TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR K.Ö. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19569) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/19569 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Tahir Hami TOPAÇ Başvurucu : K.Ö. Vekili : Av. Özgür KUMA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği h
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR K.Ö. BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19569) Karar Tarihi: 18/5/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/19569 Karar Tarihi : 18/5/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR GİZLİLİK TALEBİ KABUL Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Tahir Hami TOPAÇ Başvurucu : K.Ö. Vekili : Av. Özgür KUMA Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/4/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca tutuklaman ın hukuki olmad ığı şikâyeti d ışındaki iddialar yönünden kabul edilemezlik karar ı verilmiş, başvurunun tutuklaman ın hukukili ğine ilişkin k ı sm ının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı Başvuru Numaras ı: 2017/19569 Karar Tarihi : 18/5/2021 3-olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 9. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da darbe giri şimiyle do ğrudan bağlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlar ındaki örgütlenmesinin yan ı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkl ı alanlardaki yap ılanmas ına yönelik olarak Cumhuriyet ba şsavc ılıklar ı taraf ından soruşturmalar yürütülmü ş; çok say ıda kişi hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirleri uygulanm ıştır (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 10. Bu kapsamda Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından Say ıştay uzman denetçisi olarak görev yapan ba şvurucu hakk ında FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. 11. Başvurucu 19/10/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış ve Ankara 8. Sulh Ceza Hâkimliğinin 27/10/2016 tarihli karar ı ile silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. 12. Başvurucu, tutuklama karar ına itiraz etmi ş; Ankara 9. Sulh Ceza Hâkimli ği 9/11/2016 tarihinde itiraz ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. 13. Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğince 23/12/2016 tarihinde ba şvurucunun tutukluluk hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Başvurucu 9/1/2017 tarihinde karara itira z etmiş ancak itiraz ı Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 3/3/2017 tarihli karar ı ile kesin olarak reddedilmi ştir. 14. Başvuru formunda, bu karar ın 10/3/2017 tarihinde tebli ğ edildiği bildirilmi ştir. 15. Başvurucu 7/4/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 16. Başsavc ılık soruşturman ın geldiği aşamay ı ve mevcut delil durumunu değerlendirerek 20/10/2017 tarihinde ba şvurucunun tahliyesini talep etmi ştir. Bunun üzerine Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ği ayn ı tarihte ba şvurucunun serbest b ırak ılmas ına karar vermiştir. Bununla birlikte Hâkimlik, ba şvurucu hakk ında yurt d ışına ç ıkışının yasaklanmas ı adli kontrol tedbirinin uygulanmas ına hükmetmi ştir. 17. Başsavc ılık 9/3/2020 tarihli iddianamesi ile ba şvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle 16. Ankara A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) kamu davas ı açm ıştır. 18. Mahkeme 14/1/2021 tarihli oturumda ba şvurucunun beraatine karar vermi ş ve anılan karar istinaf kanun yoluna ba şvurulmadan 22/1/2021 tarihinde kesinle şmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/19569 Karar Tarihi : 18/5/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 19. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazmina t istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili bölümü şöyledir: "Suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında; a) Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen, ... e) Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen, Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler." 20. 5271 say ılı Kanun'un "Tazminat isteminin ko şullar ı" kenar ba şlıklı 142. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve he r hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 18/5/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 22. Başvurucu; somut bir delil olmaks ızın gerekçesiz bir kararla tutuklanmas ına karar verildi ğini, tutuklulu ğa ilişkin kararlarda tutuklama nedenlerinin bulundu ğunun somut gerekçelerle aç ıklanmad ığını, kaçma şüphesinin olmad ığını, tüm bu nedenlerle tutuklanmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 23. Bakanl ık görüşünde, öncelikle etkili bir ba şvuru yolu olan 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen tazminat davas ı açma yolu tüketilmeden ba şvuru yap ıldığından başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar ı verilmesi gerekti ği belirtilmiştir. Görüş yaz ısında, Anayasa Mahkemesi taraf ından esastan inceleme yap ılacak olmas ı durumunda ise tutuklama karar ında kuvvetli suç şüphesinin ortaya konuldu ğu, tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel ko şullar ı ile sulh ceza hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelik tutuklama nedenlerinin olgusa l temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği ifade edilmi ştir. 24. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde tutuldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun söylenemeyece ği, bu hususlar dikkate al ınarak ba şvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfîli ğin bulunmad ığı ve şikâyetin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez bulunmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/19569 Karar Tarihi : 18/5/2021 525. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı başvuru formundakine benzer beyanlarda bulunmuştur. B. Değerlendirme 26. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur ( Ayşe Zıraman ve di ğerleri , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). 27. Anayasa Mahkemesi, yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatine karar verilen ki şilerin tutuklanmalar ının hukuki olmad ığı iddialar ına ilişkin olarak -bireysel ba şvurunun karara ba ğland ığı tarih itibar ıyla verilen kararlar ın kesinle şmiş olmas ı kayd ıyla- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Fatma Maden, B. No: 2016/28719, 17/7/2018, 49; Ertuğrul Raşit Benal, B. No: 2016/25245, 17/7/2018, 42; Kamil Erdo ğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 39-42, Hüseyin Hançer , B. No: 2013/8319, 7/1/2016, 38-40). 28. Somut olayda ba şvurucu hakk ında aç ılan davada yarg ılama sonunda başvurucunun beraatine karar verilmi ş ve an ılan karar kesinle şmiştir (bkz. 18). Dolay ısıyla başvurucu yönünden tutuklaman ın hukuki olmad ığına ilişkin iddias ıyla ilgili olarak yukar ıda anılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle, A. Kamuya aç ık belgelerde ba şvurucunun kimli ğinin gizli tutulmas ı talebinin KABULÜNE, B. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 18/5/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI