TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ELİFE KORKUT BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/7695) Karar Tarihi: 26/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/7695 Karar Tarihi : 26/5/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Elife KORKUT Başvurucu Vekilleri: Av. Utku Ça ğrı AKTAY - Av. Adil AKTAY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ELİFE KORKUT BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/7695) Karar Tarihi: 26/5/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/7695 Karar Tarihi : 26/5/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Elife KORKUT Başvurucu Vekilleri: Av. Utku Ça ğrı AKTAY - Av. Adil AKTAY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/3/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucuya ait olup Konya'n ın Hadim ilçesi Bolat kasabas ında bulunan taşınmazlar Devlet Su İşleri Genel Müdürlü ğü (İdare) taraf ından acele kamula ştırma usulüyle kamulaştırılm ıştır. Acele elkoyma karar ı sıras ında belirlenen bedel ba şvurucuya ödenmi ştir. İdare ile ba şvurucu aras ında kamula ştırma bedeli konusunda anla şmaya var ılamamas ı üzerine İdare taraf ından ba şvurucu aleyhine 24/12/2013 tarihinde Hadim Asliye Huku k Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı aç ılm ıştır. 6. Mahkeme taraf ından verilen karar ın Yarg ıtayca bozulmas ı üzerine yeniden yap ılan yarg ılama neticesinde dava kabul edilmi ştir. Kararda; ba şvurucu ad ına olan tap u kay ıtlar ı iptal edilerek ta şınmazlar ın İdare ad ına tesciline, 168 ada 16 parsel say ılı taşınmaz için 2.252,8 TL, 168 ada 29 parsel say ılı taşınmaz için 410,54 TL kamula ştırma bedeline, taraflar ın leh ve aleyhine 1.980 TL maktu vekâlet ücretine hükmedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/7695 Karar Tarihi : 26/5/2022 27. Başvurucu taraf ından temyiz edilen karar, Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesince 28/11/2018 tarihinde onanm ıştır. 8. Bu karar ba şvurucuya 6/2/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 9. Başvurucu 7/3/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 10.İlgili hukuk için bkz. Sadettin Ekiz, B. No: 2016/9364, 9/5/2019, 20-34. V.İNCELEME VE GEREKÇE 11. Anayasa Mahkemesinin 26/5/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 12. Başvurucu; kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 13. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 14. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, ba şvuru konusu olaylarda adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü şse de başvurucunun temel şikâyetinin, açılmas ına sebebiyet vermedi ği kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesi oldu ğu dikkate al ındığında söz konusu ihlal iddias ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Nitekim Anayasa Mahkemesi Sadettin Ekiz karar ında ayn ı iddiay ı mülkiyet hakk ı kapsam ında incelemi ştir (bkz. Sadettin Ekiz, 40-71). 15. Başvuruya konu dava öncesinde kamula ştırmay ı yapan İdare taraf ından sat ın alma görü şmeleri yürütülmü ş ancak taraflar aras ında uzlaşma sağlanamad ığı için İdare, kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı açm ıştır. Yarg ılama neticesinde tespit edilen kamulaştırma bedelleri İdare taraf ından başvurucuya teklif edilenden daha yüksektir. Mahkeme ba şvurucu aleyhine maktu vekâlet ücretlerine hükmetmi ştir (bkz. 6). 16. Başvurucu ta şınmazlar ının kamula ştırılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale teşkil ettiği hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. Ayr ıca başvurucunun kamula ştırma sürecinde İdareye vekâlet ücreti ödemek zorunda kalmas ı suretiyle daha az kamula ştırma bedeli elde etmesi mülkiyet hakk ına müdahale edildi ğini göstermektedir (benzer yöndeki karar için bkz. Sadettin Ekiz, 45). Başvuru Numaras ı: 2019/7695 Karar Tarihi : 26/5/2022 317. Anayasa Mahkemesi Sadettin Ekiz karar ında kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ında malik aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesinin mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılılığına etkisini incelemi ştir. Anayasa Mahkemesi kamu makamlar ının kamulaştırma yoluyla, Anayasa'n ın 35. ve 46. maddelerine dayal ı olarak kamu yarar ı gereği ihtiyaç duyulan bir ta şınmaz ı zorla edindiklerine dikkat çekmi ş, bu çerçevede yine ayn ı hükümler uyar ınca taşınmaz ın gerçek bedelinin mülkten yoksun b ırak ılan başvurucuy a ödenmek durumunda oldu ğuna işaret etmi ştir. An ılan kararda aç ıkland ığı üzere kamulaştırılan taşınmaz ın değerinin belirlenmesi ilke olarak kamu makamlar ının yükümlülü ğündedir. Bu yükümlülük çerçevesinde yürütülen idari ve yarg ısal süreçlerdeki masraflar ın ise ancak hakl ı gösterilebilecek belirli ko şullar ın varl ığı hâlinde mülk sahibine yükletilmesi mümkün görülebilir. Aksi hâlde, yani bu masraflar ın her durumda ta şınmaz ı kamulaştırıldığı hâlde mülk sahibine yükletilmesi ba şvurucuya a şırı bir külfet yüklenmesine yol açabilece ği gibi kamula ştırma bedelinin gerçek de ğeri üzerinden ödenmesini de engellemi ş olur. Dolay ısıyla kamula ştırma davalar ında yarg ılama giderleri yönünden yap ılacak orant ılılık incelemesi di ğer davalara göre farkl ılık göstermektedir ( Sadettin Ekiz, 65). 18. Anayasa Mahkemesi an ılan kararda, haks ız yere davan ın aç ılmas ına sebebiyet veren veya dava s ıras ında karşı taraf ın gereksiz yere masraf yapmas ına yol açan ilgili taraf ın yarg ılama giderlerini ödemekle sorumlu tutulmas ının müdahaleyi orant ılı k ılabileceğini vurgulam ıştır (Sadettin Ekiz, 64). Anayasa Mahkemesi, sözü edilen olayda ba şvuruya konu dava öncesinde kamula ştırmay ı yapan İdare taraf ından sat ın alma görü şmelerinin yürütüldü ğünü ve uzla şma sağlanamamas ı üzerine kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescil davas ı aç ıldığını özellikle vurgulam ış; mahkemenin belirledi ği kamula ştırma bedelinin İdarenin belirledi ğinden daha yüksek oldu ğu gözetildi ğinde malikin teklif edilen bedeli kabul etmemesinde ve aleyhine dava aç ılmas ına sebebiyet vermesinde haks ız olmad ığının alt ını çizmiştir (Sadettin Ekiz, 65). Anayasa Mahkemesi sonuç olarak ta şınmaz ı kamulaştırılan başvurucunun sat ın alma usulündeki bedeli kabul etmemesinde haks ız olmamas ını da gözeterek kamula ştırmay ı yapan İdareye vekâlet ücreti ödemek zorunda b ırak ılmas ının kamulaştırma bedelinin önemli ölçüde azalmas ına sebebiyet verdi ği ve bu sebeple müdahalenin dayand ığı kamu yarar ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ındaki adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozuldu ğu sonucuna ula şmıştır (Sadettin Ekiz, 70). 19. Somut olaylarda da sat ın alma usulünde teklif edilenden fazla bir tutar ın kamulaştırma bedeli olarak tespit edildi ği ve başvurucunun gerçek kamula ştırma bedelinin önemli bir k ısm ına tekabül eden vekâlet ücretini ödemek durumunda kald ığı anlaşılm ıştır. Buna göre somut ba şvuruda da -yukar ıdaki ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durumun söz konusu olmad ığı dikkate al ındığında- mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 20. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 21. Başvurucu, maddi ve manevi tazminata hükmedilmesini talep etmi ştir. 22. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal Başvuru Numaras ı: 2019/7695 Karar Tarihi : 26/5/2022 4karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 23. Öte yandan ihlalin niteli ğine göre yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ın ın İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Hadim Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2017/28, K.2017/493) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 26/5/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.