TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ RIZA DO ĞANATA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/40457) Karar Tarihi: 16/12/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 10/3/2021-31419 Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : 1. Ali R ıza DOĞANATA 2. İsmail Selim DO ĞANATA 3. Kayhan ERC İYEŞ 4. Doğan
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ RIZA DO ĞANATA VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/40457) Karar Tarihi: 16/12/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 10/3/2021-31419 Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : 1. Ali R ıza DOĞANATA 2. İsmail Selim DO ĞANATA 3. Kayhan ERC İYEŞ 4. Doğanata Eğitim ve Kültür Vakf ı 5. İzmir Üniversitesi Başvurucular Vekili : Av. Hüseyin Enis D İNÇEROĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tespit talebinin dava şart ı yokluğundan reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu Do ğanata Eğitim ve Kültür Vakf ı, İzmir Üniversitesinin kurucu vakf ıdır. Başvurucular İsmail Selim Do ğanata ile Ali R ıza Doğanata ise an ılan Vakf ın Mütevelli Heyeti üyeleridir. Kayhan Erciye ş, kapat ılmadan önce İzmir Üniversitesi rektörü olarak görev yapm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 3A. Arka Plan Bilgisi 7. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahl ı bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve Bakanlar Kurulu taraf ından ülke genelinde 21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gün süreyle ola ğanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine karar verilmi ştir. OHAL 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Darbe te şebbüsüne ili şkin süreç, OHAL ilan ı, OHAL döneminin gerektirdi ği tedbirlere ili şkin detayl ı aç ıklamalar Anayasa Mahkemesinin Ayd ın Yavuz ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-20, 47-66) karar ında yer almaktad ır. 8. Bu kapsamda Cumhurba şkan ı başkanl ığında toplanan Bakanlar Kurulunca 22/7/2016 tarihinde kararla ştırılan 22/7/2016 tarihli ve 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (667 say ılı KHK) 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiştir. An ılan KHK ile millî güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ına (PDY) aidiyeti, iltisak ı veya bu örgütle irtibat ı belirlenen vak ıflar ve üniversiteler kapat ılm ıştır. 9. 667 say ılı KHK'n ın 2. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında; kapat ılan vak ıf yükseköğretim kurumlar ının sağlık uygulama ve ara ştırma merkezleri ile kapat ılan diğer kurum ve kurulu şlara ait ta şınırlar, her türlü mal varl ığı, alacak ve haklar, belge ve evrak ın Hazineye bedelsiz olarak devredilmi ş say ılacağı, devre ili şkin işlemlerin ilgili tü m kurumlardan gerekli yard ımı almak suretiyle ilgisine göre Maliye Bakanl ığı veya Vak ıflar Genel Müdürlü ğü taraf ından yerine getirilece ği kurala ba ğlanm ıştır. Söz konusu devirlere ilişkin 371 say ılı Millî Emlak Tebli ğnamesi (Tebli ğ) 24/7/2016 tarihli 29780 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanm ıştır. 10. Başvurucular İzmir Üniversitesinin ve Do ğanata Eğitim ve Kültür Vakf ının FETÖ/PDY'ye aidiyeti, iltisak ı veya bu örgütle irtibat ı tespit edildi ği gerekçesiyle 667 say ılı KHK ile kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 11.İzmir Üniversitesine ait tüm ta şınmazlar ın, nakit, menkul k ıymet ve varl ıklar ın, taşınır mallar ın alacak, hak ve borçlar ı ile değerleri maliye müfetti şlerince an ılan KHK hükmü ve tebli ğ uyar ınca tespit edilerek kay ıt alt ına al ınm ıştır. B. Başvuruya Konu Süreç 12. Başvurucular; 667 say ılı KHK ile kapat ılmas ına karar verilen Üniversiteye ait tüm binalar ın, nakit ve menkul k ıymet ve varl ıklar ın, taşınır mallar ın, alacak, hak ve borçlar ın ve çal ışan personele ait şahsi eşyalar ile mal varl ığı değerlerinin eksik ve Tebli ğ hükümlerine ayk ırı olarak belirlendi ğinin 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 400. ve 401. maddeleri çerçevesinde tespitini istemi ştir. 13. İzmir 10. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 1/11/2016 tarihli karar ıyla, 29/10/2016 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe giren 3/10/2016 tarihli ve 675 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Tedbirler Al ınmas ı Hakk ında KHK'n ın 16/3. maddesi gere ği davan ın dava şart ı yokluğundan istemin reddine karar vermi ştir. 14. Başvurucular ın istinaf ba şvurusu İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesinin 27/1/2017 tarihli karar ıyla esastan reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 415. An ılan hüküm ba şvurucular taraf ından temyiz edilmi ş, Yarg ıtay 8. Huku k Dairesi 14/9/2017 tarihli karar ıyla istinaf karar ını onam ıştır. 16. Onama karar ı 17/11/2017 tarihinde ba şvurucular vekiline tebli ğ edilmiş, başvurucular 18/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk17. 6100 say ılı Kanun'un "Delil tespitinin istenece ği hâller" kenar ba şlıklı 400. maddesi şöyledir: "(1) Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme s ıras ı gelmemiş yahut ileride açaca ğı davada ileri sürece ği bir vak ıanın tespiti amac ıyla keşif yap ılmas ı, bilirkişi incelemesi yapt ırılmas ı ya da tan ık ifadelerinin al ınmas ı gibi işlemlerin yap ılmas ını talep edebilir. (2) Delil tespiti istenebilmesi için hukuki yarar ın varl ığı gerekir. Kanunda aç ıkça öngörülen hâller d ışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolaca ğı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorla şacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar va r say ılır." 18. 6100 say ılı Kanun'un ''Delil tespit talebi ve karar'' kenar ba şlıklı 402. maddesi şöyledir: "(1) Delil tespiti talebi dilekçeyle yap ılır. Dilekçede tespiti istenen vak ıa, tan ıklara veya bilirkişilere sorulmas ı istenen sorular, delillerin kaybolaca ğı veya gösterilmesinde zorlukla karşılaşılacağı kuşkusunu uyand ıran sebepler ile aleyhine delil tespiti istenen ki şinin ad , soyad ve adresi yer al ır. Tespit talebinde bulunan, durum ve ko şullar ın imkân vermemesi nedeniyle, aleyhine tespit yap ılacak kişiyi gösteremiyorsa talebi geçerli say ılır. (2) Mahkeme taraf ından belirlenen tespit giderleri avans olarak ödenmedikçe sonrak i işlemler yap ılmaz. (3) Tespit talebi mahkemece hakl ı bulunursa karar, dilekçeyle birlikte kar şı tarafa tebliğ edilir. Kararda ayr ıca, delil tespitinin nas ıl ve ne zaman yap ılacağı, tespitin icras ı esnas ında karşı taraf ın da haz ır bulunabilece ği, varsa itiraz ve ilave sorular ın bir haft a içinde bildirilmesi gerekti ği belirtilir.'' 19. 667 say ılı KHK'n ın "Kapat ılan kurum ve kurulu şlara ilişkin tedbirler" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Milli güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fethullahç ı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı belirlenen; ... c) Ekli (III) say ılı listede yer alan vak ıf ve dernekler ile bunlar ın iktisadi i şletmeleri, ... Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 5(2) Kapat ılan vak ıflar ın her türlü ta şınır ve taşınmazlar ı ile her türlü mal varl ığı, alacak ve haklar ı, belge ve evrak ı Vak ıflar Genel Müdürlü ğüne bedelsiz olarak devredilmi ş say ılır. Kapat ılan vak ıf yüksekö ğretim kurumlar ının sağlık uygulama ve ara ştırma merkezleri ve kapat ılan diğer kurum ve kurulu şlara ait olan ta şınırlar ile her türlü ma l varl ığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmi ş say ılır, bunlara ait ta şınmazlar tapuda resen Hazine ad ına, her türlü k ısıtlama ve ta şınmaz yükünden ari olarak tescil edilir. Birinci f ıkrada say ılanlar ın her türlü borçlar ından dolay ı hiçbir şekilde Hazineden bir hak ve talepte bulunulamaz. Devire ili şkin işlemler ilgili tüm kurumlardan gerekli yard ımı almak suretiyle ilgisine göre Maliye Bakanl ığı veya Vak ıflar Genel Müdürlü ğü taraf ından yerine getirilir. ..." 20. 17/8/2016 tarihli ve 29804 say ılı Resmi Gazete'de yay ımlanan 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınmas ı Gereken Tedbirler Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin 670 say ılı KHK'n ın "Devir işlemlerine ili şkin tedbirler" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ıyla ülke genelind e ilan edilen ola ğanüstü hal kapsam ında yürürlü ğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapat ılan ve Vak ıflar Genel Müdürlü ğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve da ğıtım kanallar ının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarl ığı, alacak ve haklar ı ile belge ve evraklar ının (devral ınan varl ık); her türlü tespit i şlemini yapmaya, kapsam ını belirlemeye, idare etmeye, avans dahil he r türlü alacak, senet, çek ve di ğer k ıymetli evraka ili şkin olarak dava ve icra takibi ile di ğer her türlü i şlemi yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devral ınan varl ıklar ın değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten do ğmamas ı ve Fethullahç ı Terör Örgütü (FETÖ/PDY) ne aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmayan ki şilerle gerçek mal veya hizmet ili şkisine dayanmas ı şart ıyla bu varl ıklar ın değerlendirilmesi suretiyle bunlar ı uygun bir takvim dahilinde ödemeye, kapat ılan kurum ve kurulu şlar ın taahhüt ve garanti etti ği ancak vermedi ği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmay a veya ödemeye, tahsili mümkün olmad ığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türl ü sulh işlemini yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizme t ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmu ş ve daha önce kald ırılmış takyidatlar ı kredinin veya borcun ödenebilmesini sa ğlamak amac ıyla kald ırıldığı andaki ko şullarl a tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devral ınan varl ıklara konulan takyidatlar ın s ınırlar ını belirlemeye ve kald ırmaya, finansal kiralama dahil sözleşmelerin feshine veya devam ına karar vermeye, devral ınan varl ıklar ın idaresi, değerlendirilmesi, elden ç ıkar ılmas ı için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerekti ğinde devral ınan varl ıklar ın tasfiyesi veya sat ışı amac ıyla uygun görülen kamu kurum ve kuruluşlar ına devretmeye, devir kapsam ında olmad ığı belirlenen varl ıklar ı iadeye, kapat ılanlar ın gerçek ki şiye ait olmas ı halinde devral ınacak varl ıklar ın kapsam ını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamalar ı yönlendirmeye, bütün bu i şlemleri yapmak amac ıyla usul ve esaslar ı belirlemeye, vak ıflar yönünden Vak ıflar Genel Müdürlüğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanl ığı yetkilidir. ...(3) Kapat ılan kurum, kurulu ş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi v e dağıtım kanallar ının bağlı olduklar ı şirketlerin faaliyetleri sonland ırılarak ticari sicil kay ıtlar ı resen terkin edilir. Bunlar ın devral ınan varl ıklar ı dışındaki varl ıklar ı da Hazineye bedelsiz devredilmi ş say ılır. Bu durumda şirketlere daha önce atanm ış kayy ımlar tasfiy e Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 6memuru olarak görevlendirilebilir veya bu şirketlere tasfiye memuru atanabilir. Bu fıkran ın uygulanmas ına ilişkin usul ve esaslar ı belirlemeye ve birinci f ıkrada yer alan hususlar ı bu şekilde devral ınan varl ıklar için de uygulamaya Maliye Bakanl ığı yetkilidir. (4) Birinci f ıkra kapsam ında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ili şkin olarak hak iddias ında bulunanlarca bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren altm ış günlük hak dü şürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten sonra yap ılacak kapatma i şlemlerinde ise altm ış günlük süre kapatma tarihinden itibaren ba şlar. ...'' 21. 670 say ılı KHK'n ın "Devir işlemlerine ili şkin tedbirler" kenar ba şlıklı 5. maddesi 8/2/2018 tarihli ve 7091 say ılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucu aynen kanunla şmıştır. B. Uluslararas ı Hukuk 22. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine (A İHM) göre Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni hukuk alan ına giren konularda uygulanabilirli ği öncelikle bir uyuşmazl ığın varl ığına bağlıdır. İkinci olarak söz konusu uyu şmazl ık iç hukukta tan ındığı, en az ından savunulabilir bir biçimde söylenebilecek hak ve yükümlülüklerle ilgili olmal ıdır. Son olarak bu hak ve yükümlülükler -her ne kadar 6. maddenin kendisi bu hak ve yükümlülüklere Sözle şmeci devletlerin hukuk sistemi içinde belirli bir anlam atfetmiyorsa da- Sözle şme anlam ında medeni nitelikte olmak zorundad ır (James ve di ğerleri/Birle şik Krall ık [GK], B. No: 8793/79, 21/2/1986, 81). 23. AİHM kararlar ında uyuşmazl ık sözcüğüne şeklî bir tan ımdan çok maddi bir tan ım verilmesinin daha uygun oldu ğu benimsenmi ştir (Le Compte, Van Leuven ve De Meyere/Belçika [GK], B. No: 6878/75-7238/75, 23/6/1981, 45). Buna göre görünü şün ve kullan ılan dilin ötesine bak ılmas ı ve her davan ın koşullar ına göre durumun gerçeklerine yoğunlaşılmas ı gerekmektedir ( Gorou/Yunanistan (No. 2) [BD], B. No: 12686/03, 20/3/2009, 29). A İHM, 6. maddenin kar şıt taraflar ın ve haklara ili şkin herhangi bir uyu şmazl ığın bulunmad ığı durumlara ili şkin çekişmesiz ve tek tarafl ı yarg ılamalara uygulanamayaca ğını kabul etmi ştir (Alaverdyan/Ermenistan (k.k.), B. No: 4523/04, 24/8/2010, 35). V.İNCELEME VE GEREKÇE 24. Mahkemenin 16/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kişi Bak ımından Yetki Sorunu 25. Tüzel ki şi başvurucular Do ğanata Eğitim ve Kültür Vakf ı ile İzmir Üniversitesi 667 say ılı KHK ile kapat ılm ıştır. Bu durumda tüzel ki şilikleri sona eren Do ğanata Eğitim ve Kültür Vakf ı ile İzmir Üniversitesinin bireysel ba şvuru ehliyetinin bulunup bulunmad ığı sorusunun tart ışılmas ı gerekmektedir. Öte yandan gerçek ki şi başvurucular ın da sadece kendilerine ait oldu ğunu iddia ettikleri şahsi mallarla de ğil Üniversitenin mal varl ığıyla ilgili olarak da bireysel ba şvuruda bulunduklar ı görülmektedir. Bu sebeple bu ki şilerin Üniversitenin mal varl ığı yönünden ma ğdur statülerinin bulunup bulunmad ığı meselesini n incelenmesi lüzumu ortaya ç ıkmaktad ır. Bununla birlikte di ğer kabul edilebilirlik kriterleri Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 7yönünden a şağıda ulaşılan sonuç gözetildi ğinde tüzel ki şi başvurucular ın başvuru ehliyetinin, gerçek ki şi başvurucular ın ise ma ğdur statüsünün bulunup bulunmad ığının bu aşamada incelenmesine gerek görülmemi ştir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 26. Başvurucular; Üniversite mallar ının usulüne uygun olarak tespit edilmemesi, tasfiye ve devir i şleminin Tebli ğ hükümlerine uygun yap ılmamas ı ve Üniversitede ki şisel eşyalar ı bulundu ğu hususlar ının tespit edilmesi istemlerinin hatal ı değerlendirilerek reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 27. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ş ancak hakk ın kapsam ı düzenlenmemi ştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına " adil yarg ılanma hakk ı" ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı metne dahil" edilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesinde herkesin adil yarg ılanma hakk ına sahip oldu ğu ibaresinin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak oldu ğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözle şme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 22). 28. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin "medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar"ın ve bir " suç isnad ı"nın esas ının karara ba ğlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 29. Somut olayda suç isnad ına bağlı bir yarg ılaman ın mevcut olmad ığı hususunda tereddüt bulunmamaktad ır. Diğer taraftan yukar ıda da belirtildi ği üzere bir kimsenin medeni hak ve yükümlülükleri nin karara ba ğlanmas ıyla ilgili bir yarg ılama usulünde Sözle şme'nin 6. maddesi uygulanabilir. A İHM, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ilk olarak ortada bir uyuşmazl ığın bulunmas ı koşulunu aramakta; uyu şmazl ığın iç hukukta tan ınm ış olduğu söylenebilecek haklar ve yükümlülükler ile ilgili olmas ı, bu haklar ve yükümlülüklerin de Sözle şme'deki anlam ıyla medeni olmas ı gerektiğini vurgulamaktad ır (bkz. 22, 23). Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 830. Başvuru konusu olayda ise ba şvurucular Üniversitenin mal varl ığının usulüne uygun olarak tespit edilmedi ğini öne sürerek delil tespiti talebinde bulunmu ştur. Üniversitenin mal varl ığının tespit usulünün hukuka uygun olup olmad ığının bir uyuşmazl ık olarak nitelenmesi mümkündür. Olaydaki uyu şmazl ık mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ğinden bunun medeni haklara ili şkin olduğu da kabul edilmelidir. Bununla birlikte medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili bir uyu şmazl ığın bulunmas ı tek başına yarg ı mercileri önündeki yarg ısal süreci adil yarg ılanma hakk ının kapsam ına dâhil etmemektedir. Derece mahkemelerinin önündeki yarg ılaman ın adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenebilmesi için bu yarg ılamada medeni hakka ili şkin uyuşmazl ığın esas ının da karara ba ğlanmas ı gerekir. 31. Delil tespitine ili şkin yarg ısal süreçte uyu şmazl ığın esas ı olan Üniversitenin mal varl ığının tespit usulünün hukuka uygun olup olmad ığı meselesi karara ba ğlanmamaktad ır. Bu süreçte sadece sonradan aç ılacak muhtemel bir davaya sunulacak delillerin yarg ısal bir makam gözetiminde tespit edilmesi sa ğlanmaktad ır. Delil tespiti sürecinde kesin bir hüküm kurulmamaktad ır. Bu yarg ılamada yap ılan tespitlerin sonradan uyu şmazl ığın esas ıyla ilgili olarak aç ılacak davaya bakan yarg ı mercii yönünden mutlak bir ba ğlay ıcılığı söz konusu değildir. Bu nedenle delil tespiti süreci Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalmaktad ır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna kara r verilmesi gerekir. Celal Mümtaz AKINCI bu görü şe kat ılmam ıştır. C. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 33. Başvurucular, tespit istemlerinin hatal ı değerlendirme ile reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 34. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir ba şvuru yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyar ınca başvurucunun şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve kan ıtlar ını zaman ında bu makamlara sunmas ı, ayn ı zamanda bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 17). 35. Bu ba ğlamda 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesinde kapat ılan kurumlar ile ilgili tasfiye işlemlerinin ne şekilde yürütülece ği aç ıklanm ıştır. An ılan hükme göre kapat ılan kurumlar ile ilgili tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ili şkin olarak hak iddias ında bulunanlarca kapatma tarihinden itibaren altm ış günlük hak dü şürücü süre içinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle müracaat edilece ği belirtilmi ştir. Başvurucular ise etkili olabilecek bu yola ba şvurduklar ına dair somut bir belge sunamam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 936. Buna göre ba şvurucular ın hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulundu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA Celal Mümtaz AKINCI'n ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 16/12/2020 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 10 KAR ŞI OY GEREKÇES İ 1- Başvurucular; 667 say ılı KHK ile kapat ılmas ına karar verilen Üniversiteye ait tüm binalar ın, nakit ve menkul k ıymet ve varl ıklar ın, taşınır mallar ın, alacak, hak ve borçlar ın ve çal ışan personele ait şahsi eşyalar ile mal varl ığı değerlerinin eksik ve tebli ğ hükümlerine ayk ırı olarak belirlendi ğini ifade ederek, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 400. ve 401. maddeleri uyar ınca tespit talebinde bulunmu şlard ır. İzmir 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 675 say ılı KHK'n ın 16/3. maddesi gere ği dava şart ı yokluğundan talebin reddine karar vermi ştir. Başvurucular ın istinaf ba şvurusu İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesince esastan reddedilmi ştir. An ılan hüküm ba şvurucular taraf ından temyiz edilmi ş, Yarg ıtay 8. Hukuk Dairesi istinaf karar ını onam ıştır. Başvurucular, Adil yarg ılanma, hukuki dinlenilme, mahkemeye eri şim ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğinden bahisle bireysel başvuruda bulunmu ştur. 2- Mahkememiz ço ğunluğu; Delil tespitine ili şkin yarg ısal süreçte uyu şmazl ığın esas ı olan, Üniversitenin mal varl ığının tespit usulünün hukuka uygun olup olmad ığı meselesi karara ba ğlanmamaktad ır. Bu süreçte sadece sonradan aç ılacak muhtemel bir davaya sunulacak delillerin yarg ısal bir makam gözetiminde tespit edilmesi sa ğlanmaktad ır. Delil tespiti sürecinde kesin bir hüküm kurulmamaktad ır. Bu yarg ılamada yap ılan tespitlerin sonradan uyu şmazl ığın esas ıyla ilgili olarak aç ılacak davaya bakan yarg ı mercii yönünden mutlak bir ba ğlay ıcılığı söz konusu de ğildir. Bu nedenle delil tespiti süreci Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alan ı dışında kalmaktad ır Başvurunun di ğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. gerekçesiyle ba şvuruyu kabul edilemez bulmu ştur. 3- Başvurucular, kapat ılan kurumda bulunan personele ait şahsi eşyalar ile mal varl ığı değerlerinin eksik, usule, kanuna ve 371 say ılı tebliğde belirtilen hükümlere ayk ırı olarak tespit edildi ği, mülkiyet haklar ının korunmas ı için yerinde inceleme ve tespit yap ılarak mühürlenen binada bulunan emtia, demirba ş, bilgisayar, elektronik cihaz, kitap, bilimsel eser vb. özel e şyalar ın maliye müfetti şlerince haz ırlanan tespit, tutanak ve listelerle karşılaştırılarak, nicelik, nitelik ve de ğerlerinin tespitinde hukuki yararlar ı bulundu ğu iddias ıyla tespit talebinde bulunmu ştur. 4- Başvurucular ayr ıca kapatma ve el koyma i şleminin iptali için İdari Yarg ı yoluna ba şvurmuşlard ır. İdari yarg ıdaki dava derdesttir. İdari yarg ıda devam etmekte olan davan ın başvurucular lehine sonuçlanmas ı halinde el konulan menkul, fikri mülkiyete konu mallar ın bulunamamas ı, kaybolmas ı, yok olmas ı ya da aynen iadelerinin mümkün olmamas ı halinde ba şvurucular istihkak iddia ettikleri mallar ın değerini neye göre ve nas ıl talep edeceklerdir? Bu yüzden el konulan mallar ın nicelik, nitelik ve de ğerlerinin tespitinde başvurucular ın hukuki yarar ı bulunduğu kuşkusuzdur. Maliye Bakanl ığı yetkililerinin 371 say ılı tebliğe göre yapt ıklar ı tespite ili şkin dosya içindeki listeler incelendi ğinde menkullerin sadece niceliklerine yer verildi ği, nitelik ve değerlerinin listede yer almad ığı görülmüştür. Tespit talebinin reddi, ba şvurucular ın hak iddia ettikleri mallar ın kaybolmas ı, yok olmas ı, değerlerinin dü şmesi halinde ileride mülkiyet haklar ına dayanarak açabilecekleri davada iddialar ını ispat imkan ı kalmayaca ğı için hak kayb ına ve mağduriyete u ğramalar ına neden olabilecektir. Başvuru Numaras ı: 2017/40457 Karar Tarihi : 16/12/2020 115- Delil tespiti, geçici hukuki koruma tedbirlerindendir. Davan ın aç ılmas ından önce veya dava esnas ında, delillerin ileride kaybolma, yok olma, veya gösterilmesinde doğabilecek zorluklar ın ortadan kald ırılmas ı amac ıyla delillerin hemen incelenmesine ve kaydedilmesine delil tespiti denilmektedir. Delillerin baz ı şartlar alt ında zaman ından önce toplan ıp güvence alt ına al ınmas ını sağlamak için kabul edilmi ş bir hukuki tedbir müessesesidir. Delil tespiti kurumunun bu özellik ve önemi ile ba şvurucular ın delil tespiti istemelerindeki hukuki yarar ve amaç göz önüne al ındığında; Bu yarg ılamada yap ılan tespitlerin sonradan uyu şmazl ığın esas ıyla ilgili olarak aç ılacak davaya bakan yarg ı mercii yönünden mutlak bir ba ğlay ıcılığı söz konusu olmad ığı, delil tespiti süreci(nin) Anayasa v e Sözleşme'nin ortak koruma alan ı dışında kald ığı yönündeki ço ğunluk görü şüne kat ılmak mümkün olmam ıştır. 6-İzah olunmaya çal ışılan nedenlerle, ba şvurucular ın HMK n ın 400 ve 401. Maddesi uyar ınca yap ılmas ını talep ettikleri delil tespiti nde hukuki yararlar ı olduğunu, tespit taleplerinin reddinin ileride do ğmas ı muhtemel mülkiyet hakk ı ihtilaf ve iddialar ını ispat imkan ını ortadan kald ıracağını, bu sebeplerle ba şvurucular ın bu yönde hakl ı ve meşru beklentilerinin bulundu ğunu düşündüğümden, mülkiyet hakk ıyla bağlant ılı olarak mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildi ği kanaatiyle ço ğunluk görü şüne kat ılmad ım. Üye Celal Mümtaz AKINCI