TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SONGÜL YA ŞA BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/6750) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/6750 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Hüseyin KAYA Başvurucu : Songül YA ŞA Vekili : Av. Rehşan BATARAY SAMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, adli bir soru şturma kapsam ında gerçekle ştirilen yakalama i şlemi sıras ında ve g
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SONGÜL YA ŞA BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/6750) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/6750 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Hüseyin KAYA Başvurucu : Songül YA ŞA Vekili : Av. Rehşan BATARAY SAMAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, adli bir soru şturma kapsam ında gerçekle ştirilen yakalama i şlemi sıras ında ve gözalt ında darp, hakaret ve cinsel tacize maruz kal ınmas ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/4/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu 1/4/2006 tarihinde Diyarbak ır'da kolluk görevlileri taraf ından yap ılan kimlik kontrolü sonras ında -28/3/2006 tarihinde meydana gelen toplumsal olaylar a kar ışarak suç i şlediği iddias ıyla- gözalt ına al ınm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/6750 Karar Tarihi : 17/6/2020 38. Başvurucu; yakalama i şlemi s ıras ında saç ının çekildiğini, gözalt ında al ındıktan sonra ise kaba daya ğa, hakaret ve cinsel tacize u ğrad ığını iddia ederek 8/6/2007 tarihinde Diyarbak ır 1. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde tam yarg ı davas ı açm ıştır. 9. Mahkeme, zarar ile idarenin eylemi aras ında illiyet ba ğı bulunmad ığı gerekçesiyle 18/11/2009 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Başvurucunun temyiz talebi üzerine inceleme yapan Dan ıştay Onuncu Dairesi (Daire) 28/10/2014 tarihli karar ıyla hükmü onam ıştır. Karar düzeltme talebi ise Dairenin 21/1/2016 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. 10. Nihai karar ı 4/3/2016 tarihinde tebellü ğ eden ba şvurucu 4/4/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 11. Öte yandan ba şvurucu kötü muamele iddias ına ilişkin olarak Diyarbak ır Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Cumhuriyet Ba şsavc ılığı) suç duyurusunda bulundu ğunu da belirtmiştir. Başvuru formunda Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yürütülen soru şturma sonucunda kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı verildiği, bu karara itiraz edilerek Diyarbak ır 1. Sulh Ceza Mahkemesi (2007/2173 D. İş) nezdinde dava aç ıldığı belirtilmi ştir. 12. UYAP üzerinden yap ılan kontrolde Diyarbak ır 1. Sulh Ceza Mahkemesinin belirtilen numaral ı bir dosyas ına rastlanmam ış, Cumhuriyet Ba şsavc ılığı soruşturma dosyas ına ise eri şim sağlanabilmi ştir. Buna göre Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca 24/3/2007 tarihinde verilen kovu şturmaya yer olmad ığı karar ında, başvurucunun darp şikâyetine ili şkin olarak daha önce 1/2/2007 tarihinde verilen kovu şturmaya yer olmad ığı karar ından bahsedilmi ş; hakaret ve cinsel taciz iddialar ının ise soyut iddiadan ibaret oldu ğu belirtilmi ştir. 13. Anayasa Mahkemesince 19/11/2019 tarihinde ba şvurucuya yaz ılan yaz ıyla kovuşturmaya yer olmad ığı karar ına karşı itiraz ına ilişkin bildirdi ği mahkeme ve dosya numaras ı üzerinden UYAP eri şiminin sa ğlanamad ığı, bu hususta bilgi vermesi ve varsa belge göndermesi gerekti ği bildirilmi ştir. Başvurucu 13/12/2019 tarihinde verdi ği cevapta Diyarbak ır 1. Sulh Ceza Mahkemesinin 2007/2173 D. İş numaral ı dosyas ına ait tüm evrak ın başvuru formu ile birlikte gönderildi ğini ve an ılan dosyada tekrar kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verildiğini belirtilmekle yetinmi ştir. Ne var ki ba şvuru formu ekinde an ılan dosyaya ait herhangi bir evrak sunulmu ş değildir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Mahkemenin 17/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 15. Başvurucu; kolluk görevlilerince gerçekle ştirilen yakalama i şlemi s ıras ında saç ının çekildiğini, gözalt ında al ındıktan sonra ise kaba daya ğa, hakaret ve cinsel tacize maruz kald ığını iddia etmi ştir. Başvurucu; Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca yap ılan soruşturman ın kolluk tutanaklar ını esas almakla yetindi ğini, delillerin gerekli özenle toplanmad ığını, derhâl soru şturma ba şlatılmas ı ilkesine uyulmad ığını, soruşturman ın bağıms ız ve tarafs ız olmad ığını, etnik kökeni nedeniyle ayr ımc ılığa maruz kald ığını dile getirmiştir. Başvurucuya göre Anayasa'n ın 10., 17., 36. ve 40. maddelerinde güvence alt ına alınan eşitlik ilkesi, kötü muamele yasa ğı, adil yarg ılanma hakk ı ve etkili ba şvuru hakk ı ihlal edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2016/6750 Karar Tarihi : 17/6/2020 4B. Değerlendirme 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun yak ınmalar ı bir bütün hâlinde değerlendirildi ğinde başvurunun Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 17. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: " Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ı kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir. " 19. Başvuru yollar ının tüketilmesi ko şulu, bireysel ba şvurunun temel hak ihlallerini önlemek için son ve ola ğanüstü bir çare olmas ının doğal sonucudur. Di ğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamlar ın ve derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olmas ı, başvuru yollar ının tüketilmesi ko şulunu zorunlu k ılmaktad ır (Necati Gündüz v e Recep Gündüz , B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 20). 20. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi, idari ve yarg ısal makamlar ın görevidir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 21. Anayasa Mahkemesi kolluk görevlilerinin güç kullan ımı sonucunda gerçekleştiği ileri sürülen kötü muamele yasa ğı ihlali iddialar ını incelediği birçok ba şvuruda, tüketilmesi gereken etkili hukuk yolunun ceza soru şturmas ı olduğunu belirtmi ştir (birço k karar aras ından bkz. Onur Cingil , B. No: 2013/7836, 16/4/2015, 52; Zeki Güngör , B. No: 2013/8491, 31/3/2016, 39; N.T.U. ve N.T. , B. No: 2014/4372, 19/12/2017, 28; Seyfullah Turan ve di ğerleri , B. No: 2014/1982, 9/11/2017, 140). 22. Başvurucu, kolluk görevlilerinin kötü muamelesine maruz kald ığı iddias ıyla idari yarg ıda açt ığı tam yarg ı davas ının reddedilmesi sonras ı bireysel ba şvuruda bulunmuştur (bkz. 10). Oysa ileri sürülen hak ihlali iddias ına ilişkin olarak delillerin etkili şekilde toplanmas ı, maddi gerçe ğin ortaya ç ıkar ılmas ı, sorumlular ın bulunarak gerekiyorsa cezaland ırılmas ı yönünde makul bir ba şarı şans ı sunma ihtimali olan etkili hukuk yolunun ceza soru şturmas ı olduğunda kuşku bulunmamaktad ır. Nitekim ba şvurucu da ilgili kolluk görevlileri hakk ında Cumhuriyet Ba şsavc ılığına suç duyurusunda bulunmu ştur. Ne var ki başvuru formunda ceza soru şturmas ına ve ak ıbetine ili şkin yeterince bilgi ve belge sunulmad ığı gibi Anayasa Mahkemesince bu konuda sorulan sorulara da nitelikli cevap verilmemi ştir (bkz. 13). Şu hâlde ceza soru şturmas ı kapsam ında verilen kovu şturmaya yer olmad ığı karar ına itiraz sonucunda ne karar verildi ği, ne zaman karar verildi ği ve bu karar ın Başvuru Numaras ı: 2016/6750 Karar Tarihi : 17/6/2020 5başvurucuya ne zaman tebli ğ edildiği gibi önemli hususlardaki gerekli bilgi ve belge ba şvuru dâhilinde sunulmu ş değildir. Başka bir ifadeyle ba şvurucu ola ğan kanun yolunu tüketti ğini açıkça gösterebilmi ş değildir. 23. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 17/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL