TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET S İL VE TANER YAY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35227) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Ömer MENC İK Başvurucular : 1. Ahmet S İL 2. Taner YAY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan ba şvurucular ın bir dergiye abonelik taleple
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET S İL VE TANER YAY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35227) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Ömer MENC İK Başvurucular : 1. Ahmet S İL 2. Taner YAY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan ba şvurucular ın bir dergiye abonelik taleplerinin kabul edilmemesi nedeniyle ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 25/9/2017 ve 28/9/2017 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonlarca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. 2017/35227 say ılı bireysel ba şvuru dosyas ında başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ışlard ır. 8. Yap ılan incelemede 2017/35302 numaral ı başvurunun ayn ı konuyla bağlant ılı olarak yap ıldığının anlaşılmas ı nedeniyle 2017/35227 say ılı başvuru ile birle ştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. İncelemenin yürütüldü ğü 2017/35227 numaral ı başvuruda Bakanl ıktan görü ş istenmi ş olmas ı ve birle ştirilen 2017/35302 numaral ı başvurunun konu bak ımından ayn ı olmas ı gözönünde bulundurulara k bu dosya yönünden ayr ıca Bakanl ıktan görü ş istenmesine gerek görülmeyerek ba şvurunun incelenmesine geçilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. 2017/35227 Numaral ı Başvuru Yönünden 10. Başvurucu Ahmet Sil, Osmaniye 1 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) Fetullahç ı Terör Örgütü ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) üye olma suçundan tutuklu olarak bulunmaktad ır. 11. Başvurucu, "National Geographic" isimli bir dergiye abone olmak istemi ştir. Ad ı geçen derginin co ğrafya, kültür, ke şifler, popüler bilim ve tarihle ilgili makalelerin ağırlıkla yer ald ığı dünyaca bilinen bir yay ın olduğu anlaşılmaktad ır. Ayn ı zamanda derginin uzun y ıllar sadece İngilizce olarak yay ımland ıktan sonra ilk kez 1995 y ılında başka dillerde de yay ımlanmaya ba şlad ığı, günümüzde ise aralar ında Türkçenin de bulundu ğu yaklaşık otu z üç dilde yay ımland ığı tespit edilmi ştir. Öte yandan derginin 12 milyona yak ın ayl ık tiraj ı bulunmaktad ır. 12. Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ba şvurucunun talebini Ceza İnfaz Kurumuna sözlü olarak iletti ği, Ceza İnfaz Kurumunca talebinin olumsuz kar şılanmas ı üzerine Osmaniye İnfaz Hâkimli ğine (Hâkimlik) şikâyet ba şvurusunda bulundu ğu anlaşılm ıştır. Başvurucunun şikâyet dilekçesini Hâkimli ğe bir yaz ıyla gönderen Ceza İnfaz Kurumu, an ılan derginin al ınmamas ının sebebinin Ceza İnfaz Kurumu E ğitim Kurulu Ba şkanl ığının (Eğitim Kurulu) 7/2/2017 tarihli bir karar ı olduğunu ifade etmi ş ve yaz ının ekine söz konusu karar ı eklemiştir. 13. Eğitim Kurulu karar ında öncelikle Bakanl ığın baz ı genelgelerine yer verilmi ştir. 16/11/2016 tarihli ilk genelgede 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenli k Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun un 62. maddesine de ğinilmiştir. Genelgenin devam ında, eğitimini sürdüren tutuklu ya da hükümlülerin ziyaretçileri arac ılığıyla vey a kargo arac ılığıyla gelen ders kitaplar ının gerekli incelemelerden geçirildikten sonra hükümlü ya da tutuklulara verilece ği, yay ının yabanc ı dilde yaz ılm ış olmas ı durumunda ise içeri ğinin anlaşılmas ı ve orijinal oldu ğunun tespit edilmesinin gerekti ği ifade edilmi ştir. Bundan ba şka genelgede, mevzuat metinlerinin ve kurum kütüphanesinde bulunmayan yay ınlar ın -ücretinin tutuklu ya da hükümlülerce kar şılanmas ı koşuluyla- ceza infaz kurumlar ı arac ılığıyla temin edilebilece ği belirtilmi ştir. 14. Daha sonra E ğitim Kurulu 24/11/2016 tarihli bir genelgeye de ğinmiştir. Söz konusu genelgede 22/11/2016 tarihli ve 29896 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 677 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname gere ğince, terör örgütüne üye olma suçundan ve terör örgütlerinin faaliyetler i çerçevesinde i şlenen suçlardan hükümlü ya da tutuklu olanlar ın olağanüstü hâlin devam ı süresince s ınavlara giremeyeceklerinin belirtildi ği ifade edilmi ştir. Son olarak ise E ğitim Kurulu 23/12/2016 tarihli bir genelgeden bahsetmi ştir. Bu genelgede ise terör örgütüne üye olma suçundan ve terör örgütlerinin faaliyetleri çerçevesinde i şlenen suçlardan hükümlü ya da tutuklu olanlar ın olağanüstü hâlin devam ı süresince s ınav başvurular ının al ınmamas ı ve öğrenci kay ıt sistemlerine ö ğrencilik durumlar ının girilmemesi istenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 415. Eğitim Kurulu söz konusu genelgeden yola ç ıkarak baz ı kararlar alm ıştır. Söz konusu kararlar şu şekildedir: i. Terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü ya da tutuklu olanlar ın ailesi taraf ından gönderilen veya bu ki şilere kargo yoluyla gelen kitaplar ın Kuruma alınmamas ı ii. Terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü ya da tutuklu olanlar ın olağanüstü hâl süresince e ğitimlerini devam ettiremeyecekleri gerekçesiyle, ailesi taraf ından gönderilen veya bu ki şilere kargo yoluyla gelen ders kitaplar ının kurum a alınmamas ı hatta ücreti ödenmek suretiyle olsa dahi tutuklu ya da hükümlülere ders kitaplar ının verilmemesi iii. Mevzuat içeren kitap ya da internet ç ıktılar ı ile Kurum kütüphanesinde bulunmayan kitaplar ın -ücretinin hükümlü ve tutuklularca ödenmesi ko şuluyla- Ceza İnfaz Kurumunca temin edilmesi iv. Terör örgütüne üye olma suçundan hükümlü ya da tutuklu olanlar ın başka ceza infaz kurumlar ından gelirken yanlar ında getirdi ği yay ınlar ın ne şekilde temin edildiğinin anla şılamamas ı veya yay ınlarda ceza infaz kurumu ka şesinin bulunmamas ı durumunda hükümlü ya da tutukluya verilmemesi 16. Hâkimlik, ba şvurucunun şikâyetini E ğitim Kurulunun alm ış olduğu karar ışığında incelemi ştir. Hâkimlik, Ceza İnfaz Kurumu uygulamas ının mevzuata uygun olduğunu belirterek şikâyeti 29/6/2017 tarihinde reddetmi ştir. Başvurucu, Hâkimlik karar ına karşı itiraz yoluna ba şvurmuştur. İtiraz ı inceleyen Osmaniye 2. A ğır Ceza Mahkemesi, Hâkimlik karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek ba şvurucunun itiraz ının reddine 15/9/2017 tarihinde karar vermi ştir. 17. Başvurucu, nihai karardan 22/9/2016 tarihinde haberdar oldu ğunu belirtmi ş; 25/9/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. 2017/35502 Numaral ı Başvuru Yönünden 18. Başvurucu Taner Yay, Osmaniye 1 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan tutuklu olarak bulunmaktad ır. 19. Başvurucu, "Beşiktaş" isimli dergiye abone olmak istemi ştir. Aç ık kaynak araştırmalar ına göre ad ı geçen dergi, Be şiktaş Jimnastik Kulübünün resmî yay ın organ ıdır. Söz konusu derginin içeri ğinde ise genel olarak ülkemizin spor kulüplerinden olan Be şiktaş'a ilişkin baz ı röportaj, tarihî bilgi ve resimlere yer verildi ği, bunun yan ında baz ı spor faaliyetleriyle ilgili yaz ılar bulundu ğu görülmektedir. 20. UYAP arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ba şvurucunun talebini Ceza İnfaz Kurumuna sözlü olarak iletti ği, Ceza İnfaz Kurumunca talebinin olumsuz karşılanmas ı üzerine Osmaniye İnfaz Hâkimli ğine (Hâkimlik) şikâyet ba şvurusunda bulunduğu anlaşılm ıştır. Başvurucunun şikâyet dilekçesini Hâkimli ğe bir yaz ıyla göndere n Ceza İnfaz Kurumu, söz konusu derginin al ınmamas ının sebebinin E ğitim Kurulunun 7/2/2017 tarihli karar ı olduğunu ifade etmi ş ve yaz ının ekine söz konusu karar ı eklemiştir (Eğitim Kurulu karar ının içeriğine ilişkin olarak bkz. 13-15). Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 521. Hâkimlik, ba şvurucunun şikâyetini E ğitim Kurulunun alm ış olduğu karar ışığında incelemi ştir. Hâkimlik, Ceza İnfaz Kurumu uygulamas ının mevzuata uygun olduğunu belirterek şikâyeti 21/7/2017 tarihinde reddetmi ştir. Başvurucu, Hâkimlik karar ına karşı itiraz yoluna ba şvurmuştur. İtiraz ı inceleyen Osmaniye 2. A ğır Ceza Mahkemesi, Hâkimlik karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğunu belirterek ba şvurucunun itiraz ının reddine 15/9/2017 tarihinde karar vermi ştir. 22. Başvurucu, nihai karardan 22/9/2016 tarihinde haberdar oldu ğunu belirtmi ş; 28/9/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 23. 5275 say ılı Kanun un " Süreli veya süresiz yay ınlardan yararlanma hakk ı" kenar başlıklı 62. maddesi şöyledir: "(1) Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmam ış olmas ı koşuluyla süreli ve süresiz yay ınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakk ına sahiptir. (2) Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteli ğindeki meslek kurulu şlar ı ile mahkemelerce yasaklanmam ış olmas ı koşuluyla Cumhurba şkan ınca vergi muafiyeti tan ınan vak ıflar ve kamu yarar ına çal ışan dernekler taraf ından ç ıkart ılan gazete, kitap ve bas ılı yay ınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. E ğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitaplar ı denetime tâbi tutulamaz. (3) Kurum güvenli ğini tehlikeye dü şüren veya müstehcen haber, yaz ı, fotoğraf ve yorumlar ı kapsayan hiçbir yay ın hükümlüye verilmez." 24.İlgili diğer ulusal hukuk için bkz. İbrahim Kaptan (2), B. No: 2017/30723, 12/9/2018, 15-19; ilgili uluslararas ı hukuk için ise bkz. Ahmet Temiz (6), B. No: 2014/10213, 1/2/2017, 17, 18. V.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 26. Başvurucular adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksu n olduklar ı anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B.İfade Özgürlü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucular; dergilere kurum arac ılığıyla abone olma taleplerinin kabu l edilmediğini, yap ılan uygulamaya kar şı şikâyet ve itiraz haklar ını kulland ıklar ını ancak derece mahkemelerinin gerekçesiz kararlar ıyla taleplerinin reddedildi ğini ifade etmi şlerdir. Başvurucular ayr ıca aç ık kanuni düzenlemeye ra ğmen abone olma isteklerinin Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 6karşılanmad ığını, her iki dergi hakk ında herhangi bir yasaklama karar ı olmad ığını belirterek ifade ve bas ın özgürlü ğü ile maddi ve manevi varl ığın korunmas ı ve geliştirilmesi hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 28. Bakanl ık görüşünde öncelikle ba şvurucular ın ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin kanuni dayana ğının ve me şru amac ının bulundu ğu belirtilmi ştir. Bakanl ık görüşünün devam ında, müdahalenin demokratik toplumda gereklilik ve orant ılılık ilkeleri çerçevesinde bir de ğerlendirmesi yap ılm ıştır. 29. Bakanl ık; yap ılan uygulaman ın olağanüstü hâl döneminde gerçekle ştiğini, bu dönemde birçok ceza infaz kurumu personelinin FETÖ/PDY ile irtibat ı nedeniyle ihraç edildiğini ifade etmi ştir. Bakanl ık bu durum kar şısında söz konusu dönemde personelleri n güvenilirli ği ile ilgili yeterli bilgi bulunmad ığını, örgütsel faaliyetin ve ileti şimin engellenmesini, devam eden soru şturmalar ın selametini ve ceza infaz kurumlar ının güvenliğini sağlamak amac ıyla bu dönemde geçici önlemler al ındığını belirtmiştir. 30. Öte yandan Bakanl ık; FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan tutuklu olanlar ın kurum içinde baz ı yay ınlar ı şifreli haberle şme için kulland ıklar ını, mevzuattaki düzenlemelere göre de kurum güvenli ğini tehlikeye dü şürebilecek nitelikteki yay ınlar ın ceza infaz kurumlar ına al ınmamas ı gerektiğini ifade etmi ştir. Bu aç ıklamalar sonras ında Bakanl ık derece mahkemelerinin kararlar ındaki tespit ve sonuçlar ın Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükler aç ısından de ğerlendirilmesinin Anayasa Mahkemesi taraf ından yap ılmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 31. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Anayasa Mahkemesi daha önce vermi ş olduğu birçok karar ında, hükümlü ve tutuklulara kargo yoluyla ya da ziyaretçileri arac ılığıyla getirilen veya hükümlü ve tutuklular ın kendi sat ın ald ıklar ı süreli ya da süresiz yay ınlar ın ceza infaz kurumlar ına kabul edilmemesini ifade özgürlüğü kapsam ında değerlendirmi ştir (ilgili kararlar için bkz. Recep Bekik ve di ğerler i [GK], B. No: 2016/12936, 27/3/2019, 24; İbrahim Kaptan (2), 23). Söz konusu kararlar çerçevesinde bir de ğerlendirme yap ıldığında bir ceza infaz kurumunda tutuklu olarak buluna n başvurucular ın dergiye abone olma taleplerinin kabul edilmemesinin haber veya fikir alma özgürlüğü, dolay ısıyla ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmesi gerekir. 32. Anayasa n ın 26. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, dü şünce ve kanaatlerini söz, yaz ı, resim veya ba şka yollarla tek ba şına veya toplu olarak aç ıklama ve yayma hakk ına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamlar ın müdahales i olmaks ızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestli ğini de kapsar... Bu hürriyetlerin kullan ılmas ı, ... kamu düzeni, kamu güvenli ği, ... suçlar ın önlenmesi, ... gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amaçlar ıyla s ınırlanabilir... Düşünceyi aç ıklama ve yayma hürriyetinin kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir. Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 7a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 33. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Müdahalenin Varl ığı 34. Herkes gibi hükümlü ve tutuklular da Anayasa ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) ortak alan ı kapsam ında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamam ına (Mehmet Re şit Arslan ve di ğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, 65) ve bu ba ğlamda ifade özgürlüğüne de sahiptirler ( Murat Karayel (5), B. No: 2013/6223, 7/1/2016, 27). 35. Tutuklu ve hükümlülerin süreli veya süresiz yay ınlara ulaşabilmesi de bilgi ve kanaatlere ula şma özgürlü ğünün somut yans ımas ı olarak ifade özgürlü ğünün korumas ı altındad ır (Kamuran Re şit Bekir [GK], B. No: 2013/3614, 8/4/2015, 43; Hüseyin Sürensoy , B. No: 2013/749, 6/10/2015, 44; İbrahim Bilmez , B. No: 2013/434, 26/2/2015, 74; Ahmet Temiz (6) , 34). 36. Bu ba ğlamda bir ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucular ın bir dergiye abone olma taleplerinin kabul edilmemesinin haber veya fikir alma özgürlü ğüne, dolay ısıyla ifade özgürlü ğüne yönelik bir müdahale oldu ğu kabul edilmi ştir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 37. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 26. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ...yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ...demokrati k toplum düzeninin ...gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 38. S ınırlaman ın Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, Anayasa n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen hakl ı sebeplerden bir veya daha fazlas ına dayanma, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. (1) Kanunilik 39. Somut olay ın değerlendirilme yöntemi gözönüne al ındığında mevcut başvurunun ko şullar ında ilgili normun (bkz. 23) kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılay ıp karşılamad ığına ilişkin nihai bir de ğerlendirme yapmaya de ğil müdahalenin demokrati k toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmad ığının değerlendirilmesine ihtiyaç bulundu ğu anlaşılm ıştır. Bu sebeple mevcut ba şvuruda müdahalenin kanunili ği hususunda kesin bir sonuca varmaya gerek olmad ığı kanaatine var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 8(2) Meşru Amaç 40. Başvuruya konu yay ınlara abonelik talebi, ceza infaz kurumlar ının düzeninin ve güvenliğinin sağlanmas ı ve suçun önlemesi amaçlar ıyla kabul edilmemi ştir. An ılan müdahalenin Anayasa n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ında meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır. (3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (a) Genel İlkeler 41. Anayasa Mahkemesi ifade özgürlü ğü bağlam ında demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anla şılmas ı gerektiğini daha önce pek çok kez aç ıklam ıştır. İfade özgürlüğü kişinin haber ve bilgilere, ba şkalar ının fikirlerine serbestçe ula şabilmesi, dü şünce ve kanaatlerinden dolay ı kınanmamas ı, bunlar ı tek başına veya ba şkalar ıyla birlikte çe şitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, ba şkalar ına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlam ına gelir. Ço ğunluğa muhalif olanlar da dâhil olmak üzere dü şüncelerin her türlü araçla aç ıklanmas ı, aç ıklanan dü şünceye payda ş sağlanmas ı, düşünceyi gerçekleştirme ve gerçekle ştirme konusunda ba şkalar ını ikna etme çabalar ı ve bu çabalar ın hoşgörüyle kar şılanmas ı çoğulcu demokratik düzenin gereklerindendir. Dolay ısıyla toplumsal ve siyasal ço ğulculuğu sağlamak, her türlü dü şüncenin bar ışçıl bir şekilde ve serbestçe ifade edilebilmesine ba ğlıdır. Bu itibarla dü şünceyi aç ıklama ve yayma özgürlü ğü demokrasinin işleyişi için yaşamsal önemdedir ( Bekir Co şkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 33-35; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 42, 43; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 35-38). 42. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı bir müdahale olmas ı gerekir ( Bekir Co şkun, 53-55; Mehmet Ali Aydın, 70-72; AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007). Müdahaleyi olu şturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığının kabul edilebilmesi için amaca ula şmaya elveri şli olmas ı, başvurulabilecek en son çare ve al ınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir (baz ı farkl ılıklarla birlikte bkz. Bekir Co şkun, 51; Mehmet Ali Aydın, 68; Tansel Çöla şan, 51). Orant ılılık ise bireyin hakk ı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amac ı başkalar ının haklar ını korumak ise di ğer bireylerin hak ve menfaatleri aras ında adil bir dengenin kurulmas ına işaret etmektedir (baz ı farkl ılıklarla birlikte bkz. Bekir Co şkun, 57 ; Tansel Çöla şan, 46, 49, 50; Hakan Yi ğit, B. No: 2015/3378, 5/7/2017, 59, 68) . (b) Ceza İnfaz Kurumlar ında Yay ınlara Eri şim ile İlgili Anayasa Mahkemesi İçtihad ı 43. Ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutuklular ın yay ınlardan yararlanmas ına ilişkin esaslar 5275 say ılı Kanun'un ilgili hükümleri de gözetilerek Anayasa Mahkemesi taraf ından İbrahim Kaptan (2) karar ında belirlenmi ştir. Belirlenen yöntemlerden biri mahpusun, ceza infaz kurumunda bulunan emanet hesab ına yat ırılan paradan karşılanmas ı koşuluyla herhangi bir yay ının kurumca sat ın al ınarak kendisine verilmesini istemesi yöntemidir ( İbrahim Kaptan (2), 31). Ceza infaz kurumu idarelerinin mahpuslar ın yararlanabilecekleri belirtilen bu yay ınlar ı ise 5275 say ılı Kanun'un 3. ve 62. maddelerinde öngörülen ko şullar ı sağlay ıp sağlamad ığı yönünden bir denetime tabi tutmas ı gerekir. Söz Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 9konusu denetimin Anayasa Mahkemesi içtihad ında ortaya konulan ilkeler uyar ınca yap ılmas ı ve inceleme sonucunda yay ınlar ın kuruma kabul edilmesinin uygun olup olmad ığına karar verilmesi gerekmektedir ( İbrahim Kaptan (2), 32). (c) Başvurunun De ğerlendirilmesi 44. Somut olayda ba şvurucular ın iki ayr ı dergiye abone olma taleplerinin kabul edilmediği anlaşılmaktad ır. Dergilerden ilki olan National Geographic' te coğrafya, kültür, keşifler, popüler bilim ve tarihle ilgili makalelerin a ğırlıkla yer ald ığı ve dünyaca bilinen bir yay ın olduğu anlaşılmaktad ır. Diğer derginin ise ülkemizde tan ınan bir spor kulübünün yay ın organ ı olduğu, içinde sporun çe şitli alanlar ına ilişkin bilgilerin yer ald ığı tespit edilmi ştir (bkz. 11, 19). 45. Anayasa Mahkemesi daha önce vermi ş olduğu birçok kararda tutuklu ya da hükümlülerin süreli veya süresiz yay ınlardan yararlanma yöntemlerini teker teker sıralam ıştır. Bu yöntemlerden birinin kanunun aç ık hükmünün de emretti ği gibi ücretinin hükümlü ve tutuklarca kar şılanmas ı koşuluyla herhangi bir yay ının kurumca sat ın al ınmas ı olduğu anlaşılmaktad ır (İbrahim Kaptan (2), 31; Recep Bekik ve di ğerleri, 38). Somut olayda ba şvurucular ın talebinin de bahis konusu yöntem kapsam ında olduğu aç ıktır. 46. Bu ba ğlamda başvuru konusu olayda ücretleri ba şvurucular taraf ından ödenmek ve kurum taraf ından temin edilmek suretiyle istenen, ayr ıca hakk ında herhangi bir toplatma karar ı bulunmad ığı anlaşılan süreli yay ınlara öncelikle aboneli ğin gerçekle ştirilmesi gerekir. Dergiler kuruma geldi ğinde ise kamu otoritelerinin Anayasa Mahkemesi içtihad ında kabu l edilen ilke ve kriterler ışığında ( Recep Bekik ve di ğerleri, 41-45) 5275 say ılı Kanun'un 3. ve 62. maddeleri uyar ınca bir denetim yapmas ı beklenir (benzer yöndeki de ğerlendirmele r için bkz. İbrahim Kaptan (2), 32; hakk ında toplatma karar ı bulunmayan yay ınlar yönünden 5275 say ılı Kanun'un 3. ve 62. maddeleri uyar ınca yap ılmas ı gereken denetime ili şkin ilkeler için bkz. Halil Bay ık, B. No: 2014/20002, 30/11/2017, 45). 47. Talebin reddine gerekçe yap ılan Eğitim Kurulu karar ında (bkz. 15, 20), Kurum kütüphanesinde bulunmayan yay ınlar ın -ücretleri tutuklu ve hükümlülerin emanet hesab ından karşılanmas ı koşuluyla- al ınmas ına karar verilmi ş olmas ına rağmen ulusal ve uluslararas ı alanda kabul gören birer yay ın olduklar ı anlaşılan başvuruya konu dergilerin kurum güvenli ğini ne şekilde tehlikeye dü şüreceği veya içinde ne gibi müstehcen haber, yaz ı, fotoğraf ve yorumlar bulundu ğu noktas ında hiçbir de ğerlendirme yap ılmad ığı anlaşılm ıştır. 48. Öte yandan derece mahkemelerinin kararlar ında, sadece bir önceki mercini n karar ının hukuka uygun bulunmas ının haricinde bir de ğerlendirmenin olmad ığı görülmektedir. Somut ba şvuru bağlam ında hükümlü ve tutuklular ın haber ve fikir alma özgürlüğüne güvence sa ğlama hususunda as ıl yetkili ve görevlinin ilgili ceza infaz kurumu idaresinin oldu ğu aç ıktır. Bununla birlikte süreli yay ınlara erişim noktas ında Hâkimli ğin de idarenin gerekçesiz uygulamalar ını engelleme görevinin bulundu ğu unutulmamal ıdır (benzer bir değerlendirme için bkz. Recep Bekik ve di ğerleri, 54). 49. Sonuç olarak Ceza İnfaz Kurumu idaresi ve derece mahkemeleri, konu ile tamamen ba ğlant ısız gerekçelerle dergilerin niteli ğine ilişkin bir de ğerlendirme yapmaks ızın başvurucular ın taleplerini reddetmi şlerdir. Ba şka bir deyi şle Ceza İnfaz Kurumu idaresi ve derece mahkemeleri, ba şvuruya konu dergilere abonelik taleplerinin reddedilmesinin demokratik bir toplumda gerekli oldu ğunu gösterilebilmi ş değillerdir. Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 1050. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlüğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı Yönünden 51. Başvurucular; yap ılan uygulaman ın sadece terör suçlar ından tutuklu ya da hükümlülere uygulanmas ı nedeniyle e şitlik ilkesinin, derece mahkemelerince al ınan Cumhuriyet savc ısı görüşlerinin taraflar ına bildirilip görü şlerinin al ınmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 52. Somut ba şvuruda, ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği sonucuna ula şıldığından bu şikâyetlerin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 53. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 54. Başvurucular, ihlalin tespiti ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 56. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). Başvuru Numaras ı: 2017/35227 Karar Tarihi : 30/9/2020 1157. Başvurucular ın ücreti emanet hesab ından karşılanmak suretiyle Kurum idaresi arac ılığıyla bir dergiye abone olma taleplerinin kabul edilmemesi i şlemine dair yapt ığı şikâyet ve itiraz ın derece mahkemelerince reddedilmesi nedeniyle ba şvurucular ın ifade özgürlüğünün ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla somut ba şvuruda ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte ba şvurucular ın tahliye edildiği görüldü ğünden yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmad ığı tespit edilmiştir. 58.Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ifade özgürlü ğünün ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara ayr ı ayr ı net 1.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Diğer ihlal iddialar ının incelenmesine GEREK BULUNMADI ĞINA, E. Başvuruculara ayr ı ayr ı net 1.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ı na, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Osmaniye İnfaz Hâkimli ğine (E.2017/1729, 2017/2548 ve E.2017/2864, K.2017/3118 say ılı kararlar) GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 30/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI