TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ERDO ĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15596) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Mehmet ERDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kesinle şmiş bir mahkeme karar ını ortadan kald ıracak şekilde ikinci bir hüküm kurulmas ı nede
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET ERDO ĞAN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/15596) Karar Tarihi: 30/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Mehmet ERDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kesinle şmiş bir mahkeme karar ını ortadan kald ıracak şekilde ikinci bir hüküm kurulmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 23/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 3A. Başvuru Konusu Olay ın Arka Plan ı 9. Başvurucu, Çorum Valili ği İl Millî E ğitim Müdürlü ğünde (İdare) eğitim denetmeni olarak görev yapmakta iken ilkö ğretim müfetti şlerinin yol giderlerine ili şkin olarak Millî E ğitim Bakanl ığı (MEB) Rehberlik ve Denetim Ba şkanl ığı taraf ından yap ılan denetim sonucu 12/2/2014 tarihli soru şturma ve inceleme raporu düzenlenmi ş; raporda, başvurucuya Eylül 2011-A ğustos 2013 tarihleri aras ında belirli dönemlerde yolluklar ın fazla ödendiği tespitine yer verilmi ştir. 10. An ılan tespit üzerine İdare 7/4/2014 tarihli i şlemi ile ba şvurucudan yolluklar ın hatal ı ödenmesinden kaynaklanan 2.643,20 TL anaparan ın faizi ile birlikte toplam 2.933,70 TL olarak iade edilmesini istemi ştir. Başvurucudan iadesi talep edilen miktar ın 2.951,30 TL'si tahsil edilmi ştir. Ayr ıca İdare, başvurucu hakk ında borç bildirim belgeleri düzenlemi ş ve başvurucu taraf ından söz konusu belgelere yönelik yap ılan itiraz ı da yaz ılı olarak reddetmiştir. B.İdari Yarg ı Süreci 11. Başvurucu, İdarece hakk ında tesis edilen yol giderlerine ili şkin borç bildirim işleminin iptali ve tahsil edilen yol gideri tutarlar ının taraf ına ödenmesi istemiyle Çorum İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) iptal davas ı açm ış; İdarenin hatal ı olarak yapt ığı ödemeyi ancak ödeme tarihinden itibaren dava açma süresi olan altm ış gün içinde geri alabileceğini belirterek İdarenin iadeye yönelik i şleminin iptal edilmesini istemi ştir. 12.İdare Mahkemesi 21/11/2014 tarihinde dava konusu i şlemin iptaline, başvurucunun tazminat talebinin kabulüne ve ba şvurucudan tahsil edilen 2.951,30 TL'nin daval ı İdareden al ınarak ba şvurucuya yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, yerle şik içtihatlara göre İdarenin hatal ı ödemeyi ancak ödeme tarihinden itibaren dava açma süresi olan altm ış gün içinde geri alabilece ği ve İdarenin kendi eylem ve i şlemlerinden do ğan zarar ı ödemekle yükümlü oldu ğu ifadelerine yer verilmi ştir. 13. Karara kar şı İdare taraf ından yap ılan itiraz ba şvurusu, K ırıkkale Bölge İdare Mahkemesince (Bölge İdare Mahkemesi) 3/2/2015 tarihinde reddedilerek karar onanm ıştır. Bu karara kar şı yasal süresi içinde karar düzeltme yoluna gidilmedi ğinden karar 18/2/2015 tarihinde kesinle şmiştir. 14. Akabinde İdare 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesi hükmü mucibince süresi içinde yerel mahkeme kararlar ını uygulam ış ve tahsil etti ği fazla ödeme konusu yol giderlerini ba şvurucuya iade etmi ştir. C. Adli Yarg ı Süreci 15.İdare bu defa, tüzel ki şiliği aleyhine hakl ı bir sebep olmaks ızın başvurucunun da aralar ında bulundu ğu baz ı eğitim denetmenleri aleyhine sebepsiz zenginle ştiklerini ileri sürerek 3/3/2016 tarihinde Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kurum zarar ı nedeniyle alacak davas ı açm ıştır. 16. Mahkeme 19/12/2017 tarihli karar ı ile davan ın kabulüne karar vererek fazla ödeme konusu yolluklar ın daval ılardan tahsili ile davac ı İdareye ödenmesine karar vermi ştir. Kararda, dosya kapsam ındaki bilirki şi görüşünde de tespit edildi ği üzere Mart 2010-Eylül Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 42012 döneminde her kilometre yol masraf ının 2 TL olmas ı gerekirken daval ılar ın 3 TL yol masraf ı alm ış olduklar ı, Ekim 2012-A ğustos 2013 döneminde her kilometre için uygulanmas ı gereken yol masraf ının da 2,33 TL olmas ı gerekirken daval ılar ın her kilometre için 3,85 T L yol masraf ı alm ış olduklar ı ve İdarenin toplam 25.460,74 TL fazla yol masraf ı ödemiş olduğu gerçeğine vurgu yap ılm ıştır. Kararda ayr ıca İdare Mahkemesince tesis edilen karar öncesi yap ılan incelemenin şeklî bir inceleme oldu ğu saptamas ı yap ılm ıştır. Kararda son olarak daval ılar ın hakl ı bir sebep olmaks ızın fazla ald ıklar ı yol masraf ı nedeniyle sebepsiz zenginleştikleri ifade edilmi ştir. Sonuç olarak kararda mezkûr yarg ı karar ınca tekrar başvurucuya iade edilen 2.643,20 TL'nin ödeme tarihi olan 30/9/2011 tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ba şvurucudan tahsiline hükmedilmi ştir. 17. Başvurucu, Mahkeme karar ına karşı istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi 4/4/2018 tarihinde istinaf ba şvurusunu ba şvurucu yönünden usulden reddetmi ştir. Karar ın başvurucuyla ilgili k ısm ında, başvurucu aleyhine hükmedilen bedelin 3.110 TL olan istinaf s ınırı alt ında kalmas ı nedeniyle hükmün kendisi yönünden kesin oldu ğu ve başvurucunun istinaf ba şvurusunun 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyar ınca başvuru şartlar ını taşımad ığı ifadelerine yer verilmi ştir. 18. Nihai karar 25/4/2018 tarihinde ba şvurucu vekiline tebli ğ edilmiştir. 19. Başvurucu 23/5/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 30/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 21. Başvurucu, yolluk ödemelerine ili şkin olarak idare mahkemesince lehine verilmiş ve kesinle şmiş bir yarg ı karar ı bulunmakta iken asliye hukuk mahkemesinde aç ılan, konusu ve taraflar ı ayn ı olan ikinci bir davan ın dava şart ı yokluğu nedeniyle reddedilmeyip kabul edilmesinden yak ınmaktad ır. Başvurucuya göre derece mahkemesi kararlar ı bariz takdir hatas ı içermektedir. Ba şvurucu, dava şart ı yokluğu itiraz ına rağmen hakk ında kanunda karşılığı olmayan bir yarg ılama yap ılmas ının haks ızlık olduğunu belirterek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ı ile eşitlik ve suçta ve cezada kanunilik ilkelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 22. Bakanl ık görüşünde, somut olaydaki uyu şmazl ığın idare mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi kararlar ı aras ındaki çeli şkinin varl ığına dayand ığına ve ba şvurucunun Uyuşmazl ık Mahkemesine ba şvurabilmesinin mümkün oldu ğuna dikkat çekilmi ştir. Bakanl ık bu tespitten hareketle mevcut ba şvuruda ba şvuru konusu uyu şmazl ık yönünden etkili ba şvuru yollar ının tüketilmedi ği kanaatinde oldu ğunu belirtmi ştir. B. Değerlendirme 23. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 5Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 25. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için olağan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. 26. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 27. Başvuru yollar ının tüketilmesi gere ğinden söz edilebilmesi için öncelikle hukuk sisteminde hakk ının ihlal edildi ğini iddia eden ki şinin başvurabilece ği idari veya yarg ısal bir hukuki yolun öngörülmü ş olmas ı gerekmektedir. Ayr ıca bu hukuki yolun iddia edilen ihlalin sonuçlar ını giderici, etkili ve ba şvurucu aç ısından makul bir çabayla ula şılabilir nitelikte olmas ı ve sadece kâ ğıt üzerinde kalmay ıp fiilen de i şlerliğe sahip bulunmas ı gerekmektedir. Olmayan bir hukuki yolun tüketilmesi ba şvurucudan beklenemeyece ği gibi hukuken veya fiilen etkili bulunmayan, ihlalin sonuçlar ını düzeltici bir vas ıf taşımayan veya a şırı ve olağan olmayan birtak ım şeklî koşullar ın öngörülmesi nedeniyle fiilen eri şilebilir ve kullan ılabilir olmaktan uzakla şan başvuru yollar ının tüketilmesi zorunlulu ğu bulunmamaktad ır (Fatma Yıldırım, B. No: 2014/6577, 16/2/2017, 39). 28. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Anayasa Mahkemesi taraf ından Erol Güler (B. No: 2013/8173, 14/4/2016) karar ında ortaya konmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesi; yersiz ödeme yap ıldığı iddias ıyla ahizlerinden iadesi istenen ödemelere ili şkin tesis edilen idari i şlemlere kar şı yine ahizlerince idare mahkemelerinde aç ılan davalar ın iptal karar ı verilmek suretiyle ahizleri lehine sonuçland ığı ancak bu defa idari mercilerce ahizle r aleyhine sebepsiz zenginle şme iddias ıyla adliye mahkemelerinde aç ılan tazminat davalar ının da kabul edilmek suretiyle idare lehine sonuçland ığı ve böylece taraf, sebep ve konular ı ayn ı olup kesinle şen bu davalarda çeli şkili kararlar ın ortaya ç ıktığı durumlarda, hüküm uyuşmazl ığının çözümü amac ıyla Uyu şmazl ık Mahkemesine ba şvuru yolunu etkin, ulaşılabilir ve tüketilmesi gereken bir yol olup olmad ığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tart ışmıştır (Erol Güler, 26-37). 29. Anayasa Mahkemesi Erol Güler karar ında özetle sulh hukuk mahkemesinde ve idare mahkemesinde aç ılan davalar ın konusunun ba şvurucuya yap ılan ödemenin niteli ği ile bu ödemenin idare taraf ından geri istenip istenmeyece ği olduğunu ve bu iki karar ın birbiriyle çeliştiğini belirtmi ştir. Anayasa Mahkemesi ayr ıca daha önceki bir tarihte Uyu şmazl ık Mahkemesinin fazladan ödenen denetim tazminat ıyla ilgili idare mahkemesi ve sulh hukuk Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 6mahkemesi kararlar ı aras ında oluşan çelişkinin hüküm uyu şmazl ığı niteliğinde oldu ğunu belirterek ba şvuruyu esastan karara ba ğlad ığını ve bu karar ın bireysel ba şvuruya konu olayla ayn ı olduğunu dile getirmi ştir (Erol Güler, 32, 34). Anayasa Mahkemesi sonuç olarak bireysel ba şvuruya konu mahkeme kararlar ı aras ındaki çeli şkinin de hüküm uyu şmazl ığı niteliğinde oldu ğunu, taraflar ın bir başvuru süresi olmadan hüküm uyu şmazl ığının çözümü için Uyuşmazl ık Mahkemesine ba şvurabileceklerini, ba şvurucunun etkili bir çözüm yolu olan hüküm uyu şmazl ığına başvurmadan bireysel ba şvuru yoluna müracaat edemeyece ğini belirtmiş ve başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle ba şvurunun kabul edilemez olduğunu hükme ba ğlam ıştır (Erol Güler, 36, 37). 30. Başvuru konusu somut olayda ise belirli bir dönem Çorum Valili ği İl Millî Eğitim Müdürlü ğünde eğitim denetmeni olarak görev yapan ba şvurucunun İdarece hakk ında tesis edilen yol giderlerine ili şkin borç bildirim i şleminin iptali ve tahsil edilen yol gideri tutarlar ının taraf ına ödenmesi istemiyle Çorum İdare Mahkemesinin E.2014/345 say ılı dosyas ında dava açt ığı; Mahkemenin 21/11/2014 tarihli karar ı ile dava konusu i şlemin iptaline, ba şvurucunun tazminat talebinin kabulüne ve ba şvurucudan tahsil edilen 2.951,30 TL'nin daval ı İdareden al ınarak başvurucuya yasal faiziyle birlikte ödenmesine hükmetti ği anlaşılm ıştır. Ayr ıca karara kar şı yap ılan itiraz ba şvurusu Bölge İdare Mahkemesince 3/2/2015 tarihinde reddedilerek karar onanm ış ve onama karar ına karşı yasal süresi içinde karar düzeltme yoluna gidilmedi ğinden karar 18/2/2015 tarihinde kesinle şmiştir. 31. Öte yandan idari yarg ı süreci tamamland ıktan sonra İdare taraf ından tüzel kişiliği aleyhine hakl ı bir sebep olmaks ızın başvurucunun da aralar ında bulundu ğu baz ı eğitim denetmenleri aleyhine sebepsiz zenginle ştikleri ileri sürülerek 3/3/2016 tarihinde Çorum 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2016/183 say ılı dosyas ında kurum zarar ı nedeniyle alacak davas ı aç ılm ıştır. Mahkemenin 19/12/2017 tarihinde davan ın kabulüne karar vererek fazla ödeme konusu yolluklar ın daval ılardan tahsili ile davac ı İdareye ödenmesine hükmetti ği anlaşılm ıştır. Ayr ıca başvurucu aleyhine hükmedilen bedelin 3.110 TL olan istinaf s ınırının altında kalm ış olmas ı nedeniyle hüküm kesinle şmiştir. 32. 12/6/1979 tarihli ve 2247 say ılı Uyuşmazl ık Mahkemesinin Kurulu ş ve İşleyişi Hakk ında Kanun'un 24. maddesinde farkl ı yarg ı kollar ındaki yarg ı mercilerinden en az ikisi taraf ından görevle ilgili olmaks ızın kesin olarak verilmi ş veya kesinle şmiş, ayn ı konu ve sebebe ili şkin, taraflardan en az biri ayn ı olan kararlar aras ındaki hüküm uyu şmazl ığının Uyuşmazl ık Mahkemesince giderilebilece ği belirtilmi ştir. Buna göre somut olayda da yarg ı yolu farkl ı mahkeme kararlar ı aras ında ortaya ç ıkan hüküm uyu şmazl ığına ilişkin olarak etkili bir çözüm yolu olan Uyu şmazl ık Mahkemesine ba şvuru yolu bulunmas ına rağmen bu yolun tüketilmedi ği anlaşılmaktad ır. Bu durumda somut ba şvuru yönünden de Anayasa Mahkemesinin Erol Güler karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/15596 Karar Tarihi : 30/6/2021 7B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 30/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN