TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULKER İM YORGUN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/8733) Karar Tarihi: 26/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/8733 Karar Tarihi : 26/5/2022 1 B İRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Nahit GEZG İN Başvurucular : 1. Abdulkerim YORGUN 2. İsmail YORGUN 3. Agit YORGUN 4. Esra YORGUN 5. Hanife KÜLTER 6. Kadriye YORGUN 7. Kaz ım YORGUN 8. Sedika
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULKER İM YORGUN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/8733) Karar Tarihi: 26/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/8733 Karar Tarihi : 26/5/2022 1 B İRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Nahit GEZG İN Başvurucular : 1. Abdulkerim YORGUN 2. İsmail YORGUN 3. Agit YORGUN 4. Esra YORGUN 5. Hanife KÜLTER 6. Kadriye YORGUN 7. Kaz ım YORGUN 8. Sedika YORGUN Başvurucular Vekili : Rıdvan KÜLTER I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, çocu ğun cinsel sald ırıya da maruz kalarak öldürülmesiyle sonuçlanan olayla ilgili olarak etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmemesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/2/2020 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2020/8733 Karar Tarihi : 26/5/2022 25. Olay tarihinde Şırnak'ta ya şayan başvurucular İsmail Yorgun ve ba şvurucu Sedika Yorgun'un k ızlar ı, diğer başvurucular ın kardeşi alt ı yaşındaki E.Y. 13/12/1999 tarihinde in şaat hâlindeki bo ş bir binada cinsel sald ırıya maruz kald ıktan sonra öldürülmü ş olarak bulunmu ştur. 6.Şırnak Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Cumhuriyet Ba şsavc ılığı) ayn ı gün olayla ilgili olarak resen soru şturma ba şlatm ıştır. Soruşturma kapsam ında yap ılan ölü muayenesi ve otopsi işlemleri neticesinde ölümün solunum ile dola şım yetmezli ği nedeniyle gerçekle ştiği anlaşılm ıştır. Ayr ıca küçük çocu ğun cinsel sald ırıya maruz kald ığı da belirlenmi ştir. 7. Soruşturmada şüpheli M.Z.K. 1/3/2000, di ğer şüpheli C.T ile İ.B. 2/3/2000 günü gözalt ına al ınm ıştır. C.T. ve İ.B. 6/3/2000 tarihinde tutuklanm ış, diğer şüpheli ise serbest bırak ılm ıştır. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı tutuklu iki şüpheli hakk ında cinsel sald ırı ve kasten öldürme suçlar ını işledikleri iddias ıyla 10/3/2000 tarihinde kamu davas ı açm ıştır. Şırnak Ağır Ceza Mahkemesince yürütülen kovu şturmada, san ıklar ın tutukluluk hâllerine 30/5/2000 tarihinde son verilmi ştir. Ağır Ceza Mahkemesi 5/2/2002 tarihinde mahkûmiyetlerine yeterli delil elde edilemedi ği gerekçesiyle san ıklar ın beraatine hükmetmi ştir. Beraat hükümlerini n bir gerekçesi olarak da olay yerinden elde edilen biyolojik deliller ile san ıklar ın vücutlar ından alınan örneklerin kriminal laboratuvar incelemelerinde uyumlu olmamas ı gösterilmi ştir. Başvurucu İsmail Yorgun taraf ından temyiz edilen bu hükümler, Yarg ıtay 1. Ceza Dairesi taraf ından 19/3/2003 tarihinde onanm ıştır. Ağır Ceza Mahkemesi, hükümlerin kesinle şmesi üzerine olay ın fail veya faillerinin tespiti için Cumhuriyet Ba şsavc ılığına yaz ı yazm ıştır. 8. Bu kararla yeniden ba şlatılan soruşturmada Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, bu kez A.B. hakk ında kamu davas ı açm ıştır. Şırnak Ağır Ceza Mahkemesinde görülmeye ba şlanan kamu davas ının Osmaniye'ye nakline karar verilmi ştir. Osmaniye 1. A ğır Ceza Mahkemesince yürütülen kovu şturma sonucunda A.B.nin beraatine hükmedilmi ş, hüküm Yarg ıtay 1. Ceza Dairesi taraf ından onanm ıştır. Hükmün kesinle şmesinden sonra Osmaniye 1. Ağır Ceza Mahkemesi de olay ın fail veya faillerinin tespit edilmesi amac ıyla dava dosyas ını 29/6/2010 tarihinde Cumhuriyet Ba şsavc ılığına göndermi ştir. 9. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı fail veya faillerin yakalanabilmesi için 13/4/2011 tarihinde dava zamana şımı süresince daimî arama karar ı vermiş, arama karar ını yerine getirmesi için Şırnak İl Emniyet Müdürlü ğüne gönderip araman ın ak ıbeti hakk ında her üç ayda bir düzenli bir şekilde bilgi verilmesini de Müdürlükten istemi ştir. 10. Daimî arama karar ına rağmen olay ın fail ya da failleri belirlenememi ştir. 11. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, soruşturmada zamana şımının 13/12/2019 tarihinde dolduğu gerekçesiyle 24/12/2019 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. 12. Başvurucular ın bu karara itiraz ı, Şırnak Sulh Ceza Hâkimli ğinin 7/2/2020 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 26/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2020/8733 Karar Tarihi : 26/5/2022 3A. Başvurucular ın İddialar ı 14. Başvurucular, olayla ilgili olarak yürütülen soru şturmada daimî arama karar ı verilmesinden sonra aradan geçen uzun zaman zarf ında herhangi bir ara ştırma yap ılmamas ı nedeniyle fail ya da faillerinin belirlenmesi yönünde umut verici bir geli şme yaşanmad ığını ve soruşturman ın sürüncemede b ırak ılarak zamana şımına uğrat ıldığını belirterek Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 15. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, ya şama, ... hakk ına sahiptir. 16. Anayasa n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri... ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 17. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan olay sonucunda ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Başvurucular, olayda ya şam ını yitiren çocu ğun ebeveyni ve karde şidir. Bu nedenle ba şvuruda başvuru ehliyeti aç ısından eksiklik bulunmamaktad ır. Öte yandan ba şvuruda ba şvuru ehliyeti ile ilgili bir eksiklik olmamakla birlikte ba şvurunun süresinde yap ılıp yap ılmad ığının belirlenmesi gerekir. 18. Öncelikle devletin ya şam hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin ayr ıca usule ilişkin yönü bulunmakla birlikte bu usul yükümlülü ğünün olay ın niteliğine bağlı olarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soru şturmalarla yerine getirilebilece ği ancak kas ıtlı eylemle r sonucunda meydana gelen ölüm veya ölümcül yaralanmalarda, Anayasa'n ın 5. maddesi ile birlikte yorumlanan Anayasa'n ın 17. maddesi gere ğince devletin sorumlular ın tespit edilmesi ile cezaland ırılmalar ını sağlayacak nitelikte bir cezai soru şturma yürütme yükümlülü ğünün bulunduğu belirtilmelidir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 55). Bu tür soru şturmalar ın temel amac ı yaşam hakk ını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmas ı ve sorumlular ın hesap vermesini sa ğlamak olmal ıdır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri, 54). 19. Anayasa Mahkemesi içtihad ına göre, -Yaşam hakk ı ile ilgili soru şturman ın etkili olup olmad ığı yönünden incelenebilmesi için -mutlak surette gerekli olmasa da- makul bir süreyi a şmamas ı şart ıyla soru şturman ın kamu makamlar ı taraf ından nas ıl sonland ırılacağının beklenmesi bireysel ba şvuru ile getirilen koruma mekanizmas ının ikincil niteli ğine uygun olacakt ır (Rahil Dink ve di ğerleri , B. No: 2012/848, 17/7/2014, 76; Hüseyin Caruş, B. No: 2013/7812, 6/10/2015, 46). Başvuru Numaras ı: 2020/8733 Karar Tarihi : 26/5/2022 4- Ancak bir soru şturma ba şlatılmam ışsa, başlatılmakla birlikte soru şturmada ilerleme yoksa veya soru şturma ilerleme kaydettikten sonra herhangi bir nedenle etkisiz hâl alm ışsa başvuruculardan soru şturman ın sonucunu beklemelerini istemek makul olmayacakt ır. Böyle durumda ba şvurucular, etkili soru şturma yürütülmedi ğinin fark ına vard ıklar ı andan itibaren bireysel ba şvuruda bulunabili r (Rahil Dink ve di ğerleri , 77). Öte yandan ba şvurucular ın etkili bir soru şturma yürütülmedi ğinin ne zaman fark ına varmalar ı gerektiği doğal olarak her ba şvurunun kendine özgü şartlar ına bağlı olarak de ğerlendirilecektir ( Adle Azizo ğlu ve Sada t Azizoğlu, B. No: 2014/15732, 24/1/2018, 87). - Bununla birlikte meselelerin çözüme kavu şturulmas ı bak ımından zaman (süre) çok önemli ise ba şvurucular ın iddialar ını -usulünce ve adil bir şekilde çözüme bağlanabilmesini sa ğlayabilmek için- gerekli süratle Anayasa Mahkemesi nezdinde dile getirilmeleri ödevi bulundu ğunu belirtmek gerekir. Bu durum bilhassa temel haklar kapsam ında belirli olaylar ın soruşturulmas ına yönelik herhangi bir yükümlülük le ilgili şikâyetler bak ımından önemlidir. Çünkü aradan geçen zaman ın -maddi delillerin kaybolup tan ıklar ın olay ı hat ırlamalar ı da güçle ştiğinde ya da kimi zaman mümkün olmad ığında- sadece soru şturma yükümlülü ğünün gere ği gibi yerine getirilmesi üzerinde de ğil ayn ı zamanda Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuruya ilişkin kendi incelemesinin anlam ı ve sonuçlar ı üzerinde de olumsuz bir etkisi olmaktad ır. Bu nedenle bir olayda etkili soru şturma yürütülmeyece ği aç ık hâle gelince, ba şka deyişle devletin yükümlülü ğünü yerine getirmedi ği bariz görünüm kazan ınca başvurucular ın derhâl harekete geçerek bireysel ba şvuruda bulunmalar ı gerekmektedir ( Özeyir Kocakaya , B. No: 2014/1457, 14/11/2018, 67). 20. Somut olaya bu yönüyle bak ıldığında soruşturmada, baz ı kişiler hakk ında beraat hükümleri verilmesinin ard ından 13/4/2011 tarihinde fail veya faillerin dava zamana şımı süresinin dolmas ına değin daimî aranmas ına karar verilmi ş ancak verilen karar kapsam ında herhangi bir umut verici geli şme kaydedilmemi ş, karar ın verildiği tarihten itibaren bu yönde çaba gösterilmeyip soru şturman ın sürüncemede b ırak ıldığı başvurucular taraf ından ileri sürülmüştür. 21. Bu durumda kimli ği belirlenemeyen fail veya failler yönünden çok uzun süredir bir gelişme yaşanmayan soru şturman ın sorumlular ın tespit edilebilmesi bak ımından bireysel başvuru yap ılmas ından uzun süre öncesinde etkisiz hâl ald ığı, başvurucu ile yetkili makamlar aras ında soruşturman ın etkililiği ad ına temas kurulmad ığı, bu şekilde soru şturmada bireysel başvuru yap ılmas ının uzun zaman öncesinde etkililik ad ına ilerleme sa ğlanacağına dair hiçbir emare, umut verici geli şme veya olas ılık olmad ığı aç ıkça anla şılm ıştır. Başvurucular taraf ından bu zaman zarf ında herhangi gerekçe ileri sürerek aksi yönde hakl ı bir beklentiye girildiğine, dolay ısıyla bireysel ba şvuruda bulunulmas ı için makul bir süre beklendi ğine ilişkin aç ıklamada bulunulmad ığı hatta soru şturman ın daimî arama karar ının verilmesinden sonraki a şamada sürüncemede b ırak ıldığının iddia edildi ği görülmü ştür. Dolay ısıyla başvurucular ın bireysel ba şvuruda bulunmalar ından çok önce soru şturman ın etkisizli ğini fark ettikleri ancak bireysel ba şvuruda bulunmak yerine soru şturmada bir geli şme kaydedilmesini veya bir karar verilmesini bekledikleri, olay ın failinin belirlenemedi ği, soruşturman ın ise dava zamana şımının gerçekle ştiği gerekçesiyle sonland ırıldığı anlaşılm ıştır. Bu itibarla somut olay ın koşullar ının benzer ba şvurularda var ılan sonuçtan ayr ılabilmeyi mümkün k ılan bir unsurunun bulunmad ığı kanaatine var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/8733 Karar Tarihi : 26/5/2022 522. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 26/5/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.