TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR UFUK N İL EĞİTİM VE YURT İŞL. İNŞ. TAAH. GIDA TUR. PAZ. T İC. SAN. A. Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/6772) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı : 2016/6772 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Ufuk Nil E ğitim ve Yurt İşl. İnş. Taah. G ıda Tur. Paz. Tic. San. A.Ş. I. BAŞVURUNUN KONUSU
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR UFUK N İL EĞİTİM VE YURT İŞL. İNŞ. TAAH. GIDA TUR. PAZ. T İC. SAN. A. Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/6772) Karar Tarihi: 8/7/2020 Başvuru Numaras ı : 2016/6772 Karar Tarihi : 8/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Ufuk Nil E ğitim ve Yurt İşl. İnş. Taah. G ıda Tur. Paz. Tic. San. A.Ş. I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ceza soru şturmas ı kapsam ında mal varl ığı hakk ında verilen elkoyma tedbiri nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 7/4/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: A. Başvuru Tarihine Kadar Ya şanan Geli şmeler 7. Erzurum Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Savc ılık) 19/2/2016 tarihli ve 2015/11311 Soruşturma say ılı yaz ısının incelenmesi neticesinde 13/8/2015 tarihinde Savc ılığa yap ılan ihbar sonras ında ismi belirtilmeyen şüphelilerin ikametinde arama yap ıldığı, arama Başvuru Numaras ı : 2016/6772 Karar Tarihi : 8/7/2020 3neticesinde çok say ıda senet, belge, doküman ve dijital materyallerin ele geçirildi ği anlaşılm ıştır. Ayr ıca ele geçirilen 241 senedin Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı'nın (FETÖ/PDY) birçok yurdunda bar ınm ış öğrencilere ait oldu ğunun anlaşılmas ı üzerine ö ğrencilerin ifadesi al ınm ıştır. 8. An ılan FETÖ/PDY soru şturmas ı kapsam ında başvurucu şirketin de aralar ında olduğu baz ı şirketlerin yönetici ve ortaklar ının FETÖ/PDY'nin amaçlar ı doğrultusunda hareket ettikleri gerekçesiyle bu şirketlerin 3. ki şilere devredilmesi ve sat ılmas ının önlenmesi amac ıyla şirketlerin mal varl ığına 19/2/2016 tarihinde Savc ılıkça el konulmu ştur. Karar ın gerekçesinde 11/10/2006 tarihli ve 5549 say ılı Suç Gelirlerinin Aklanmas ının Önlenmesi Hakk ında Kanun'un 17. maddesinin ikinci f ıkras ı uyar ınca gecikmesinde sak ınca bulundu ğu belirtilerek şirketin kay ıtlar ına şerh düşülmesi ve menkul gayrimenkul malvarl ıklar ına el konulmas ına karar verildi ği aç ıklanm ıştır. 9. 19/2/2016 tarihinde Erzurum 1. Sulh Ceza Hakimli ğinden (Hâkimlik) Savc ılığın elkoyma karar ının onaylanmas ı talep edilmi ştir. Hâkimlikçe ayn ı gün elkoyman ın onaylanmas ına karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde 5549 say ılı Kanun'un 17. maddesine dayan ılarak, şirketlerin FETÖ/PDY'nin amaçlar ı doğrultusunda faaliyette bulundu ğu belirtilmiştir. 10. Başvurucunun 29/2/2016 tarihinde elkoyma karar ına yapt ığı itiraz Erzurum 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 3/3/2016 tarihli karar ı ile reddedilmi ş ve karar kesinle şmiştir. Karar ın gerekçesinde usul ve yasaya ayk ırı bir durum görülmedi ği belirtilmi ştir. 11. Nihai karar ba şvurucuya 8/3/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 12. Başvurucu 7/4/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Başvuru Tarihinden Sonra Ya şanan Geli şmeler 13. An ılan soruşturma kapsam ında Savc ılıkça 11/5/2016 tarihinde, 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 133. maddesi uyar ınca başvurucu Şirkete kayyum atanmas ı talebinde bulunulmu ştur. Hâkimlikçe 16/5/2016 tarihinde FETÖ/PDY kapsam ındaki faaliyetleri nedeniyle ba şvurucu Şirkete yönetim organ ının tüm yetkilerini kullanmak üzere kayyum atanmas ına karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesi şöyledir: "...1-Ufuk Nil Özel E ğ.Ve Yurt İşletmeciliği İnşaat Taah. G ıda Tur. Paz.Tic.San. A. Ş. 2-Aziziye İnş. Taah.Özel E ğ. Tr. Tek.Gd. Bas.Yay. Da ğ.Paz. Tic. ve Sanayi A. Ş. 3-Halib Özel E ğitim Yurt İşletmeciliği Ticaret Pazarlama Sanayi A. Ş. 4-Akif Eğitim Yay ın Ve Ticaret Ltd. Şti yöneticisi ve ortaklar ının örgüt mensuplar ı aras ında oldu ğu ve bu örgüt amalar ı doğrultusunda faaliyette bulunduklar ı değerlendirilmi ş, şirketlerin bir k ısım tan ık beyanlar ı, belgelere göre birbirleri ile irtibatl ı olduğu, KUDAKA ve SODES üzerinden hileli yollarla veya şartlar ı oluşmad ığı halde devlet hibesi ald ıklar ı, bu şekilde kamunun zarara u ğrat ıldığı, özellikle SODES projesinde maddi yoksulluk, okul eksik, e ğitim kalitesizli ği veya bilinçsizlik sebebiyle okula gönderilmek yerine erken ya şta evlendirilmeye çal ışılan bireylere yönelik olu şturulan 'k ızlar ımıza yar ınlar verelim' projesinde ücretsiz hizmet almas ı gereken ö ğrencilerin bu imkandan yararland ırılmad ığı, aksine halen üniversitede okuyan ö ğrencilerden yine yurt ücreti bedeli Başvuru Numaras ı : 2016/6772 Karar Tarihi : 8/7/2020 4karşılığı senetler al ındığı, yurtta bar ındırıldığı, hem devletten te şvik al ınıp hem de öğrencilerden bar ınma ücreti al ındığı, bir k ısım pansiyon ve yurtlar ın Milli E ğitim Müdürlüğü ve Belediyelerden gelen müzekkere cevaplar ına göre kay ıtlar ının bulunmad ığı, şirket yetkili veya yurt kurucular ının öğrenciler taraf ından abi - abla olarak bilindikleri ve hitap edildi ği, yurt hiyerar şik düzeni içerisinde kat, oda ve yurt abi-ablas ı şeklind e yap ılanma oldu ğu, FETÖ/PDY örgüt faaliyetleri kapsam ında yurt yönetiminde bu hiyerar şi içerisinde faaliyette bulunulup özellikle bar ınan bir k ısım tan ık olarak ifadesi al ınan öğrencilerin beyanlar ına göre örgüt lideri Fetulah Gülen'e ait kitaplar ın okutulup CD'lerin izlettirildi ği, bu amaçla yurtlarda s ık s ık toplant ılar yap ıldığı, bu faaliyetlerin amac ının örgüte eleman temin edilmesi oldu ğu değerlendirilmi ştir. Yurtta ücret mukabili kalan bir k ısım öğrenci ve veli beyanlar ına göre örgüte finans sağlamaya yönelik düzenlenen senetlerin tahsilinde taviz verilmedi ği, yurtlara verile n yard ımlar ın öğrencilere de ula şıldırılmad ığı, yine örgüt amac ı doğrultusunda yay ın yapan Zaman Gazetesi ve S ızıntı Dergisine aboneliklerin ikna süreciyle yönlendirme v e zorlamalarda bulunuldu ğu, öğrenciler taraf ından kurban derisi toplanmas ına yöneli k yönlendirme ve zorlamalar ın yap ıldığı, örgütün finans kaynaklar ından olan esna f toplant ılar ının yurtlarda düzenlendi ği, yurt faaliyetlerinin örgüt liderinin yönlendirmesi ile gerçekleştirildiği, bahsi geçen şirketlerin yetkili ve orta ğı olduklar ı, yurt yönetiminde bulunanlar ında FETÖ/PDY terör örgütü üyesi olduklar ından bahisle ba şlat ılan soruşturmada CMK'n ın 133/4-a8 maddesinde yer alan suçun bu şirket faaliyetleri çerçevesinde i şlenmekte oldu ğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varl ığını gösteren ele geçen senetler, tan ık beyanlar ı, belgelerin var oldu ğu maddi gerçe ğin ortay a çıkart ılabilmesi için gerekli görülmekle hakimli ğimizce söz konusu şirketlere kayy ım atanmas ı yönünde kanaat olu şmuştur. Kayy ım görevi yönünden dosya kapsam ına göre yap ılan değerlendirmede FETÖ/PDY terör örgütü faaliyetlerine kat ılan an ılan şirketlere yönetim yetkilerinin tümünün delillerin toplanmas ı ve maddi gerçe ğin ortaya ç ıkart ılmas ı yönünde zaruri oldu ğu, bu nedenle hakimli ğimizce an ılan şirketlere yönetim organ ının yetkilerinin tümüyle kayy ım tayini zorunlu görülmü ştür... " 14. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahl ı bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve Bakanlar Kurulu taraf ından ülke genelinde 21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gün süreyle ola ğanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine karar verilmi ştir. Müteaddit defalar uzat ılan OHAL 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Darbe te şebbüsüne ili şkin süreç, OHAL ilan ı, OHAL döneminin gerektirdi ği tedbirlere ili şkin detayl ı aç ıklamalar Anayasa Mahkemesinin Ayd ın Yavuz ve di ğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-20, 47-66) karar ında yer almaktad ır. 15. 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmi Gazete de yay ımlanan 667 say ılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile ekinde yer alan listelerdeki özel sa ğlık kurum ve kuruluşlar ı, özel öğretim kurum ve kurulu şlar ı ile özel ö ğrenci yurtlar ı ve pansiyonlar ı, vak ıf ve dernekler ile bunlar ın iktisadi i şletmeleri, vak ıf yüksekö ğretim kurumlar ı, sendika, federasyon ve konfederasyonlar kapat ılm ıştır. 16. Kapat ılan kurum ve kurulu şlara ilişkin olarak 667 say ılı KHK ekinde yer alan ve başvurucu Şirketin sahibi oldu ğu özel okullar ın kapat ıldığı anlaşılm ıştır. Bu kapsamda 12/11/2016 tarihli Ticaret Sicili Gazetesi'nde 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı gereğince başvurucu Şirketin 17/8/2016 tarihinde resen terkin edildi ği görülmü ştür. IV. İLGİLİ HUKUK 17. 670 say ılı KHK'n ın "Devir işlemlerine ili şkin tedbirler " kenar ba şlıklı 5. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı : 2016/6772 Karar Tarihi : 8/7/2020 5"Kapat ılan kurum, kurulu ş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve dağıtım kanallar ının bağlı olduklar ı şirketlerin faaliyetleri sonland ırılarak ticari sicil kay ıtlar ı resen terkin edilir. Bunlar ın devral ınan varl ıklar ı dışındaki varl ıklar ı da Hazineye bedelsiz devredilmi ş say ılır. Bu durumda şirketlere daha önce atanm ış kayy ımlar tasfiy e memuru olarak görevlendirilebilir veya bu şirketlere tasfiye memuru atanabilir. Bu fıkran ın uygulanmas ına ilişkin usul ve esaslar ı belirlemeye ve birinci f ıkrada yer alan hususlar ı bu şekilde devral ınan varl ıklar için de uygulamaya Maliye Bakanl ığı yetkilidir. " 18. Bireysel ba şvuru an ında tüzel ki şiliği haiz olan ancak bireysel ba şvurunun incelenmesi a şamas ında tüzel ki şiliğini yitiren ticaret şirketler hakk ında yap ılan değerlendirmelerde kullan ılan ulusal hukuk kaynaklar ı için ayr ıca bkz. Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A. Ş., B. No: 2013/5016, 12/6/2018, 8-23. V. İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 8/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucu; gerekçe belirtilmeksizin 5549 say ılı Kanun uyar ınca şirkete e l konulduğunu ve itiraz ın reddedildi ğini, gizlilik karar ı nedeniyle soru şturma dosyas ının içeriği hakk ında bilgi sahibi olamad ığını vurgulam ıştır. Başvurucu ayr ıca el koyma dayana ğını oluşturan mevzuat ın öngörülebilir olmad ığını ve elkoyma karar ının usule ili şkin gerekliliklere uyulmaks ızın al ındığını ileri sürmü ştür. Sonuç olarak belirtilen gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ile masumiyet ilkelerinin ihlal edildi ği iddia edilmi ştir. B. Değerlendirme 21. İlke olarak bireysel ba şvuruda bulunan ba şvurucu, tüzel ki şiliği haiz bir şirket ise şirketin bireysel ba şvuru an ında tüzel ki şiliği haiz olmas ı gerektiği gibi bu tüzel ki şiliğin bireysel ba şvuru sürecinin sonuna kadar korunmas ı şirketler taraf ından yap ılan başvurunun esas ının incelenebilmesi için zorunlu bir ko şuldur ( Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A. Ş., 36). Şirketin ticaret sicil kayd ının silinmesi ve tüzel ki şiliğini yitirmesi olgusu bireysel başvurunun esas ının incelenmesine engel te şkil eder. Anayasa Mahkemesi, ba şvurunun incelemesi devam ederken başvuru ehliyetinin yitirilmesi durumunda ba şvurunun dü şmesine karar vermektedir ( Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A. Ş., 38, 39). 22. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi Samanyolu Yay ıncılık Hizmetleri A. Ş. (B. No: 2015/18554, 25/9/2019) ba şvurusuna ili şkin karar ında kamu otoritesince bir şirketin tüzel kişiliğine tek tarafl ı bir işlemle son verilmesi durumunda bu şirketin taraf oldu ğu bireysel ba şvurular hakk ında düşme karar ı verilmesi gerekti ğinin kabulü hâlinde ortaklar ın öngöremedikleri bir terkin i şlemi nedeniyle menfaatlerinin zedelenmesinin söz konusu olabileceğine dikkat çekmi ştir. Anayasa Mahkemesi an ılan karar ında hukuki varl ıklar ı kamu otoritelerinin tek tarafl ı iradesiyle sona erdirilen özel hukuk tüzel ki şilerinin tüzel ki şilikleri sona ermeden önce yapt ıklar ı bireysel ba şvurular ın devam ında menfaati bulundu ğunu iddia eden kişilerin bireysel ba şvuruya devam etmek istediklerini makul bir süre içinde bildirmeleri hâlinde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ğine karar vermi ştir ( Samanyolu Yay ıncılık Hizmetleri A. Ş., 27, 29). Başvuru Numaras ı : 2016/6772 Karar Tarihi : 8/7/2020 623. Kuşkusuz ki ba şvuruya devam etme iradesini Anayasa Mahkemesine makul bir süre içinde bildirme yükümlülü ğü, başvurunun devam ında menfaati bulundu ğunu iddia eden kişi veya ki şilere ait olacakt ır. Tüzel ki şinin yapt ığı başvuruyu devam ettirmede menfaati bulunduğunu iddia edenlerin bu isteklerini Anayasa Mahkemesine bildirmeleri gereken makul sürenin tespitinde bunlar ın tüzelki şiliğinin hukuki varl ığının sona erdi ğini bilip bilmedikleri dikkate al ınacakt ır. Öte yandan ba şvurunun devam ında menfaati bulundu ğunu iddia eden ki şilerin bu iddialar ını destekleyecek, ispata yarayacak bilgi ve belgeleri Anayasa Mahkemesine iletmeleri gerekir ( Samanyolu Yay ıncılık Hizmetleri A. Ş., 30). 24. Bu a şamada kimlerin tüzel ki şiye ait ba şvurunun devam ında menfaat sahibi olduğunun belirlenmesine gerek olmay ıp bu hususta her somut olay ın kendine özgü koşullar ına göre de ğerlendirme yap ılmas ı uygun görülmü ştür. 25. Somut olayda ba şvurucu Şirketin sicil kayd ı, 670 say ılı KHK ile resen terkin edilmiştir. 670 say ılı KHK 17/8/2016 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanarak ayn ı tarihte yürürlüğe girmiştir. Dolay ısıyla Şirketin hukuki varl ığı 17/8/2016 tarihinde sona ermi ştir. 26. Somut ba şvurunun karara ba ğland ığı tarihe kadar hiç kimse ba şvuruyu devam ettirmek iste ğini Anayasa Mahkemesine bildirmemi ştir. Dolay ısıyla başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden kalmad ığından başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir neden kalmad ığından DÜŞMESİNE, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 8/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş