TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR N.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/42821) Karar Tarihi: 21/9/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 25/10/2022-31994 Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ayşe Didem ÖZDEM İR AKCA Başvurucu : N.K. Vekili : Av. Numan Tayfun ERDEM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, böbrek nakli bekleyen ve ceza infaz kuru
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR N.K. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/42821) Karar Tarihi: 21/9/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 25/10/2022-31994 Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ayşe Didem ÖZDEM İR AKCA Başvurucu : N.K. Vekili : Av. Numan Tayfun ERDEM I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, böbrek nakli bekleyen ve ceza infaz kurumunda tutuklu bulunan başvurucunun uygun böbrek bulundu ğunda organ nakli merkezine sevkinin sa ğlanmas ı için infaz hâkimli ğine yapt ığı şikâyetin reddedilmesi ve hastaneye sevk a şamas ında yaşanan zorluklar nedeniyle ciddi risk alt ında tutulmaya devam edilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/12/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün (İçtüzük) 73. maddesi uyar ınca tutuklu bulundu ğu ceza infaz kurumunda uygun böbrek bulundu ğunda organ nakli merkezine sevkinin sa ğlanmas ı için gerekli tedbirlerin al ınmas ını talep etmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun tedbir ve kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm taraf ından tedbir talebinin reddine, uygun böbrek bulunmas ı durumund a ceza infaz kurumu idaresinin ilgili hastaneye eri şimin gerçekle ştirilmesi için gerekli i şlemleri yerine getirmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 37. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 8. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 9. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 11. Başvurucu; Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme, Türkiye Büyük Millet Meclisini ortadan kald ırmaya veya görevini yapmas ını engellemeye te şebbüs etme, anayasal düzeni ortadan kald ırmay a teşebbüs etme eylemlerinden İstanbul 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 5/8/2016 tarihli karar ıyla tutuklanm ıştır. 12.İstanbul 22. A ğır Ceza Mahkemesi yapt ığı yarg ılama neticesinde ba şvurucunun 26/4/2018 tarihinde, anayasal düzeni ortadan kald ırma ve bir suçun i şlenmesini kolaylaştırmak için kasten öldürme suçlar ından ağırlaştırılm ış müebbet hapis (3 defa) ve 14 yıl hapis (3 defa) cezas ıyla cezaland ırılmas ına, hükümle birlikte tutukluluk hâlinin devam ına karar vermi ştir. Başvurucunun hükme yönelik istinaf istemi İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesinin 17/7/2019 tarihli karar ı ile esastan reddedilerek tutuklulu k hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Hüküm, temyiz incelemesi için Yarg ıtayda bulunduğundan henüz kesinle şmemiştir. 13. Gülhane Askerî T ıp Akademisi Haydarpa şa Eğitim Hastanesinin ba şvuru formuna ekli 16/4/2010 tarihli raporu ile ba şvurucuya kronik böbrek yetmezli ği tan ısı konularak ba şvurucunun haftada üç gün dörder saat olmak üzere düzenli hemodiyaliz program ına al ındığı bildirilmi ştir. Yine Bak ırköy Dr. Sadi Konuk E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinin 27/8/2013 tarihli engelli sa ğlık kurulu raporu ile ba şvurucunun tespit edilen kronik böbrek yetmezli ği hastal ığının vücut fonksiyonlar ını %90 oran ında engelledi ği bildirilmi ştir. 14. Silivri Ceza İnfaz Kurumu Hastanesinin 20/5/2019 tarihli sa ğlık kurulu raporu ile başvurucunun İstanbul Üniversitesi İstanbul T ıp Fakültesi Üroloji Ana Bilim Dal ı Transplantasyon Ünitesine sevk edilmesinin uygun bulundu ğu bildirilmi ştir. Yine Silivri Devlet Hastanesinin 11/6/2019 tarihli yaz ısı ile başvurucunun İstanbul Üniversitesi Çapa T ıp Fakültesi Transplantasyon Ünitesine sevk edilmesinin uygun oldu ğu hususunda bilgi verilmiştir. 15. Başvurucu 13/6/2019 tarihinde İstanbul Üniversitesi İstanbul T ıp Fakültesi Üroloji Ana Bilim Dal ı Transplantasyon Poliklini ğine sevk edilmi ş; burada ba şvurucunun operasyon öncesi rutin kontrol amac ıyla Kadavradan Böbrek Nakil Poliklini ği, Kardiyoloji Polikliniği ve Göğüs Hastal ıklar ı Polikliniğinde muayenesi gerçekle ştirilmiştir. 16. Başvurucu, kronik böbrek yetmezli ği hastal ığından dolay ı 23/2/2010 tarihinden itibaren İstanbul Üniversitesi İstanbul T ıp Fakültesi Organ Nakli Merkezinde organ nakli bekleyen hastalar listesine kay ıtlı olduğunu başvuru formunda belirtmi ş ancak an ılan kayd a ilişkin başkaca bilgi ve belge sunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 417. Başvuru formunda 15/9/2019 günü saat 03.00 s ıralar ında organ nakli merkezinden ba şvurucunun e şinin aranarak uygun böbrek bulundu ğu hususunun iletildi ği, başvurucunun e şinin Ceza İnfaz Kurumu görevlilerine telefonla durumu izah etti ği, netice alamamas ı üzerine bu defa telefonla nöbetçi Cumhuriyet savc ısına ulaştığı ancak gerekli işlemlerin ba şlatılmad ığı ifade edilmi ştir. 18. Başvurucu; organ nakli (böbrek) bekleyen hastalar listesine kay ıt tarihi ile uygun böbre ğin bulunma zaman ının ve t ıbbi aç ıdan hastaneye sevk süresinin sorulmas ı, 15/9/2019 günü nakil için hastaneye sevk yönünde Cumhuriyet savc ılığı ve Ceza İnfaz Kurumundan talepte bulunulup bulunulmad ığının, talepte bulunulmu ş ise gerekenlerin neden yap ılmad ığının sorulmas ı ve ayr ıca uygun böbrek bulundu ğunda ceza infaz kurumunca hastaneye sevkinin sa ğlanmas ı konusunda gerekli tedbirlerin al ınmas ı için 20/9/2019 tarihinde Silivri Nöbetçi İnfaz Hâkimli ğine müracaat etmi ştir. 19. Silivri 2. İnfaz Hâkimli ğince (İnfaz Hâkimli ği) Ceza İnfaz Kurumuna 25/9/2019 tarihinde yaz ı yaz ılarak başvurucunun talebine konu belgelerin gönderilmesi istenmi ştir. Ceza İnfaz Kurumu, İnfaz Hâkimli ğine özetle "N.K.n ın eşinin 15/9/2019 tarihinde kuruma müracaat ederek e şi için uygun böbre ğin bulundu ğunu ve nakil için acilen hastaneye sevk edilmesi gerekti ğini bildirdi ği hususlar ının gerçeği yans ıtmad ığı, tutuklu ve hükümlülerin hastanelere sevk ve nakillerinde izlenecek usûllerin 45/1 Nolu genelgede belirlendi ği, hükümözlünün sa ğlık dosyas ında İstanbul T ıp Fakültesi Organ Nakli Merkezi organ bekleyen hastalar listesine kay ıtlı olduğuna dair herhangi bir evrak ının olmad ığı, bu güne kadar bu yönde bir ba şvurusu veya beyan ının da bulunmad ığı, Sağlık Bakanl ığı nın Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeli ği gereğince 4. dereceye kadar akrabalar aras ı nakil yapılabildiği, akraba d ışı nakillerde Etik Kurul karar ı arand ığı, ilgili hastaneden bu yönde kuruma müracaat ya da evrak gönderimi olmad ığı, N.K.n ın eşinin başvurusu olsa dahi gerekli mercilerden yasal izinleri al ınmadan ve gerekli güvenlik önlemleri al ınmadan hastaneye naklinin mümkün bulunmad ığını" bildirmiştir. 20.İnfaz Hâkimli ği 9/10/2019 tarihinde talebin reddine karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...dosyada mevcut Silivri 4 Nolu Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğünün 27/09/2019 tarih ve 2019/2267 Per. Say ılı yaz ısından hükümözlü N.K.'in 06/08/2016 tarihinde tutuklanarak Ceza İnfaz Kurumuna sevk edildi ği, 08/08/2016 tarihinde diyaliz hastas ı olduğu ve tedavi görmesi gerekti ğine ilişkin dilekçesine istinaden yap ılan tetkik ve muayeneler neticesinde haftan ın 3 günü 4'er saat olmak üzere hemodiyaliz tedavisi gördü ğü, hükümlü vekilinin dilekçesinde iddia edildi ği şekilde [N.K.n ın] eşinin 15/09/2019 tarihind e ceza infaz kurumuna müracaat ederek e şi için uygun böbre ğin bulundu ğunu ve nakil için acilen hastaneye sevk edilmesi gerekti ği bildirdi ği hususlar ının gerçeği yans ıtmamakl a birlikte tutuklu ve hükümlülerin hastanelere sevk ve nakillerinde izlenecek usüllerin 45/1 Nolu genelgede belirlenmi ş olduğu, hükümözlünün sa ğlık dosyas ında İstanbul T ıp Fakültesi Organ Nakli Merkezi organ bekleyen hastalar listesine kay ıtlı olduğuna dair herhangi bi r evrak ının olmad ığı, bu güne kadar bu yönde bir ba şvurusu veya beyan ının da bulunmad ığı anlaşılmıştır. Organ nakil i şleminin usulleri Sa ğlık Bakanl ığı nın Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeli ğinde belirlenmi ştir. Organ naklinde Sa ğlık Bakanl ığı nın yönetmeli ği gereğince 4. dereceye kadar akrabalar aras ı nakiller olabilmekte, akraba d ışı nakillerde is e Etik Kurul karar ının aranmakta oldu ğu, ilgili hastaneden bu yönde kurum idaresine herhangi bir müracaat ya da evrak gönderiminin olmad ığı, hükümözlü [N.K.n ın] eşinin başvurusu olsa dahi gerekli mercilerden yasal izinleri al ınmadan ve gerekli güvenlik önlemleri al ınmadan hastaneye naklinin mümkün olmad ığı hususlar ı birlikt e Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 5değerlendirildi ğinde, cezaevi uygulamalar ında usul ve Yasaya ayk ırı bir durum dosya kapsam ından tespit edilemedi ğinden hükümlü vekilinin itiraz ının reddine..." 21. Başvurucunun karara yapt ığı itiraz, Silivri A ğır Ceza Mahkemesince 30/10/2019 tarihinde reddedilmi ştir. İtiraz ın reddine ili şkin karar, ba şvurucu vekiline 2/12/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. 22. Başvurucu 30/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 23. Anayasa Mahkemesi ba şvurucunun kronik böbrek yetmezli ği rahats ızlığına ilişkin olarak tedavi sürecinde yap ılan t ıbbi işlemler, tedavi ve takip süreci ile ceza infaz kurumunda tutulma ko şullar ı ve acil sa ğlık hizmetlerine eri şiminin sa ğlan ıp sağlanmad ığı, 15/9/2019 tarihinde organ nakli i şlemi için hastaneye sevkinin sa ğlan ıp sağlanmad ığı hususlar ında 31/12/2019 ve 29/1/2020 tarihlerinde Ceza İnfaz Kurumundan bilgi istemi ştir. 24. Ceza İnfaz Kurumu 6/1/2020 tarihli yaz ı cevab ında "başvurucunun 6/8/201 6 tutuklanarak kuruma sevk edildi ği, geldiği tarihten beri haftan ın 3 günü (Pazartesi-Çar şamba-Cuma) 4'er saat olmak üzere hemodiyaliz tedavisi gördü ğü, başvurucunun 8/1/2020 tarihinde Silivri Devlet Hastanesi Kardiyoloji poliklini ğine ve 13/1/2020 tarihinde İstanbul Üniversitesi T ıp Fakültesine sevkinin planland ığı, acil durumlar ın oluşmas ı halinde ivedi bir şekilde kurum tabipli ğinde muayenesinin yapt ırılarak eğer durumu sevki gerektiriyorsa en yak ın tam te şekküllü devlet hastanesine sevkinin sağlanmakta oldu ğunu" bildirmiştir. 30/1/2020 tarihli yaz ı cevab ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...İlgi yaz ıda belirtilen ve [N.K.n ın] eşinin 15/09/2019 tarihinde kurumumuz a müracaat ederek e şi için uygun böbre ğin bulundu ğunu ve nakil için acilen hastaneye sevk edilmesi gerekti ğini bildirdi ğine ilişkin kurumumuzda herhangi bir kayda rastlan ılmam ış olup, bu yönde bir talepte bulunmu ş olsa dahi tutuklu ve hükümlülerin hastanelere sevk ve nakillerinde izlenecek usüller 45/1 Nolu genelgede belirlenmi ş olup, hükümözlünün sağlık dosyas ında İstanbul T ıp Fakültesi Organ Nakli Merkezi organ bekleyen hastalar listesine kay ıtlı olduğuna dair herhangi bir evrak ının olmad ığı, bu güne kadar bu yönde bir başvurusu veya beyan ının da bulunmad ığı anlaşılmıştır. Organ nakil i şleminin usulleri Sağlık Bakanl ığının Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeli ği'nde belirlenmi ştir. Organ naklinde Sa ğlık Bakanl ığının yönetmeli ği gereğince 4. dereceye kadar akrabalar aras ı nakiller olabilmekte, akraba d ışı nakillerde ise; Etik Kurul karar ı aranmaktad ır. İlgili hastaneden bu yönde kurumumuza herhangi bir müracaat ya da evrak gönderimi olmad ığı anlaşılmıştır. İddialar teyite muhtaç oldu ğundan ve tam olarak teyit edilemedi ğinden hükümlü ve tutuklular ın ayn ı ağır ceza merkezi veya ba şka bir ağır ceza merkezine, tedavi nedeniyle acil sevklerinde; 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 57/4. maddesinde belirtilen 'Hükümlü, acil hâller d ışında özel sağlık kuruluşlar ında tedavi edilemez. Acil hâllerin varl ığı hâlinde Adalet Bakanl ığına bilgi verilir" ve 151 Nolu Genelgenin Hastal ık Nedeniyle Nakil ba şlıklı 9'uncu maddesinin yedinci fıkras ında belirtilen '(7) Hükümlü veya tutuklunun sa ğlık sorunlar ından dolay ı, tedav i edilmek üzere acil olarak, ayn ı yerdeki bir sa ğlık kuruluşuna nakli gerekti ğinde, ceza infaz kurumu tabibinin kurumda olmas ı durumunda tabip raporuyla, bulunmamas ı durumunda o an kurumda bulunan en üst yetkilinin yaz ılı izniyle derhâl nakledilmesi sağlanacakt ır. Gönderildi ği sağlık kuruluşundan, hükümlünün acil olarak ba şka bir sağlık kuruluşuna nakl i uygun bulundu ğunda ikinci f ıkra hükmü uygulanacak, bu konuda Bakanl ıktan izin alınmayacakt ır. Ancak; yap ılan işlem en seri haberle şme araçlar ıyla Bakanl ığa bildirilecektir.' hükmüne göre gerekli de ğerlendirme yap ılamam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 6Tutuklu [N.K.n ın] eşinin başvurusu olsa dahi [N.K.n ın] terör örgütü FETÖ/PD Y soruşturmalar ı kapsam ında Anayasal Düzeni Ortadan Kald ırmaya Te şebbüs Etme suçunda n tutuklu bulundu ğu da göz önüne al ınarak gerekli mercilerden yasal izinleri al ınmadan ve gerekli güvenlik önlemleri al ınmadan hastaneye nakli mümkün de ğildir. Son olarak 10/01/2020 tarihinde İstanbul Üniversitesi T ıp Fakültesi Nefroloj i polikliniğine sevki yap ılmış fakat kendi iste ğiyle sevkinin iptalini istemi ştir. Ad ı geçen tutuklunun 03/02/2020 tarihinde tekrar İstanbul Üniversitesi T ıp Fakültesine sevki planm ış olup, sağlık durumu devaml ı suretle takip ve kontrol edilmektedir..." 25. Anayasa Mahkemesi, ba şvurucunun organ nakli merkezinde organ nakli (böbrek) bekleyen hastalar listesine 23/2/2010 tarihinde kaydedilip kaydedilmedi ği, bu listeye hâlen kay ıtlı olup olmad ığı, 14/9/2019 günü ba şvurucunun e şi B.K.ya nakle uygun böbrek bulundu ğu ve naklin gerçekle ştirilmesi gerekti ği bilgisinin verilip verilmedi ği hususlar ında 5/2/2020 tarihinde İstanbul Üniversitesi İstanbul T ıp Fakültesi Transplantasyon Ünitesinden bilgi istemi ştir. Belirtilen yaz ıya ayn ı gün verilen cevab ın ilgili k ısm ı şöyledir: "...1. Söz konusu hastan ın Hastanemiz böbrek bekleme listesine kaydolu ş tarihi 27/10/2016'd ır. Ancak TODS (Türkiye Organ ve Doku Bilgi Sistemi) sisteminde böbre k bekleme listesine giri ş tarihi 23/02/2010 olarak görünmektedir. 23/02/2010 27/10/2016 tarihleri aras ında hastan ın başka bir Organ Nakli Merkezi'nin böbrek bekleme listesind e kay ıtlı bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Hasta ve yak ınlar ının kendi tercih ve iste ği ile 27/10/2016 tarihinden itibaren Hastanemiz böbrek bekleme listesine giri ş yap ıldığı anlaşılmaktad ır. 2. Hasta halen Hastanemiz kadavradan böbrek bekleme listesinde kay ıtlı durumdad ır. 3. Söz konusu yaz ıda belirtildi ği gibi 14/09/2019 günü saat 03:00 civarlar ında bir kadavra böbre ğinin nakledilmesi amac ıyla Sağlık Bakanl ığının Hastanemize gönderdi ği listede [N.K.] isimli hastan ın da 11. s ırada olmas ı nedeni ile aday hasta olarak t ıpkı bu listede yer alan di ğer hastalara da haber verildi ği gibi hasta dosyas ında iletişime geçme k için not edilen telefon numaralar ından hastan ın eşi [B.K.ya] ulaşılmıştır. Hastan ın aday hasta olarak hastanemize gelmesi istenmi ştir. [B.K.] eşinin tutuklu olmas ı sebebi ile avukat ı ile görüşme yapmas ı gerektiğini söylemi ştir. Bir süre sonra geri dönü ş yapan [B.K.] eşinin tutuklu olmas ı sebebiyle bu an itibari ile e şine ulaşılmas ının mümkün olamayaca ğını söylemiştir. Söz konusu böbrekte Sa ğlık Bakanl ığının göndermi ş olduğu listede 6. s ırada yer alan ... T.C. kimlik numaral ı [G.E.] isimli hastaya nakledilmi ştir. [N.K] isimli hasta o an için hastanemize aday hasta olarak gelmi ş olsayd ı bile 11. s ırada olmas ı, önündeki 6. s ıradaki hastan ın da nakle uygun olmas ı nedeni ile s ıralama sebebi ile [N.K.] isimli hastaya b u böbreğin nakledilmesi mümkün olmayacakt ı..." 26. Başvurucunun tedbir talebi, Bölüm taraf ından 12/2/2020 tarihinde reddedilmi ştir. Bununla birlikte ara karar ında, başvurucunun kadavradan organ nakli bekleme listesinde kay ıtlı olduğunu ve etik komisyon karar ına lüzum bulunmad ığını öğrenen kamu makamlar ının önümüzdeki süreçte yukar ıda aç ıklanan böbrek nakline ili şkin prosedür için gerekli tedbirleri almas ının yaşam hakk ının korunmas ı yükümlülü ğünün bir gere ği olduğu ifade edilerek Ceza İnfaz Kurumu idaresinin uygun böbrek bulunmas ı durumunda başvurucunun ilgili hastaneye eri şiminin gerçekle ştirilmesi için gerekli i şlemleri yerine getirmesine hükmedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 7IV.İLGİLİ HUKUK 27. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 2., 6., 71., 78., 80. ve 116. maddelerinin ilgili k ısm ı şöyledir: "İnfazda temel ilke Madde 2- (2) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infaz ında zalimane, insanl ık d ışı, aşağılay ıcı ve onur kırıcı davran ışlarda bulunulamaz. Hapis cezalar ının infaz ında gözetilecek ilkeler Madde 6- (1) Hapis cezalar ının infaz rejimi, a şağıda gösterilen temel ilkelere dayal ı olarak düzenlenir: ... b) Ceza infaz kurumlar ında hükümlülerin düzenli bir ya şam sürdürmeleri sağlan ır. Hürriyeti ba ğlay ıcı cezan ın zorunlu k ıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna sayg ının korunmas ını sağlayan maddî ve manevî ko şullar alt ında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan di ğer haklar ı, infaz ın temel amaçlar ı sakl ı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyar ınca k ısıtlanabilir. f) Ceza infaz kurumlar ında hükümlülerin ya şam haklar ı ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin al ınmas ı zorunludur. ...Hükümlünün muayene ve tedavi istekleri Madde 71- (1) Hükümlü, beden ve ruh sa ğlığının korunmas ı, hastal ıklar ının tan ısı içi n muayene ve tedavi olanaklar ından, t ıbbî araçlardan yararlanma hakk ına sahiptir. Bunun için hükümlü öncelikle kurum revirinde, mümkün olmamas ı hâlinde Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm ko ğuşlar ında tedavi ettirilir. Hükümlünün muayene ve tedavisiMadde 78- (1) Kurumun sa ğlık koşullar ının düzenlenmesi, hükümlünün acil vey a olağan muayene ve tedavisi kurumun hekimi taraf ından yap ılır. Genel veya hastal ık nedeniyle yap ılan tüm muayene ve tedavi sonuçlar ı, sağlık izleme kart ına işlenir ve dosyas ında saklan ır. (2) Sağlık Bakanl ığı ve Çal ışma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ığı ile üniversitelerin sağlık kuruluşlar ı, hükümlülerin tedavileri bak ımından gerekli yard ımlar ı yapmakla görevlidirler. Hastaneye sevk Madde 80- (1) Hükümlünün sa ğlık nedeniyle hastaneye sevkine gerek duyuldu ğunda durum, kurum hekimi taraf ından derhâl bir raporla ceza infaz kurumu yönetimine bildirilir. Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 8Tutuklular ın yükümlülükleri Madde 116- (1) Bu Kanunun; hapis cezas ının infaz ının hastal ık nedeni ile ertelenmesi, hastal ık nedeniyle nakil, muayene ve tedavi istekleri, konular ında 9, 16, 21, 22, 26 ilâ 28, 34 ilâ 53, 55 ilâ 62, 66 ilâ 76 ve 78 ila 88 inci maddelerind e düzenlenmi ş hükümlerin tutukluluk hâliyle uzla şır nitelikte olanlar ı tutuklular hakk ında d a uygulanabilir. ..." 28. 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun 4. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "İnfaz hâkimliklerinin görevleri Madde 4- İnfaz hâkimliklerinin görevleri şunlard ır : 1. Hükümlü ve tutuklular ın ceza infaz kurumlar ı ve tutukevlerine kabul edilmeleri, yerleştirilmeleri, bar ındırılmalar ı, ısıtılmalar ı ve giydirilmeleri, beslenmeleri, temizliklerinin sa ğlanmas ı, bedensel ve ruhsal sa ğlıklar ının korunmas ı amac ıyla muayene ve tedavilerinin yapt ırılmas ı, d ışarıyla ilişkileri, çal ıştırılmalar ı gibi işlem veya faaliyetler e ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara ba ğlamak. ..." 29. 1/2/2012 tarihli ve 28191 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Yönetmeli ği'nin (Yönetmelik) 16. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Canl ıdan organ ba ğışı ve nakli Madde 16- (1) Canl ıdan organ nakli; al ıcının en az iki y ıldan beri fiilen birlikt e yaşadığı eşi ile dördüncü dereceye kadar (dördüncü derece dâhil) kan ve kay ın hısımlar ından yap ılabilir. Al ıcı, verici ve nakil sonuçlar ının TODS a kayd ı yap ılır. (2) Akraba d ışı canl ıdan organ nakli, naklin yap ılacağı ilde olu şturulacak Etik Komisyonun verici ile al ıcı aras ında, bu Yönetmeli ğe ve diğer ilgili mevzuata ayk ırı herhangi bir hususun bulunmad ığını ve etik aç ıdan organ ba ğışının uygunlu ğunu onaylamas ı ile gerçekle ştirilecek akraba d ışı kişilerden yap ılır. Akraba d ışı canl ıdan organ nakli için; a) Al ıcının TODS a kayd ı yap ılır. b) Nakil için al ıcı ve verici, il sa ğlık müdürlü ğü arac ılığıyla aşağıda yer alan belgelerle birlikte Etik Komisyona ba şvurur. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Anayasa Mahkemesinin 21/9/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 9A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 32. Başvurucu; kronik böbrek yetmezli ği hastal ığı sebebiyle organ (böbrek) nakli bekleyen hastalar listesine 23/2/2010 tarihinde kayd ı yap ıldığı hâlde uygun böbrek bulunduğunda organ nakli ameliyat ının süresinde yap ılabilmesi amac ıyla hastaneye sevkini n sağlanamamas ı neticesinde insan onurunu zedeleyecek ölçüde ac ı duyduğunu, hastaneye sevk sürecinde ya şanan zorluklar nedeniyle hayati risk alt ında tutulmakta oldu ğunu belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca İnfaz Hâkimli ğine yapt ığı başvurunun duru şmal ı incelenmesi gerekirken delil toplanmaks ızın ve Cumhuriyet savc ısının görüşü bildirilmeksizin duru şmas ız olarak dosya üzerinden verilen kararla reddedildi ğini ifade ederek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Ayr ıca başvurucu, isminin kamuya aç ık belgelerde gizlenmesi talebinde bulunmu ştur. 33. Bakanl ık görüşünde; i. Başvurucunun e şinin 15/9/2019 tarihinde Ceza İnfaz Kurumuna müracaat ederek eşi için uygun böbre ğin bulundu ğunu ve nakil için acilen hastaneye sevk edilmesi gerekti ğini bildirdi ğine dair bir kayda rastlanmad ığı, başvurucunun kadavradan böbrek bekleyen hastalar listesinde oldu ğuna ilişkin herhangi bir bilgilendirmesinin olmad ığı, bu nedenle ilgili mevzuat do ğrultusunda gerekli değerlendirmenin yap ılamad ığı, ii. Başvurucunun kuruma al ındığı tarihten itibaren rahats ızlığına ilişkin olarak gerekli muayene, tetkik ve tedavilerinin yap ılmakta ve durumunun takip edilmekte olduğu, başvurucu ile ilgili olarak uygun donör bulunmas ı ve ilgili hastaneden bu yönde bir talep gelmesi hâlinde yukar ıda belirtilen usul ve yönetmelik hükümleri dikkate al ınarak işlem yap ılabileceği, iii. Kuruma al ınmadan önce 23/2/2010 tarihinde İstanbul T ıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezinde kadavradan böbrek bekleyen hastalar listesine kaydedilen ba şvurucunun bu durumu kurumla payla ştığına dair herhangi bir belge olmad ığı, organ nakli i şleminin özellikle ceza infaz kurumunda bulunan bir hasta bak ımı ndan mevzuat gere ği bir prosedürün i şletilmesine ihtiyaç duydu ğu hususunun ortada oldu ğu ifade edilmi ştir. C. Değerlendirme 34. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Kimseye i şkence ve eziyet yap ılamaz; kimse insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 1035. Anayasa Mahkemesi, ölüm olay ının veya ya şam hakk ına yönelik ciddi bir riskin tespit edilmedi ği durumlarda ceza infaz kurumlar ının fiziki ve t ıbbi imkânlar ının sağlık durumuna uygun olmamas ına dayal ı şikâyetleri istikrarl ı bir şekilde kötü muamele yasa ğı kapsam ında incelemektedir ( Mete Dursun, B. No: 2012/1195, 18/11/2015; Serdar Öztürk , B. No: 2013/7532, 4/2/2016; Sabri Kaya, B. No: 2014/8482, 29/6/2016; Ergin Akta ş, B. No: 2014/14810, 21/9/2016; Hayati Kaytan, B. No: 2014/19527, 16/11/2016; İmam Çelikdemir, B. No: 2014/20289, 5/12/2017). 36. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ya şam hakk ı yönünden ayr ıca incelemeyi gerektiren özel bir sorun ihtiva etmeyen somut ba şvuruda, ba şvurucunun bütün şikâyetleri Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğı çerçevesinde ele al ınacakt ır. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden37. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Genel İlkeler 38. Hükümlü veya tutuklular, Anayasa n ın 19. maddesi kapsam ında hukuka uygun olarak kişi özgürlüğü ve güvenli ği hakk ından mahrum b ırak ılabilirlerken ( İbrahim Uysal , B. No: 2014/1711, 23/7/2014, 29-33) genel olarak Anayasa ve Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin ortak koruma alan ında bulunan di ğer hak ve özgürlüklere sahiptir. Bununla birlikte ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz sonucu olarak suçun önlenmesi ve disiplinin sa ğlanmas ı gibi ceza infaz kurumunda güvenli ğin sağlanmas ına yönelik olarak kabul edilebilir, makul gerekliliklerin olmas ı durumunda hükümlü ve tutuklular ın sahip olduğu haklar s ınırland ırılabilir ( Turan Günana , B. No: 2013/3550, 19/11/2014, 35). 39. Tutuklu veya hükümlü olan ba şvurucular ın sağlık durumlar ının tahliyeyi/infaz ın durdurulmas ını gerektirdi ğine, ceza infaz kurumlar ının koşullar ının sağlık durumlar ına uygun olmad ığına ya da tutulduklar ı süre zarf ında kendilerine sunulan sa ğlık hizmetlerinin yeterli olmad ığına yönelik şikâyetlerinin incelenmesi s ıras ında yararlan ılan genel ilkeler pek çok kararda belirtilmi ştir (birçok karar aras ından bkz. Murat Karabulut, B. No: 2013/2754, 18/2/2016, 56-66; Sabri Kaya , 49-62; Ergin Akta ş, 68-80; Hayati Kaytan , 36-45). 40. Bu ilkeler ışığında Anayasa Mahkemesi ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutuklular ın sağlık nedenleriyle yapt ıklar ı başvurularda a) ba şvurucunun ceza infaz kurumunda tutulma ko şullar ını, b) uygulanan tedavilerin kalitesini, c) ba şvurucunun ceza infaz kurumunda tutulmas ının sağlık durumu üzerindeki etkisini ve bu durumun zamanla gösterdi ği değişimi her olay ın kendine özgü ko şullar ında ele alm ıştır (Mete Dursun , 91; Murat Karabulut , 68; İmam Çelikdemir , 57). 41. Özgürlü ğünden yoksun b ırak ılan kişilerin hasta olmalar ı durumunda devleti n kontrolü alt ında tuttu ğu bu ki şilere gerekli t ıbbi yard ımı sağlama yükümlülü ğü Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 11bulunmaktad ır. Bu yükümlülü ğün hiç veya gerekti ği gibi yerine getirilmemesi sonucunda kişinin yaşam ı veya vücut bütünlü ğü bak ımından tehlike arz eden acil bir duruma, a ğır veya uzun süreli bir ac ı çekmesine sebebiyet verilmi ş olmas ı, belirtilen sonuçlar ortaya çıkmamakla birlikte ki şinin t ıbbi yard ımdan mahrum kalm ış olmas ı nedeniyle ya şadığı stres, huzursuzluk veya a şağılanma hissinin -olay ın kendine has ko şullar ı çerçevesinde- insan haysiyeti ile ba ğdaşmayan muamele düzeyine ula şacak ciddiyette olmas ı hâlinde Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ği kabul edilebilir. Bu kapsamdaki değerlendirmede ki şinin özgürlü ğünden yoksun b ırak ılmas ına bağlı dezavantajl ı konumunun da dikkate al ınmas ı gerekir ( Hayati Kaytan , 44). 42. Yaşam ını tek başına idame ettiremeyen veya mevcut hastal ığı nedeniyle yaln ız kalmas ı yaşam ı yönünden risk olu şturan kişinin durumunun tutuldu ğu koşullarla uyumsuz hâle gelmi ş olmas ı da o kişinin mutlak surette sal ıverilmesini gerektirmez. Bununla birlikte kişinin özel durumu ile tutma ko şullar ı aras ındaki uyumsuzlu ğun ortaya ç ıkard ığı maddi ve manevi (fiziksel ve psikolojik) sonuçlar ın insan haysiyeti ile ba ğdaşmayan muamele düzeyine ula şmamas ı için birtak ım tedbirler al ınmas ı gerekir ( Hayati Kaytan , 45). 43. Kald ı ki Anayasa'n ın tutuklu bir kimsenin sa ğlık gerekçesiyle serbest bırak ılmas ı için hiçbir genel zorunluluk getirmedi ğini ancak do ğal olarak ortaya ç ıkan fiziksel ya da ruhsal rahats ızlıklardan kaynaklanan ac ının yetkililerin sorumlu tutulabilece ği tutukluluk ko şullar ından dolay ı artmas ı ya da artma riski bulunmas ı hâlinde bu durumun Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ına girebilece ğini, diğer bir ifadeyle kötü muamele olu şturabilece ğini belirtmek gerekir ( Fatih Hilmio ğlu, B. No: 2014/648, 18/9/2014, 66). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 44. Başvurucunun Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu statüsünde tutuldu ğu anlaşılm ıştır. 45. Başvurucu hakk ında düzenlenen sa ğlık raporlar ında kronik böbrek yetmezli ği tan ısı konulan ba şvurucunun haftada üç gün dörder saat olmak üzere düzenli hemodiyaliz program ına al ındığı belirtilmi ştir. Ceza İnfaz Kurumu taraf ından başvurucunun tutuklanarak kuruma sevk edildi ği tarihten itibaren haftan ın üç günü dörder saat olmak üzere hemodiyaliz tedavisi gördü ğü bildirilmi ştir. 46. Başvurucu; organ nakli bekleyen hastalar listesine kay ıt tarihi, t ıbbi aç ıdan hastaneye sevk süresi ile 15/9/2019 günü nakil için hastaneye sevkin nede n gerçekleştirilmediği sorular ının cevaplanmas ı ve ayr ıca uygun böbrek bulundu ğunda hastaneye sevkinin sa ğlanmas ı konusunda gerekli tedbirlerin al ınmas ı için İnfaz Hâkimli ğine müracaat etmi ştir. Başvurucunun talebi İnfaz Hâkimli ğince böbrek nakli konusunda idareye bilgi vermemesi ve etik komisyon karar ı bulunmamas ı gerekçesiyle reddedilmi ştir. 47. Yönetmelik'in 16. maddesine göre kadavradan organ nakillerinde etik komisyon karar ına ihtiyaç duyulmamakla birlikte ihtiyaç duydu ğu t ıbbi imkânlara eri şebile n başvurucunun kadavradan böbrek bekleme listesinde kay ıtlı olduğu bilgisini önceden kurum idaresiyle payla ştığına dair bir bilgi ve belge ibraz edilememi ştir. 48. Diğer taraftan İstanbul Üniversitesi İstanbul T ıp Fakültesi Transplantasyon Ünitesine yaz ılan yaz ıya verilen cevap ile ba şvurucunun Türkiye Organ ve Doku Bilgi Sistemi'nde böbrek bekleme listesine giri ş tarihinin 23/2/2010 oldu ğu, başvurucunun iste ği Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 12ile 27/10/2016 tarihinden itibaren hastanenin böbrek bekleme listesine giri ş yap ıldığı, hâlen kadavradan böbrek bekleme listesinde kay ıtlı olduğu, 14/9/2019 günü kadavra böbre ğinin nakledilmesi amac ıyla 11. s ırada bulunan ba şvurucunun e şine haber verilerek ba şvurucunun aday hasta olarak hastaneye gelmesinin istendi ği, söz konusu böbre ğin Sağlık Bakanl ığının göndermi ş olduğu listede 6. s ırada yer alan hastaya nakledildi ği, başvurucu gelmi ş olsayd ı bile 11. s ırada olmas ı, önündeki 6. s ıradaki hastan ın da nakle uygun olmas ı nedeniyle naklin mümkün olmayaca ğı bildirilmi ştir. 49. Başvurucu; kronik böbrek yetmezli ği hastal ığı sebebiyle organ nakli bekleyen hastalar listesine kay ıtlı olduğu hâlde uygun böbrek bulundu ğunda nakil için hastaneye sevkinin sa ğlanmamas ı sebebiyle insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan muameleye maruz kald ığını, hastaneye sevk sürecinde ya şanan zorluklar dolay ısıyla hayati risk alt ında tutulmakta oldu ğunu ileri sürmü ş ancak kadavradan böbrek bekleme listesine kay ıtlı olduğu bilgisini önceden kurum idaresine iletti ğine dair bilgi ve belge ibraz etmemi ştir. 50. Devletin mahpuslara gerekli t ıbbi yard ımı sağlama yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Gerekli t ıbbi yard ımın sağlanmad ığı veya sağlanmad ığının ileri sürüldü ğü durumlarda kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğinden bahsedilmesi için bu yükümlülü ğün hiç veya gerekti ği gibi yerine getirilmedi ğinin tespit edilmi ş olmas ı ve kişinin ağır veya uzun süreli bir ac ı çekmesine sebebiyet verilmi ş olmas ı, belirtilen sonuç ortaya ç ıkmamakla birlikte ki şide t ıbbi yard ımdan mahrum kalm ış olma nedeniyle stres, huzursuzluk, üzüntü veya a şağılanma hissinin vücut bulmu ş olmas ı gerekir. Ancak bu gibi durumlar söz konusu ise maruz kal ınan muamelenin ihmali de olsa insan haysiyeti ile ba ğdaşmayan muamele düzeyine ula şacak ciddiyette olmas ı nedeniyle Anayasa'n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ının ihlal edildi ği kabu l edilebilir. 51. Baz ı olaylarda örne ğin ölümcül bir hastal ığa düçar olmakla ve kurum taraf ından sağlık hizmeti verme konusunda tüm gerekenler yap ılm ış olmakla birlikte ki şinin içinde bulunduğu fiziksel ve ruhsal durum, sa ğlanan tedavinin baz ı ağır yan etkileri gibi faktörlerin kişinin ceza infaz kurumunda tutulmas ının ceza infaz kurumu ko şullar ından bağıms ız olarak insan haysiyetiyle ba ğdaşmayacağı kabul edilebilir. Ancak bunun için ba şvuruda ilgili ve yeterli aç ıklama yap ılmas ı gereklidir. 52. Organ nakli prosedürünün h ızla gerçekle ştirilmesi gereken bir t ıbbi işlem olduğu dikkate al ınarak somut olayda ilgili birimlerce süratle hareket etme zorunlulu ğuna uygun olarak nakil i şleminin gerçekle ştirildiği aç ıktır. Başvurucu, organ nakli konusunda gerekli t ıbbi yard ımın sağlanmad ığını iddia etmi ş ancak kadavradan organ nakli bekleme listesinde kay ıtlı olduğuna ilişkin olarak idareye ve hastaneye bilgi vermemi ştir. Başvurucu bunun gibi organ nakli bekleyen hastalar listesine kay ıtlı olduğuna dair herhangi bir evrak sunmam ış, bu hususa ili şkin olarak ba şvuru yapmam ış ve beyanda da bulunmam ıştır. Başvurucunun böylece gecikmeden hastaneye eri şiminin sa ğlanmas ı ve doğası gereği acil olan t ıbbi girişimin derhâl yap ılabilmesi amac ıyla gerekli koordinasyonun ve iznin verebilmesi için üzerine dü şenleri yapmad ığı anlaşılm ıştır. Bütün bu hususlar ın birlikte değerlendirilmesi neticesinde ba şvurucunun organ nakli merkezine sevkinin ve başvurucuy a organ naklinin yap ılmam ış olmas ının tek başına kötü muamele olarak nitelendirilemeyece ği sonucuna ula şılm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Fatih Hilmio ğlu, 77; Şerif Ağu, B. No: 2019/14028, 18/1/2022, 44). Başvuru Numaras ı: 2019/42821 Karar Tarihi : 21/9/2022 1353. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, C. Kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, D. Anayasa n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan kötü muamele yasa ğının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, E. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 21/9/2022 tarihinde OYB İRL İĞİYLE karar verildi.