TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATAKAN ENVER MISIRLI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15809) Karar Tarihi: 7/9/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 13/1/2022-31718 Başvuru Numaras ı: 2018/15809 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : 1. Atakan Enver MISIRLI 2. Bahar ÖZKAN 3. İzzet Furkan YAZGAN 4. Semra MER
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATAKAN ENVER MISIRLI VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15809) Karar Tarihi: 7/9/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 13/1/2022-31718 Başvuru Numaras ı: 2018/15809 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : 1. Atakan Enver MISIRLI 2. Bahar ÖZKAN 3. İzzet Furkan YAZGAN 4. Semra MER İNÇ Başvurucular Vekili : Av. Şule NAZLIO ĞLU EROL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, işe iade talebiyle aç ılan davada gerekçeli karar ın geç yaz ılmas ı sebebiyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/15809 Karar Tarihi : 7/9/2021 28. Bir firman ın Ankara şubesinde çal ışmakta iken şubenin kapat ılmas ı gerekçe gösterilerek ba şvurucular ın iş akitleri sonland ırılm ıştır. 9. Bunun üzerine ba şvurucular Ankara 11. İş Mahkemesinde (Mahkeme) 18/10/2016 tarihinde i şe iade talebiyle ayr ı ayr ı dava açm ıştır. Mahkeme 10/7/2017 tarihinde tüm başvurucular yönünden davalar ın kabulüne ve ba şvurucular ın işe iadesine karar vermiştir. Mahkeme ayr ıca k ısa kararlar ında karar kesinle ştikten sonra ba şvurucular ın işveren taraf ından işe başlatılmamas ı hâlinde dört ayl ık ücret tutar ında tazminata, bo şta geçen süre için dört aya kadar ücretin ve di ğer haklar ının daval ı işverenden tahsili ile başvuruculara verilmesine karar vermi ştir. 10. Başvurucular geçen süreye ra ğmen Mahkeme taraf ından gerekçeli kararlar ın yaz ılmad ığı iddias ıyla 7/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 11. Mahkeme, gerekçeli kararlar ı 20/9/2018 tarihinde yazm ıştır. 12. Daval ı işveren 13/7/2017 tarihinde süre tutum dilekçelerini vermi ş, 10/10/2018 tarihinde ise gerekçeli istinaf dilekçelerini sunmu ştur. Başvurucular 31/10/2018 tarihinde istinaf cevap dilekçelerini Mahkemeye sunmu ştur. 13. Daval ı işverenin istinaf talepleri, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin (Bölge Adliye Mahkemesi) 11/12/2018 tarihli kararlar ıyla reddedilmi ştir. 14. Daval ı işverenin temyiz talepleri, Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin (Daire) 7/3/2019 tarihli kararlar ıyla reddedilmi ş ve kararlar kesinle şmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 15.İlgili hukuk için bkz. Hatice Akgül , B. No: 2018/35900, 25/2/2021 , 14-19. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 7/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 17. Başvurucular, Mahkeme taraf ından 10/7/2017 tarihinde i şe iade karar ı verilmesine ra ğmen gerekçeli karar ın bir y ılı aşkın süredir yaz ılmamas ı nedeniyle kararlar ın icra kabiliyeti kazanamad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ve mülkiyet hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 18. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2018/15809 Karar Tarihi : 7/9/2021 319. Anayasa n ın Duruşmalar ın aç ık ve kararlar ın gerekçeli olmas ı kenar başlıklı 141. maddesinin dördüncü f ıkras ı şöyledir: Davalar ın en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçland ırılmas ı, yarg ının görevidir. 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın ileri sürdü ğü şikâyetlerinin temelde ilk derece mahkemesinin karar gerekçesini geç yazmas ı ve buna ba ğlı olarak karar ın kesinleşmesinin gecikmesine ili şkin olduğu görüldü ğünden ba şvurucular ın tüm iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden incelenmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 21. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 22. Makul sürede yarg ılanma hakk ının amac ı, taraflar ın uzun süren yarg ılama faaliyeti nedeniyle maruz kalacaklar ı maddi ve manevi bask ı ile s ıkıntılardan korunmas ıdır. Hukuki uyu şmazl ıklar ın çözüm sürecini uzatarak ço ğu zaman elde edilecek hükmün yarar ını ortadan kald ıran bir yarg ılama, adaletin yerine getirilmesindeki etkilili ğe ve güvenli ğe zarar verecektir. Ancak makul sürede yarg ılanma hakk ı bak ımından uyu şmazl ığa ilişkin yarg ılaman ın k ısa sürede sonuçland ırılmas ı kadar hukuki uyu şmazl ığın çözümünde gerekli özenin gösterilmesi de büyük önem ta şımaktad ır. Bu nedenle yarg ılama süresinin makul olup olmad ığının her bir ba şvuru aç ısından münferiden de ğerlendirilmesi gerekir ( Güher Ergun ve diğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 40). 23. Kanun koyucu; i ş hukukunun çal ışanı koruyucu niteli ğini ve iş davalar ının özelliklerini dikkate alarak genel mahkemelerin d ışında özel bir i ş yarg ılamas ı sistemi oluşturmuş ve iş davalar ının konunun uzman ı mahkemelerce mümkün oldu ğunca h ızlı, basit ve ucuz bir biçimde sonuçland ırılmas ını amaçlam ıştır. Özellikle i şe iade davalar ında yarg ılaman ın uzamas ı her iki taraf için de hukuki belirsizli ğin devam ına sebep oldu ğunda n bu davalar ın ivedilikle sonuçland ırılmas ı ayr ı bir öneme sahiptir. Bu durum i ş sözleşmesi feshedilen fakat bir an önce eski i şine dönme beklentisi ta şıyan ve bu yüzden yeni bir i şe başlamakta tereddüt eden i şçi aç ısından önemli oldu ğu gibi sözle şmesini feshetti ği işçi yerine yeni bir i şçi istihdam ederek i ş organizasyonunu tamamlamak isteyen i şveren aç ısından da önemlidir. Dolay ısıyla iş sözleşmesinin feshine ili şkin uyuşmazl ıklar ın k ısa sürede sonuçland ırılmas ı hem çal ışanın hem de i şverenin yarar ınad ır (Nesrin K ılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013, 60). 24. Eldeki ba şvuruya ili şkin benzer olgu ve iddialar Anayasa Mahkemesince daha önce Hatice Akgül karar ında ele al ınm ıştır. Söz konusu kararda; i şe iade karar ının icra kabiliyeti kazanabilmesi için kesinle şmesinin gerekti ği, gerekçeli karar ın geç yaz ılmas ı hâlinde hükmün kesinle şmesinin gecikece ği ve lehine karar tesis edilenin ma ğdur olaca ğı ifade edilmi ştir. Kararda; mahkeme hükmünün icra kabiliyetinin ancak kesinle şme ile söz konusu olabilece ği dikkate al ındığında karar ın kesinle şmesinin en önemli a şamalar ından Başvuru Numaras ı: 2018/15809 Karar Tarihi : 7/9/2021 4birinin gerekçeli karar ın yaz ılmas ı olduğu, bu yükümlülü ğün ise derece mahkemeleri taraf ından yerine getirilmesi gerekti ği belirtilmi ştir (Hatice Akgül, 33-37). 25. An ılan kararda Anayasa Mahkemesi; yarg ılama süresinin toplamda 2 y ıl 5 ay olmakla birlikte ilk derece mahkemesinin karar ı tefhiminden gerekçeli karar ı yazmas ına kadar geçen 1 y ıl 3 ay 29 günlük sürenin makul olarak de ğerlendirilmesinin mümkü n olmad ığını, bu durumun tek ba şına yarg ılama süresinin uzamas ına neden oldu ğunu belirterek makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. 26. Somut ba şvuruda da ba şvurucular ın işe iade talebiyle açm ış olduğu davan ın sonuçlar ından yararlanabilmesinin, ba şka bir deyi şle karar ın kesinle şmesinin en önemli aşamalar ından biri gerekçeli karar ın yaz ılmas ı olup bu yükümlülük ba şvurucunun talebine, tutumuna veya sorumlulu ğuna bağlı olmaks ızın mahkemeye aittir. 27. Başvuruya konu olayda 18/10/2016 tarihinde aç ılan davalar ın 7/3/2019 tarihinde Dairenin onama kararlar ıyla kesinle ştiği yani yarg ılamalar ın üç dereceli yarg ılama sisteminde yakla şık 2 y ıl 5 ay sürdü ğü anlaşılm ıştır. Başvuruya konu davalar ın hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olaylar ın karmaşıklığı, delillerin toplanmas ında karşılaşılan engeller, taraf say ısı gibi ölçütler dikkate al ındığında karma şık olmaktan uzak olduğunu söylemek mümkündür. Bunun yan ında yarg ılamalarda dört duru şma neticesinde davalar ın aç ılmas ından 9 ay sonra k ısa karar tefhim edilmi ş ise de tefhim tarihinden gerekçeli kararlar ın yaz ılmas ına kadar 1 y ıl 2 ay 10 günlük süre geçmi ş olup bu durum tek ba şına yarg ılama sürecinin uzamas ına neden olmu ştur. 28. Bu aç ıklamalar çerçevesinde Hatice Akgül karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durum olmad ığı anlaşılan somut ba şvuruda yarg ılaman ın uzamas ına gerekçeli karar ın geç yaz ılmas ının sebep oldu ğu aç ıktır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 31. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve münferiden 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/15809 Karar Tarihi : 7/9/2021 532.İncelenen ba şvuruda Mahkemenin gerekçeli karar ı geç yazmas ı nedeniyle uzun süren yarg ılamada makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. 33.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurulara ayr ı ayr ı net 8.750 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara net 8.750 TL manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Ankara 11. İş Mahkemesine (E.2016/990; E.2016/991; E.2016/992; E.2016/993) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş