TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET EM İN BALCI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/10459) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Mehmet Emin BALCI Vekili : Av. Makbule TANI Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, çocuklar ın mutat meskenlerinin bulundu ğu ülkeye iade edilmesine karar verilmes
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET EM İN BALCI BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/10459) Karar Tarihi: 8/1/2020 Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Recep KÖMÜRCÜ Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPALM. Emin KUZRecai AKYEL Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Mehmet Emin BALCI Vekili : Av. Makbule TANI Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, çocuklar ın mutat meskenlerinin bulundu ğu ülkeye iade edilmesine karar verilmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 15/6/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Başvurucunun tedbir talebi 1/10/2015 tarihinde Bölüm taraf ından reddedilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 8. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 310. Başvurucu ile Avusturya vatanda şı C.A.K., 1999 y ılında Türkiye'de evlenmi şler ve k ısa bir süre sonra Avusturya'ya ta şınm ışlard ır. Bu evlilikten 2003 y ılında L.A.B., 2006 yılında S.B. ve 2009 y ılında N.M.B. dünyaya gelmi ştir. Çocuklar ın üçü de Avusturya doğumludur. A. Türkiye'de ve Avusturya'da Aç ılan Boşanma Davalar ına İlişkin Süreç 11. Başvurucu, evlilik birli ği içinde geçimsizli ğe düştüklerini belirterek üç çocuğuyla birlikte 18/2/2012 tarihinde Türkiye'ye gelmi ş ve Avusturya'ya dönmemi ştir. Akabinde ba şvurucu 6/4/2012 tarihinde Antalya 4. Aile Mahkemesinde bo şanma davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, çocuklar ının velayetiyle birlikte nafaka ve tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvurucu ayr ıca çocuklar ın geçici velayetlerinin de kendisine verilmesini talep etmi ştir. 12. Antalya 4. Aile Mahkemesinin 19/7/2012 tarihli ara karar ıyla uzman raporunun beklenmesine, uzman taraf ından haz ırlanacak raporun mahkemeye sunulmas ından sonr a geçici velayet konusunun de ğerlendirilmesine karar verilmi ştir. 6/8/2012 tarihli uzman raporunda ise çocuklar ın velayetine ili şkin görev ve sorumluluklar ın başvurucu taraf ından sorunsuz şekilde yerine getirilebilece ği yönünde görü şe yer verilmi ştir. Bunun üzerine Mahkemenin 7/8/2012 tarihli karar ıyla çocuklar ın velayetinin dava sonuna kadar tedbiren başvurucuya verilmesine karar verilmi ştir. 13. Başvurucu taraf ından Türkiye'de aç ılan söz konusu dava devam ederken Avusturya'da ya şayan C.A.K. taraf ından Avusturya mahkemelerinde ba şvurucuya kar şı boşanma davas ı aç ılm ış ve Freistadt Mahkemesinin 31/10/2014 tarihli karar ıyla taraflar ın boşanmalar ına ve çocuklar ın velayetinin anne C.A.K.ya verilmesine hükmedilmi ştir. Söz konusu karar 2/6/2015 tarihinde kesinle şmiş ve kesinle şen yabanc ı mahkeme ilam ının Antalya 4. Aile Mahkemesinin 15/10/2015 tarihli karar ı ile tan ınmas ına karar verilmi ştir. 14. Antalya 4. Aile Mahkemesi, tan ıma karar ının 27/11/2015 tarihinde kesinle şmesi nedeniyle ba şvurucu taraf ından aç ılan boşanma davas ının usul yönünden reddine karar vermiştir. B. Çocuklar ın Mutat Mesken Ülkesine İade Edilmesine İlişkin Süreç 15. C.A.K., ba şvurucunun çocuklar ını kaç ırdığından bahisle Avusturya makamlar ı arac ılığıyla Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanl ığına başvuruda bulunarak çocuklar ının mutat meskenlerine iade edilmesini talep etmi ştir. Bunun üzerine Bakanl ığa izafeten Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık), çocuklar ın Avusturya'ya iade edilmelerine karar verilmesini 15/3/2013 tarihinde Antalya 6. Aile Mahkemesinden (Mahkeme) davaname ile talep etmi ştir. 16. Davanamede; çocuklar ın doğup büyüdükleri ve annelerinin ikametinin de bulunduğu Avusturya'dan davac ı annenin r ızas ı olmaks ızın başvurucu taraf ından Türkiye'ye getirildiği, bu suretle 25/11/1980 tarihli Uluslararas ı Çocuk Kaç ırman ın Hukuki Veçhelerine Dair Sözle şme'ye (Lahey Sözle şmesi) ayk ırı davran ıldığı ileri sürülmü ştür. Davanamede, ortak çocuklar ın ikametgâh ının değiştirilmemesi amac ıyla ivedi güvenlik önlemlerinin alınmas ı ve çocuklar ın mutat meskeni olan Avusturya'ya iadesine karar verilmesi talep edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 417. Başvurucu 24/4/2013 tarihli cevap dilekçesinde, çocuklar ın iadesi talebiyle açılan davan ın reddine karar verilmesini talep etmi ştir. Başvurucu; şiddet ortam ında büyüyen davac ının çocuklar ıyla ilgilenmedi ğini, zaman zaman çocuklar ına maddi ve manevi anlamd a şiddet uygulad ığını, intihar e ğiliminde oldu ğunu ileri sürmü ştür. Mahkemeye baz ı tan ık isimleri ile şiddet görüntüleri içerdi ğini iddia etti ği bir adet ta şınabilir belle ği delil olarak sunan ba şvurucu, iadeye karar verilmesi halinde çocuklar ın bedeni ve fikri geli şimlerinin zarar görece ğini ve telafisi imkâns ız zararlar ın meydana gelece ğini iddia etmi ştir. 18. Mahkeme; psikolog, sosyal hizmet uzman ı ve pedagogdan olu şan bilirkişi heyeti marifetiyle çocuklar ın yaşam alan ı ve okul çevresinin çocuklar ın gelişimi, fikrî ve ahlakî gelişimlerine uygun olup olmad ığı, çocuklar ın Avusturya'ya iade edilmelerinin menfaatlerine olup olmayaca ğı ve başvurucunun tedbiren velayet görevini yerine getirip getiremedi ği hususlar ında sosyal inceleme raporu haz ırlat ılmas ına karar vermi ştir. Ayr ıca Mahkeme, çocuklar ile anne aras ında kişisel ilişki kurulmas ında bir sak ınca bulunup bulunmad ığının değerlendirilmesini de istemi ştir. 19. Bilirki şi heyeti; çocuklar, çocuklar ın babas ı, annesi, babaannesi ve Türkiye'deki öğretmenleri ile yüz yüze görü şmeler yapm ış ve çocuklar ın yaşadıklar ı ev ortam ını incelemiştir. 14/5/2013 tarihli sosyal inceleme raporunda, çocuklar ın yaşadıklar ı ev ortam ının bak ım ve yeti ştirilmeleri aç ısından yeterli oldu ğu ve öğrenim gördükleri okullara uyum sağlad ıklar ı belirtilmi ştir. Çocuklar ın anneleriyle yakla şık on dört ayd ır düzenli ve sürekli bir görüşme gerçekle ştirmedikleri, ba şvurucunun çocuklar ı annelerine kar şı yabanc ılaştırmaya yönelik tav ır, tutum ve davran ışlar sergiledi ği, bu durumun çocuklar ın gelişimlerini olumsuz etkileyebilece ği, bu hususta ba şvurucunun Mahkeme arac ılığıyla uyar ılmas ının uygun olaca ğı ifade edilmi ştir. Raporda; çocuklar ın anneleriyle görü şebilmelerindeki inisiyatifin başvurucuda oldu ğu, çocuklar ın annelerine kar şı tepkisel davran ışlar sergiledikleri, bu tür davran ışlar ı uygun şekilde çözümlenmeden anneleriyle uzun süreli zaman geçirmelerinin olumsuz sonuçlar do ğurabileceği belirtilmi ştir. Raporda, çocuklarla anneleri aras ındaki ilişkinin sağlıklı bir zemine oturabilmesi için aralar ında kişisel ilişki kurulmas ının uygun olacağı vurgulanm ıştır. 20. Mahkemeye sunulan 28/6/2013 tarihli uzman raporunda ise, çocuklar ile anneleri aras ında gerçekle ştirilen kişisel ilişkiler neticesinde çocuklardan ikisinin annelerin e olan tepkilerinin azald ığı, 2003 y ılı doğumlu L.A.B.nin tepkilerinin ise devam etti ği ve annesiyle görü şmek istemedi ği belirtilmi ştir. L.A.B.nin, annesi C.A.K. taraf ından kendisine ve kardeşlerine şiddet uyguland ığına ilişkin beyanlar ına yer verilen raporda; çocuklar ın başvurucuyla Türkiye'de ya şadıklar ı ortama uyum sa ğlad ıklar ı ve Avusturya'ya dönme k istemedikleri ifade edilmi ştir. Raporda, Mahkemeye sunulan videolar ile büyük çocuk L.A.B.nin beyanlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde, çocuklar ın annelerine teslim edilmesi ve anneleriyle yaln ız kalmalar ı durumunda fiziksel ve psikolojik olarak risk içerisinde olacaklar ı değerlendirilmi ş ve şimdilik çocuklar ın başvurucuyla birlikte ya şamalar ının uygun olaca ğı, anneleriyle ki şisel ilişkinin devam etmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 21. Başvurucu taraf ından Mahkemeye delil olarak sunulan videolar ve foto ğraflar tercüman ve teknik uzmandan olu şan heyet taraf ından çözümlenmi ştir. 22. Mahkeme 23/9/2013 tarihli karar ı ile çocuklar ın iadesine ili şkin davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; anne taraf ından çocuklara yönelik fiziksel, sözel ve psikolojik şiddet uyguland ığının değerlendirildi ği, çocuklar ın annelerine teslim edilmesi Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 5durumunda geli şimleri yönünden risk içerisinde olabilecekleri belirtilmi ştir. Ayr ıca başvurucunun psikososyal aç ıdan çocuklar ın bak ımını ve ihtiyaçlar ını gerçekle ştirebilecek yetenekte oldu ğu ifade edilmi ştir. 23. Söz konusu karar Ba şsavc ılık ve daval ı C.A.K. taraf ından ayr ı ayr ı temyi z edilmiştir. Başsavc ılık taraf ından 30/9/2013 tarihinde yap ılan temyiz ba şvurusunda, Lahey Sözleşmesi kapsam ında aç ılan çocuklar ın mutat meskenlerine iade edilmesine ili şkin davan ın velayet ve bo şanma davalar ından ba ğıms ız olduğu, Mahkemece çocuklar ın mutat meskenlerine iade edilmesine karar verilmesi gerekirken dava konusu d ışındaki hususlar ın araştırıldığı, bu suretle Lahey Sözle şmesi ile yasal düzenlemelere ayk ırı şekilde karar verildiği belirtilmi ştir. 24. Daval ı anne C.A.K. taraf ından sunulan 8/11/2013 tarihli temyiz dilekçesinde ise, haz ırlanan uzman raporlar ı aras ında çelişkiler bulundu ğu, çocuklar ın başvurucu taraf ından bask ı alt ında tutuldu ğu, Avusturya'da bulundu ğu dönemde ba şvurucunun intihar a teşebbüs etti ği, kamu görevlisini tehdit etmesinden dolay ı yarg ıland ığı ve hüküm giydi ği iddia edilmi ştir. Ayr ıca üç çocu ğun mutat meskenlerinin bulundu ğu bir ülkeden ve annelerinden kaç ırılmas ının başvurucunun psikolojisinin normal olmad ığını ortaya koydu ğu ileri sürülmü ştür. Dilekçede; bu hususlar ın çocuklar ın iadesi talebiyle aç ılan davan ın konusunu olu şturmad ığı, iadenin istisnalar ına ilişkin Lahey Sözle şmesi'nde öngörülen koşullar ın gerçekle şmediği, muayenehane yard ımc ılığı mesleğini icra eden anne C.A.K.n ın psikolojik rahats ızlığının bulunmad ığının ve yeti ştirme kabiliyetinin bulundu ğunun sağlık raporlar ıyla ortaya konuldu ğu, çocuklar ın annelerinin bak ım ve şefkatine muhtaç olduklar ı ifade edilmi ştir. 25. Yarg ıtay 2. Hukuk Dairesinin (Daire) 15/1/2014 tarihli karar ıyla hükmün bozulmas ına karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; Lahey Sözle şmesi'nin amac ına yer verilmiş ve yap ılan soruşturma ve toplanan delillerden ba şvurucunun 2013 y ılı Şubat ay ında, müşterek çocuklar ı mutat meskenleri olan Avusturya dan al ıp Türkiye ye getirdi ğinin, yeniden Avusturya ya dönmedi ğinin ve bu suretle çocuklar ı annenin kanundan do ğan velayet hakk ını ihlal etmek suretiyle haks ız olarak al ıkoyduğunun tespit edildi ği ifade edilmi ştir. Kararda, çocuklar ın iadesine ili şkin talebin reddini gerektirecek vahim bir tehlikenin varl ığına veya geri dönmelerinin çocuklar ı fiziksel ve psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağına ya da ba şka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma dü şüreceğine dair ciddi bir riskin varl ığının kan ıtlanamad ığı belirtilerek talebin kabulü gerekirken reddine karar verilmesinin hukuken do ğru olmad ığı şeklinde de ğerlendirmelere yer verilmi ştir. 26. Mahkeme, Yarg ıtay ın bozma karar ı doğrultusunda yapt ığı yarg ılama neticesinde davan ın kabulüne ve çocuklar ın mutat meskenleri olan Avusturya'ya iade edilmelerine karar vermiştir. 14/7/2014 tarihli karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun anne C.A.K.n ın kanundan doğan velayet hakk ını ihlal etmek suretiyle çocuklar ı haks ız olarak al ıkoyduğunun anlaşıldığı, geri dönmelerinin çocuklar ı fiziksel ve psikolojik bir tehlikeye maruz bırakacağına veya ba şka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma dü şüreceğine dair ciddi bir riskin varl ığının kan ıtlanamad ığı, taraf ı olduğumuz Lahey Sözle şmesi gere ğince çocuklar ın derhâl mutat meskenlerinin bulundu ğu ülkeye iade edilmesi gerekti ği belirtilmiştir. Ayr ıca Lahey Sözle şmesi'ne göre çocuklar ın mutat meskeninin bulundu ğu ülkeye iade edilmesi için mutat meskenin bulundu ğu ülke makamlar ından önceden al ınm ış velayete veya ki şisel ilişki kurma hakk ına dair bir karar ın varl ığının da gerekmedi ği vurgulanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 627. Söz konusu karar Dairenin 25/12/2014 tarihli karar ıyla onanm ıştır. 28. Karar düzeltme talebi ise Dairenin 9/4/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ş ve karar kesinle şmiştir. 29. Nihai karar 15/5/2015 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 30. Başvurucu 15/6/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 31.İlgili hukuk için bkz. Marcus Frank Cerny (GK), B. No: 2013/5126, 2/7/2015, 18-25; Levent Aşıklar, B. No: 2014/13936, 8/3/2018, 32-54; Angela Jane Kilkenny, B. No: 2015/10826, 17/7/2018, 25-52; Yıldız Y ıldız, B. No: 2015/19293, 17/7/2018, 26-52; Cem Ramazan Ninek, B. No: 2015/13760, 18/7/2018, 38-67. V.İNCELEME VE GEREKÇE 32. Mahkemenin 8/1/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 33. Başvurucu; yarg ılama sürecinde sundu ğu deliller dikkate al ındığında müşterek çocuklar ının anneleri taraf ından fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalacaklar ını, çocuklar ın Avusturya'ya iadeleri hâlinde geli şimlerinin zarar görece ğini, Türkiye'de sa ğlıklı, düzenli ve huzurlu bir ortamda büyüdüklerini belirterek iade talebinin kabulüne karar verilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, bu nedenlerle aile hayat ına sayg ı hakk ının, yerleşme ve seyahat hürriyetinin ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 34. Bakanl ık görüşünde, yarg ılama sürecinde taraflar ın usule ili şkin güvencelerden yararland ıklar ı belirtilmi ş ve konu ile ilgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihatlar ı ile başvuru konusu olay hakk ında verilen yarg ı kararlar ı aktar ılm ıştır. B. Değerlendirme 35. Anayasa n ın "Devletin temel araç ve görevleri" kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 36. Anayasa n ın "Özel hayat ın gizliliği" kenar ba şlıklı 20. maddesinin birinci fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes ... aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir ... aile hayat ının gizliliğine dokunulamaz." Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 737. Anayasa n ın "Ailenin korunmas ı ve çocuk haklar ı" kenar ba şlıklı 41. maddesi şöyledir: Aile, Türk toplumunun temelidir ve e şler aras ında eşitliğe dayan ır. Devlet, ailenin huzur ve refah ı ile özellikle anan ın ve çocuklar ın korunmas ı ve aile planlamas ının öğretimi ile uygulanmas ını sağlamak için gerekli tedbirleri al ır, teşkilat ı kurar. Her çocuk, korunma ve bak ımdan yararlanma, yüksek yarar ına aç ıkça ayk ırı olmad ıkça, ana ve babas ıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakk ına sahiptir. Devlet, her türlü istismara ve şiddete kar şı çocuklar ı koruyucu tedbirleri al ır. 38. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 39. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ında Lahey Sözle şmesi'ni n uygulanmas ına ilişkin şikâyetler aile hayat ına sayg ı hakk ı çerçevesinde ele al ınm ıştır (Marcus Frank Cerny , 82; Levent Aşıklar, 60; Cem Ramazan Ninek, 76; Angela Jan e Kilkenny, 65; Yıldız Y ıldız, 61). Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararlar ı uyar ınca ebeveyn ve çocuklar aras ındaki ilişkileri konu alan uyu şmazl ıklarda, sürecin ivedi olarak yürütülmesi de dâhil olmak üzere ilgili idari ve yarg ısal işlemlere dair şikâyetlerin bir bütün hâlinde aile hayat ına sayg ı hakk ı bağlam ında incelenmesi gerekmektedir. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesinin an ılan kararlar ından ayr ılmaya gerek bulunmad ığı ve somut başvuruya konu olan Lahey Sözle şmesi'nin uygulamas ına yönelik şikâyetlerin Anayasa'n ın 20. ve 41. maddelerinde düzenlenen aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında ele al ınmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden40. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığ ı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 41. Aile hayat ına sayg ı hakk ı, Anayasa n ın 20. maddesinin birinci f ıkras ında güvence alt ına al ınm ıştır. Söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 8. maddesi çerçevesinde korunan aile hayat ına sayg ı hakk ının Anayasa daki kar şılığını oluşturmaktad ır. Ayr ıca Anayasa n ın 41. maddesinin -Anayasa n ın bütünselli ği ilkesi gere ği- özellikle aile hayat ına sayg ı hakk ına ilişkin pozitif yükümlülüklerin de ğerlendirilmesi bağlam ında dikkate al ınmas ı gerektiği aç ıktır (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 22; Marcus Frank Cerny, 36; Cem Ramazan Ninek, 78; Angela Jane Kilkenny, 67; Yıldız Y ıldız, 63). 42. Devletin pozitif tedbirler alma yükümlülü ğü konusunda Anayasa n ın 20. ve 41. maddeleri, ebeveynin çocu ğuyla bütünle şmesinin sa ğlanmas ı amac ıyla tedbirler al ınmas ını isteme hakk ını ve kamusal makamlar ın bu tür tedbirleri alma yükümlülü ğünü içermektedir. Anayasa'n ın 41. maddesinde, her çocu ğun yüksek yarar ına ayk ırı olmad ıkça anne ve Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 8babas ıyla kişisel ve do ğrudan ili şki kurma ve sürdürme hakk ına sahip oldu ğu aç ıkça belirtilmektedir. Ancak bu yükümlülük mutlak olmay ıp her olay ın özel ko şullar ına bağlı olarak al ınacak tedbirlerin nitelik ve kapsam ı farkl ılaşabilmektedir ( Marcus Frank Cerny, 41; Cem Ramazan Ninek, 79; Angela Jane Kilkenny, 68; Yıldız Y ıldız, 64). 43. Bu ba ğlamda ebeveyn taraf ından gerçekle ştirilen uluslararas ı çocuk kaç ırma vakalar ı, aile hayat ına sayg ı hakk ı bağlam ında değerlendirme yap ılmas ını gerektiren önemli bir dava grubudur. Uluslararas ı çocuk kaç ırma vakalar ı, uluslararas ı anlamda ciddi bir işbirliğini gerektirmekte olup bu i şbirliği bak ımından en önemli vas ıtalardan biri Lahey Sözleşmesi dir. Lahey Sözle şmesi en basit ifadeyle yasa d ışı kaç ırılan veya taraf devletlerden birinde al ıkonulan çocu ğun ivedi şekilde iadesini öngörerek ebeveyn taraf ından gerçekleştirilen uluslararas ı çocuk kaç ırma vakalar ının çözümü hususunda h ızlı bir prosedür öngörmektedir. Lahey Sözle şmesi ne taraf bir devlette mutat olarak ikamet eden çocu ğun diğer bir taraf devlete kaç ırılmas ı veya orada yasad ışı al ıkonulmas ı durumunda -Lahey Sözleşmesi nde yer verilen s ınırlı say ıdaki istisnai hâller d ışında- çocu ğun bulundu ğu ülke yetkili makamlar ının çocuğu mutat ikametgâh ı olan ülkesine ivedi şekilde iade etmesi zorunludur ( Marcus Frank Cerny, 44, 46, 47; Cem Ramazan Ninek, 80; Angela Jane Kilkenny, 69; Yıldız Y ıldız, 65). 44. Lahey Sözle şmesi uyar ınca taraf devletler, ülke s ınırlar ı içinde Lahey Sözleşmesi nin amaçlar ının gerçekle şmesini sağlamak üzere uygun bütün önlemleri almak ve bu amaç do ğrultusunda en süratli usullere ba şvurmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük ilgili vakalarda aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördü ğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından oldukça önemlidir ( Marcus Frank Cerny, 55; Cem Ramazan Ninek, 81; Angela Jane Kilkenny, 70; Yıldız Y ıldız, 66). 45. Bu kapsamda Lahey Sözle şmesi çerçevesinde çocu ğun iadesine ili şkin olarak verilen karar ın koruma hakk ının esas ını etkileyen bir karar olamayaca ğı, Lahey Sözle şmesi kapsam ındaki iade taleplerinin bir velayet/koruma hakk ı davas ı olmad ığı, iade karar ının da koruma hakk ı/velayet karar ı olmay ıp bu karar ın yaln ızca çocuğun korunmas ı ve ziyaret hakk ının esas ına ilişkin karar vermesi en uygun olan yarg ı alan ına iadesini sa ğlamay ı amaçlad ığı kabul edilmektedir. İade karar ının koruma hakk ının esas ına ilişkin bir kara r olmad ığı, Lahey Sözle şmesi nin 19. maddesinde aç ıkça ifade edildi ği gibi 22/11/2007 tarihli ve 5717 say ılı Uluslararas ı Çocuk Kaç ırman ın Hukuki Yön ve Kapsam ına Dair Kanun un 12. ve 15. maddelerinde de dile getirilmektedir. Bu ba ğlamda koruma hakk ıyla ilgili uyuşmazl ığın esas ına dair ilave prosedür, çocu ğun iadesini müteakip mutat meskeni yetkili makamlar ınca yerine getirilecektir. Zira mutat mesken, çocu ğun yer de ğişikliğinden önce belirli bir süre ya şadığı ve bu kapsamda çocuk için en uygun koruma hakk ı süjesini n belirlenmesi hususundaki delillerin birço ğunun bulundu ğu yerdir ( Marcus Frank Cerny, 61; Levent Aşıklar, 67; Cem Ramazan Ninek, 82; Angela Jane Kilkenny, 71; Yıldız Y ıldız, 67). 46. Mevzuat ın yorumlanmas ıyla ilgili sorunlar ı çözmek öncelikle derece mahkemelerinin yetki ve sorumluluk alan ındad ır. İç hukukun genel olarak uluslararas ı hukuka veya uluslararas ı anlaşmalara at ıf yapt ığı hâllerde de durum böyledir. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kurallar ın yorumunun Anayasa ya uygun olup olmad ığını belirlemekle s ınırlıdır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri taraf ından izlenen usulü denetleme ve özellikle mahkemelerin Lahey Sözle şmesi hükümlerini yorumlay ıp uygularken Anayasa n ın 20. ve 41. maddelerindeki güvenceleri gözetip gözetmedi ğini belirleme yetkisine sahiptir ( Marcus Frank Cerny, 62; Levent Aşıklar, 68; Cem Ramazan Ninek, 83; Angela Jane Kilkenny, 72; Yıldız Y ıldız, 68). Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 947. Bu alandaki belirleyici mesele; çocu ğun, annenin, baban ın ve kamu düzeninin yar ışan menfaatleri aras ında, kendisine tan ınan takdir alan ı içinde devletin bu konuda adil bir denge kurup kurmad ığıdır. Ancak bu denge kurulurken velayet ve ki şisel ilişki hakk ıyla ilgili meselelerde çocuklar ın menfaatlerinin üstün bir öneme sahip oldu ğu unutulmamal ıdır. Bununla birlikte söz konusu haklar aras ında denge kurulurken ebeveynin çocukla düzenli ilişkide bulunmas ı gereği de dikkate al ınmas ı gereken bir di ğer önemli faktördür ( Marcus Frank Cerny , 74; Levent Aşıklar, 76; Cem Ramazan Ninek, 84; Angela Jane Kilkenny, 73; Yıldız Y ıldız, 69). 48. Her çocuk, menfaatleri aksini gerektirmedikçe ebeveyni ile do ğrudan ve düzenli olarak kişisel ilişkisini sürdürme hakk ına sahiptir. Çocu ğun menfaati bir yandan -söz konus u ailenin sa ğlıksız olmas ı durumu hariç- ailesiyle ba ğlar ını sürdürmesi gerekti ğine işaret etmekte, öte yandan çocu ğun sağlıklı ve güvenli bir çevrede geli şimini sürdürmesini içermektedir. Ayn ı düşünce Lahey Sözle şmesi için de geçerli olup çocu ğun geri döndürülmesi çocu ğu ağır fiziksel veya psikolojik zarar riskine maruz b ırakmad ıkça veya başka bir şekilde katlan ılmaz bir duruma sokmad ıkça kural olarak kaç ırılan çocuğun ivedi olarak iadesini gerektirmekte ve bu şekilde aile ili şkilerinin sürdürülebilirli ğini amaçlamaktad ır (Marcus Frank Cerny , 75; Levent Aşıklar, 77; Cem Ramazan Ninek, 85; Angela Jane Kilkenny, 74; Yıldız Y ıldız, 70). 49. Kamu makamlar ı somut olay benzeri uyu şmazl ıklarda anne ve baba aras ındaki işbirliğini kolayla ştıracak tedbirleri almakla yükümlüdür. Çocu ğun, anne baban ın ve kamu düzeninin yar ışan menfaatleri aras ındaki dengenin kurulmas ında ilgili kamu makamlar ı belirli bir takdir alan ına sahip olmakla birlikte burada önemli olan husus, ilgili makamlar ın ailenin yeniden bütünle şmesini kolayla ştırmak için olay ın özel şartlar ının gerektirdi ği her türlü tedbiri al ıp almad ığıdır (Marcus Frank Cerny , 79; Cem Ramazan Ninek, 86; Angela Jane Kilkenny, 75). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 50. Başvuru, Anayasa Mahkemesinin an ılan kararlar ında vurguland ığı gibi, devletin kendisine tan ınan takdir alan ı içinde çocuk ile anne ve baban ın yar ışan menfaatleri aras ında adil bir denge kurup kurmad ığı yönünden ele al ınacakt ır. 51. Çocuklar ın ebeveynden birinin velayet hakk ı ihlal edilmek suretiyle kaç ırılmalar ının veya al ıkonulmalar ının sonuçlar ının hafifletilmesi/önlenmesi amac ıyla ülkemizce de kabul edilen Lahey Sözle şmesi kapsam ında ç ıkar ılan 5717 say ılı Kanun'da çocuklar ın mutat meskenlerine derhâl iade edilmesi kural olarak düzenlenmi ştir. Kural a istisna tan ıyan hükümler ise yine an ılan düzenlemelerde yer almaktad ır. 52. Başvurucu; mü şterek çocuklar ın mutat mesken ülkesi olan Avusturya'ya iade edilmelerine karar verilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalacaklar ı bir ortama geri dönmeleri yönünde verilen karar nedeniyle çocuklar ın gelişimlerinin zarar görece ğini belirterek iade talebinin kabul edilmesinden şikâyet etmektedir. 53. Somut olaya konu olan iade talebini inceleyen derece mahkemeleri nihai olarak Lahey Sözle şmesi gere ğince çocuklar ın derhâl mutat meskenlerinin bulundu ğu ülkeye iade edilmesi yönünde kararlar vermi şlerdir. Karar gerekçelerinde ise, çocuklar ın mutat mesken ülkesi olan Avusturya'ya iade edilmeleri hâlinde fiziksel ve psikolojik şiddete maruz Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 10kalacaklar ına veya ba şka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma dü şeceklerin e ilişkin ciddi bir riskin varl ığının kan ıtlanamad ığı ve çocuklar ın haks ız olarak al ıkonulduğu belirtilmiştir. 54. Bu noktada Lahey Sözle şmesi'nin amac ını hat ırlatmak gerekir. Sözle şme, çocuğun, ağır fiziksel veya psikolojik zarar riskiyle veya ba şka bir şekilde katlan ılmaz bir durumla kar şı karşıya kalmad ıkça kural olarak ivedi şekilde mutat mesken ülkesine iadesini gerektirmekte ve bu suretle aile ili şkilerinin sürdürülebilirli ğini amaçlamaktad ır. Lahey Sözleşmesi kapsam ında çocuklar ın iade edilmelerine yönelik olarak verilen karar ın velayet hakk ının esas ını etkileyen bir karar olmad ığı vurgulanmal ıdır. Zira iade karar ıyla çocuklar ın korunmas ı, velayet hakk ı ile kişisel ilişki kurma hakk ının esas ı konular ında karar vermeye en uygun olan yarg ı alan ına çocuklar ın iadesinin sa ğlanmas ı amaçlanmaktad ır. Dolay ısıyla çocuklar ın iade edildi ği mutat mesken ülkesinde ba şlatılabilecek yarg ı süreçlerinde ebeveynin her ikisinin de velayet hakk ı ve kişisel ilişki kurma hakk ı bağlam ında her türlü iddialar ını ileri sürebilmeleri ve hak sahibi olmalar ı her zaman mümkündür. 55. Öte yandan Lahey Sözle şmesi'nin 13. maddesine göre, al ıkonulan çocu ğun mutat meskeni tespit edildikten sonra ancak çocu ğun iade edilmesinin çocu ğu fiziki veya psikolojik bir tehlikeye maruz b ırakacağının veya ba şka bir şekilde müsamaha edilemeyecek bir duruma dü şüreceğinin tespiti hâlinde, yarg ısal makamlar ın usule ili şkin güvenceleri işleterek ve çocu ğun üstün yarar ını gözönüne alarak iade talebini reddetme konusunda takdir hakk ına sahip olduklar ı şüphesizdir. 56. Bu do ğrultuda ba şvuru dosyas ı incelendi ğinde derece mahkemeleri taraf ından yap ılan değerlendirmelerde gerek ba şvurucu olan baban ın gerekse anne C.A.K.n ın karşılıklı iddialar ının dikkate al ındığı, taraflarca ileri sürülen delillerin irdelendi ği, Lahey Sözleşmesi'nin 13. maddesinde öngörülen istisnalar ın neden gerçekle şmiş olarak kabul edilmediğine ilişkin aç ıklamalara yer verildi ği görülmektedir. Ayr ıca çocuklar ın iade edilmeleri yönünde verilen karar ın velayet hakk ının esas ını etkileyen bir karar olmad ığı, velayete ve ki şisel ilişki kurulmas ına ilişkin uyuşmazl ıklarda delillerin birço ğunun çocuklar ın mutat mesken ülkesinde bulundu ğu, mutat mesken ülkesinde açaca ğı ya da taraf olaca ğı bir dava ile ba şvurucunun velayet hakk ına ilişkin taleplerini her zaman ileri sürebilece ği de dikkate al ındığında derece mahkemelerinin Lahey Sözle şmesi'nin amac ı doğrultusund a verdikleri hükmün keyfî olmad ığı, ilgili ve yeterli gerekçelere dayand ığı değerlendirilmektedir. 57. Yine ba şvurucunun dava süreçlerinde iddia ve savunmalar ı ile delillerini yaz ılı ve sözlü olarak sundu ğu, verilen kararlara kar şı kanun yollar ına başvurarak etkili bir kat ılım sağlad ığı görülmektedir. Neticede, adil yarg ılanma hakk ının usule ili şkin gereklerine riayet edilerek yap ılan yarg ılamalar neticesinde çocuklar ın üstün yararlar ının sağlanmas ı amac ı doğrultusunda ve Lahey Sözle şmesi'nin getirdi ği güvenceler gözönüne al ınarak derece mahkemelerince olu şturulan karar gerekçelerinin aile hayat ına sayg ı hakk ı bağlam ında ilgili ve yeterli oldu ğu, bu suretle çat ışan menfaatler aras ında adil dengenin kuruldu ğu sonucuna ulaşılm ıştır. 58. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 20. maddesinde güvence altına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. Celal Mümtaz AKINCI bu görü şe kat ılmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 11VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYB İRLİĞİYLE, B. Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE Celal Mümtaz AKINCI'n ın karşıoyu ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/1/2020 tarihinde karar verildi. Başkan Üye Üye Recep KÖMÜRCÜ Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye M.Emin KUZ Recai AKYEL Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 12KARŞI OY GEREKÇES İ 1. Başvurucu, evlilik birli ği içinde geçimsizli ğe düştüklerini belirterek üç çocuğuyla birlikte 18/2/2012 tarihinde Türkiye'ye gelmi ş ve Avusturya'ya dönmemi ştir. Akabinde 6/4/2012 tarihinde Antalya 4. Aile Mahkemesinde bo şanma davas ı açm ıştır. Başvurucu, çocuklar ının velayetiyle birlikte nafaka ve tazminat talebinde bulunmu ş, çocuklar ın geçici velayetlerinin de kendisine verilmesini talep etmi ştir. 2. Antalya 4. Aile Mahkemesi çocuklar ın velayetine ili şkin görev ve sorumluluklar ın başvurucu taraf ından sorunsuz şekilde yerine getirilebilece ği yönündeki uzman görü şünü de dikkate alarak, 7/8/2012 tarihli karar ıyla çocuklar ın velayetinin dav a sonuna kadar tedbiren ba şvurucuya verilmesine karar verilmi ştir. 3. Başvurucu taraf ından Türkiye'de aç ılan dava devam ederken Avusturya'd a yaşayan C.A.K. taraf ından Avusturya mahkemelerinde ba şvurucuya kar şı boşanma davas ı açılm ış ve Freistadt Mahkemesinin 31/10/2014 tarihli karar ıyla taraflar ın boşanmalar ına ve çocuklar ın velayetinin anne C.A.K.ya verilmesine hükmedilmi ştir. Söz konusu karar 2/6/2015 tarihinde kesinle şmiş ve kesinle şen yabanc ı mahkeme ilam ının Antalya 4. Aile Mahkemesinin 15/10/2015 tarihli karar ı ile tan ınmas ına karar verilmi ştir. 4. C.A.K., ba şvurucunun çocuklar ını kaç ırdığından bahisle Avusturya makamlar ı arac ılığıyla Türkiye Cumhuriyeti Adalet Bakanl ığına başvuruda bulunarak çocuklar ının mutat meskenlerine iade edilmesini talep etmi ştir. Bunun üzerine Bakanl ığa izafeten Antalya Cumhuriyet Ba şsavc ılığı, çocuklar ın Avusturya'ya iade edilmelerine karar verilmesini 15/3/2013 tarihinde Antalya 6. Aile Mahkemesinden davaname ile talep etmi ştir. 5. Davanamede; çocuklar ın doğup büyüdükleri ve annelerinin ikametinin de bulunduğu Avusturya'dan davac ı annenin r ızas ı olmaks ızın başvurucu taraf ından Türkiye'ye getirildiği, bu suretle 25/11/1980 tarihli Uluslararas ı Çocuk Kaç ırman ın Hukuki Veçhelerine Dair Sözle şme'ye (Lahey Sözle şmesi) ayk ırı davran ıldığı ileri sürülmü ş ve çocuklar ın mutat meskeni olan Avusturya'ya iadesine karar verilmesi talep edilmi ştir. Yarg ılama esnas ında alınan uzman bilirki şi raporlar ı başvurucu lehine oldu ğundan yerel mahkeme çocuklar ın velayetinin ba şvurucuya verilmesi gerekti ği yönünde karar vermi şse de karar ın temyiz edilmesi üzerine Yarg ıtay 2. Hukuk Dairesinin Lahey sözle şmesine at ıf yaparak verdi ği bozma karar ı nedeniyle yerel mahkeme bozma karar ına uymak zorunda kalm ış ve çocuklar ın Avusturya ya iadelerine karar vermi ş, bu karar Yarg ıtay 2. HD taraf ından onanm ış ve başvurucu bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 6. Başvurucu dilekçesinde; yarg ılama sürecinde sundu ğu deliller dikkate alındığında müşterek çocuklar ının anneleri taraf ından fiziksel ve psikolojik şiddete maruz kalacaklar ını, çocuklar ın Avusturya'ya iadeleri hâlinde geli şimlerinin zarar görece ğini, Türkiye'de sa ğlıklı, düzenli ve huzurlu bir ortamda büyüdüklerini belirterek iade talebinin kabulüne karar verilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu, bu nedenlerle aile hayat ına sayg ı hakk ının, yerleşme ve seyahat hürriyetinin ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. Başvuru Numaras ı: 2015/10459 Karar Tarihi : 8/1/2020 137. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 2/7/2015 tarih ve 2013/5126 numaral ı Bireysel Ba şvuru Genel Kurul karar ı karşı oyunda ifade edildi ği üzere bu dosyada da fiili veya hukuki anlamda çocuk kaç ırmadan söz edilemeyecektir çünkü Antalya 4. Aile Mahkemesinin çocuklar ın velayetinin tedbiren ba şvurucuya verilmesine dair 7.8.2012 tarihli karar ı bulunmaktad ır. Türk Mahkemesinin velayete dair karar ı varken Lahey Sözle şmesine atıfla, Türk Kamu Düzenine ayk ırı olacak ve Avusturya Mahkeme Karar ının, Türk Mahkeme karar ından üstün oldu ğu alg ısı yaratacak şekilde, keza çocuklardan L.A.B. nin annes i C.A.K. taraf ından kendisine ve karde şlerine şiddet uygulad ığı ilişkin beyanlara ve çocuklar ın başvurucuyla uyum sa ğlad ıklar ı ve Avusturya ya dönmek istemedikler i sunulan videolar ile büyük çocuk L.A.B. nin beyanlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde, çocuklar ın anneye teslim edilmesi ve anneleriyle yaln ız kalmalar ı durumunda fiziksel ve psikolojik risk içinde olacaklar ı çocuklar ın başvurucuyla birlikte yaşamalar ının uygun olaca ğı şeklindeki uzman bilirki şi raporlar ı ile Antalya E ğitim ve Ara ştırma Hastanesinin, çocuklar ın iadesi durumunda fiziki ve psikolojik tehlikeye maruz kalacaklar ı yönündeki resmi rapor dikkate al ınmaks ızın verilen kararlar ın Türk Kamu Düzenine ayk ırı ve Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ını ihlal etti ği düşüncesinde oldu ğumdan ço ğunluk görü şüne kat ılmad ım. Üye Celal Mümtaz AKINCI