TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR NURSEN EMRE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/40382) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eşref Uğur ŞENOL Başvurucu : Nursen EMRE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, millîle ştirme belgesi temin edilemedi ği gerekçesiyle tazminat talebinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR NURSEN EMRE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/40382) Karar Tarihi: 30/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eşref Uğur ŞENOL Başvurucu : Nursen EMRE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, millîle ştirme belgesi temin edilemedi ği gerekçesiyle tazminat talebinin reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Başvuru Konusu Olay ın Arka Plan ı 8. Türkiye Cumhuriyeti ile Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti aras ında 5/1/1950 tarihinde Yugoslavya'daki Türk Emlak ve Menfaatlerinin Tazminine Müteaalik Protokol; 13/7/1956 tarihinde de Yugoslavya'da Devletle ştirilen Türk Mal, Hak ve Menfaatlerinin Tazminine Müteallik Anla şma imzalanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 39. Bu protokoller uyar ınca Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince ödenecek tazminat ın dağıtımına ilişkin esas ve usullerin belirlenmesi amac ıyla 17/3/1969 tarihli ve 1135 say ılı Türk Vatanda şlar ına Ait Olup Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyetince Millileştirilmiş Bulunan Mal, Hak ve Menfaatlerin Tasfiyesi Hakk ında Kanun kabul edilmi ş ve bu Kanun 29/3/1969 tarihli ve 13161 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiştir. Söz konusu Kanun'un 2. maddesinde bu Kanun'un amac ının Yugoslav Federati f Halk Cumhuriyeti taraf ından 5/12/1946 ve 28/4/1948 tarihlerinde yap ılan millîle ştirme ve sair tedbirler dolay ısıyla mal, hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatanda şlar ına tazminat ödenmesine yönelik oldu ğu belirtilmi ştir. 10. Başvurucunun murisi Emrullah Çetinda ğ, Türkiye Cumhuriyeti ile Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti aras ında imzalanan ilk protokolden sonra 13/2/1950 tarihinde millîleştirilen mallar ının taraf ına iadesi istemiyle ba şvuruda bulunmu ştur. Takdir ve Tevzi Komisyonu (Komisyon) eksik belgelerin tamamlanmas ı gerektiği gerekçesiyle 24/10/1963 tarihli bir yaz ı göndermi ş ancak murisin vefat ı nedeniyle tebligat iade edilmi ştir. 11. Komisyon, bu kez eksik belgelerin tamamlanmas ı amac ıyla mirasç ılara tebligat çıkarm ış ve mirasç ılar ın söz konusu yaz ıdaki eksik hususlar ı yerine getirmedikleri gerekçesiyle 23/11/1979 tarihinde tazminat talep hakk ının düşmesine ve dosyan ın işlemden kald ırılmas ına karar vermi ştir. B. Başvuruya Konu Yarg ılama Süreci 12. 16/7/2004 tarihli ve 5228 say ılı Kanun'un 58. maddesiyle 1135 say ılı Kanun'a geçici 4. madde eklenmi ştir. Getirilen bu yasal düzenlemeyle, dosyalar ı kapat ılm ış olanlar dâhil eksik belgesi olan ba şvuru sahiplerine Komisyon taraf ından bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren mallar ını araştırmaya yönelik bir y ıllık yeni bir süre verilmesi öngörülmü ştür. 13. Başvurucu, Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti taraf ından devletle ştirilerek bedelleri Türkiye Cumhuriyeti Devletine gönderilen mal, hak ve menfaatlerden murisine ait olanlar ın tazminat bedellerinden hissesine dü şen miktar ın tazminat olarak ödenmesi istemiyle 15/7/2008 tarihinde Maliye Bakanl ığına başvurmuştur. 14. Maliye Bakanl ığı 25/7/2008 tarihli cevap yaz ısında, 1135 say ılı Kanun'un 3. maddesine 1988 say ılı Kanun ile eklenen (e) f ıkras ı gereğince başvuru süresinin 30/11/1976 tarihinde sona erdi ğini ve bu tarih itibar ı yla ilgililer ad ına Komisyon taraf ından aç ılm ış bir dosyan ın olmad ığını, bu nedenle Komisyonca yap ılacak bir i şlem bulunmad ığını belirtmiştir. 15. Bunun üzerine murisinin süresi içinde gerekli ba şvurular ı yapt ığını ve bu konuda 1187 numaral ı dosyan ın aç ıldığını ileri süren ba şvurucu, işlemin iptali istemiyle dava açm ıştır. Ankara 13. İdare Mahkemesi 28/5/2009 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda; 1135 say ılı Kanun'un 4. maddesinde öngörülen yasal süre içinde belgelerin Komisyona ibraz edilmedi ği, Komisyonun ret karar ının itiraz edilmeksizin kesinle ştiği, başvuru için belirlenen hak dü şürücü sürenin de dolmu ş olduğu, bu nedenle ba şvurunun reddi işleminde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı belirtilmi ştir. 16. Temyiz üzerine Dan ıştay Onuncu Dairesi 31/5/2012 tarihinde karar ı bozmuştur. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun hakk ının 23/11/1979 tarihli Komisyon karar ı üzerine düştüğü ve bu karar ın da kesinle şmiş olduğu sabit ise de 1135 say ılı Kanun'a eklenen ve Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 431/7/2004 tarihinde yürürlü ğe giren geçici 4. madde hükmüyle dosyalar ı kapat ılm ış olanlar dâhil eksik belgesi olan ba şvuru sahiplerine yeni bir süre tan ındığı ifade edilmi ştir. Buna göre anılan madde uyar ınca tazminat talep etme hakk ı yeniden do ğan başvurucuya Komisyon taraf ından yap ılacak tebligatla bir y ıllık belge tamamlama süresi verilmesi gerekirken bu sürenin hukuka ayk ırı olarak verilmedi ği ve hukuka ayk ırı işlemin sorumlulu ğunun başvurucuya yüklenemeyece ği belirtilmi ştir. Diğer taraftan an ılan geçici madde ile tan ınan bir y ıllık süreden -31/7/2005 tarihinden- sonra 2008 y ılında başvuran başvurucunun hak sahibi olup olmad ığının mevcut belgelerle incelenmesi, ihtiyaç hâlinde ek belge istenmesi gerekirken ba şvurunun incelenmeksizin reddedilmesinde hukuka uyarl ık bulunmad ığı vurgulanm ıştır. Bakanl ığın karar ın düzeltilmesi istemi de Dan ıştay taraf ından 22/5/2014 tarihinde reddedilmi ştir. 17. Bozma karar ına uyan Ankara 13. İdare Mahkemesi 2/10/2014 tarihinde davan ın kabulü ile dava konusu i şlemin iptaline karar vermi ştir. Dan ıştay Onuncu Dairesince 29/4/2015 tarihinde karar onanm ış, karar düzeltme istemi de 13/4/2016 tarihinde reddedilmi ştir. 18. Başvurucu, mahkemenin i şlemin iptaline yönelik karar ı üzerine 8/1/2015 tarihinde miras pay ına düşen tazminat ın ödenmesi istemiyle tekrar Maliye Bakanl ığına başvurmuştur. Bu ba şvuru üzerine Komisyon 10/2/2015 tarihinde millileştirme belgesi nin ibraz edilmesi için ba şvurucuya bir y ıllık süre verilmesine karar vermi ştir. Bu karar 27/2/2015 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 19. Başvurucu 16/6/2015 tarihinde tekrar Maliye Bakanl ığına başvurmuş ve Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti'nin fiilen ve hukuken sona erdi ğini, millîle ştirme belgesini almas ının imkâns ız olduğunu vurgulam ıştır. Bu dilekçeye cevaben Maliye Bakanl ığı, Komisyon karar ıyla başvurucuya 27/2/2016 tarihine kadar bir y ıllık belge tamamlama süresi verildi ğini tekrar etmi ştir. 20. Bunun üzerine 26/10/2015 tarihinde tekrar Maliye Bakanl ığına başvuran başvurucu; millîle ştirme belgesinin niteli ğini, dilini, içeri ğini ve belgeyi tanzim edecek makam ı gösteren bir doküman ın taraf ına gönderilmesini talep etmi ştir. Maliye Bakanl ığının 17/11/2015 tarihli cevap yaz ısında, dosyalarda mevcut olan millîle ştirme belgelerinin şahsi bilgiler içermesi nedeniyle örnek olarak verilemeyece ği belirtilmi ştir. Diğer tarafta n millîleştirme belgesinde ta şınır ve taşınmaz mallar ın liste ve de ğeri, millîle ştirme karar tarihi ve say ısının bulunmas ı ve bu hususlar ın D ışişleri Bakanl ığı ya da ilgili Ba şkonsolosluk taraf ından belirtilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 21. Başvurucu 25/11/2015 tarihinde millîle ştirme belgesini temin etmek amac ıyla Dışişleri Bakanl ığına başvurmuştur. D ışişleri Bakanl ığının 7/12/2015 ve 11/2/2016 tarihli cevap yaz ılar ında; başvurucunun posta yoluyla ula ştırdığı belgelerin tercümesine rastlanmad ığı, belgelerin yeminli tercümana tercüme ettirilerek gönderilmesi gerekti ği belirtilmiştir. 22. Başvurucu; en son taraf ına verilen bir y ıllık sürenin dolmak üzere oldu ğu, bu süre içinde istenen bilgi ve belgeleri temin etmesinin mümkün olmad ığı gerekçesiyle süre uzat ımı talebiyle 10/2/2016 tarihinde Bakanl ığa başvurmuştur. Komisyon 3/3/2016 tarihinde alm ış olduğu kararla, bir y ıllık belge tamamlama süresinin 27/2/2016 tarihinde sona erdi ği, 1135 say ılı Kanun ve uygulama yönetmeli ğinde ek süre verilmesine yönelik bir düzenleme bulunmad ığı gerekçesiyle tazminat taleplerinin reddine karar vermi ştir. Bu karar, Maliye Bakanl ığı taraf ından 8/3/2016 tarihli yaz ıyla başvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 523. Başvurucu, ek süre verilmemesi ve tazminat ödenmesi isteminin reddine yönelik karar ın iptali istemiyle dava açm ıştır. Ankara 4. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 25/5/2017 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda, Ankara 13. İdare Mahkemesinin 2/10/2014 tarihli idari i şlemin iptali karar ına istinaden 1135 say ılı Kanun'un geçici 4. maddesi uyar ınca başvurucuya millîle ştirme belgesi verilmesi için tan ınan bir y ıllık süre içinde söz konusu belgenin ibraz edilemedi ği vurgulanm ıştır. Diğer taraftan an ılan Kanun ile tan ınan bir y ıllık sürenin uzat ılmas ını öngören bir düzenlemenin mevzuatta yer almad ığı, bu sürenin hak dü şürücü bir süre oldu ğu da dikkate al ındığında tazminat talebinin reddi işleminde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı belirtilmi ştir. 24. Başvurucu; murisine ait mallar ın Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti taraf ından millîle ştirildiğini ve buna ili şkin tazminat ın da Türkiye Cumhuriyeti'ne ödendi ğini, Mahkemenin eksik incelemeyle hatal ı karar verdi ğini belirterek karar ın kald ırılmas ı istemiyle istinaf yasa yoluna ba şvurmuştur. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 18/10/2017 tarihinde ba şvurucunun istinaf isteminin reddi ile karar ın onanmas ına kesin olarak karar vermi ştir. 25. Nihai karar 17/11/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiş, başvurucu 5/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk26. 1135 say ılı Kanun'un ''Genel hükümler'' kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti taraf ından mal, hak ve menfaatleri devletleştirilen ve di ğer tahdidi tedbirlere tabi tutulan Türk vatanda şlar ının alacaklar ına karşılık al ınan tazminat; bu kanunda yaz ılı esaslar dahilinde tespit ve takdir olunarak ha k sahiplerine ödenir.'' 27. 1135 say ılı Kanun'un ''Tazminattan istifade edecek olanlar'' kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti taraf ından 5/12/1946 ve 28/4/1948 tarihlerinde yap ılan millile ştirme ve sair tedbirler dolay ısiyle mal, hak ve menfaatlerine el konulan Türk vatandaşlar ı tazminattan istifade ederler.'' 28. 1135 say ılı Kanun'un ''Tazminattan istifade edemeyecek olanlar'' kenar başlıklı 3. maddesinin (e) f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Bu Kanunun yürürlü ğe girdiği tarihi izleyen ayba şından başlayarak 6 ay içinde tazminat için ba şvurmayanlar.'' 29. 1135 say ılı Kanun'un ''Hak sahiplerinin vermekle yükümlü olduklar ı belgeler'' kenar başlıklı 4. maddesinin (b) f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Mal, hak ve yararlar ının millile ştirildiğini veya di ğer s ınırlay ıcı tedbirlere bağland ığını, nitelik, tutar ve türünü gösterir Yugoslavya resmi makamlar ınca verilmi ş ve usulüne göre onanm ış belge ve kararlar ın as ıl veya örnekleri, ...'' Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 630. 5228 say ılı Kanun'un 58. maddesiyle 1135 say ılı Kanun'a eklenen geçici 4. madde şöyledir: Takdir ve Tevzi Komisyonunca, hak sahibi olduklar ını iddia eden şahıslara bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren mallar ını araştırmaya yönelik bir y ıl süre verilir. Verilen süre içerisinde millile ştirme belgelerini komisyona ibraz edemeyenle r tazminattan faydaland ırılmaz.'' B. Uluslararas ı Hukuk 31. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ü n "Mülkiyetin korunmas ı" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 32. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihatlar ında, mülkiyet hakk ının kapsam ıyla ilgili olarak mevzuat hükümlerinden ve derece mahkemelerinin bunlara ili şkin yorumundan ba ğıms ız şekilde özerk bir yorum esas al ınmaktad ır (Depalle/Fransa [BD], B. No: 34044/02, 29/3/2010 62; Anheuser-Busch Inc./Portekiz [BD], B. No: 73049/01, 11/1/2007, 63; Önery ıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 30/11/2004, 124; Broniowski/Polonya [BD], B. No: 31443/96, 22/6/2004, 129). 33. AİHM, Sözle şme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin mülkiyeti elde etme hakk ını koruma alt ına almad ığını kabul etmektedir ( Van der Mussele/Belçika [GK], B. No: 8919/80, 23/11/1983, 48; Slivenko ve di ğerleri/Letonya [BD], (k.k.), B. No: 48321/99, 23/1/2002, 121; Fener Rum Erkek Lisesi Vakf ı/Türkiye , B. No: 34478/97, 9/1/2007, 52). 34. AİHM, mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ının ancak müdahalenin Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin anlam ı kapsam ında bir mülk ile ilişkili olmas ı durumunda ileri sürülebilece ğini belirtmektedir. Buna göre alacak haklar ını da içeren mevcut mülk veya mal varl ığı yan ında mülkiyet hakk ının elde edilebilece ği yönündeki en azından bir meşru beklenti de mülkiyet hakk ı kapsam ında değerlendirilebilir (Kopecký/Slovakya [BD], No: 44912/98, 28/9/2004, 35; Lihtenştayn Prensi Hans-Adam II/Almanya [BD], B. No: 42527/98, 12/7/2001, 83. Me şru beklenti kavram ının ilk defa geliştirildiği kararlar için bkz. Pine Valley Developments Ltd ve di ğerleri/İrlanda, B. No: 12742/87, 29/11/1991, 51; Stretch/Birle şik Krall ık, B. No: 44277/98, 24/6/2003, 35; Pressos Companía Naviera S.A. ve di ğerleri/Belçika , B. No: 17849/91, 20/11/1995, 31). 35. Bununla birlikte A İHM içtihatlar ına göre temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece ulusal hukukta mülkiyet hakk ı kapsam ında savunulabilir bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kopecký/Slovakya , 35; Gratzinger ve Gratzingerova/Çek Cumhuriyeti (k.k.), [BD], B. No: 39794/98, 10/7/2002, 69). İç hukukun ne şekilde yorumlanaca ğına ve uygulanaca ğına dair bir uyu şmazl ık olduğunda ve bu Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 7bağlamda ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar ın ulusal mahkemelerce kesin olarak reddedildi ği durumlarda me şru bir beklentinin bulunduğu sonucuna var ılamaz (Kopecký/Slovakya, 50, 52; Jantner/Slovakya , B. No: 39050/97, 4/3/2003, 29-33). 36. AİHM içtihatlar ında s ıklıkla -her ne kadar anla şılabilir olsa da- basit beklenti ile daha somut nitelikte olmas ı ve hukuki bir düzenlemeye ya da iç hukukta yerle şik ve istikrarl ı bir yarg ı karar ına dayanmas ı gereken me şru beklenti aras ındaki fark vurgulanmaktad ır (Kopecký/Slovakya , 52; Bozcaada Kimisis Teodoku Rum Ortodoks Kilisesi Vakfi/Türkiye (k.k.), B. No: 22522/03, 9/12/2008). V.İNCELEME VE GEREKÇE 37. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 38. Başvurucu, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 39. Bireysel ba şvuru sonras ında, 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi, yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 40.Ferat Yüksel (B. No: 53984/00, 30/3/2004, 37) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolunun ilk bak ışta ulaşılabilir ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi olduğunu değerlendirmi ştir. Buna göre Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmede n yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 27-36). 41. Mevcut ba şvuruda söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 8B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 43. Başvurucu; Yugoslav Federatif Halk Cumhuriyeti taraf ından devletle ştirilere k bedelleri Türkiye Cumhuriyeti'ne gönderilen mal, hak ve menfaatlerden murisine ait olanlar ın tazminat bedellerinden hissesine dü şen miktar ın tazminat olarak ödenmesi gerekirken aksi yönde karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 44. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. a. Genel İlkeler 45. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaatinin olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü, B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). 46. Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik değer ifade eden ve parayla de ğerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). Bu ba ğlamda mülk olarak de ğerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunlar ın üzerinde tesis edilen s ınırlı ayni ve fikrî haklar ın yan ı sıra icras ı kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakk ının kapsam ına dâhildir ( Mahmut Duran ve di ğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, 60). 47. Mülkiyet hakk ı, özel hukukta veya idari yarg ıda kabul edilen mülkiyet hakk ı kavram ından farkl ı bir anlam ve kapsama sahip olup bu alanlarda kabul edilen mülkiyet hakk ı, yasal düzenlemeler ile yarg ı içtihatlar ından bağıms ız olarak özerk bir yorum ile el e alınmal ıdır (Hüseyin Remzi Polge, B. No: 2013/2166, 25/6/2015, 31; Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, 51). 48. Anayasa'n ın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakk ı mevcut mal, mülk ve varl ıklar ı koruyan bir güvencedir. Bir ki şinin hâlihaz ırda sahibi olmad ığı bir mülkün mülkiyetini kazanma beklentisi -ki şinin bu konudaki menfaati ne kadar güçlü olursa olsun- Anayasa'yla korunan mülkiyet kavram ı içinde de ğildir. Bu ba ğlamda belirtmek gerekir ki Anayasa'n ın 35. maddesi soyut bir temele dayal ı olarak mülkiyete eri şmeyi ve mülkiyeti edinmeyi de ğil mülkiyet hakk ını güvence alt ına almaktad ır. Bu hususun istisnas ı olarak belli durumlarda bir ekonomik de ğer veya icras ı mümkün bir alaca ğı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakk ı güvencesinden yararlanabilir ( Kemal Yele r ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, 36, 37; Mehmet Şentürk [GK], B. No: 2014/13478, 25/7/2017, 41, 53; Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, 52-54). Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 949. Meşru beklenti objektif temelden uzak bir beklenti olmay ıp belirli bir kanun hükmüne veya ba şarılı olma ihtimalinin yüksek oldu ğunu gösteren yerle şik bir yarg ı içtihad ına ya da ayni menfaatle ilgili hukuki bir i şleme dayanan, yeterli derecede somut nitelikteki bir beklentidir ( Selçuk Emiro ğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, 28; Mehmet Şentürk, 42). Dolay ısıyla Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma kapsam ında olan me şru beklentiye dayal ı mülkiyet hakk ının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddias ının tan ınmas ına bağlı olup bu tespit, mevzuat hükümleri ve yarg ı kararlar ı ile yap ılmaktad ır (Üçgen Nakliyat Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2013/845, 20/11/2014, 37). Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakk ı kapsam ında ileri sürülebili r bir iddian ın varl ığı meşru beklentinin kabulü için yeterli de ğildir ( Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, 37). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 50. Somut olayda 1135 say ılı Kanun'da öngörülen tazminat hakk ının doğabilmesi için millîle ştirme belgesinin ibraz edilmesinin ön şart olarak kabul edildi ğini belirtmek gerekir. Di ğer bir anlat ımla hak sahibi oldu ğunu iddia edenler ancak bu belgeyi ibraz etmeleri durumunda bu Kanun'un kendilerine tan ımış olduğu tazminat hakk ından yararlanabileceklerdir. Somut olayda derece mahkemelerince ba şvurucunun tazminat talep etme hakk ının 23/11/1979 tarihli Komisyon karar ı üzerine dü ştüğü ancak 1135 say ılı Kanun'a eklenen geçici 4. madde hükmü uyar ınca başvurucunun bu hakk ının yeniden do ğduğu kabul edilmiştir. 51. Başvurucu da 1135 say ılı Kanun'a eklenen geçici 4. maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten sonra 15/7/2008 tarihinde tazminat ödenmesi istemiyle Maliye Bakanl ığına başvurmuştur. Bu ba şvurunun reddi i şleminin Mahkemece iptali üzerine Komisyon taraf ından başvurucuya millîle ştirme belgesinin ibraz edilmesi için bir y ıllık süre verilmi ştir. Ancak ba şvurucunun bu süre içinde tazminat ödenmesi noktas ına ön şart olarak kabul edilen millîleştirme belgesini temin edip Komisyona sunamad ığı anlaşılmaktad ır. Başvurucu ise kendisine verilen bir y ıllık süre içinde bu belgeyi temin etmesinin mümkün olmad ığından ve bu yöndeki bir beklentinin mülkiyet hakk ının kullan ımını imkâns ız hâle getirdi ğinden yak ınm ıştır. 52. Başvuru konusu olayda ba şvurucunun mevcut bir mülkünün olmad ığı tart ışmas ızdır. Bununla birlikte ba şvurucunun tazminat ödenmesi yönünde me şru bir beklentisinin olup olmad ığı tart ışılmal ıdır. Meşru bir beklentinin varl ığından söz edebilmek için bu beklentinin dayand ığı koşullar ın gerçekle ştiğinin somut bir temele dayal ı olarak ispat edilmesi gerekir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Mehmet Şentürk , 48). Di ğer bir deyişle somut olay ba ğlam ında başvurucunun tazminat talebinin incelenebilmesi için ilgili mevzuatta aranan ko şullar ı taşımas ı gerekmektedir. 53. Ancak sürecin bütününe bak ıldığında başvurucunun mülkün varl ığının tespiti noktas ında somut bilgi ve belgeleri kendisine verilen süre içinde idari ve yarg ısal makamlara sunmad ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir anlat ımla başvurucunun kendisine verilen bir y ıllık sürenin d ışında tazminat ödenmesi istemiyle Bakanl ığa başvurduğu 15/7/2008 tarihinde n itibaren tazminat talebinin reddedildi ği 3/3/2016 tarihine kadar 7 y ıl 7 ay ı aşkın bir süre geçmiş olmas ına rağmen bu belgeyi ibraz edemedi ği görülmektedir. Bu sürenin an ılan belgenin temini noktas ında yükümlülü ğü olan ve bu süreçte kendisini vekille temsil ettiren başvurucuya yeterli bir imkân sa ğlamad ığı da söylenemez. Başvuru Numaras ı: 2017/40382 Karar Tarihi : 30/9/2020 1054. Diğer taraftan ba şvurucu, söz konusu yarg ılamada iddia ve itirazlar ını dile getirebildi ği gibi delillerini sunabilme imkân ı da bulabilmi ştir. Taraflar ın ilk elden delillerini değerlendirebilme imkân ına sahip olan derece mahkemelerinin söz konusu idari i şlemlerde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı yönündeki kararlar ının ise aç ık bir keyfîlik veya bariz bir takdir hatas ı içermediği görülmektedir. 55. Son olarak ba şvurucunun me şru bir beklentisi oldu ğunu gösteren bir kanun hükmü veya yerle şik yarg ı içtihad ı gibi somut bir temele dayanmad ığı görülmektedir. Başvurucu ayr ıca iddialar ını destekler nitelikte, aksi kan ıtlanmad ıkça doğru say ılan bir delil (prima facie evidence) de sunmam ıştır. Buna göre somut olayda ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ı kapsam ında bir mülkünün veya somut ve yeterli bir hukuki temele dayal ı olarak mülkiyeti elde etme yönünde me şru bir beklentisinin bulundu ğunu kan ıtlayamad ığı anlaşılmaktad ır. 56. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının da diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMA. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 30/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI