TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ATEŞ TURAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15617) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Ateş TURAN Vekili : Av. Oya Meriç EYÜBO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kolluk görevlilerinin toplant ıya müdahalesi neticesinde meydana gelen y
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ATEŞ TURAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/15617) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI Başvurucu : Ateş TURAN Vekili : Av. Oya Meriç EYÜBO ĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; kolluk görevlilerinin toplant ıya müdahalesi neticesinde meydana gelen yaralanma ile buna ili şkin aç ılan ceza soru şturmas ının etkili yürütülmemesi nedenleriyle kötü muamele yasa ğının, soruşturman ın makul süratle sonuçland ırılmamas ına ilişkin aç ılan tazminat davas ının uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ba şvuru 16/2/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 38. 1977 do ğumlu olan ba şvurucu, olay tarihinde İstanbul'da ikamet etmektedir. 9. Başvurunun anlat ımına göre 12/10/2003 tarihinde siyasi bir partinin düzenledi ği bas ın aç ıklamas ına kat ılmak üzere di ğer parti üyeleriyle birlikte aç ıklaman ın yap ılacağı Kad ıköy İskelesi'ne do ğru yürürken kolluk güçlerinin müdahalesiyle kar şılaşmış, yak ın mesafeden yüzüne gaz s ıkılm ış, tekmelenmi ş ve kolu üç ayr ı yerden parçal ı kırık oluşacak şekilde darbedilmi ştir. 10. Olay bas ına yans ımış, başvurucunun yaralanma an ına ilişkin görüntü ve haberler ulusal görsel ve yaz ılı medyada yer alm ıştır. 11. Kad ıköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Savc ılık) bas ına yans ıyan görüntüleri ihbar kabul ederek kolluk görevlileri hakk ında resen soru şturma başlatm ış, başvurucunun kollu k memurlar ı ve amirleri hakk ındaki 15/10/2003 tarihli şikâyet dilekçesi de ba şlatılan soruşturmaya dâhil edilmi ştir. 12. 12/1/2004 tarihinde ba şvurucuyu yaralad ığı isnad ıyla bir polis memuru hakk ında Savc ılıkça dava aç ılm ış, kolluk amirleri hakk ında suç unsuru bulunmamas ı nedeniyle kovu şturma yap ılmamas ına karar verilmi ştir. 13. Kad ıköy 6. Asliye Ceza Mahkemesince (Mahkeme) yap ılan yarg ılama sonunda 24/5/2005 tarihinde, hakk ında dava aç ılan polis memurunun ba şvurucuyu yaralayan ki şi olmad ığı kanaatine var ılarak polis memurunun beraatine hükmedilmi ştir. Mahkeme taraf ından ayr ıca suç tarihinde ba şvurucunun kolunun k ırılmas ına sebebiyet veren görevli polis memurunun tespit edilip hakk ında işlem yap ılmas ı bak ımından karar kesinle ştikten sonra dosyan ın ihbar mahiyetinde Savc ılığa gönderilmesine karar verilmi ştir. 14. Başvurucu, mahkeme karar ını temyiz etmi ştir. Yarg ıtay 4. Ceza Dairesi, temyiz süreci içinde dava zamana şımının dolduğu gerekçesiyle 9/6/2010 tarihinde davan ın düşürülmesine karar vermi ştir. 15. 23/5/2012 tarihinde Bakanl ığa (İdare) başvuran başvurucu; kolluk memurlar ı taraf ından yaralanmas ına rağmen soru şturma sürecinin uzun sürmesi nedeniyle sorumlular ın tespit edilip cezaland ırılmas ı için gereken dava zamana şımı süresinin doldu ğunu, bu nedenle adalet hizmetinin kötü ve yetersiz i şlediğini belirterek manevi tazminat ödenmesini talep etmiştir. 16. Bakanl ık 30/5/2012 tarihli cevab ında aleyhine hükmedilmi ş ve kesinle şmiş mahkeme ilam ı bulunmad ığından herhangi bir i şlem yap ılmad ığını bildirmiştir. 17. Başvurucu 7/9/2012 tarihinde İdare aleyhine Ankara 8. İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) tazminat davas ı açarak ceza soru şturmas ının dava zamana şımının dolmas ı gerekçesine istinaden dü şürülmesi nedeniyle adalet hizmetinin kötü ve yetersiz i şlediğini ileri sürerek manevi tazminat talep etmi ştir. 18.İdare Mahkemesi 18/10/2012 tarihinde davan ın görev yönünden reddine kara r vermiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...idare mahkemelerinde ancak, idari eylem veya i şlemden dolay ı haklar ı muhte l olanlar taraf ından ve idari yarg ı mercileri taraf ından verilen kararlara göre i şlemde veya Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 4eylemde bulunmayan hallerde bu duruma maruz kalanlar taraf ından tazminat davas ı açılabilmesi olanakl ıdır. Mahkemelerin yarg ısal faaliyetleri s ıras ında adli hata yapt ıklar ı iddias ıyla açılacak tazminat davalar ının ise ortada idari i şlem veya eylem bulunmamas ı nedeniyle idare mahkemelerince görüm ve çözümü olanaks ızdır. Bu tür tazminat istemlerinin ancak adli yarg ı mercileri nezdinde aç ılacak tazminat davalar ında incelenmesi mümkündür. Nitekim benzer bir konuda Dan ıştay Onuncu Dairesince verilen 10.4.2003 tarih ve E.2002/4697, K:2003/1300 say ılı karar da ayn ı doğrultudad ır. Aç ıklanan nedenlerle davan ın 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Yasas ının 15/1-a. maddesi hükmü uyar ınca görev yönünden reddine..." 19.İdare Mahkemesi karar ına başvurucu taraf ından yap ılan itiraz, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 1. Kurulunun (Bölge İdare Mahkemesi) 18/3/2013 tarihli karar ıyla kabul edilmiştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "Uyuşmazl ıkta; davac ı tazminat istemini, adalet te şkilat ının örgütlenmesindeki aksakl ıklar dolay ısıyla adalet hizmetinin yetersiz ve kötü i şlemesi sonucunda olu şan gecikmeden mütevellit davan ın zamana şımı nedeniyle dü şürülmesinde hizmet kusuru bulunduğu iddias ına dayand ırdığından, davan ın yarg ılama faaliyeti ile ilgisi bulunmamaktad ır. Bu itibarla; mahkemece, dava konusu olayda, 2992 say ılı Kanun ile daval ı idareye verilen adalet hizmetinin yerine getirilmesinde hizmet kusurunun bulunup bulunmad ığı yönünde bir ara ştırma yap ılarak tazminat istemi hakk ında esas yönünden bir karar verilmesi gerekirken, davan ın görev yönünden reddine karar verilmesinde hukuku isabet görülmemi ştir. Aç ıklanan nedenlerle, davac ı itiraz ının kabulü ile Ankara 8. İdare Mahkemesinin .. . karar ın bozulmas ına, uyuşmazl ığın çözümünün idari yarg ının görev alan ına girdiği gözetilerek i şin esas ı hakk ında karar verilmek üzere 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanununun 45/4 maddesi uyar ınca dava dosyas ının Mahkemesine iadesine..." 20.İtiraz ın kabul karar ına karşı Bakanl ığın karar düzeltme istemi 25/9/2013 tarihinde reddedilmi ştir. 21. Karar düzeltme isteminin reddi sonras ında İdare Mahkemesi 7/5/2014 tarihinde davan ın esastan reddine karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...Dosyan ın incelenmesinden, davac ının 12.10.2003 tarihinde yap ılan [...] bas ın açıklamas ına kat ılmak istemesi sebebiyle üç çevik kuvvet memuru taraf ından kolu k ırılmas ı sonucunda ameliyat oldu ğu, bu kişilere karşı fiilden itibaren üç ay içinde 12.01.2004 tarihinde dava aç ıldığı, aç ılan davan ın yerel mahkeme taraf ından 24.05.2005 tarihinde beraat karar ı verilerek karara ba ğland ığı, verilen karar ın temyiz edilmesine kar şın Yarg ıtay'da karar verilmeyerek dosyan ın zamana şımı sebebiyle dü ştüğü, manevi zarar ın tazmini istemiyle yap ılan başvurunun reddi üzerine bak ılan davan ın aç ıldığı anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 5Dava dilekçesinde davac ı taraf ından, söz konusu zarar ın doğma nedeninin yarg ıcın kusuruna ba ğlanmad ığı, zarar ın idarenin gerekli yarg ısal örgütlenmeyi (mahkemeleri n açılmas ı, teşkilat ının kurulmas ı, adalet hizmetlerinin yürütülmesinin daval ı idarenin görevlerinden oldu ğu belirtilmek suretiyle) kuramamas ına, hizmeti kusurlu i şletmesin e bağland ığı, bu nedenle idarenin sorumlulu ğu yoluna gidilmesi gerekti ğinden bahisle davan ın aç ıldığı anlaşılmaktad ır. Dava konusu olayda davac ı taraf ından yarg ısal faaliyetin mahkemelerce (temyizd e geçen süre dahil) zamana şımı süresi içinde sonuçland ırılmas ı gerekirken geç kara r verilmesi nedeniyle dosyan ın zamana şımı nedeniyle dü ştüğü belirtilmi ş olsa da, zamana şımı süresinin dolmas ının esasen yarg ısal faaliyetten kaynakland ığı anlaşılmış olduğundan, bu anlamda daval ı idarenin gerekli yarg ı teşkilat ını kurmad ığı ve kusurlu oldu ğunun kabulü mümkün de ğildir. Aç ıklanan nedenlerle, davan ın reddine..." 22.İkinci karara ba şvurucu taraf ından yap ılan itiraz, İdare Mahkemesi karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesine istinaden Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. Kurulunun 22/1/2016 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 23. An ılan karar ın karar düzeltme istemi 14/12/2016 tarihinde reddedilmi ştir. Ret karar ı başvurucuya 17/1/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 24. Başvurucu 16/2/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 15/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 26. Başvurucu; kolluk görevlileri taraf ından darbedildi ğini, ağır yaraland ığını, buna karşın kendisini yaralayan görevliler hakk ında etkili ve makul süratle soru şturma yap ılmad ığını, faillerin cezas ız b ırak ıldığını belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. Ayr ıca başvurucu, adalet hizmetinin kötü i şlemesi nedeniyle aç ılan tazminat davas ının reddedildi ğinden, kötü muamele yasa ğının ihlal edilmesine ra ğmen manevi zararlar ının tazmin edilmedi ğinden şikâyetçi olmu ştur. 2. Değerlendirme 27. Anayasa n ın "Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz. " 28. Bireyin bir devlet görevlisi taraf ından hukuka ayk ırı olarak ve Anayasa'n ın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutuldu ğuna ilişkin savunulabilir bir Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 6iddias ının bulunmas ı hâlinde etkili bir soru şturma yap ılmas ı gerekir. Bu soru şturma, sorumlular ın belirlenmesini ve cezaland ırılmas ını sağlamaya elveri şli olmal ıdır (Tahir Canan, 25). Kasten ya da sald ırı veya kötü muameleler sonucu meydana gelen ölüm ve yaralama olaylar ına ilişkin davalarda Anayasa n ın 17. maddesi gere ğince devletin ölümcül ya da yaralamal ı sald ırı durumunda sorumlular ın tespitine ve cezaland ırılmalar ına imkân verebilecek nitelikte cezai soru şturmalar yürütme yükümlülü ğü bulunmaktad ır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 55). 29. Maddi olay ın ortaya ç ıkar ılmas ı, olayda sorumlulu ğu bulunanlar ın tespiti ve cezaland ırılmas ı şeklinde makul bir ba şarı şans ı sunabilecek ve bir çözüm sa ğlayabilecek nitelikteki yolun etkili bir ceza soru şturmas ı yürütülmesi yolu oldu ğu anlaşılmaktad ır (Zeki Güngör , B. No: 2013/8491, 31/3/2016, 40). 30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un geçici 1. maddesinin (8) numaral ı fıkras ı uyar ınca Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisinin ba şlang ıcı 23/9/2012 olup bu tarihten sonra kesinleşen nihai i şlem ve kararlar aleyhine yap ılan bireysel ba şvurular incelenebilir ( Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, 17). 31. Somut olayda, ba şvuru konusu kötü muamele iddialar ına ilişkin ceza davas ının zamanaşımı dolduğu gerekçesine istinaden Anayasa Mahkemesinin yetkisinin başlad ığı tarihten önce 9/6/2010 tarihinde Yarg ıtay 4. Ceza Dairesi taraf ından düşürülmesiyle kesin olarak sonuçland ığı anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla kolluk görevlilerince yaralanma ve bu olay nedeniyle yürütülen ceza yarg ılamas ına yönelik şikâyetlerin Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetkisi d ışında kald ığından incelenmesi mümkün görünmemektedir. 32. Diğer taraftan ba şvurucunun daha sonra idari yarg ı yolunda açt ığı tam yarg ı davas ı, sadece sorumlular hakk ında makul sürede yarg ılanma yap ılmamas ından dolay ı adale t hizmetinin eksik veya kusurlu i şlemesi sebebine dayanmaktad ır. Bu durumda yarg ı makamlar ınca yap ılan inceleme, yaralanma olay ı nedeniyle aç ılan ceza davas ının düşmesinde idarenin hizmet kusurunun bulunup bulunmad ığıyla s ınırlıdır. 33. Her ne kadar tazminat davas ının özü, kötü muamele yasa ğının etkili soru şturma yapma yükümlülü ğü kapsam ında kalan makul süratle soru şturman ın sonuçland ırılmas ı ilkesine dayanmakta ise de kötü muamele yasa ğına ilişkin şikâyetlerin incelemesinde an ılan tazminat yolunun etkili ba şvuru yolu olarak kabulü mümkün de ğildir. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesinin zaman bak ımından yetki s ınırlar ı içinde kalmayan ba şvurular ın etkili olmayan yollara ba şvurulmas ı suretiyle yetki alan ına dâhil edilmesi olanaks ızdır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 35. Başvurucu, aç ılan tam yarg ı davas ının 4,5 y ılı aşkın sürede tamamlanmas ı nedeniyle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 7 2. Değerlendirme 36. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 37. Bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra, 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir. 38. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi ve yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Bakanl ık İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 39.Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru imkân ının getirilmesine ilişkin yolu ula şılabilir olma, ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesinin bulunup bulunmad ığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkilili ğini tart ışmıştır (Ferat Yüksel , 27-36). 40.Ferat Yüksel karar ında özetle an ılan başvuru yolunun ki şileri mali külfet alt ına sokmamas ı ve başvuruda kolayl ık sağlamas ı nedenleriyle ula şılabilir oldu ğu, düzenleni ş şekli itibar ıyla ihlal iddialar ına makul bir ba şarı şans ı sunma kapasitesinden mahrum olmad ığı ve tazminat ödenmesine imkân tan ımas ı ve/veya bu mümkün olmad ığında başka türlü telafi olanaklar ı sunmas ı nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sa ğlama imkân ına sahip olduğu hususunda de ğerlendirmelerde bulunulmu ştur. Bu gerekçeler do ğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabu l edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 27-36) 41. Mevcut ba şvuruda, söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/15617 Karar Tarihi : 15/9/2020 8V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın zaman bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 15/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI