TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR K .O. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/17172) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/17172 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : K.O. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı ve tutuklama tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yet
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR K .O. BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/17172) Karar Tarihi: 15/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/17172 Karar Tarihi : 15/3/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR G İZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : K.O. Vekili : Av. Vedat ÖZKAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; gözalt ı ve tutuklama tedbiri dolay ısıyla ödenen tazminat ın yetersiz olmas ı nedeniyle adil yarg ılanma ile ki şi hürriyeti ve güvenli ği haklar ının, vekâlet ücretinin yap ılan düzenlemeyle azalt ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu hakk ında yürütülen bir soru şturma kapsam ında 12/3/2013 tarihinde gözalt ına al ınm ış, 22/5/2013 tarihinde tutuklanm ış, 10/6/2013 tarihinde serbest bırak ılm ıştır. Yap ılan yarg ılama sonucunda ba şvurucunun beraatine karar verilmi ş, beraat karar ı 14/6/2016 tarihinde kesinle şmiştir. 6. Beraat karar ının kesinle şmesi üzerine ba şvurucu; haks ız olarak bir ay tutuklu kald ığını, gözalt ına al ınmas ından ve tutuklu kalmas ından dolay ı kendi çevresinde i ş arkadaşlar ı ve akrabalar ı aras ında büyük s ıkıntı yaşadığını ve beraat edene kadar kendisine Başvuru Numaras ı: 2018/17172 Karar Tarihi : 15/3/2022 2hep olumsuz tav ır al ındığını, kendisine suçlu muamelesi yap ıldığını, büyük ruhsal çökünt ü içine girdi ğini, çevresinde sahip oldu ğu itibar ının ve imaj ının kötü yönde zedelendi ğini, tutuklanmadan önce ayl ık ortalama 5.000 TL gelir elde etmekte oldu ğunu belirterek 10.000 TL maddi ve 20.000 TL manevi tazminat ın ödenmesi talebiyle dava açm ıştır. Dava dilekçesinde tutuklaman ın haks ız olduğu iddias ını beraat etmi ş olmas ına dayand ıran başvurucu gözalt ının ve tutuklaman ın hukuka ayk ırı olup olmad ığıyla ilgili bir aç ıklamada bulunmam ıştır. 7. Adana 7. A ğır Ceza Mahkemesi 29/1/2018 tarihli karar ıyla başvurucuya 1.000 TL manevi tazminat ile 845 TL vekâlet ücretinin ödenmesine karar vermi ştir. Mahkeme başvurucunun çal ıştığı işyerinden ald ığı ücrette gözalt ında ve tutuklu kald ığı süre nedeniyle herhangi bir kesinti yap ılmad ığını, dolay ısıyla herhangi bir gelir kayb ının bulunmad ığını belirterek maddi tazminat talebinin reddine karar vermi ştir. 8. Başvurucu, hükmedilen tazminatlar ın ve vekâlet ücretinin dü şük olduğunu belirterek istinaf yoluna ba şvurmuştur. 9. Bölge Adliye Mahkemesi 3/4/2018 tarihinde manevi tazminat miktar ını 1.500 TL olacak şekilde düzelterek istinaf ba şvurusunun esastan reddine kesin olarak kara r vermiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 10.İlgili hukuk için bkz. A..A. [GK], B. No: 2017/34502, 21/10/2021, 22-46. V.İNCELEME VE GEREKÇE 11. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Kişi Hürriyeti ve Güvenli ği Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 12. Başvurucu, haks ız gözalt ı ve tutuklama nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. 13. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesiyle ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetinin Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü ve dokuzuncu f ıkralar ı kapsam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı yönünden incelenmesi gerekir. 14. Anayasa Mahkemesi A.A. karar ında Anayasa'n ın 19. maddesinin üçüncü f ıkras ı bağlam ındaki şikâyetler yönünden ba şvuru yollar ının tüketilmi ş say ılabilmesi için başvurucular ın ilk derece mahkemelerinde yakalama, gözalt ı veya tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin iddialar ını 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi kapsam ında aç ıkça ileri sürerek dava açmalar ı gerektiğini belirtmi ştir. An ılan tedbirlerin hukuka uygun olmad ığına dair iddialar dile getirilmeden -Anayasa'n ın 19. maddesinin dokuzuncu f ıkras ı kapsam ında olmad ığı değerlendirilen- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (e) Başvuru Numarası : 2018/17172 Karar Tarihi : 15/3/2022 3bendi uyarınca kovuşturmaya yer olmad ığı ya da beraat karar ına dayal ı olarak dav a açılmasının ba şvuru yollar ının tüketilmesi anlam ına gelmedi ğine karar vermi ştir ( A.A., 70-90). 15. Gözaltının ve tutuklaman ın hukuka aykırı olduğu iddiasıyla 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasının (a) bendi uyar ınca bir tazminat davas ı açılmad ığı anlaşılan somut olay yönünden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum söz konusu değildir. 16. Açıklanan nedenlerle ba şvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Hasan Tahsin GÖKCAN bu görü şe kat ılmamıştır. B. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 17. Başvurucu, gözalt ı ve tutuklama nedeniyle hükmedilen tazminatlar ın yetersiz olduğ unu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesiyle ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsif ini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Anayasa Mah kemesi A.A. karar ında 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaral ı fıkrasın ın (e) bendi uyar ınca aç ılan davalarda hükmedilen tazminat ın yetersiz olduğ u yönündeki iddialar ın adil yarg ılanma hakkı kapsam ında incelenmesi gerektiğini belirtmiştir (A.A., 87). Bu itibarla başvurucunun bu kısımdaki şikâyetlerinin adil yarg ılanma hakkı kapsam ında incelenmesi gerekir. 19. Temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden ve bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içeren durumlar d ışında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara dair şikâyetler bireysel başvurunun incelemesi kapsamında de ğildir (Ş.K., B. No: 2018/753 12/1/2022, 19). 20. Somut olayda başvurucu taraf ından ileri sürülen ihlal iddialar ının yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olduğu ve bariz takdir hatası veya açık keyfîlik oluşturan bir durumun da bulunmad ığı anlaşılan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 21. Diğer taraftan başvurucu; tazminat davasında adli kontrol tedbiri konusunda herhangi bir değerlendirme yapılmadığını, kendisine herhangi bir tazminat ödenmediğini, adli kontrol nedeniyle uğradığı mağ duriyetin karşılanmad ığın ı ileri sürmü ş ise de adli kontrol tedbirine tabi tutuldu ğuna ilişkin bir belg e sun madığ ı, tazminat davası sürecinde adli kontrol tedbiriyle ilgili bir talebinin bu lunmadığı anla şıldığından bu iddian ın ayrıca incelenmesi mümkün görülmemi ştir. C. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 22. Başvurucu; koruma tedbirleri nedeniyle açt ığı tazminat davas ında ağır cezal ık işler için öngörülen miktar üzerinden vekâlet sözle şmesi yapmas ına rağmen yap ılan düzenlemeyle sulh ceza hâkimli ği için öngörülen vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet, mahkemeye eri şim ve etkili ba şvuru hakkının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. Başvuru Numaras ı: 2018/17172 Karar Tarihi : 15/3/2022 423. Başvurucunun iddialar ı mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 24. Anayasa Mahkemesi M.E. (B. No: 2018/696, 9/5/2019, 36-38) karar ında ayn ı mahiyetteki şikâyete ili şkin olarak ba şvurucunun mevcut bir mülkü veya mülkü edinmeye yönelik me şru bir beklentisi oldu ğunu ortaya koyamad ığını, dolay ısıyla mülkiyet hakk ına ilişkin korumadan yararland ırılmas ının mümkün olmad ığını belirterek konu bak ımından yetkisizlik karar ı vermiştir. Somut ba şvuru yönünden an ılan kararda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 25. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. 1. Ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN' ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, 2. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 3. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 15/3/2022 tarihinde karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Başvuru Numaras ı: 2018/17172 Karar Tarihi : 15/3/2022 5KARŞIOY GEREKÇES İ Anayasan ın 19. maddesinin 9. f ıkras ında kural olarak, ayn ı maddedeki güvencelere ayk ırı biçimde yap ılan özgürlü ğe müdahalelere kar şı bir telafi güvencesi öngörülmektedir. Bu şekilde hak ihlalinden do ğan mağduriyetin tazminat boyutuyla giderilmesi de amaçlanmaktad ır. Fakat 9. f ıkradaki güvence yaln ızca önceki f ıkralarda yer alan esaslara (güvencelere) ayk ırı işlemleri kapsamaktad ır. Diğer bir ifadeyle hukuka uygun koruma tedbiri işlemleri kural olarak anayasal güvence kapsam ına girmemektedir. Fakat iç hukukumuzda yer alan 5271 say ılı CMK n ın 141/1-e madde ve bendinde Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovu şturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen ki şilerin de Devletten maddi ve manevi zararlar ını isteyebilecekleri kabul edilmi ştir. Hukukumuzda böyle bir hakk ın kabul edilmesi ve Mahkememizin 2017/34502 Ba şvuru numaral ı karar ında aç ıklad ığım gerekçelerle bu başvurunun esas ının da incelenmesi gerekti ği görüşüyle karşıoy kulland ım. Ba şkan Hasan Tahsin GÖKCAN