veya örgütle irtibat ı nedeniyle kapat ılan derne ğe üyelik ile ilgili olarak ayn ı yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Mustafa Özterzi , 105, 106). 62. Öte yandan soru şturma evresinde dinlenen tan ık beyanlar ında başvurucunun darbe teşebbüsüyle veya te şebbüsün arkas ındaki yap ılanma olan FETÖ/PDY ile örgütsel bir ilişki içinde bulundu ğu yönünde somut olguya dayal ı bir ifade bulunmamaktad ır. Soruşturma aşamas ında aleyhe beyanda bulunan tan ık Ş.Ö. yarg ılama s ıras ında beyanlar ının bilgiye de ğil yoruma dayal ı olduğunu ve ba şvurucunun kendisine cemaat sohbetlerine gitmesi konusunda telkinde bulunmad ığını ifade etmi ştir (bkz. 21, 25). Yine bu tan ığın beyan ında geçen başvurucunun çocuklar ını FETÖ/PDY ile irtibat ve iltisak ı nedeniyle KHK ile kapat ılan eğitim kurumlar ına göndermesinin tek ba şına örgütsel bir faaliyet olarak değerlendirilemeyece ği yukar ıda belirtilmi ştir (bkz. 61). Yarg ılama s ıras ında dinlenen di ğer tan ık G.Y.nin beyan ı da kişisel kanaatinin aç ıklanmas ı niteliğindedir (bkz. 25). Tan ık beyanlar ında başvurucunun FETÖ/PDY üyesi oldu ğuna, bu örgütle bir örgütsel bağlant ısı olduğuna veya hangi örgütsel eylemlerde bulundu ğuna ya da ba şvurucunun örgütse l konumuna ili şkin herhangi bir bilgi, vaka veya olguya yer verilmedi ği görülmektedir. Ayr ıca başvurucu hakk ındaki beyanlar ın izlenim ve dü şünceye dayal ı olmas ı, somut olgu bar ındırmamas ı dikkate al ındığında söz konusu beyanlar ın örgütsel bir faaliyet bak ımından kuvvetli suç belirtisi olarak kabulü mümkün de ğildir. 63. Bu itibarla soru şturma belgelerinde yer alan tespit ve de ğerlendirmeler kapsam ında somut olayda tutuklama için gerekli olan yarg ı makamlar ının denetimini yapabilecek suç işlendiğine dair kuvvetli belirti nin yeterince ortaya konulamad ığı sonucuna var ılm ıştır. Nitekim ba şvurucunun yarg ıland ığı davada da suçlamaya esas al ınan olgulara ilişkin olarak ilk derece mahkemesince yap ılan değerlendirmede bunlar ın başvurucunun örgüt hiyerarşisi içinde yer ald ığı hususunda -yeterli ölçüde- delil te şkil etmedi ği sonucuna var ılm ış ve beraat karar ı verilmiştir (bkz. 26). 64. Var ılan bu sonuç kar şısında tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmad ığına ve tutuklaman ın ölçülü olup olmad ığına ilişkin ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gere k görülmemi ştir. 65. Aç ıklanan gerekçelerle suç i şlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan başvurucu hakk ında tutuklama tedbirinin uygulanmas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ına ilişkin olarak ola ğan dönemde Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan güvencelere ayk ırı olduğu sonucuna ula şılm ıştır. 66. Bununla birlikte an ılan tedbirin Anayasa'n ın olağanüstü dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesi kapsam ında meşru olup olmad ığının incelenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 14iv. Anayasa'n ın 15. Maddesi Yönünden 67. Anayasa Mahkemesi daha önceki pek çok karar ında Anayasa'n ın olağanüstü hâ l döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullan ımının durdurulmas ını ve s ınırland ırılmas ını düzenleyen 15. maddesinin suç i şlendiğine dair belirtilerin varl ığı ortaya konulmadan gerçekleştirilen tutuklamalar ı meşru k ılmad ığına, suç i şlendiğine dair belirti oldu ğu ortaya konulmadan tutuklama tedbirinin uygulanmas ının durumun gerektirdi ği ölçüde bir müdahale olmad ığına karar vermi ştir (Şahin Alpay [GK], B. No: 2016/16092, 11/1/2018, 105-110; Mehmet Hasan Altan (2), 152-157; Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972, 11/1/2018, 83-89; Mustafa Bald ır, 83-88). 68. Somut olayda bu kararlardan ayr ılmay ı gerektiren bir yön bulunmamaktad ır. Bu nedenle -Anayasa'n ın 15. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde de- Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 69. Öte yandan ba şvurucu; tutuklamaya ve tutuklulu ğun devam ına ilişkin kararlardaki gerekçelerin yeterli ve ilgili olmad ığını, kararlar ı veren Mahkemenin her seferinde ayn ı matbu gerekçelerle tahliye taleplerini reddetti ğini, tutuklulu ğun makul süreyi aştığını ileri sürmü şse de ba şvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmiş olmas ı karşısında Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi uygulamas ıyla ayn ı doğrultuda ve ayr ıca Anayasa'n ın 19. maddesinin yedinci f ıkras ı bağlam ında tutuklulu ğun süresinin makullüğü yönünden bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 3. Soru şturma Dosyas ına Erişimin K ısıtland ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 70. Başvurucu; tutuklanmas ına dayanak te şkil eden soru şturma dosyas ı üzerinde gizlilik karar ı bulundu ğunu, dosyaya ve tutuklanmas ına neden olan esasl ı delillere erişemediğini, bu nedenle tutuklama karar ına etkili bir şekilde itirazda bulunamad ığını ileri sürmüştür. 71. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. b. Değerlendirme 72. Anayasa Mahkemesi, soru şturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı durumlar ının kişilerin özgürlüklerinden mahrum b ırak ılmalar ına karşı itirazda bulunma hakk ı üzerindeki etkisini incelemi ş ve soru şturma sürecinde, tutuklamaya konu suçlamalara ili şkin teme l unsurlar ın başvurucuya bildirilmi ş olmas ı durumunda bu şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksu n olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar vermi ştir (Günay Da ğ ve diğerleri , 168-176; Hidayet Karaca , 105-107; Süleyman Ba ğrıyan ık ve diğerleri , B. No: 2015/9756, 16/11/2016, 248-257). Somut olay bak ımından soru şturma dosyas ı incelendi ğinde tutuklamaya konu suçlamalara ili şkin temel unsurlar ın başvurucuya bildirildi ği ve tutukluluk durumuna kar şı itirazlar ını sunma konusunda yeterli imkân ın tan ındığı anlaşıldığından an ılan kararlardan ayr ılmay ı gerektirecek bir husus bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 1573. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 4. Sulh Ceza Hâkimliklerinin Ba ğıms ız ve Tarafs ız Olmad ığına İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 74. Başvurucu; do ğal hâkim ilkesine ayk ırı olarak kurulan yetkili ve görevli olmayan sulh ceza hâkimliklerince tutukland ığını, bu hâkimliklerin ba ğıms ız ve tarafs ız olmad ığını ileri sürmü ştür. 75. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. b. Değerlendirme 76. Sulh ceza hâkimliklerinin kanuni hâkim güvencesini sa ğlamad ıklar ı, tarafs ız ve bağıms ız mahkeme olmad ıklar ı ve tutuklulu ğa itiraz ın bu yarg ı mercilerince karara bağlanmas ının hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı etkili bir itirazda bulunmay ı imkâns ız hâle getirdi ğine ilişkin iddialar Anayasa Mahkemesince birçok kararda incelenmi ş; bu kararlarda sulh ceza hâkimliklerinin yap ısal özellikleri dikkate al ınarak söz konusu iddialar ın açıkça dayanaktan yoksun oldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Hikmet Kopar ve di ğerleri , 101-115; Mehmet Baransu (2) , B. No: 2015/7231, 17/5/2016, 64-78, 94-97). Somut başvuruda, ayn ı mahiyetteki iddialara ili şkin olarak an ılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 77. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata ve Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 78. Başvurucu; usul ve yasaya ayk ırı bir şekilde arama ve elkoyma kararlar ı verildiğini, haks ız olarak yap ılan arama ve elkoyma i şlemleri nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 79. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. 2. Değerlendirme a. Arama Karar ı Yönünden 80. Anayasa Mahkemesi Hülya Kar (B. No: 2015/20360, 27/2/2019) karar ında, koruma tedbirlerinin maddi haklar ı ihlal etti ği iddialar ı yönünden bireysel ba şvuruda yap ılmas ı gereken denetimin s ınırlar ını çizmiştir. Koruma tedbirine karar veren makamlar ın tedbir uygulanmas ının gereklili ğine dair daha iyi de ğerlendirme yapabilecek konumda Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 16olmalar ı nedeniyle geni ş takdir yetkisine sahip olduklar ı kabul edilmi ştir. Bu do ğrultuda ancak koruma tedbiri nedeniyle u ğran ılan zarar ın kaç ınılmaz olandan a ğır sonuçlara yol açt ığının veya keyfî uyguland ığının ilk bak ışta anlaşılacak kadar aç ık olduğu hâllerde esas yönünden daha ileri bir de ğerlendirme yap ılmas ı gerektiği kabul edilmi ştir (Hülya Kar , 21-46). 81. Somut olayda soru şturma mercilerince verilmi ş arama karar ına dayan ılarak başvurucunun konutunda ve i şyerinde arama yap ılm ıştır. Başvurucu, bu tedbir nedeniyle özel hayat ın gizliliği ve aile hayat ına sayg ı haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmektedir. Söz konus u tedbirin suç delillerini elde etme amac ıyla gerçekle ştirildiği anlaşılmaktad ır. 82. Koruma tedbirine yönelik şikâyetlerde Anayasa Mahkemesi karar ın verildiği dönemin şartlar ını dikkate al ır. Başvuruya konu koruma tedbiri maddi gerçe ğin ortaya çıkmas ını temin etmek amac ıyla ve suç şüphesi bulunan hâllerde uygulanm ıştır. Söz konusu tedbir öngörülebilir ve kesin bir hukuki düzenlemeye dayanmakta olup itirazlar ını sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olana ğı başvurucuya tan ınm ıştır. Bundan ba şka tedbir süreklilik arz eder biçimde uygulanmam ıştır. Koruma tedbirini n durumun gerektirdi ğinden daha uzun sürdü ğü veya hedeflenen amaca ula şmak bak ımından açıkça elveri şsiz olduğu değerlendirilmemi ştir. 83. Başvuru konusu koruma tedbirinin türü, süresi, uygulanma tarz ı ve kişinin yaşam ı üzerindeki etkileri birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucunun u ğrad ığı zarar ın kaç ınılmaz olandan a ğır olduğu veya koruma tedbirinin keyfî uyguland ığı değerlendirilmemi ş, başvurucu da bireysel ba şvuru formunda aksini kan ıtlayacak bir açıklamada bulunmam ıştır. 84. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Elkoyma Karar ı Yönünden 85. Somut olayda ba şvurucunun dijital materyallerine 5271 say ılı Kanun'un 134. maddesi kapsam ında el konulmu ştur. Bu elkoyma i şleminin hukukili ği ve kesin sonuçlar ı derece mahkemeleri taraf ından yap ılacak yarg ılama sonucunda ortaya ç ıkacakt ır. Öte yandan el konulan dijital materyaller ve cep telefonlar ının incelenmesi tamamland ıktan sonra başvurucuya iade edilmesi mümkün olacakt ır. Son olarak 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (j) bendinde " Eşyas ına veya di ğer malvarl ığı değerlerine, koşullar ı oluşmad ığı halde elkonulan veya korunmas ı için gerekli tedbirler al ınmayan ya da eşyas ı veya diğer malvarl ığı değerleri amaç d ışı kullan ılan veya zaman ında geri verilmeyen " kişilerin uğram ış olduğu maddi zararlar ı isteyebilece ği belirtilmi ştir. Başvurucunun yarg ılama sonunda elkoyma nedeniyle u ğrad ığı zararlar ı bu tazminat yoluna ba şvurmak suretiyle tazmin edebilmesi de mümkün olacakt ır. Öte yandan ba şvurucu, elkoyma karar ına karşı itiraz yoluna ba şvurduğu yönünde bir iddia ve kan ıt da sunmam ıştır. Dolay ısıyla başvurunun hukuk sisteminde mevcut idari ve yarg ısal yollar tüketilmeksizin yap ıldığı anlaşılmaktad ır. 86. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 17C. Masumiyet Karinesinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 87. Başvurucu; FETÖ/PDY ile ilgili olarak hakk ında soruşturma başlatılan herkesin suçlu oldu ğu yönünde alg ı oluştuğunu, peşinen suçlu kabul edildi ğini ve bu nedenle masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 88. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. 2. Değerlendirme 89. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Bu itibarla somut olayda ba şvurucunun bu bölümdeki iddialar ının özünün masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin oldu ğu anlaşıldığından bu bölümdeki şikâyetlerinin Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ı kapsam ında incelenmesi gerekir. 90. Masumiyet (suçsuzluk) karinesi, ki şinin suç i şlediğine dair kesinle şmiş bir yarg ı karar ı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence alt ına al ır. Bunun sonucu olarak kişinin masumiyeti asıl olduğundan suçlulu ğu ispat külfeti iddia makam ına ait olup kimseye suçsuzluğunu ispat mükellefiyeti yüklenemez. Ayr ıca hiç kimse, suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar yarg ılama makamlar ı ve kamu otoriteleri taraf ından suçlu olara k nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz. Bu çerçevede masumiyet karinesi kural olarak hakk ında bir suç isnad ı bulunan ve henüz mahkûmiyet karar ı verilmemi ş kişileri kapsayan bir ilkedir ( Kürşat Eyol , B. No: 2012/665, 13/6/2013, 26, 27). 91. An ılan karine, bir kimsenin suçlulu ğu hükmen sabit oluncaya kadar kamu yetkilileri taraf ından suçlu ilan edilmesine kar şı koruma sa ğlamaktad ır. Öte yandan Anayasa'n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğü, bilgi edinme ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu nedenle Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ında güvence altına al ınan masumiyet karinesi, yürütülmekte olan bir ceza soru şturmas ı hakk ında yetkililerin kamuoyuna bilgi vermesini engellemez ( Erdal Tercan [GK], B. No: 2016/15637, 12/4/2018 , 79). Ancak masumiyet karinesine sayg ı gösterilmesi söz konusu oldu ğunda n Anayasa'n ın 38. maddesinin dördüncü f ıkras ı, bilginin gereken bütün dikkat ve ihtiyat gösterilerek verilmesini gerekli k ılar (Nihat Özdemir [GK], B. No: 2013/1997, 8/4/2015, 22). 92. Somut olayda yürütülen soru şturmalar nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildiği ileri sürülmü ştür. Başvurucunun do ğrudan kendisiyle ilgili bir haberden şikâyeti söz konusu de ğildir. Buna göre FETÖ/PDY'ye yönelik soru şturmalar yap ılmas ı ve bu soruşturmalarla ilgili haber yap ılmas ının veya soru şturma ba şlatıldığının kamuoyuna duyurulmas ının tek başına masumiyet karinesine ayk ırılık teşkil ettiği söylenemez (bkz. 13; benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Erdal Tercan, 81; Mustafa Ba şer ve Metin Özçelik , B. No: 2015/7908, 20/1/2016, 115-117; Süleyman Ba ğrıyan ık ve diğerleri , 180, 181). 93. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun masumiyet karinesinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 18D. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 94. Başvurucu; gözalt ına al ındığı ilk andan itibaren kendi istedi ği avukat ın yard ımından faydaland ırılmayarak savunma hakk ının k ısıtland ığını ve istihbari raporlara dayal ı delillerin kullan ıldığını belirterek Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 95. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. 2. Değerlendirme 96. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan müdafi yard ımından faydalanma ve savunma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 97. Bununla birlikte bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). 98. Somut olayda ba şvurucu, hakk ındaki yarg ılama devam ederken Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Anayasa Mahkemesince inceleme yap ıldığı tarih itibar ıyla da ba şvurucu hakk ındaki davan ın istinaf incelemesi devam etmektedir. Başvurucunun hakk ındaki soru şturma ve yarg ılama süreçlerinde yap ılan uygulamalar nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkin şikâyetlerini kanun yollar ında ileri sürebilme ve ileri sürmü ş ise bu aşamalarda inceletme imkân ı bulunmaktad ır. Bu çerçevede ba şvurucu taraf ından istinaf/temyiz süreçlerinin sonuçlanmas ı beklenmeden ileri sürülen adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği yönündeki şikâyetlerin bireysel ba şvuruya konu edildi ği görülmü ştür. 99. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. E. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 100. Başvurucu; gözalt ındaki bir k ısım uygulama nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 101. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucunun bu bölümdeki iddias ına ilişkin bir açıklamaya yer verilmemi ştir. 2. Değerlendirme 102. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , 16, 17). Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 19103. Başvuruya konu olayda ba şvurucu, genel olarak insani olmayan gözalt ı koşullar ında kasti bir şekilde tutuldu ğunu ve gözalt ı süresince kamu görevlileri taraf ından kötü muameleye maruz b ırak ıldığını ileri sürmektedir. Bu kapsamda ba şvurucu, gözalt ında tutma koşullar ının yetersizli ğinden de bahsetmi şse de maruz kald ığını ileri sürdü ğü kötü muamelenin kamu görevlilerinin kas ıt ve/veya ihmalinden mi yoksa salt tutulm a koşullar ından m ı kaynakland ığını aç ıkça belirtmemi ştir. Bu ba ğlamda somut olay ın koşullar ında başvurucunun an ılan iddialar ının kamu görevlilerinin kas ıt ve/veya ihmalinden kaynaklan ıp kaynaklanmad ığına dair adli ve/veya idari bir soru şturmayla ortaya konmas ı gerekmektedir. Ba şvurucunun an ılan iddialar ını herhangi bir adli ve/veya idari bir merciye ilettiğine dair bilgi veya belge sunmad ığı da gözetildi ğinde hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Mehmet Hasan Altan (2) , 249; Ufuk Arslan, B. No: 2017/34473, 26/12/2018, 87) . 104. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. F. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 105. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 106. Başvurucu, manevi zararlar ına karşılık olarak toplam 10.000.000 TL tazminat talebinde bulunmu ştur. 107. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 108. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 20109. Başvuruda, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Soruşturma sürecinde 31/10/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesine (bkz. 24) karar verilmi ş ve tutukluluk hâli sona ermi ştir. 110. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Başvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ına yönelik müdahale nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 111. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gözalt ına alman ın hukuka ayk ırı olmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 3. Soruşturma dosyas ına erişimin k ısıtlanmas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 4. Sulh ceza hâkimliklerinin ba ğıms ız ve tarafs ız olmad ığına ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 5. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın arama karar ı yönünden aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 6. Özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın elkoyma karar ı yönünden başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 7. Masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 8. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 9. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/25941 Karar Tarihi : 9/7/2020 21 B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü fıkras ı kapsam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 30.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 22. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2017/167) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI