TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET NUR İ ÖZEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21128) Karar Tarihi: 11/3/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Muammer TOPAL M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Mehmet Nuri ÖZEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan ba şvurucunun göndermek istedi ği mektuplar ın sak ıncal ı bu
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET NUR İ ÖZEN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/21128) Karar Tarihi: 11/3/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Muammer TOPAL M. Emin KUZRıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Mehmet Nuri ÖZEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan ba şvurucunun göndermek istedi ği mektuplar ın sak ıncal ı bulunarak muhatab ına gönderilmemesine kara r verilmesi nedeniyle haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 12/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. 2017/21145, 2017/23176 ve 2017/24593 numaral ı başvuru dosyalar ının, kişi ve konu yönünden irtibat nedeniyle 2017/21128 numaral ı başvuru dosyas ıyla birleştirilmesine, incelemenin 2017/21128 numaral ı başvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine ve di ğer dosyalar ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 39. Devletin egemenli ği alt ında bulunan topraklardan bir k ısm ını devlet idaresinden ayırmaya çal ışma suçundan İzmir 2 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunan ba şvurucu farkl ı tarihlerde, İnsan Haklar ı Derneği genel ba şkan ına, Cumhuriyet gazetesi yazar ı A.Y.ye ve tan ıdığı olduğu anlaşılan G.A.ya birer mektup göndermek istemi ştir. 10. Cumhuriyet gazetesi yazar ına gönderilen mektupta darbe giri şimi sonras ı demokratik olmayan uygulamalar ın ceza infaz kurumlar ına da yans ıdığı, bulundu ğu İnfaz Kurumunda havaland ırmalar ın üzerinin tel örgü ile çevrildi ği, böyle bir uygulaman ın gelecekte çok büyük sorunlara yol açaca ğı, bu uygulamaya asla izin verilmeyece ği, buna karşı durulaca ğı ifade edildikten sonra bu uygulaman ın son bulmas ı için giri şimde bulunulmas ı talep edilmi ştir. G.A.ya hitaben yaz ılan mektupta ise kendisinden uzun süredir haber alamad ığı muhatab ın durumunun nas ıl olduğu, darbe giri şimi sonras ı olağanüstü yönetimin ceza infaz kurumlar ına da yans ıdığı, tutuklananlar ın başka bloklara konuldu ğu, onlarla tan ışılamad ığı, bu arkada şlar ının durumlar ından ötürü gerçekle ştirdikleri slogan atma gibi eylemlerden sonuç al ınamad ığı, sosyal faaliyetlerden faydalan ılamad ığı, bu durumlar ı belirttikleri mektuplar ın da gönderilmedi ği, havaland ırmaya tel örgü çekilmesinin de can sıkıcı olduğu belirtilmi ştir. Ayn ı zamanda avukat olan İnsan Haklar ı Derneği başkan ı E.K ile Ş.Ö'ye gönderilen mektuplarda; yeni tutuklanan arkada şlar ının ç ıplak aramaya tabi tutulduklar ından, Kürt politik tutuklular ının bulundu ğu bloklara getirilmedi ğinden, sosyal faaliyetlerden faydalanamad ıklar ından, yap ılan aramalar ın işkence hâline dönü ştüğünden, mektuplar ına el konuldu ğundan, d ışarıdan getirilen kitaplar ın al ınamad ığından, oda de ğişim taleplerinin kabul edilmedi ğinden, havaland ırma üzerine tel örgü çekildi ğinden, açl ık grevlerinin devam etti ğinden bahsedilmi ş ve bu hususlarda giri şimde bulunulmas ı istenmiştir. 11.İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Ba şkanl ığının (Disiplin Kurulu), 28/3/2017 ve 7/2/2017 tarihli sak ıncal ı mektup de ğerlendirme kararlar ıyla A.Y. ve G.A.ya gönderilmek istenen mektuplar ın muhataplar ına gönderilmemesine karar vermi ştir. Karar gerekçelerinde; mektuplar ın mevzuata uygun olarak yap ılan hizmetleri provoke ederek İnfaz Kurumu hakk ında yalan yanl ış beyanlarda bulunup alg ı yaratmaya, kurumun itibar ını zedelemeye yönelik olarak bas ın yay ın arac ılığı ile kamuoyu olu şturmaya çal ışmak amac ıyla yaz ılmalar ı nedeniyle sak ıncal ı olduklar ı sonucuna var ılm ıştır. Başvurucunun ayn ı zamanda avukat ola n E.K ile Ş.A isimli ki şilere göndermek istedi ği ayn ı içerikli mektuplar Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzü ğün (Tüzük) 84. maddesi uyar ınca değerlendirilmek üzere do ğrudan İzmir 1. İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) gönderilmi ştir. İnfaz Hâkimli ğinin 28/3/2017 ve 10/4/2017 tarihli kararlar ıyla an ılan mektuplar ın muhataplar ına gönderilmemesine karar verilmi ştir. Karar gerekçelerinde; mektuplar ın savunmaya ili şkin olmad ığı, başvurucunun örgüt faaliyeti çerçevesinde konusu suç te şkil eden eylemler gerçekle ştirdiği, açl ık grevinin bir örgüt faaliyeti çerçevesinde dönü şümlü ve toplu yap ıldığı bildirilerek örgüt haberle şmesine arac ılık edildiği, İnfaz Kurumunun güvenli ğini tehlikeye dü ştüğü vurgulanm ıştır. 12. Başvurucu taraf ından Disiplin Kurulunun 28/3/2017 ve 7/2/2017 tarihli kararlar ına (bkz. 11) kar şı İnfaz Hâkimli ğine yap ılan şikâyet ba şvurular ı 30/3/2017 ve 20/3/2017 tarihli kararlarla reddedilmi ştir. Kararlarda; Disiplin Kurulu kararlar ının gerekçesi ve ilgili mevzuat hat ırlat ıldıktan sonra mektuplarda ki şisel yak ınmadan öte bir grubun görüşünün dile getirilerek "baz ı uygulamalar ın asla kabul edilemeyece ği, bunlara kar şı durulacağı ve izin verilmeyece ği" ifadelerinin İnfaz Kurumunda pani ğe yol açacak nitelikte olduğu vurgulanmak suretiyle mektuplar ın sak ıncal ı bulunarak muhataplar ına gönderilmemesinin mevzuata uygun oldu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 413. Başvurucu taraf ından bütün İnfaz Hâkimli ği kararlar ına karşı İzmir 2. A ğır Ceza Mahkemesine yap ılan itirazlar 3/4/2017, 17/4/2017, 4/4/2017 ve 17/4/2017 tarihli kararlar ile reddedilmi ştir. Kararlar ın gerekçelerinde, itirazlar ın dayana ğını oluşturan İnfaz Hâkimli ği kararlar ının usul ve yasaya uygun oldu ğuna ilişkin değerlendirmeye yer verilmi ştir. 14. Nihai kararlar 6/4/2017, 19/4/2017, 11/4/2017 ve 3/4/2017 tarihlerinde tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 7/4/2017, 12/4/2017, 5/5/2017 ve 17/5/2017 tarihlerinde bireysel başvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 16.İlgili hukuk için bkz. Ahmet Temiz , B. No: 2013/1822, 20/5/2015, 16-20. V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 11/3/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi 18. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve giderlerini ödeyemeyecek durumd a olduğunu belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 19. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 20. Başvurucu; mektuplar ında İnfaz Kurumunda ya şadığı olumsuzluklardan bahsettiğini, mektuplar ının gönderilmeyerek tek ileti şim hakk ının engellendi ğini, yarg ı kararlar ının gerekçesiz oldu ğunu, ayn ı zamanda İnsan Haklar ı Derneği başkan ı ola n avukatlara yazd ığı mektuplar ın hukuki yard ım talep etme amac ıyla yaz ıldığını ifade etmi ş ve haberleşme hürriyeti ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 21. Bakanl ık görüşünde; Disiplin Kurulu, İnfaz Hâkimli ği ve Ağır Ceza Mahkemesi kararlar ının ilgili ve yeterli gerekçeler içerdi ği, kararlardaki tespit ve sonuçlar ın yasan ın uygulanmas ı niteliğinde oldu ğu, bu anlamda Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükleri ihlal eder nitelikte olmad ığı ve ilgili kararlar ın aç ık bir keyfîlik içermedi ği belirtilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun haberle şme hürriyetinin İnfaz Kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz ve do ğal sonuçlar ı ile İnfaz Kurumunun düzeni, güvenli ği ve suçun önlenmesi me şru amac ı temelindeki kamu yarar ı aras ındaki denge gözetilerek s ınırland ırıldığı vurgulanm ıştır. Öte yandan ba şvurucu hakk ında verilen kararlar ın olağanüstü yönetim usullerinin uyguland ığı bir zamanda verilmi ş olduğu ve Anayasa'n ın 15. maddesi kapsam ında inceleme yap ılmas ı gerektiği ifade edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 522. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında, mektuplar ına el konulmas ı kararlar ının hukuki dayanaktan yoksun oldu ğunu, Bakanl ığın görüşünün bu kararlar ın savunmas ı niteliğinde oldu ğunu, açt ığı davan ın kabul edilmesi gerekti ğini ve İnfaz Kurumunda en önemli ileti şim arac ının mektup oldu ğunu belirtmi ştir. C. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü, göndermek istediği mektuplar ın Disiplin Kurulunca sak ıncal ı görülerek al ıkonulmas ı nedeniyle haberleşme hürriyetinin engellenmesine ili şkindir. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ında bu tür ba şvurular haberle şme hürriyeti kapsam ında incelenmi ştir (Ahmet Temiz, 23; Özkan Kart (2) , B. No: 2013/1201, 20/5/2015, 22; Akif İpek, B. No: 2013/9456, 24/6/2015, 23; Ramazan Vural, B. No: 2013/1148, 7/7/2015, 24; Eren Y ıldız, B. No: 2013/759, 7/7/2015, 25; Mustafa Aydin, B. No: 2013/275, 6/10/2015, 24). Somut başvuruda da bu durumdan ayr ılmay ı gerektirecek bir durum bulunmamaktad ır. 24. Anayasa'n ın "Haberleşme hürriyeti " kenar ba şlıklı 22. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, haberle şme hürriyetine sahiptir. Haberle şmenin gizlili ği esast ır. Millî güvenlik, kamu düzeni, suç i şlenmesinin önlenmesi, genel sa ğlık ve genel ahlâk ın korunmas ı veya ba şkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı sebeplerinden biri veya birkaç ına bağlı olarak usulüne göre verilmi ş hâkim karar ı olmad ıkça; yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sak ınca bulunan hallerde de kanunla yetkili k ılınm ış merciin yaz ılı emri bulunmad ıkça; haberle şme engellenemez ve gizlili ğine dokunulamaz. ... İstisnalar ın uygulanaca ğı kamu kurum ve kurulu şlar ı kanunda belirtilir." 25. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre Anayasa Mahkemesince aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın kabul edilemez oldu ğuna karar verilebilir. Ba şvurucunun ihlal iddialar ını temellendiremedi ği, iddialar ının salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmad ığı veya müdahalenin me şru olduğu aç ık olan ba şvurular ile karma şık veya zorlama şikâyetlerden ibaret ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 26. Disiplin Kurulu ve İnfaz Hâkimli ği başvurucu taraf ından gönderilen mektuplar ın sak ıncal ı olduğunu değerlendirerek gönderilmemesine karar vermi ştir. Dolay ısıyla an ılan işlem ile kamu makamlar ı taraf ından başvurucunun haberle şme hürriyetine bir müdahalede bulunuldu ğu aç ıktır. 27. Anayasa Mahkemesinin Ahmet Temiz karar ında hükümlü ve tutuklular ın gönderdiği veya kendilerine gönderilen mektuplara ceza infaz kurumunun ilgili kurullar ı taraf ından yap ılan müdahalelere ili şkin genel ilkeler belirtilmi ştir (Ahmet Temiz, 28-34). Buna göre haberle şme özgürlü ğüne yap ılan müdahale Anayasa n ın 22. maddesinin ikinci Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 6fıkras ında belirtilen hakl ı sebeplerden bir veya daha fazlas ına dayanmad ığı ve Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı takdirde Anayasa n ın 22. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesi uyar ınca müdahale öncelikle kanunla öngörülmelidir. Müdahalenin yasal dayana ğını oluşturan mevzuat ın, ulaşılabilir, yeterince açık ve belirli bir eylemin gerektirdi ği sonuçlar aç ısından öngörülebilir olmas ı gerekir. İkinci olarak söz konusu müdahale meşru bir amaca dayanmal ı, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olmal ıdır (Ahmet Temiz , 36). 28. Somut olayda 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 68. maddesinin hükümlülerin ceza infaz kurumlar ından yapt ıklar ı yaz ışmalar ın denetimi ve s ınırland ırılmas ının kanuni dayana ğını oluşturduğu anlaşılmaktad ır (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Ahmet Temiz, 37-46). Öte yandan haberle şme hürriyetinin düzenlendi ği Anayasa'n ın 22. maddesinin ikinci f ıkras ında, söz konusu s ınırlama sebeplerine ba ğlı kal ınarak yap ılacak s ınırlaman ın ancak usulüne uygun olarak verilece k hâkim karar ıyla mümkün olabilece ği belirtildikten sonra üçüncü f ıkras ında "İstisnalar ın uygulanaca ğı kamu kurum ve kurulu şlar ı kanunda belirtilir" denilerek bu kural ın da mutlak olmad ığı ve bu kurala baz ı kurumlar yönünden kanunla s ınırlamalar getirilebilece ği aç ıkça düzenlenmi ştir (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, 71). Bu ba ğlamda ceza infaz kurumlar ı, Anayasa'n ın 22. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında istisnalar ın uygulanaca ğı kamu kurumlar ındand ır (Mehmet Koray Erya şa, B. No: 2013/6693, 16/4/2015, 74-76). 29. Mektuplar ın sak ıncal ı bulunarak gönderilmeme sebebi olarak savunmaya ili şkin olmamalar ı, örgüt haberle şmesine yol açmalar ı, İnfaz Kurumunun güvenli ğini tehlikeye düşürmeleri gösterilmi ştir. Bu kapsamda ba şvuruya konu mektuplar ın Disiplin Kurulu ve İnfaz Hâkimli ğince denetlenmesi suretiyle haberle şme hürriyetine yap ılan müdahalenin kamu düzeninin korunmas ı, suç işlenmesinin önlenmesi ile İnfaz Kurumunda asayi şin ve güvenliğin sağlanmas ı amaçlar ını taşıdığı, bunun da Anayasa'n ın haberle şme hürriyetine ilişkin 22. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ında meşru bir amaç oldu ğu sonucuna var ılm ıştır (Ahmet Temiz, 47-55). 30. Ceza infaz kurumlar ında tutulman ın kaç ınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin temini gibi ceza infaz kurumunda güvenli ğin sağlanmas ına yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olmas ı durumunda hükümlü ve tutuklular ın haklar ı sınırland ırılabilir ( Turan Günana , B. No: 2013/3550, 19/11 /2014, 35). 31. İncelenen ba şvuruya konu mektuplarda; ba şvurucunun bireysel olarak maruz kal ıp yarg ıya ya da idareye yans ıttığı şikâyetlerden bahsetmedi ği, İnfaz Kurumundaki uygulamalar ın sadece siyasi tutsaklar olarak tan ımlad ığı ayn ı örgüte mensup olan mahpuslara uyguland ığı alg ısı yaratacak şekilde ifadelere yer verdi ği anlaşılmaktad ır. Ayr ıca mektuplarda ço ğu defa "biz", "Kürt tutsaklar", "arkada şlar" ifadeleri ile bir terör örgütüne mensubiyetin vurguland ığı, örgütsel kimli ğin ve bilincin canl ı tutulmaya çal ışıldığı anlaşılmaktad ır. 32. Buna göre mektuplar ın sak ıncal ı görülerek el konulmas ı şeklindeki müdahalenin Anayasa'n ın 22. maddesi anlam ında kamu düzeninin korunmas ı ve suç i şlenmesini n önlenmesi için ihtiyaç duyulan demokratik toplum düzeninin gereklerine ayk ırı olmad ığı ve müdahalenin ula şılmak istenen amaçla ölçülü oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. Bu kapsamda İnfaz Hâkimli ği karar ının da ilgili ve yeterli gerekçeler içerdi ği görülmektedir. Sonuç olarak somut olayda haberle şme hürriyetine yönelik aç ık ve görünür bir ihlal bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/21128 Karar Tarihi : 11/3/2020 733. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Recep KÖMÜRCÜ bu görü şe kat ılmam ıştır. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABÜLÜNE, B. Haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Recep KÖMÜRCÜ'nün karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 11/3/2020 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Muammer TOPAL M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU