başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvurucu doğumlu olup şanlıurfanın hilvan ilçesinde ikamet etmektedir şanlıurfa ili hilvan ilçesi mahallesinde bulunan ve toplam büyüklüğü m olan ada parsel sayılı arsa niteliğindeki taşınmaz tapuda başvurucu adına kayıtlıdır bu taşınmazın m yüz ölçümlü kısmının üzerinden kamulaştırma yapılmaksızın türkiye elektrik dağıtım aş ye bağlı olan dicle elektrik dağıtım aş dedaş tarafından yılında enerji nakil hattı geçir
başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir başvurucu doğumlu olup şanlıurfanın hilvan ilçesinde ikamet etmektedir şanlıurfa ili hilvan ilçesi mahallesinde bulunan ve toplam büyüklüğü m olan ada parsel sayılı arsa niteliğindeki taşınmaz tapuda başvurucu adına kayıtlıdır bu taşınmazın m yüz ölçümlü kısmının üzerinden kamulaştırma yapılmaksızın türkiye elektrik dağıtım aş ye bağlı olan dicle elektrik dağıtım aş dedaş tarafından yılında enerji nakil hattı geçirilmiş ve bu kısma elektrik direği de dikilmiştir başvurucu tarafından tarihinde hilvan asliye hukuk mahkemesinde mahkeme dedaş aleyhine kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davası açılmıştır başvurucu dava dilekçesinde taşınmazın enerji nakil hattının altında kalan kısmı yönünden tam bedelinin diğer kısmı yönünden ise el atma nedeniyle taşınmazın değerinde meydana gelen azalmanın tazminat olarak hesaplanmasını talep etmiştir dilekçede taşınmazın enerji nakil hatları altında kalan kısmı üzerinde ilgili mevzuat uyarınca inşaat yapılmasının mümkün olmaması nedeniyle bu kısmın tam bedelinin ödenmesi gerektiği belirtilmiştir davalı ise savunmasında tazminata hükmedilmesi gerekiyorsa bunun enerji nakil hattının koruma bandı altında kalan bölümünün mülkiyet bedeli üzerinden değil irtifak hakkı bedeli üzerinden hesaplanması gerektiğini ileri sürmüştür mahkemece hilvan belediyesinden enerji nakil hattı altında kalan yerlere yapılaşma izni verilmesinin mümkün olup olmadığı sorulmuş gelen cevap yazısında ilgili mevzuat uyarınca bu alanlara yapılaşma izni verilmesinin mümkün olmadığı ve buraların yol park veya yeşil alan olarak ayrılması gerektiği ifade edilmiştir mahkeme tarihinde uzman bilirkişilerle mahallinde keşif yapmıştır mühendisi iki bilirkişi tarafından hazırlanan raporda öncelikle emsal alınması gereken satış bedeli tespit edilmeye çalışılmıştır bilirkişi raporunda özetle emsal teşkil ettiği değerlendirilen taşınmazın daha gelişmiş bir mahallede bulunması şehir merkezine daha yakın bir mesafede olması ve konut alanının içinde yer alması emsal taşınmazın piyasada gördüğü rağbet ve satış kabiliyeti hususları dikkate alınarak başvurucunun taşınmazının değerinin emsal taşınmaza nazaran kat daha az olduğu kanaati açıklanmıştır taşınmazın bir bölümü üzerinden enerji nakil hattının geçmesi nedeniyle doğabilecek yaşamsal muhtemel tehlikelere ve tesislerin bakım ile onarımı sırasında oluşabilecek muhtemel kazaların artacağı gerçeğine bağlı olarak taşınmaza olan talebin düşeceği belirtilmiştir başvuru numarası karar tarihi yüksek gerilimin muhtemel tehlikesinden dolayı taşınmaz üzerinde inşaat yapılmasının çevredeki diğer taşınmazlara göre gecikebileceği ve yapılacak yapıların geri dönüşüm riskinin artacağı hususları gözönünde bulundurularak el atma nedeniyle taşınmazın değerinin toplam oranında azaldığı sonucuna ulaşılmıştır iv sonuç olarak taşınmazda yer alan pilon yeri için tl pilon yeri bedeli hesaplanmış ardından toplam büyüklüğünde olan taşınmazın pilon yeri olan toplam bölümü dışında kalan sinin el atma nedeniyle değerinde meydana gelen azalma dikkate alınarak ödenmesi gereken tazminat tl olarak belirlenmiştir mahkeme tarafından tarihinde verilen kararla bilirkişi raporunda belirlenen tl ile pilon yeri bedeli olan tlden oluşan toplam tl tazminata hükmedilmiş taşınmazın enerji nakil hattı koruma bandı altında kalan kısmı üzerinde idare adına daimi irtifak hakkı tesis edilerek tapuya tescil edilmesine karar verilmiştir mahkeme ayrıca söz konusu bir adet direk yerinin tapusunun iptali ile yeni parsel numaraları verilerek kullanım hakkının idare adına tapuya tescil edilmesine karar vermiştir kararda taşınmazın enerji nakil hattı geçirilen bölümü üzerinde irtifak hakkı tesisinin amaca ulaşmak bakımından yeterli olduğu ve tarihli ve sayılı kamulaştırma kanununun maddesinin son fıkrası uyarınca kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesis edilen durumlarda taşınmazın değerinde meydana gelen düşüklüğün kamulaştırma bedeli olduğu belirtilerek tazminat miktarının irtifak değeri üzerinden hesaplanmasının gerekçesi açıklanmıştır kararın temyizi üzerine yargıtay hukuk dairesi daire tarihli kararıyla dava konusu taşınmazın geometrik durumu yüz ölçümü henüz parsellenmemiş arsa niteliğinde olması ve enerji nakil hattının güzergahı dikkate alınarak irtifak hakkı nedeniyle değer düşüklüğü oranının taşınmazın tüm değerinin geçemeyeceği gerekçesiyle kararı bozmuştur anılan karara karşı başvurucu tarafından yapılan karar düzeltme istemi de dairenin tarihli kararıyla reddedilmiştir bozma kararına uyularak yapılan yargılamada daire kararı doğrultusunda yeni bir bilirkişi raporu alınmış ve bilirkişilerce yeniden yapılan hesaplama sonucu idari irtifak bedeli tl tl direk yeri bedeli tl irtifak hakkı bedeli olarak belirlenmiş taşınmazın enerji nakil hattı koruma bandı altında kalan kısmı üzerinde idare adına daimi irtifak hakkı tesis edilerek tapuya tescil edilmesine karar verilmiştir mahkeme ayrıca söz konusu adet direk yerinin tapusunun iptali ile direk yerine yeni parsel numaraları verilerek kullanım hakkının idare adına tapuya tescil edilmesine karar vermiştir mahkeme kararı dairenin tarihli kararıyla onanmış karar düzeltme istemi de tarihli kararıyla reddedilmiştir nihai karar tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir başvurucu tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur başvuru numarası karar tarihi iv hukuk a ulusal hukuk sayılı kanunun kamulaştırma şartları kenar başlıklı maddesi şöyledir kanunlarla yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları kaynakları ve irtifak haklarını bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler bakanlar kurulunca kabul olunan büyük enerji ve sulama projeleri ile iskan projelerinin gerçekleştirilmesi yeni ormanların yetiştirilmesi kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda bir gerçek veya özel hukuk ödenecek kamulaştırma bedelinin o yıl genel bütçe kanununda gösterilen miktarı nakden ve peşin olarak ödenir bu miktar kamulaştırma bedelinin altıda birinden az olamaz bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beş yıl içinde faiziyle birlikte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır taksitlere peşin ödeme gününü takip eden günden itibaren devlet borçları için öngörülen en yüksek faiz haddi uygulanır kamulaştırılan topraktan o toprağı doğrudan doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli her halde peşin ödenir ek md yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz sayılı kanun un hakkı kurulması kenar başlıklı maddesinin birinci fıkrası şöyledir taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine amaç yeterli olduğu takdirde taşınmaz malın belirli kesimi yüksekliği derinliği veya kaynak kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir sayılı kanun un kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili kenar başlıklı maddesinin birinci ve sekizinci fıkraları şöyledir kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle inci madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle bu bedelin peşin veya kamulaştırma üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitle ödenmesi karşılığında idare adına tesciline karar verilmesini ister tarafların bedelde anlaşamamaları halinde gerektiğinde hakim tarafından gün içinde sonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir ve hakim tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarından yararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder mahkemece tespit edilen bu bedel taşınmaz mal kaynak veya irtifak hakkının kamulaştırılma bedelidir tarafların anlaşması halinde kamulaştırma bedeli olarak anlaşılan miktar peşin ve nakit olarak hak sahibi adına bankaya yatırılır başvuru numarası karar tarihi sayılı kanunun kamulaştırma bedelinin tespiti esasları kenar başlıklı maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları şöyledir taşınmaz malın değerinin tespitinde kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kar dikkate alınmaz kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı tesisinde bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir bu kıymet düşüklüğü kamulaştırma bedelidir sayılı kanun un dava hakla kenar başlıklı maddesinin birinci fıkrası şöyledir kamulaştırmaya konu taşınmaz malın maliki tarafından uncu madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden kendilerine tebligat yapılamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal ve maddi hatalara karşı da adli yargıda düzeltim davası açılabilir b uluslararası hukuk avrupa haklan sözleşmesine sözleşme ek nolu protokolün mülkiyetin korunması kenar başlıklı maddesi şöyledir her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip olduklar hakka halel getirmez avrupa haklan mahkemesi kamulaştırmasız el atmanın hukukilik ölçütü yönünden mülkiyet hakkının ihlaline yol açtığını çeşitli kararlarında kabul etmiştir ve b no b no sarıca ve b no ve kararına konu olayda başvurucunun taşınmazına donanma tarafından askeri bir üs yapılmak üzere kamulaştırma yapılmadan el atılmıştır başvurucunun mülkünün iadesi için açtığı dava ise kabul edilmiştir kamulaştırmasız el atmaya ilişkin süreçte giderimin sağlanmasına yönelik yeterli güvencelerin mevcut olmadığına işaret ederek müdahalenin başvurucuların fiili olarak mülklerinden yoksun bırakılması gibi ağır bir sonuca yol açtığı gerekçesiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir ve adil tazmin yönünden ise in ilkesinin gereği olarak taraf devletin taşınmazı aynen iade etmesine veya güncel değerinin ödenmesine karar vermiştir davalı devletin başvurucuların taşınmazının otoriteler tarafından gasp edilmesi olarak nitelediği yirmi beş yıl süren kamulaştırmasız el atma nedeniyle oluşan fiili zararlar ile başvuru numarası karar tarihi mülkten yararlanamama dolayısıyla oluşan kayıplar için arazinin güncel değerine ek olarak yetkililer tarafından inşa edilen binadan kaynaklanan değer artışının da başvuruculara ödenmesi gerektiğine hükmetmiştir ve at b no b no kararına konu olayda ise hukukunda olağan usulün dışında farklı bir usulün uygulanarak idare tarafından başvurucunun taşınmazına el atılması söz konusudur başvurucu yararına tazminata hükmedilerek taşınmazına olağan usul uygulanmadan el atıldığını ve açtığı davada derece mahkemelerinin nihai kararı ile birlikte mülkünden yoksun bırakıldığını belirterek kararını sadece tam tazminat ödenmemesine dayandırmanın uygun olmadığını vurgulamıştır uygulanan ve el atmaya yol açan söz konusu usulün öngörülebilir olmadığını ve mülkiyet hakkının korunması bakımından yeterli güvenceler içermediğini belirtmiştir göre bu usulün uygulanması kamu makamlarına olağan kamulaştırma usulünü gözardı etme imkanı tanımakta olup bu durum mülk sahipleri yönünden öngörülemez veya keyfi sonuçlara yol açmaktadır her durumda bu usulün benimsenmesinin hukuka aykırı olan fiili bir durumun onaylanması anlamına geldiği özellikle vurgulanmıştır bu sebeplerle uygulanan söz konusu mekanizmanın yeterli derecede hukuki belirlilik sağlayamadığına işaret etmiştir sonuç olarak hukuka dayalı olmadığından mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin sözleşmeye ek nolu protokolün maddesinin ihlaline yol açtığı sonucuna varmıştır adil tazmin yönünden ise başvurunun ve kararından ayrılan yönlerine değinmiştir buna göre ilk olarak söz konusu başvurudan farklı olarak başvurucu yararına tazminata hükmedildiği ayrıca ilk karara konu olaydan farklı olarak bildirilmiş bir kamu yararına dayalı belirli bir usulün söz konusu olduğu belirtilmiştir buna göre mülkten yoksun bırakma tarihi itibarıyla taşınmazın rayiç değerinin ve bu değerde oluşan değer kaybının giderilmesi gerektiği kabul edilmiştir at b no sarıca ve kararına konu olayda başvurucuların taşınmazlarına askeri eğitim sahası olarak kamulaştırma yapılmaksızın el atılmıştır başvurucuların miras bırakanı tarafından açılan kamulaştırmasız el atma davası kabul edilmiş ve başvurucular yararına tazminata hükmedilerek taşınmaz idare adına tescil edilmiştir derece mahkemelerinin tescil kararıyla birlikte mülkten yoksun bırakmanın gerçekleştiğini belirtmiştir öncelikle kamulaştırmasız el atma uygulamasının taşınmazların maliki olarak kalan başvurucuları herhangi bir kamu yararı gerekçesi ile eylemini haklı kılmayan idareye karşı dava açmak zorunda bıraktığını vurgulamıştır bu bağlamda derece mahkemelerince kamulaştırmasız el atmanın tespit edilmesinin her durumda idare tarafından oluşturulmuş kanuna aykırı bir durumun hukuki olarak kabul edilmesine ve idarenin kanuna aykırı davranışından fayda sağlamasına imkan tanıdığını açıklamıştır buna göre kamulaştırmasız el atma uygulaması idareye bir taşınmazı kullanma ve taşınmazın malikine önceden ödeme yapmadan devretme imkanı sağlamaktadır bunun sonucu olarak tazminat davası açması gereken ve bu sebeple haklarını ileri sürmek için yargılama masraflarından yükümlü olan ise başvuruculardır halbuki olağan kamulaştırmada süreç satın alma usulünün başarısız olması durumunda ilke olarak yargılama masraflarından yükümlü olması gereken ve kamulaştırmayı yapan idare tarafından başlatılmaktadır sarıca ve başvuru numarası karar tarihi yukarıda belirtilenler ışığında idareye resmi kamulaştırma kurallarının ötesine geçme imkanı sağlayan böyle bir uygulamanın başvurucular yönünden öngörülemez ve keyfi sonuçlara yol açtığını belirtmiştir göre söz konusu uygulama yeterli derecede hukuki güvence sağlaması gereken ve yöntemince gerçekleştirilecek bir kamulaştırmanın alternatifini oluşturamaz somut olayda idarenin başvuranların taşınmazlarını resmi kamulaştırma kurallarına aykırı olarak ve kamulaştırma tazminatı ödemeden sahiplendiğini tespit etmiştir bu bağlamda özellikle türk hukukunda derece mahkemelerinin idarenin kamu yararı amacıyla kullandığı gerekçesine dayalı olarak başvurucuların taşınmazlarından yoksun kaldıklarına hükmetmek suretiyle kamulaştırmasız el atma uygulamasını benimsediği eleştirisinde bulunmuştur sonuç olarak anayasanın maddesinde öngörülen en yüksek gecikme faizi uygulamasının somut olayda uygulanmadığını da belirterek kamulaştırma yapılmaksızın taşınmaza el atılması yoluyla yapılan müdahalenin mülkiyet hakkını kanunilik boyutu yönünden ihlal ettiği sonucuna varmıştır sarıca ve ihlalin sonuçlarının giderilmesi çerçevesinde sözleşmenin maddesi kapsamında yaptığı değerlendirmede benzer ihlallere yol açılmaması için şu tedbirlerin uygulanması gerektiğine karar vermiştir ve en önemli gereklilik taşınmazlara idare tarafından başından beri veya başlangıçta izin verilmiş olsa da sonradan hukuka aykırı olarak yapılan el atmaların önüne geçilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasıdır bu bağlamda taşınmazların kullanılması ancak kamulaştırma kararlarının ve projesinin hukuk kurallarına uygun olarak alınması suretiyle haklı kılındığında ve ilgililere vakit kaybetmeden yeterli bir tazminat ödenmesini güvence altına alacak bir bütçe sağlandığında mülkiyetin korunmasının gerekliliklerine uygun olur bunlara ek olarak taraf devletin kamulaştırma kurallarına aykırı uygulamalara yol açılmaması için caydırıcı tedbirler alması ve bu uygulamaları yapanlara yaptırım uygulaması gerekir halil b no kararına konu olayda başvurucunun taşınmazı ile ilgili olarak kamulaştırma kararı alınmış ancak kamulaştırma kararı tebliğ edilmeden taşınmaza idare tarafından el atılmıştır başvurucunun açtığı tazminat davası kabul edilmiştir idarenin kamulaştırmayı düzenleyen kuralları dikkate almayarak başvurucunun taşınmazına el atması nedeniyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin hukuki dayanağının bulunmadığı kanaatine ulaşmış ayrıca tazminata ilişkin yargılama sürecinde gerekli usule ilişkin güvencelerin de sağlanmadığını belirterek ihlal sonucuna varmıştır halil v