TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.F. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/38535) Karar Tarihi: 27/1/2021 Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucular : 1. M.F. 2. P.M. Başvurucular Vekili : Av. Hilal ÇİÇEK YALÇIN Vekili Vekili3. M.N.S.A. : Av. Sefure Ayça ALİBEYOĞLU 4. B.A.İ.Y.A. : Av
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ İKİNCİ BÖLÜM KARAR M.F. VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/38535) Karar Tarihi: 27/1/2021 Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvurucular : 1. M.F. 2. P.M. Başvurucular Vekili : Av. Hilal ÇİÇEK YALÇIN Vekili Vekili3. M.N.S.A. : Av. Sefure Ayça ALİBEYOĞLU 4. B.A.İ.Y.A. : Av. İrem GEÇMEZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma riski bulu nan ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi ve geri gönderme merkezindeki tutulma koşulları nedenleriyle kötü muamele yasağının, idari gözetim altında tutmanın hukuki olmaması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Başvurulara ait başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra başvurular Komisyonlara sunulmuştur. 3. Komisyonlarca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümler tarafından yapılmasına karar verilmiştir. 4. Başvurucuların bir kısmı, bireysel başvuru harç ve masrafları nı karşılama imkânlarının bulunmadığını belirterek adli yardım talebinde bul unmuştur. 5. Bölümler tarafından başvurucular hakkındaki sınır dışı etme işlemlerinin geçici olarak (tedbiren) durdurulmasına karar verilmiştir. Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 36. Bireysel başvuru dosyalarının konu yönünden hukuki irtibatı n edeniyle 2017/38535 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmes ine ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular hakkında farklı tarihlerde 4/4/2013 tarihli ve 6 458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu nun 54. maddesi kapsam ında ilgili valilikler tarafından sınır dışı etme kararı tesis edilmiş, ayrıca başvuru cuların bir kısmı idari gözetim altına alınarak geri gönderme merkezlerine konulmuştur. 9. Başvurucular 3/10/2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hâl K apsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (676 s ayılı KHK) ile 6458 sayılı Kanun'da yapılan değişiklik sonrasında sınır dışı etme i şlemi yönünden etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığını belirterek değişik tarihlerde doğrudan bireysel başvuruda bulunmuştur. 10. Sınır dışı edilmeleri hâlinde yaşam haklarının ihlal edilece ğini, kötü muameleye maruz kalabileceklerini ileri süren başvurucuların iddialarının araştırılması sürecinde geri gönderilmelerine ilişkin riskin ortadan kaldırılabilmesi amacıy la Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 73. maddesi uyarınca sınır dışı etme işl eminin durdurulması yönünde Anayasa Mahkemesince tedbir kararı verilmiştir. 11. Anayasa Mahkemesi -özellikle 676 sayılı KHK değişikliği sonr asında- tedbir taleplerini değerlendirirken ihlal iddialarının konusunu oluştu ran hakların mutlak nitelikte olduğunu gözönünde bulundurarak kabul edilebilirlik kriterlerin i katı şekilde uygulamamıştır. 12. Anayasa Mahkemesi, sınır dışı etme işlemlerine karşı etkili bir başvuru mekanizması bulunmadığı ve bu durumun mevzuattan kaynaklandığı sonucuna ulaştığı Y.T. ([GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019) kararı sonrasında 6/12/201 9 tarihli ve 7196 sayılı Kanun'un 75. maddesiyle 6458 sayılı Kanun un 53. maddesinin (3) numaralı fıkrasında bazı değişiklikler yapılmıştır ( Y.T., 73-76). Söz konusu kanun değişikliğiyle birlikte bir kısı m gerekçeyle (6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinin (1) numaralı fı krasının (b), (d) ve (k) bentleri uyarınca) tesis edilen sınır dışı etme işlemleri hakkı nda idare mahkemesinde iptal davası açılmış olmasının işlemi otomatik olarak durdurmayacağı yönündeki istisna kaldırılmıştır. 13. Anayasa Mahkemesi yukarıda belirtilen son yasal değişiklik s onrasında sınır dışı etme ve idari gözetim altına alma işlemlerini konu alan bi reysel başvuruları değerlendirirken başvurucuların iddialarına ilişkin risklerin g üncelliğini ve haklarında tesis edilen işlemlerin ne durumda olduğunu, hâlihazırda bu işlemlere ilişkin etkili bir yol hâline gelen idare mahkemelerinde açılmış bir davaları olup olmadığını öğrenmek istemiş; bu amaçla başvuruculardan bilgi ve belge talep etmiştir. Tebliğ ta rihinden itibaren iki hafta içinde cevap verilmesinin istendiği, aksi takdirde başvurunun r eddedilebileceği ihtaratını içeren yazıda şu bilgi ve belgeler talep edilmektedir: Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 4"1. S ınır d ışı etme işleminin hâlen var olup olmad ığı, idari veya adli bir yolla i şlemin geri al ınıp al ınmad ığı yahut iptal edilip edilmedi ği, 2. Başvurucunun fiilen s ınır d ışı edilip edilmedi ği veya kendi iste ğiyle ülke d ışına ç ıkıp çıkmad ığı, ülkede bulundu ğu takdirde hâlihaz ırda nerede ikamet etti ği, 3. Başvurucu fiilen s ınır d ışı edilmişse; hangi ülkeye gönderildi ği, gönderildi ği ülkede yaşam ına ya da maddi veya manevi bütünlü ğüne karşı bir tehlikeyle kar şı karşıya kal ıp kalmad ığı, hâlen ya şam ını nerede ve ne şekilde sürdürdü ğü, 4. Başvurucunun s ınır d ışı karar ı etme karar ına karşı iptal davas ı aç ıp açmad ığı, bu şekilde bir dava oldu ğu takdirde davan ın ak ıbetinin ne oldu ğu (mahkeme ad ı, dava tarihi ve esas numaras ı), karar verilmi şse bir örne ğinin gönderilmesi 5. Başvurucunun ülkesine geri gönderilmesi hâlinde kar şılaşacağı riskin güncel olup olmad ığı (sebepleri belirtilerek aç ıklanmak üzere), 6. Başvurucu, idari gözetim alt ına al ınm ış ise hangi tarihte idari gözetim alt ına alındığı, b ırak ıldığı takdirde ne şekilde (idari bir kararla veya adli merciler taraf ından bırak ıldığı hususu) ve hangi tarihte sal ıverildiği" 14. Başvurucular usulüne uygun şekilde yapılmış tebligatlara rağ men istenen bilgi ve belgeleri eksik şekilde ikmal etmiş, bunun yanında neden tam amına ilişkin cevap verilmediğini ya yeterli bir gerekçeyle açıklamamış ya da bu hu susa hiç değinmemiştir. IV. İLGİLİ HUKUK A. 676 sayılı KHK'dan Sonraki Mevzuat15. 6458 sayılı Kanun un 1/2/2018 tarihli ve 7070 sayılı Olağanü stü Hâl Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameni n Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 31. maddesiyle değişik Sınır d ışı etme karar ı kenar başlıklı 53. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir: "Yabanc ı veya yasal temsilcisi ya da avukat ı, s ınır d ışı etme karar ına karşı, karar ın tebliğinden itibaren on be ş gün içinde idare mahkemesine ba şvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, s ınır d ışı etme karar ını veren makama da ba şvurusunu bildirir. Mahkemey e yap ılan başvurular on be ş gün içinde sonuçland ırılır. Mahkemenin bu konuda vermi ş olduğu karar kesindir. Yabanc ının r ızas ı sakl ı kalmak kayd ıyla, dava açma süresi içind e veya yarg ı yoluna ba şvurulmas ı hâlinde 54 üncü maddenin birinci f ıkras ının (b), (d) ve (k) bentleri ile ikinci f ıkras ı kapsam ındakiler hariç yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar yabanc ı sınır d ışı edilmez. B. 7196 Sayılı Kanun Değişikliğinden Sonraki Mevzuat 16. 6458 sayılı Kanun un 7196 sayılı Kanun'un 75. maddesiyle değ işik Sınır d ışı etme karar ı kenar başlıklı 53. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir: "Yabanc ı veya yasal temsilcisi ya da avukat ı, s ınır d ışı etme karar ına karşı, karar ın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine ba şvurabilir. Mahkemeye ba şvuran kişi, s ınır d ışı etme karar ını veren makama da ba şvurusunu bildirir. Mahkemeye yap ılan başvurular on be ş gün içinde sonuçland ırılır. Mahkemenin bu konuda vermi ş olduğu karar Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 5kesindir. Yabanc ının r ızas ı sakl ı kalmak kayd ıyla, dava açma süresi içinde veya yarg ı yoluna ba şvurulmas ı hâlinde yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar yabanc ı sınır d ışı edilmez." V. İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 27/1/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yardım Talepleri Yönünden 18. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların başvuru giderle rini karşılayabilecek ölçüde mal varlıklarının bulunmadığı ve talepl erinin dayanaktan yoksu n olmadığı anlaşılmış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 334. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca adli yardım talep lerinin kabulü ile yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmalarına karar ve rilmesi gerekir. B. İhlal İddiaları Yönünden 1. Başvurucuların İddiaları19. Başvurucular; öldürülme veya kötü muameleye maruz kalma risk i buluna n ülkeye sınır dışı etme kararı verilmesi ve geri gönderme merkez indeki tutulma koşulları nedenleriyle kötü muamele yasağının, idari gözetim altında tutm anın hukuki olmaması nedeniyle de kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğ ini ileri sürmüşlerdir. 2. Değerlendirme 20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un Bireysel ba şvuru usulü kenar başlıklı 47. maddesinin (6) numaralı fıkrası şöyledir: "Başvuru evrak ında herhangi bir eksiklik bulunmas ı hâlinde, Mahkeme yaz ı işleri taraf ından eksikli ğin giderilmesi için ba şvurucu veya varsa vekiline onbe ş günü geçmemek üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti olmaks ızın bu sürede eksikli ğin tamamlanmamas ı durumunda ba şvurunun reddine karar verilece ği bildirilir. 21. 6216 sayılı Kanun un Esas hakk ındaki inceleme kenar başlıklı 49. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir: "Komisyonlar ve bölümler bireysel ba şvurular ı incelerken bir temel hakk ın ihlal edilip edilmediğine yönelik her türlü ara ştırma ve incelemeyi yapabilir. Ba şvuruyla ilgili gerekl i görülen bilgi, belge ve deliller ilgililerden istenir." 22. İçtüzük'ün Bilgi, belge isteme ve tebli ğ kenar başlıklı 70. maddesinin (3) numaralı fıkrası şu şekildedir: "Mahkeme, ba şvurucu ya da kamu otoritesinin, istenen bilgi ya da belgeyi sunmaktan kaç ındığı ya da bir delili gizledi ği yahut her ne suretle olursa olsun davet edildi ği hâlde yarg ılamaya etkili bir şekilde kat ılmad ığı kanaatine var ırsa, bu durumdan gerekli sonuçlar ı çıkararak karar ını verir." Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 623. Bireysel başvuru kendine özgü bir hak arama yoludur ve bu ni teliği gereği başvurucular, başvuru konusu olaylarla ilgili delilleri sunmak suretiyle olaylar hakkındaki iddialarını ve dayanılan Anayasa hükmünün kendilerine göre ne ş ekilde ihlal edildiğini açıklamakla yükümlüdürler ( Sabah Y ıldızı Radyo ve Televizyon Yay ın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727, 25/5/2017, 19). Bununla birlikte başvurucular kendilerinden istenen her türlü bilgi ve belgeyi 6 216 sayılı Kanun ve İçtüzük uyarınca Anayasa Mahkemesine vermek zorundadır. 24. 676 sayılı KHK ile yapılan değişiklik sonrasında 6458 sayılı Kanun'un 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri uya rınca sınır dışı etme kararı alındığında yaşam hakkı veya kötü muamele yasağının ihlal edild iği iddialarını değerlendirme konusunda etkili bir yol bulunmadığına karar vere n Anayasa Mahkemesi doğrudan kendisine yapılan başvuruları kabul etmeye başlamış ve lüzumu hâlinde bu işlemle r hakkında tedbir kararı vermiştir ( Y.T., 59). 25. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi pilot karar usulüyle ele al dığı Y.T. başvurusunda bu durumun mevzuattan kaynaklandığı sonucuna ulaşm ış ve yapısal sorunun çözümü için keyfiyetin yasama organına bildirilmesine karar ver miştir ( Y.T., 73-76). 26.Y.T. kararı sonrasında 7196 sayılı Kanun'un 75. maddesiyle 6458 say ılı Kanun'un 53. maddesinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Yapılan değişikliklerle birlikte dav a açma süresince veya dava açıldığında karar verilinceye kadar sı nır dışı işleminin kendiliğinden duracağı hüküm altına alınmıştır. Getirilen bu gü vence karşısında sınır dışı etme işlemine karşı idare mahkemesinde dava açmanın etkili bir yol olmadığı söylenemeyecektir. 27.Y.T. kararı ve 7196 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikler sonrasınd a sınır dışı etme işlemlerini konu alan bireysel başvuruları yeniden ele ala n Anayasa Mahkemesi -aradan geçen uzun zamanı da dikkate alarak- hem başvurucuların güncel durumlarını hem de haklarında tesis edilmiş işlemlerin geçerliliklerini koruyup ko rumadığını yapacağı esas incelemesi aşamasında öğrenmek istemiştir (bkz. 13). 28. Bu amaçla ihtaratlı yazılar tebliğ edilmesine rağmen başvuru cuların gereği gibi cevap vermediği görülmüştür. Bunun yanında başvurucuların neden eksik şekilde cevap verdiklerine ilişin yeterli bir açıklama da yapmadıkları anlaşı lmıştır (bkz. 14). 29. Yapılan kanun değişikliği ve bir kısım dosyadaki başvuru tar ihinden bu yan a geçen uzun zaman nedeniyle başvurucuların haklarında tesis edil en sınır dışı etme işlemlerine dair dava açıp açmadıkları, açmışlar ise davaların iptalle sonu çlanıp sonuçlanmadığı vey a başvurucuların hâlen ülkede bulunup bulunmadıkları, menşe ülked e karşılaşacakları riskin güncelliği esas değerlendirmesinin önemli unsurları hâline gelm iştir. Bunun dışında idari gözetim altına alınma iddialarını değerlendirme konusunda da gü ncel bir bilgi bulunmamaktadır. 30. İhlal iddialarına ilişkin değerlendirme yapılması için zarur i nitelikteki bilgi ve belgelerin başvurucular tarafından sunulmadığı dikkate alındığı nda gelinen bu noktada Anayasa Mahkemesince işin esası hakkında bir değerlendirme yapı labilmesi mümkün görünmemektedir. Bunun ötesinde başvurularını azami dikkat ve ö zenle takip etmesi gereken başvurucuların -ihtarata rağmen- olması gerekenin dışında pasif bir tutum sergiledikleri anlaşılmaktadır. Başvuru Numarası : 2017/38535 Karar Tarihi : 27/1/2021 731. Açıklanan gerekçelerle başvuruların incelenmesi için gerekli ve temel nitelikteki belgelerin sunulmadığı anlaşıldığından başvuruların reddine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Açıklanan gerekçelerle; A. Talep eden başvurucunun gizlilik talebinin kabulüne ve kimlik bilgilerinin kamuya açık belgelerde GİZLİ TUTULMASINA, B. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların taleplerinin KAB ULÜNE, C. Başvuruların REDDİNE, D. Sınır dışı edilme işlemine ilişkin olarak verilen tedbir kara rlarının SONLANDIRILMASINA, E. Kararın bir örneğinin İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Genel Mü dürlüğüne GÖNDERİLMESİNE, F. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nu n 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca adli yardım talebi kab ul edilen başvurucuların yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 27/1/2 021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Rıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI