TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMİNE ARIK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15673) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/15673 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Emine ARIK Vekili : Av. Fikri Burak AK I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, bir k ısım işçilik alaca ğının tahsiline karar verilmesi istemiyle aç ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EMİNE ARIK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/15673) Karar Tarihi: 5/9/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/15673 Karar Tarihi : 5/9/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : Emine ARIK Vekili : Av. Fikri Burak AK I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, bir k ısım işçilik alaca ğının tahsiline karar verilmesi istemiyle aç ılan davan ın delillerin hatal ı değerlendirilerek reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ve uzun süren yarg ılama nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvurucu, Bursa Su Kanalizasyon Genel Müdürlü ğüne (BUSK İ) bağlı işyerinde temizlikçi ve evrak görevlisi olarak 18/5/1995-15/9/2010 tarihleri aras ında çal ışmıştır. 3. Başvurucu 8/10/2010 tarihinde Bursa 2. İş Mahkemesinde (Mahkeme) i ş sözleşmesinin 15/9/2010 tarihinde hakl ı neden olmaks ızın feshedildi ğini belirterek k ıdem tazminat ı alacağının tahsiline karar verilmesi istemiyle BUSK İ aleyhine dava açm ıştır. 4. Mahkeme 7/3/2012 tarihli karar ıyla davan ın kabulüne karar vermi ştir. Karar gerekçesinde; ba şvurucunun on alt ı yıllık işçi olduğu ve bu çal ışma süresi içinde hiçbir disiplin cezas ı almad ığı vurgulanm ıştır. Gerekçede yap ılan keşfe göre özel kullan ıma ait olmayan, herkesin izinsiz olarak rahatl ıkla girip ç ıktığı, elektrik süpürgesi, kablo, po şet vb. gibi malzemelerin konuldu ğu yere b ırak ılan, dolu veya bo ş olduğu dahi şüpheli olan bir çikolata kutusunu, diki ş kutusu yapmak amac ıyla alan ba şvurucunun tazminats ız olarak i şten çıkart ılmas ının hakkaniyet ve ölçülülük kurallar ına uymayan a ğır bir yapt ırım olduğu, hakl ı feshin şartlar ının bulunmad ığı belirtilmi ştir. 5. Daval ı BUSKİ temyiz talebinde bulunmu ş, Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesi 13/12/2012 tarihinde bozma karar ı vermiştir. Karar gerekçesinde; ba şvurucudan i şverene ait tüm eşyalar ı muhafaza ederek temizlik i şini ifa etmesi beklendi ği hâlde ba şvurucunun Başvuru Numaras ı: 2019/15673 Karar Tarihi : 5/9/2023 3kimsenin bulunmad ığı bir s ırada başkas ına ait çikolata kutusunu alarak kendisine mal etmesinin sadakat yükümlülü ğüyle bağdaşmad ığı, dolay ısıyla sözleşmesinin feshinin hakl ı nedene dayand ığı vurgulanarak k ıdem tazminat ı isteğinin reddi gerekti ği belirtilmi ştir. 6. Mahkeme bozma sonras ı yeniden yapt ığı yarg ılamada direnme karar ı vermiştir. Karar ı inceleyen Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulu (HGK) 7/2/2018 tarihli karar ıyla, direnme karar ını bozmuştur. Kararda; ba şvurucunun temizlik i şçisi oldu ğu, işyerinde kimsenin olmad ığı zaman dilimlerinde temizlik i şini ifa eden temizlik görevlilerine i şyerindeki tüm eşyalar ın emanet edildi ği, işçilerden tüm bu malzemeleri muhafaza ederek çal ışmalar ının beklendiği ifade edilmi ştir. Bozma karar ında, Mahkemece paketin dolu olmas ı hâlinde dahi maddi de ğerinin azl ığına vurgu yap ıldığı ancak izinsizce sahiplenilen e şyan ın ekonomik değerinin az olmas ının eylemin hukuka ayk ırılığını ortadan kald ırmayacağının aç ık olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun on be ş yıllık bir k ıdeme sahip oldu ğu ve daha önce hiç uyar ı cezas ı dahi almamas ının sonucu de ğiştirecek mahiyette olmad ığı vurgulanm ıştır. Başvurucunun ba şkas ına ait olan ve dolu oldu ğu anlaşılan bir çikolata paketini alarak kendisine mal etti ği, bu eyleminin do ğruluk ve ba ğlılığa uymayan bir davran ış niteliğinde olduğu, güven sars ıcı bu eylemi nedeniyle i ş ilişkisinin sürdürülmesinin daval ı işverenden beklenemeyece ği belirtilmi ştir. 7. Bu defa ilk derece mahkemesi bozma ilam ına uyarak 10/9/2018 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Temyiz edilen karar, Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesince 28/3/2019 tarihinde onanm ıştır. 8. Yarg ıtay ın onama karar ı başvurucuya 18/4/2019 tarihinde tebli ğ edilmiş ve başvurucu 14/5/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 9. Komisyon taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Hakkaniyete Uygun Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 10. Başvurucu; Mahkeme taraf ından eksik inceleme ve ara ştırma ile hüküm kurulduğunu, Yarg ıtay ın yerleşik kararlar ına ayk ırı verilen karar ın hukuka ayk ırı olduğunu hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin zedelendi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 11. Başvurucunun yarg ılamaya ili şkin şikâyeti adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 12. Anayasa'n ın 148. maddesinin dördüncü f ıkras ında kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel ba şvuruda incelenemeyece ği belirtilmi ştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yap ılm ış maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ı, delillerin de ğerlendirilmesi, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ı ile uyuşmazl ıkla ilgili var ılan sonucun adil olup olmamas ı bireysel ba şvuru konusu olamaz. Ancak bireysel ba şvuru kapsam ındaki hak ve özgürlüklere müdahale te şkil eden, bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda de ğildir (konuya ili şkin birçok karar aras ından bkz. Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013). Başvuru Numaras ı: 2019/15673 Karar Tarihi : 5/9/2023 413. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu oldu ğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve de ğerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak de ğerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da öngörülen güvenceler dikkate al ınarak bireysel ba şvuru kapsam ındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmedi ğine ilişkin herhangi bir inceleme kanun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi olarak nitelendirilemez ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 53). 14. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile do ğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ili şkin yasak kapsam ına girmeden inceleyebilir. Aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ıldığı ve adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki usule ilişkin güvencelerin anlams ız hâle geldi ği çok istisnai hâllerde asl ında yarg ılaman ın sonucuna dair olan bu durumun bizatihi kendisi usule ili şkin bir güvenceye dönü şmüş olur. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getirip getirmedi ğini ve aç ık bir keyfîlik nedeniyle yarg ılaman ın hakkaniyetinin temelden sars ılıp sars ılmad ığını incelemesi yarg ılaman ın sonucunu değerlendirdi ği anlam ına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerini n delillerle ilgili de ğerlendirmelerine ancak aç ık bir keyfîlik ve adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki usule ili şkin güvenceleri anlams ız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir ( Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, 149). 15. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 16. Yarg ısal süreçte uyu şmazl ığın çözümü, ba şvurucunun davran ışının iş akdinin hakl ı nedenle fesih için yeterli olup olmad ığı hususuna dayanmaktad ır. Somut davada, başvurucunun temizlik i şçisi olduğu, başkas ına ait olan ve dolu oldu ğu anlaşılan bir çikolata paketini alarak kendisine mal etti ği, bu eyleminin do ğruluk ve ba ğlılığa uymayan bir davran ış niteliğinde oldu ğu, güven sars ıcı bu eylemi nedeniyle i ş ilişkisinin sürdürülmesinin daval ı işverenden beklenemeyece ği gerekçesiyle davan ın reddine karar verildi ği anlaşılm ıştır. Mahkemece tüm deliller kapsam ında yap ılan değerlendirmeye kar şın başvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar ın derece mahkemesince delillerin de ğerlendirilmesine ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin olduğu kanaatine var ılarak mahkeme karar ında bariz takdir hatas ı veya aç ık bir keyfîlik olu şturan bir durumun da bulunmad ığı dikkate al ındığında ihlal iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde oldu ğu anlaşılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun şikâyetinin aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 17. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 18. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgular ı somut ba şvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK] B. No: 2022/100837, 27/4/2023) karar ında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Başvuru Numaras ı: 2019/15673 Karar Tarihi : 5/9/2023 5Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 say ılı Kanun'un 40. maddesi ile yap ılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibar ıyla derdest olan, yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı iddialar ıyla yap ılan başvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı neticesine varm ıştır. Somut ba şvuruda da an ılan kararda aç ıklanan ilkelerden ve ula şılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 19. Başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ının Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi (B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37) karar ı doğrultusunda konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 5/9/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.