TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RAMAZAN ÇAKMAKÇI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/40333) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Hilal YAZICI Başvurucu : Ramazan ÇAKMAKÇI Vekili : Av. Mehmet YALÇIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sonucu zarara u ğran ılmas ı nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR RAMAZAN ÇAKMAKÇI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/40333) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Hilal YAZICI Başvurucu : Ramazan ÇAKMAKÇI Vekili : Av. Mehmet YALÇIN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sonucu zarara u ğran ılmas ı nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu 2/9/2009 tarihinde kar ın ağrısı şikâyetiyle Denizli Devlet Hastanesi (Hastane) Acil Servisine ba şvurmuştur. Başvurucuya miyalji (kas ağrısı) tan ısı konulmu ş ve görevli doktorun talimat ıyla hem şire taraf ından kendisine Dikloran adl ı ilaç enjekte Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 3edilmiştir. Enjeksiyondan k ısa bir süre sonra ba şvurucu sol aya ğında rahats ızlık hissetti ğini hemşireye söylemi ştir. 9. Başvurucu 3/9/2009 tarihinde, önceki gün uygulanan enjeksiyon ile bağlant ılı olarak aya ğındaki devaml ılık arz eden hissizlik ve morarma şikâyetiyle Hastanenin nöroloji servisine ba şvurmuş ve kendisine nöropati teşhisi konularak on gün istirahat verilmi ştir. Bu tarihten sonra ba şvurucu birçok kez benzer şikâyetlerle nöroloji ile beyin ve sinir cerrahisi bölümlerine ba şvurmuş; kendisine nöropati , polinöropati , siyatik sinir lezyonu teşhisleri konulmuş ve istirahat verilmi ştir. Bu durum neticesinde ba şvurucunun tarvmatik siyatik sinir lezyonu sebebiyle %20 oran ında engelli oldu ğu Hastane taraf ından tespit edilmi ştir. 10. Başvurucu, 15/3/2010 tarihinde hatal ı enjeksiyon i şlemi sonras ında yap ılan tetkikler neticesinde kendisine ömür boyu dü şük ayak sendromu ya şayacağının söylendi ğini ve uzun bir süre çal ışamayacağına ve istirahatine ili şkin rapor verildi ğini ifade ederek uğram ış olduğu maddi ve manevi zararlar ın tazmin edilmesi talebiyle Hastaneye başvurmuştur. Söz konusu ba şvuruya altm ış günlük süresi içinde cevap verilmemi ştir. 11. Başvurucu 17/2/2011 tarihinde Denizli İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucu dilekçesinde özetle, nefes almakta zorlanma şikâyetiyle Hastanenin Acil Servisine ba şvurduğunu, görevli doktorun talimat ıyla hemşire taraf ından kendisine enjeksiyon i şlemi yap ıldığını, bunun üzerine on dakika sonra aya ğını hissetmemeye başlad ığını ifade etmi ş; yap ılan tetkikler üzerine kendisine ömür boyu dü şük ayak sendromu yaşayacağının bildirildi ğini ve istirahat raporu verildi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu hatal ı enjeksiyon neticesinde meydana gelen ve ömür boyu ya şamak zorunda kalaca ğı düşük ayak sendromu sebebiyle sakat kald ığını ifade ederek maddi ve manevi olarak zarara u ğrad ığını ileri sürmü ştür. 12. Mahkeme söz konusu olaya ili şkin olarak daval ılar Denizli Valili ği (Valilik) ve Sağlık Bakanl ığından (Bakanl ık) savunma istemi ş; idarenin kusurunun bulunup bulunmad ığının tespiti, varsa kusur oran ının belirlenerek rapor haz ırlanmas ı için de dosyan ın İstanbul Adli T ıp Kurumu Ba şkanl ığına (ATK) gönderilmesine karar vermi ştir. ATK 3. İhtisas Kurulu ba şvurucunun üniversite hastanesi veya e ğitim ve ara ştırma hastanesi nöroloji ana bilim dal ına sevkinin sa ğlanarak dü şük ayak sendromu aç ısından baz ı tetkiklerin yap ılmas ını ve düzenlenecek raporun gönderilmesini istemi ştir. Başvurucu, istenen tetkikleri Pamukkale Üniversitesi Nöroloji Poliklini ğinde yapt ırarak haz ırlanan raporu dosyaya sunmuştur. Poliklinik epikriz raporlar ındaki kay ıtlara göre ba şvurucuya siyatik sinir lezyonu ve peroneal sinir hasar ına ikincil dü şük ayak tan ısı konulmu ştur. Başvurucu söz konusu şikâyetleri ile ilgili olarak ayn ı Hastaneye daha önce birçok kez ba şvurduğunu, kendisine benzer te şhislerin konuldu ğunu ve tedavilerin uyguland ığını gösterir nitelikteki kay ıtlar ı da dosyaya sunmu ştur. 13. Başvurucunun iddialar ına ilişkin olarak Valili ğinin esasa ili şkin cevap dilekçesinde ba şvurucunun ileri derecede bel f ıtığı rahats ızlığının olduğu, ameliyat olmay ı kabul etmedi ği, bu yönde verilen sa ğlık raporu bulundu ğu iddia edilmi ş; düşük ayak rahats ızlığının sebebinin bel f ıtığı rahats ızlığı olduğu, hizmet kusurunun bulunmad ığı ve tazminat ko şullar ının oluşmad ığı belirtilerek davan ın reddine karar verilmesi gerekti ği ileri sürülmüştür. Bakanl ık ise ba şvurucunun sakat kalmas ına sebep oldu ğu ileri sürülen enjeksiyonla ilgili hiçbir t ıbbi bulgu ve tespitin bulunmad ığını, tazminat ko şullar ının oluşmad ığını ve hizmet kusurunun bulunmad ığını ileri sürerek davan ın reddinin gerekti ğini savunmuştur. Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 4 14. 15/10/2012 tarihli ATK raporunda, ba şvurucuya uygulanan enjeksiyon sonucu gelişen bulgular ın enjeksiyon nöropatisi ile uyumlu oldu ğu ancak t ıbbi belgelerde enjeksiyonun yanl ış yere uyguland ığına dair kay ıt bulunmad ığı, enjeksiyonun do ğru bölgeye uygulanmas ı durumlar ında da çe şitli nedenlerle nöropatinin geli şebileceği, nöropatinin enjeksiyon uygulamalar ının beklenebilir komplikasyonu olarak de ğerlendirildi ği ifade edilmiştir. 15. Başvurucu, ATK raporuna itiraz etmi ştir. İtiraz dilekçesinde özetle enjeksiyonun hatal ı yap ılıp yap ılmad ığı konusu ayd ınlat ılmadan komplikasyon yönünde değerlendirme yap ıldığını ifade etmi ş, yeni bir bilirki şi raporu al ınmas ı talebinde bulunmuştur. Ayr ıca Hastanede hasta öyküsünün al ınmad ığını, bu kadar a ğır sonuçlar ı olabilecek enjeksiyon i şlemi ile ilgili olarak bilgilendirilmedi ğini ve r ızas ının al ınmad ığını, işlemin hemen sonras ında şikâyetlerini dile getirmesine ve devam ında defalarca Hastaneye benzer şikâyetlerle ba şvurmas ına rağmen gerekli dikkat ve özenin gösterilmedi ğini ve tedavi edilmediğini ifade etmi ştir. 16. Mahkeme, daval ı idarelere atfedilebilecek bir hizmet kusuru bulunmad ığını değerlendirerek 28/12/2012 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. 17. Başvurucu 20/5/2013 tarihinde karar ı temyiz etmi ştir. Başvurucu temyiz dilekçesinde ATK raporuna ili şkin itirazlar ının dikkate al ınmayarak eksik bir inceleme yap ıldığını, enjeksiyon sebebiyle ortaya ç ıkan sakatl ık olgusunun varl ığının aç ık olmas ına rağmen tazminat taleplerinin reddedildi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu ek beyan dilekçesiyle, ayn ı Hastanede bu sefer sa ğ taraf ından 4/2/2013 tarihinde yap ılan enjeksiyon sebebiyle benzer şikâyetlerin ortaya ç ıkmas ı üzerine, şikâyetlerine ili şkin olarak Pamukkale Üniversitesi T ıp Fakültesi Adli T ıp Ana Bilim Dal ı Başkanl ığından ald ığı bir raporu dosyaya sunmuştur. 8/2/2016 tarihli bu raporda hem söz konusu enjeksiyona ili şkin sürece hem de mevcut ba şvuruya konu sürece ili şkin değerlendirmelere yer verilmi ştir. Bu kapsamda raporda mevcut ba şvuruya konu enjeksiyon süreci ve ATK raporu da de ğerlendirilmi ştir. Raporda, hatal ı enjeksiyon sonras ı gelişen nöropatinin enjeksiyonun hatal ı yap ılmam ış olsa da ortaya ç ıkabileceğine ilişkin ATK raporunda yap ılan değerlendirme ele ştirilmiş, nöropatinin hatal ı enjeksiyon sonucu ortaya ç ıkmas ının daha yayg ın görülen bir durum olduğu ifade edilmi ştir. Bu durumda enjeksiyonun yanl ış yere yap ılıp yap ılmad ığının ve şikâyetlerin ortaya ç ıkmas ı ile birlikte gerekli tedbirlerin al ınıp uygun tedavilerin yap ılıp yap ılmad ığının ayd ınlat ılmas ı gereken as ıl mesele oldu ğu, ancak ATK raporunda bu konuda neredeyse hiçbir de ğerlendirme yap ılmam ış olduğu ifade edilmi ştir. 18. Başvurucunun temyiz talebi bozma nedenlerinden birinin bulunmad ığı gerekçesiyle Dan ıştay Onbe şinci Dairesinin 12/4/2017 tarihli karar ıyla oy çoklu ğu ile reddedilmi ştir. Muhalif üye görü şünde, başvurucunun şikâyetlerinin uygulanan enjeksiyon sonucu geli ştiğinin aç ık olduğunu, sunulan sa ğlık hizmetine kusur atfedilememesi nedeniyle tazmin edilemeyen davac ının zararlar ının kusursuz sorumluluk ilkesi uyar ınca tazmi n edilmesi gerekti ğini ifade etmi ştir. 19. Başvurucunun karar düzeltme talebi ise ayn ı Dairenin 17/10/2017 tarihinde karar ın hukuk ve usule uygun oldu ğu gerekçesiyle oy çoklu ğuyla reddedilmi ştir. 20. Nihai karar ba şvurucuya 27/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 521. Başvurucu 21/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22.İlgili hukuk için bkz. bkz. Fındık K ılıçaslan , B. No: 2015/97, 11/10/2018, 19-27; Cihan Beyribey , B. No: 2014/19450, 26/12/2018, 23-28, Fesih Aydar, B. No: 2015/4259, 10/1/2019, 24-30. V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 18/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu, ilgili Hastanede gerekli tetkikler yap ılmadan enjeksiyonun uygun olmayan bir yere uyguland ığını, bu hatal ı işlemin ard ından ortaya ç ıkan şikâyetleri Hastanede dile getirmesine ra ğmen gerekli tedbirlerin al ınmad ığını ifade etmi ştir. Başvurucu defalarca ayn ı şikâyetlerle Hastaneye ba şvurduğunu ve on farkl ı doktorun birbirine benzer te şhisler koyduğunu ve bu te şhislerin enjeksiyonla ba ğlant ılı olduğunun aç ık olduğunu, devam eden şikâyetlerine ra ğmen uygun tedavilerin yap ılmad ığını ve netice itibar ıyla sakat kald ığını ifade ederek ya şam hakk ının, yarg ı mercilerince iddialar ının ve itirazlar ının tümüyle incelenmemesi ve hatal ı değerlendirmeler neticesinde tazminat talebinin reddedilmi ş olmas ı nedeniyle de hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı ile etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 25. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı" kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir." 26. Anayasa'n ın 56. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Devlet, herkesin hayat ını, beden ve ruh sa ğlığı içinde sürdürmesini sa ğlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi art ırarak, işbirliğini gerçekle ştirmek amac ıyla sağlık kuruluşlar ını tek elden planlay ıp hizmet vermesini düzenler." 27. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 28. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahip oldu ğu belirtilmekte olup söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 8. maddesi çerçevesinde özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında güvence alt ına al ınan fiziksel ve zihinsel bütünlü ğün korunmas ı hakk ına karşılık gelmektedir ( Hatice Çal ış ve diğerleri , B. No: 2017/40500, 29/9/2020, 31). Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 629. Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlar ında, kas ıt söz konusu olmaks ızın hekim kusuru nedeniyle vücut bütünlü ğünün zarar gördü ğü şeklindeki t ıbbi ihmale dai r şikâyetleri Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında düzenlenen ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında incelemi ştir (Melahat Sönmez , B. No: 2013/7528, 9/9/2015; Ahmet Sevim , B. No: 2013/474, 9/9/2015; Hilmi Düzgüner , B. No: 2014/9690, 11/5/2017; Emrah Egeç , B. No: 2015/9714, 11/12/2018, 31; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , B. No: 2016/2796, 10/12/2019; Hatice Çal ış ve diğerleri , 32). 30. An ılan kararlar do ğrultusunda somut olayda ba şvurucular ın t ıbbi ihmalin bulunduğuna ve ihmalden kaynakland ığı ileri sürülen zararlar ının giderilmedi ğine ilişkin tü m şikâyetlerinin Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında düzenlenen ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekmektedir ( Hatice Çal ış ve diğerleri , 33). 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden31. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 32. Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahip oldu ğu belirtilmektedir. Bu kapsamda an ılan Anayasa hükmü ile ki şinin maddi ve manevi varl ığının bütünlü ğü gerek kamusal yetkilerle donat ılm ış kişilerin gerekse özel ki şilerin müdahalelerine kar şı güvence alt ına al ınm ı ştır (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 40; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 33, Hatice Çal ış ve diğerleri , 35). 33. Anayasa n ın 17. maddesinin amac ı, esas olarak bireylerin maddi ve manevi varl ığına karşı devlet taraf ından yap ılabilecek keyfî müdahalelerin önlenmesidir. Bunun yan ı sıra devletin t ıbbi müdahaleler nedeniyle ki şilerin maddi ve manevi varl ığını etkili olarak koruma, maddi ve manevi varl ığına sayg ı gösterme şeklinde pozitif yükümlülü ğü de bulunmaktad ır (Ahmet Acartürk , B. No: 2013/2084, 15/10/2015, 49). Nitekim Anayasa n ın 56. maddesinde de belirtildi ği üzere pozitif yükümlülük, sa ğlık alan ında yürütülen faaliyetleri de kapsamaktad ır (İlker Başer ve diğerleri , B. No: 2013/1943, 9/9/2015, 44; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 34; Hatice Çal ış ve diğerleri , 36). 34. Devlet, bireylerin ya şam hakk ı ile maddi ve manevi varl ıklar ını koruma hakk ı kapsam ında -ister kamu isterse özel sa ğlık kuruluşlar ı taraf ından yerine getirilsin- sa ğlık hizmetlerini hastalar ın yaşamlar ı ile maddi ve manevi varl ıklar ının korunmas ına yönelik gerekli tedbirlerin al ınabilmesini sa ğlayacak şekilde düzenlemek zorundad ır (Ahmet Acartürk , 51; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 35, Hatice Çal ış ve diğerleri , 37). 35.İlke olarak t ıbbi ihmallere ili şkin şikâyetler konusunda temel ba şvuru yolu, hukuki sorumlulu ğu tespit ad ına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davas ı yoludur (Nail Artuç , B. No: 2013/2839, 3/4/2014, 38; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 36, Hatice Çal ış ve diğerleri , 38). Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 736. Maddi ve manevi varl ığı koruma hakk ı kapsam ında hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak ad ına adli ve idari yarg ıda aç ılacak tazminat davalar ının makul derecede dikkatli ve özenli inceleme şart ını yerine getirmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ili şkin yürüttükleri yarg ılamalarda Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ının ya da ne ölçüde yapt ıklar ının da Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer hak ihlallerinin önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Yasin Ç ıldır, B. No: 2013/8147, 14/4/2016, 57; Tevfik Gayretli , B. No: 2014/18266, 25/1/2018, 32; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 37, Hatice Çal ış ve diğerleri , 39). 37. Diğer taraftan belirtmek gerekir ki olaylar ın oluşumuna ili şkin delillerin değerlendirilmesi öncelikle idari ve yarg ısal makamlar ın ödevidir. Ayn ı şekilde ba şvuru dosyas ında bulunan t ıbbi bilgi ve belgelerden hareketle bilirki şilerin vard ığı sonuçlar ın doğruluğu hakk ında fikir yürütmek Anayasa Mahkemesinin görevi de ğildir ( Mehme t Çolakoğlu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018, 47). Ancak ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında yerine getirmek zorunda oldu ğu usul yükümlülüklerinin somut olayda yerine getirilip getirilmedi ğinin nesnel bir şekilde de ğerlendirilmesi için ilgili anayasal kurallar ba ğlam ında derece mahkemelerinin kendilerine tan ınm ış takdir yetkileri çerçevesinde hareket edip etmediklerinin denetlenmesi gerekir. Bu ba ğlamda müdahaleyi hakl ı göstermek için öne sürülen gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığı incelenmelidir (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015 44; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 38, Hatice Çal ış ve diğerleri , 40). 38. Bu ba ğlamda derece mahkemelerinin gerekçeleri, taraflar ın kanun yolun a başvuru imkân ını etkili şekilde kullanabilmesini sa ğlayacak surette ayr ıntılı olarak ortaya konulmal ı; ulaşılan sonuçlar yeterli aç ıklıktaki bilimsel görü ş ve raporlar gibi somut, nesnel verilere dayand ırılmal ıdır (Murat At ılgan, 45; Neslihan Altu ğ ve diğerleri , 39, Hatice Çal ış ve diğerleri , 41). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 39. Anayasa Mahkemesi Anayasa'n ın yukar ıda değinilen 17. maddesi kapsam ında devlete dü şen pozitif yükümlülüklerin somut olay ba ğlam ında yerine getirilip getirilmedi ğini denetlemek durumundad ır (Tevfik Gayretli , 36). Bu sebeple ba şvuruya konu olay, devleti n kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına ilişkin pozitif yükümlülü ğü kapsam ında incelenmi ştir (Hatice Çal ış ve diğerleri , 42). 40. Hukukumuzda hasta haklar ı, t ıbbi işlemlerden önce ki şilerin bu i şlemler ve sonuçlar ı hakk ında ayd ınlat ılmas ı yükümlülü ğü ile Sağlık Bakanl ığının t ıbbi hizmetler sunan kurumlar üzerindeki denetim görevi konusunda oldukça ayr ıntılı ve yeterli düzenlemelerin mevcut oldu ğu anlaşılmaktad ır (Ahmet Acartürk , 66). Ancak bu düzenlemelerin mevcut olmas ı yeterli olmay ıp Anayasa'n ın 17. maddesindeki güvencelerin sa ğlanabilmesi için pratikte de etkin bir şekilde uygulanmas ı gerekmektedir ( Mehmet Çolako ğlu, 49; Kema l Demirtaş ve Gülcan Demirta ş, B. No: 2017/18196, 16/9/2020, 44). 41. Somut olayda derece mahkemesi taraf ından hükme esas al ınan ATK raporund a soyut olarak enjeksiyon sonucu ortaya ç ıkabilecek komplikasyonlardan bahsedildiği görülmektedir. Buna kar şın raporda ba şvurucunun sol baca ğında meydana gelen duyu Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 8kayb ının ilgili doktor ve hem şirenin kusurundan kaynaklan ıp kaynaklanmad ığı bak ımından somut olaya özgü ko şullar ın incelenmedi ği, ortaya ç ıkan engellilik hâlinin enjeksiyonun hatal ı şekilde yap ılmas ından kaynakland ığını belirten ba şvurucunun bu iddias ı doğrultusunda enjeksiyon i şlemine ili şkin bir de ğerlendirme yap ılmad ığı ve başvurucuya uygulanan enjeksiyonun yap ılış tekniği bak ımından hatal ı olup olmad ığı konusunda herhangi bir araştırma yap ılmad ığı anlaşılmaktad ır. Bu durumda bilirki şi raporunda varsay ımlara dayal ı görüşün ötesinde ba şvurucunun engelli kalmas ına yol açan enjeksiyon uygulamas ında t ıbbi hata olup olmad ığı konusunda yeterli somut bulgu ve tespitlere yer verilmedi ği sonucuna var ılmaktad ır (ayn ı yönde bkz. Emrah Egeç , 43). 42. Diğer taraftan, ba şvurucunun enjeksiyon i şleminden k ısa bir süre sonra aya ğını hissetmedi ğini bildirdi ği ancak bu şikâyetine ili şkin bir tedbir al ınmad ığı yönündeki iddias ı, yarg ılaman ın sonucunu etkileyebilecek mahiyette olmas ına rağmen, söz konusu iddialar ın ATK raporunda ve derece mahkemelerince yap ılan yarg ılamada de ğerlendirilmedi ği ve bu hususta bir gerekçe sunulmad ığı görülmektedir. 43. Sonuç olarak ba şvurucuya uygulanan enjeksiyonun yap ılış tekniği bak ımından hatal ı olup olmad ığı konusunda somut bulgulara dayal ı ilgili ve yeterli gerekçelerin derece mahkemelerince ortaya konulamad ığı, başvurucunun iddialar ının anayasal güvenceler çerçevesinde tart ışılıp karşılanmad ığı anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının devlete yükledi ği pozitif yükümlülüklerin gereklerinin yerine getirilmedi ği kanaatine var ılm ıştır. 44. Öte yandan ba şvurucunun ba şvuru formunda söz konusu t ıbbi müdahaleden önce kendisinin yeterince ayd ınlat ılmad ığı ve gerekti ği şekilde r ızas ının al ınmad ığı yönünde bir şikâyeti bulunmad ığından bu yönden ayr ıca bir inceleme yap ılmam ıştır 45. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 46. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 47. Başvurucu, ihlalin tespiti ile tazminat talep etmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 948. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK.], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 49. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 50.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ula şan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 51.İncelenen ba şvuruda, ba şvurucunun iddialar ının derece mahkemesince verilen karara dayanak olarak al ınan ATK raporunda tümüyle ortaya konulmad ığı, söz konus u iddialar yönünden derece mahkemelerince ba şka bir ara ştırma yap ılmas ının neden gerekli olmad ığı ile iddialar ın bütün yönleriyle ayd ınlat ıldığının ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulmad ığı gerekçesiyle ki şinin maddi ve manevi varl ığının korunmas ı hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Bu durumda ihlalin derece mahkemesi karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 52. Bu durumda ba şvurucular ın maddi ve manevi varl ığının korunmas ı hakk ına yönelik ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yeniden yarg ılama sürecinde mahkemelerce yap ılmas ı gereken i ş, öncelikle hak ihlaline yol açan mahkeme karar ının ortadan kald ırılmas ından ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Denizli İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/40333 Karar Tarihi : 18/5/2021 1053.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 54. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Denizli İdare Mahkemesine (E.2011/170, K.2012/1617) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 18/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI