TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EYÜP KESER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4604) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : Eyüp KESER Vekili : Av. Vedat ÇAPRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; nezarethanedeki tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının, gözalt
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR EYÜP KESER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/4604) Karar Tarihi: 12/4/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Hüseyin MECEK Başvurucu : Eyüp KESER Vekili : Av. Vedat ÇAPRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; nezarethanedeki tutulma ko şullar ı nedeniyle kötü muamele yasa ğının, gözalt ında darp nedeniyle de eziyet yasa ğının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular, 26/1/2018 ve 5/9/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurucunun adli yard ım talebinin kabulüne ve ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. 2019/31635 numaral ı başvuru dosyas ının hukuki irtibat nedeniyle 2018/4604 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemenin 2018/4604 numaral ı dosya üzerinden yürütülmesine karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi nden (UYAP) elde edilen bilgi ve belgelere göre olaylar özetle şöyledir: 8. Türkiye, 15 Temmuz 2016 gecesi askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmesine kara r verilmiştir. Kamu makamlar ı, soruşturma mercileri ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam ede n Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 3ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi ştir (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12, 25). 9. Türkiye Radyo Televizyon Kurumunda (TRT) memur olarak görev yapan 1978 doğumlu başvurucu, 22/12/2016 tarihinde FETÖ/PDY üyesi oldu ğu şüphesiyle evinde yap ılan araman ın ard ından kolluk görevlileri taraf ından gözalt ına al ınm ıştır. Başvurucunun gözalt ına al ındığı, 22/12/2016 günü saat 06.10 da e şine bildirilmi ştir. 10. Başvurucunun gözalt ına al ındığı tarihte saat 10.00 da ba şvurucu hakk ında Ankara Gazi Mustafa Kemal Devlet Hastanesi taraf ından darp ve cebir izinin olmad ığına dair rapor düzenlenmi ştir. 11. Başvurucunun kom şusu Z.Y. de FETÖ/PDY soru şturmas ı kapsam ında gözalt ına alınm ıştır. Z.Y., ByLock kullan ıcısı olduğu iddias ıyla ilgili verdi ği ifadede internet hatt ını başvurucu Eyüp Keser le birlikte kulland ığını beyan etmi ştir. Cumhuriyet savc ısının talimat ıyla başvurucunun bu konuda bilgisine müracaat edilmek istendi ğinde başvurucunun kendisine zarar vererek polis memurlar ına direndi ği, hakaret ve tehdit etti ğine dair tutanak düzenlenmi ştir. 23/12/2016 tarihinde saat 16.15 te düzenlenen tutanak şöyledir: Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 2016/104643 say ılı soruşturmas ı kapsam ında gözalt ına al ınan Z.Y. ... kendisinin bylock kullanmad ığını, ad ına kay ıtlı ... interneti ... üst komşusu olan ve şu an gözalt ında bulunan Eyüp KESER ... isimli şahısla ortak kulland ıklar ını beyan etmesi üzerine Eyüp KESER İsimli şahıs 23.12.2016 günü saat 15.4 0 sıralar ında görü şmeye al ınm ış kendisine bylock program ını kullan ıp kullanmad ığı ve Z.Y. isimli şahısla ortak internet kullan ıp kullanmad ıklar ı soruldu ğunda agresif tav ırlar sergilemeye ba şlam ış, bylock sorusu kendisine tekrar soruldu ğunda, 'Bylockun ne oldu ğunu bilmiyorum, siz bana bu soruyu soramazs ınız.' diyerek agresif tav ırlar ına devam etmi ş, ... 'Beni bunlarla itham edemezsiniz, siz kimle konu ştuğunuzu biliyor musunuz?' diyere k oturduğu koltuğun sağ taraf ındaki evrak dolab ının kapak ve caml ı kısımlar ına ani bir hareketle birkaç kez kafas ını vurduğu, bu esnada dolab ın k ırılan cam parçalar ını eline ald ığı, eline ald ığı cam parças ını biz görevlilere kar şı silah gibi do ğrulttuğu, 'Üstüme gelmeyin, kendimi de sizi de keser gebertirim.' diye ba ğırdığı ve odan ın kap ısını açarak v e yüksek sesle 'Allahs ızlar!' diye ba ğırarak koridora ç ıkmaya çal ıştığı sırada biz görevlilerce şahs ın kendisine ve herhangi bir [görevliye] zarar vermesini önlemek amac ıyla şahsa anında orant ılı şekilde güç kullanmak suretiyle müdahale edilmi ş ve şahs ın elindeki ca m parças ını almak üzere kolu k ıvrılmış, cam parças ı elinden al ınm ış, şahıs tekrar yüksek sesle bağırarak direni şine devam etmi ş, kendisini kontrol alt ına almak amac ıyla plastik kelepçe takmaya çal ışılmış ancak şahs ın ellerini birbirine kenetlemesi ve direnmesi sebebiyle plastik kelepçe tak ılamam ış, şahıs bağırmaya ve mukavemet göstermeye devam etmi ş, dah a sonras ında demir kelepçe tak ılmaya çal ışıldığı esnada şahıs ellerini birbirine kenetleyerek 'Bırak ın beni ne yapt ığınızı san ıyorsunuz.' diyerek ba ğırmaya devam etmi ş, kendisinin parmaklar ı ve kolu geriye do ğru kelepçe takmak için çekildi ğinde direni şine devam etmi ş, ayaklar ı ve bütün vücuduyla bize mukavemet etmeye ba şlam ış, bu esnada görevliler olarak şahs ın direnişini k ıracak ölçüde kademeli olarak zor kullanmak suretiyle şahs ın ellerine kelepçe tak ılarak ayn ı gün saat 16:00 s ıralar ında etkisiz hale getirilmi ştir. 12. K ırılan 70x30 cm ebad ındaki cam kapak makbuz kar şılığında bir firmaya 50 TL ye tamir ettirilmi ş, buna dair 27/12/2016 tarihli tutanak düzenlenmi ştir. 13. Başvurucu hakk ında görevi yapt ırmamak için direnme, kamu mal ına zarar verme ve kamu görevlisine kar şı hakaret suçlar ından 5/10/2017 tarihinde kamu davas ı Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 4açılm ıştır. Ankara 10. Asliye Ceza Mahkemesi 3/3/2022 tarihinde ba şvurucunun kam u görevlisine hakaret suçundan beraatine, kamu mal ına zarar verme suçundan 6.000 TL, görevi yapt ırmamak için direnme suçundan ise 4.500 TL adli para cezas ıyla cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. Mahkûmiyet kararlar ı 24/10/2022 tarihinde Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesince istinaf ba şvurusu esastan reddedilerek kesinle şmiştir. 14. Ankara Mustafa Kemal Devlet Hastanesince 23/12/2016 tarihinde saat 17.16 da düzenlenen adli muayene raporunda ba şvurucuda sa ğ kulak kepçesinde k ızar ıklık, hematom (kan ın deri alt ında toplanmas ı), sol kulak önünde 2 cm lik hematom, sol göz kapa ğı ve kaşta hematom, sa ğ göz alt ında k ızar ıklık, kanl ı morluk, burun kökünde k ızar ıklık ve morluk, burun ucunda ve a ğızda kurumu ş kan lekeleri, kafada oksipital (başın arka k ısm ı) bölgede şişlik, ense sol tarafta geni ş kızar ıklık, s ırtta sol yanda 5 cm lik iki s ıyrık, sağ skapula (küre k kemiği) üzerinde yayg ın k ızar ıklık ve s ıyrık, sol skapula alt ında k ızar ıklık, sol humerus ta (kol kemiği) şişlik ve çizikler, sa ğ omuzda k ızar ıklık, sağ humerus iç yüzde k ızar ıklık ve morluk, boyun sa ğ taraf ında k ızar ıklık, boyun sol tarafta çizik, sa ğ dizde k ızar ıklık ve ödem, sa ğ bacakta çok say ıda s ıyrık ve k ızar ıklık, sağ ayakta k ızar ıklık, sol bacak, sol ayak, ve sol dizde kızar ıklıklar tespit edildi ği belirtilmi ş; ileri tetkikler için ba şvurucu, Ankara Numune Hastanesine sevk edilmi ştir. 15. Ankara Numune Hastanesi Beyin Cerrahi, Kulak Burun Bo ğaz ve Göz Servislerinde ayn ı gün muayene edilen ba şvurucuya çe şitli ilaçlar reçete edilmi ştir. Numune Hastanesinde yap ılan muayenelerde konsültasyon istek nedeni bir başkas ı taraf ından darp, vurulma, tepilme, bükülme, ısırılma ya da t ırmalanma olarak gösterilmi ştir. Raporlarda başvurucudaki yaralar ın basit t ıbbi müdahaleyle giderilip giderilemeyece ği konusunda bir tespit yer almamaktad ır. 16. Başvuru dosyas ında bu raporlar bulunmamakla birlikte Bakanl ık görüşündeki bilgilere göre ba şvurucunun 30/12/2016 tarihinde saat 11.00 ve 19.45 te yap ılan muayenelerinde sol göz konjoktiva da (gözün beyaz ve şeffaf bölümünü ve göz kapaklar ının içini kapsayan tabaka) kanama ve göz çevresinde ekimoz mevcut oldu ğu, diğer muayenelerin normal oldu ğu belirtilmi ştir. 17. 29/12/2016 tarihinde saat 11.25 te tanzim edilen tutana ğa göre ba şvurucu, müdafi ile görü ştürülmüştür. 18. 29/12/2016 tarihinde kolluk taraf ından ba şvurucunun müdafi huzurunda savunmas ı alınm ıştır. Başvurucu ayn ı gün nezaretten ç ıkar ılm ıştır. 19. Başvurucu 30/12/2016 tarihinde Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimli ğince tutuklanm ıştır. Başvurucu, sorgu esnas ında kötü muameleye maruz kald ığına dair bir beyanda bulunmam ıştır. 20. Başvurucunun e şi F.K. 2/1/2017 tarihinde Gölba şı Cumhuriyet Ba şsavc ılığına eşine işkence yap ıldığı iddias ıyla şikâyette bulunmu ştur. Ayn ı gün al ınan ifadesinde F.K.; gözalt ına al ındıktan sonra bir hafta e şini göremedi ğini, 30/12/2016 tarihinde e şi sorgu için sulh ceza hâkimli ğine sevk edilirken duru şma salonu d ışında onu görme imkân ı bulduğunu, eşinin yüzünde ve gözünde morluklar bulundu ğunu, cep telefonuyla foto ğraflar ını çektiğini, ayaküstü yapt ıklar ı konuşmada kendisini Emniyet Amiri H.K. ile Osman isimli bir polis memurunun darbetti ğini, duru şmaya ç ıkmas ına bir gün kala Demiryollar ı Hastanesine götürüldü ğünü fakat buradaki doktorun rapora "kendi kendine darp" diye anlams ız bir teşhis Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 5koyduğunu söyledi ğini ifade etmi ştir. Gölba şı Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 6/6/2017 tarihinde dosyay ı yetkisizlik karar ıyla Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Başsavc ılık) göndermi ştir. 21. 28/3/2017 tarihinde ba şvurucu, kötü muameleyle ilgili olarak Ba şsavc ılığa suç ihbar ında bulunmu ştur. Başvurucu; olayla ilgili olarak polis taraf ından düzenlenen tutana ğın gerçek olmad ığını, kendisine zarar vermedi ğini, H.K. isimli emniyet amirinin odas ında polislerce darbedildi ğini, bir ki şinin doktor raporlar ında da tespiti yap ılan çok say ıdaki yaraya kendi kendine sebebiyet vermesinin mümkün olmad ığını, mülakat için H.K.n ın odas ına götürüldü ğü, odada bulunan Osman isimli komiserin " ByLock kullanm ışsın." dediğini, " Hay ır." cevab ı verince de H.K.n ın üzerine yürüdü ğünü, Diz çök lan! diye bağırdığını, sorulara ayakta cevap vermek istedi ğini, böyle bir uygulaman ın doğru olmad ığını söylediğini, odada bulunan ikinci bir şahsa ellerinin arkadan kelepçelenmesi talimat ının verildiğini, bunu yapmaya haklar ının olmad ığını söylediğinde H.K.n ın kendisine tekme ve yumruk atmaya ba şlad ığını, bu s ırada Komiser Osman ve di ğer kişinin kendisini kollar ından tutup içeri çekerek oday ı kilitlediğini, elleri arkada olacak şekilde kelepçelendi ğini, H.K., Osman Komiser, yüzünü hat ırlayamad ığı iki kişi olmak üzere toplam dört ki şinin kulağı, gözleri ve sol kolu morar ıp şişinceye kadar kendisini darbetti ğini, kafas ına tekme atmak istedikleri s ırada kafas ını çekince odadaki vitrin cam ının k ırıldığını, gücü iyice tükenip yerde hâlsiz kal ınca başına su döktüklerini, H.K.n ın yan ındakilere " Kendi kendine zarar vermeye çal ıştı, vitrin cam ını kırdı." şeklinde tutanak tutmalar ı için talimat verdi ğini, kollukta ifadesi alınırken müdafiinin yan ında tehdit edildi ğini ancak müdafiinin duruma müdahale etmediğini, davac ı ve şikâyetçi oldu ğunu ifade etmi ştir. 22. Başvurucunun ve e şinin şikâyeti üzerine ayr ı ayr ı yürütülen soru şturmalar 18/10/2017 tarihinde birle ştirilmiştir. 23. Başsavc ılık; Emniyet Müdürlü ğünden olayla ilgili adli raporlar, kamera kay ıtlar ı, tutanak vb. bilgileri istemi ştir. Ankara Emniyet Müdürlü ğü 28/9/2017 tarihinde verdiği cevapta kamera kay ıtlar ının doksan gün geçtikten sonra silindi ği için gönderilemedi ğini bildirmi ştir. 24. Başsavc ılık 21/12/2018 tarihinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ... İncelenen dosya içeri ğine göre; öncelikle mü ştekinin işkence, kötü muamele, hakaret ve tehdit iddialar ının 23/12/2016 tarihine ili şkin olmas ı ancak 29/12/2016 tarihinde emniyette müdafii huzurunda al ınan 7 sayfal ık ayr ıntılı ifadesinde herhangi bir i şkence, kötü muamele, hakaret ve tehdit iddias ından bahsetmemi ş olmas ı, ifadesinde bu hususlara ilişen herhangi bir iddias ı bulunmad ığı gibi söz konusu bu ayr ıntılı ifadesini müdafi i huzurunda imzalam ış olmas ı, müştekide belirlenen yaralanmayla ilgili yukar ıda belirtilen 23/12/2016 günlü yani iddia edilen olay günlü tutana ğın tutulmu ş olmas ı, tutanakta belirtilen olaydan dolay ı müştekiye müdahale s ıras ında zor kullanma yetkisinin a şıldığına ilişkin bir delil bulunmamas ı, yine yukar ıda da belirtildi ği üzere emniyetin cevabi yaz ısında herhangi bir güvenlik kamera kayd ı bulunmad ığının belirtilmi ş olmas ı ve müştekinin iddialar ının esasen kendisinin şüpheli oldu ğu soruşturma dosyas ına savunma niteli ğinde olup, şüphelilerin yüklenen suçlar ı işlediklerine ili şkin herhangi bir delil bulunmamas ı nedeniyle... [kovuşturmaya yer olmad ığına karar verilmi ştir.] 25. Başvurucunun bu karara itiraz ı, Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğince 25/6/2019 tarihinde reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 6IV.İLGİLİ HUKUK 26.İlgili hukuk için bkz. İsmail Adak , B. No: 2018/19964, 20/10/2021, 22-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 27. Anayasa Mahkemesinin 12/4/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Nezarethanede Tutulma Ko şullar ı Nedeniyle Kötü Muamele Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 28. Başvurucu; sekiz gün boyunca 5 m 2lik nezarethanede, kalabal ık koşullarda on kişiyle birlikte tutuldu ğunu, yemeklerin yetersiz oldu ğunu, banyo ihtiyac ını karşılayamad ığını belirterek kötü muamele yasa ğının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 29. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 30. Anayasa Mahkemesi gözalt ında tutulan ki şilerin nezarethane tutma ko şullar ının yetersizliği nedeniyle kötü muameleye maruz kald ığı yönündeki iddialar ıyla ilgili olarak temel ilkeleri ortaya koydu ğu ve değerlendirmelerde bulundu ğu karar ında, şikâyete konu yetersiz ko şullardaki tutma hâli sona ermi şse idari yarg ı yolunda aç ılacak tam yarg ı davas ını etkili bir yol olarak kabul etmi ştir (Nebahat Baysal Gül , B. No: 2016/14634, 28/5/2019, 17-31; ayr ıca yetersiz miktarda yiyecek ve içecek verilmesi iddias ı yönünden bkz. Tuncay Gürsen , B. No: 2016/35379, 15/1/2020, 17-23). Somut ba şvuruda da an ılan içtihatt a belirlenen temel ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 31. Bu durumda 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi dikkate al ındığında ulaşılabilir, tutulma ko şullar ının standartlara uygun olmamas ı sebebiyle do ğan maddi ve manevi zararlar ın karşılanmas ı bak ımından başarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen tam yarg ı davas ı yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna var ılm ıştır. 32. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Gözalt ında Darbedilme Nedeniyle Eziyet Yasa ğının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 33. Başvurucu; Emniyet Amiri H.K.n ın odas ında dört polis memurunun kötü muamelesine maruz kald ığını, sulh ceza hâkimli ğine sorgu için ç ıkar ıldığı sırada ailesinin darp ve cebir izlerini görerek foto ğraf ını çektiğini, bunu da kan ıt olarak ibraz etti ğini, doktor raporlar ının darbedildi ğini aç ıkça ortaya koydu ğunu, gözalt ından ç ıkar ıldıktan iki gün sonra Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 7eşinin Gölba şı Cumhuriyet Ba şsavc ılığına şikâyette bulundu ğunu, kendisinin de ayr ıca şikâyette bulundu ğunu, soruşturman ın etkin ve makul süratte yürütülmedi ğini, nezarethanede bulunan di ğer şüphelilerin vücudundaki darp ve cebir izlerini gördü ğünü ancak tan ık ve şüphelilerin ifadesinin al ınmad ığını, kendisinin de beyan ına başvurulmad ığını, belli bir süre geçtikten sonra silinme ihtimali olan kamera kay ıtlar ının saklanmas ı için gerekli tedbirin alınmad ığını, cama kafas ını bilerek ve isteyerek vurup kendi kendine zarar verdi ği ve görevlilere direnip görevlileri tehdit etti ği şeklinde düzenlenen tutana ğın gerçeğe ayk ırı olduğunu, kafas ını cama vurmu ş olsayd ı başında kesi izi olmas ı gerektiğini ancak adli muayene raporlar ında kesi izi tespitinin bulunmad ığını, kolluğun gerçe ğe ayk ırı olarak düzenledi ği tutanak içeri ğinin karara dayanak yap ıldığını belirterek eziyet yasa ğının ihlal edildiğini öne sürmü ştür. 34. Bakanl ık görüşünde; soru şturmada ba şvurucunun özen yükümlülü ğü kapsam ında darp iddias ını derhâl kamu makamlar ına bildirmedi ği, kollukta ve sulh ceza hâkimliğinde müdafi huzurunda verdi ği ifadelerinde kötü muamele iddias ını dile getirmedi ği, buna karşın Başsavc ılığın titizlik ve süratle hareket ederek adli raporlar ı, Olay Tutana ğı ve soruşturmadaki di ğer belgeleri temin ederek inceledi ği, soruşturmada at ılmas ı gereken adımlar ı att ığı, başvurucunun soru şturmaya kat ılımının sağland ığı, delillerin kapsaml ı ve nesnel bir analizi yap ılarak kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verildiği ifade edilmi ştir. 35. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı önceki iddialar ını tekrar etmi ştir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden36. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan eziyet yasa ğın ın ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 37. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında öngörülen i şkence, eziyet ve insan haysiyetiyle ba ğdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulma yasa ğı mutlak bir nitelik ta şımakta olup bu kapsamda öncelikle kamusal yetkiyle güç kullanan görevlilerin hiçbir şekilde ki şilerin beden ve ruh bütünlü ğüne zarar vermemelerini gerektirir ( Cezmi Demir ve diğerleri , B. No: 2013/293, 17/7/2014, 81). 38. Bir muamelenin Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ı kapsam ında olabilmesi için asgari bir a ğırlık derecesine ula şmış olmas ı gerekir. Bu asgari e şik, göreceli olup her olay ın somut ko şullar ı dikkate al ınarak de ğerlendirilmelidir. Bu kapsamda muamelenin süresi, bedensel ve ruhsal etkileri ile ma ğdurun cinsiyeti, ya şı ve sağlık durumu gibi faktörler önem ta şır. Ayr ıca muamelenin ard ındaki saik ve amaç dikkate al ınmal ıdır. Muamelenin gerginlik ve duygu yo ğunluğunun oldu ğu bir anda meydana gelip gelmedi ği de gözönünde bulundurulmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 83). 39. Devletin kötü muamele yasa ğı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerinin ayr ıca usule ilişkin yönü bulunmaktad ır. Bu usul yükümlülü ğü, her kötü muamele olay ının Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 8sorumlular ının belirlenmesini ve cezaland ırılmas ını sağlayabilecek etkili bir soru şturma yürütmeyi gerektirir. Bu soru şturman ın temel amac ı, insan onurunu koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmas ını ve kamu görevlilerinin veya di ğer bireylerin kötü muamele niteliğindeki fiilleri nedeniyle hesap vermelerini sa ğlamakt ır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 110). 40. Bir ki şinin sağlıklı hâldeyken gözalt ına al ındığı ancak sal ıverildiği zaman vücudunda yaralanma tespit edildi ği durumlarda söz konusu yaralanman ın nas ıl oluştuğu hususunda makul bir aç ıklama getirme ve ma ğdurun bu yöndeki iddialar ını şüphede bırakacak kan ıtlar ı sunma yükümlülü ğü devlete aittir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 94). 41. Gözalt ında olduklar ı için d ış dünyayla ili şkileri kesilen veya kendilerine deste k olabilecek ve gerekli kan ıtlar ı oluşturabilecek doktor, avukat, aile yak ını veya arkada şlarla görüşmeleri her an olanakl ı olmayan ki şilerin gözalt ı s ıras ında maruz kald ıklar ı kötü muameleler yönünden yapt ıklar ı şikâyetleri desteklemelerinin kan ıt toplaman ın güçlüğü nedeniyle zor olaca ğı aç ıktır. Kişilerin bu kapsamdaki iddialar ına ilişkin olarak ancak dosyadaki tüm verilerin birlikte incelenmesi hâlinde bir sonuca ula şılmas ı mümkündü r (Cezmi Demir ve di ğerleri , 99). 42. Ceza soru şturmas ının etkili olmas ı için soru şturma makamlar ının resen harekete geçerek kötü muamele iddias ını ayd ınlatabilecek ve sorumlular ın belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Yetkililer şikâyet yap ılır yap ılmaz harekete geçmeli, bir şikâyet olmasa bile i şkence veya kötü muamele oldu ğunu gösteren yeterli belirtiler oldu ğunda soru şturma açmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 114, 116). 43. Ceza soru şturmas ının etkinliğini sağlayacak hususlardan biri de fiilen hesap verilebilirli ği sağlamak için soru şturma sürecinin kamu denetimine aç ık olmas ıdır. Ayr ıca her olayda ma ğdurun me şru menfaatlerini korumak için gerekli oldu ğu ölçüde sürece kat ılmas ı sağlanmal ıdır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 115). 44. Kötü muameleye ili şkin bir soru şturman ın olabildi ğince süratle ve özenle yürütülmesi gerekir. Baz ı durumlarda soru şturman ın ilerlemesine engel olan güçlükler bulunabilir. Ancak böyle bir durumda dahi yetkililerin süratle hareket etmelerinin olay ın ayd ınlat ılabilmesi, hukukun üstünlü ğüne olan inanc ın korunmas ı ve hukuka ayk ırı eylemlere müsamaha gösterildi ği veya kay ıtsız kal ındığı görünümü verilmemesi aç ısından büyük önemi vard ır (Cezmi Demir ve di ğerleri , 119). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 45. Etkili soru şturma konusunda ilk olarak ele al ınmas ı gereken hususlar soruşturmaya ba şland ığı anda başvurucunun iddialar ının savunulabilir düzeyde olup olmad ığı ve asgari e şiği geçip geçmedi ğidir. 46. Adli muayene raporlar ından ve ba şvurucunun ibraz etti ği fotoğraftan görülece ği üzere başvurucunun ba ş, göz, kulak, a ğız, ense, omuz, s ırt, diz, bacak ve ayak bölgelerinden yaraland ığı konusunda ku şku bulunmamaktad ır. Bu bulgular ba şvurucunun kötü muamele iddias ının savunulabilir düzeyde ciddi oldu ğunu göstermektedir. 47. Başvurucunun vücudunun neredeyse tamam ına yay ılan yaralar ın basit t ıbbi müdahale ile giderilip giderilemeyece ği konusunda adli muayene raporlar ında bir aç ıklama Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 9bulunmasa da kötü muamele yasa ğının asgari e şiğini geçtiği hususunda ku şku bulunmayan bu yaralar ın eziyet yasa ğı kapsam ında değerlendirilmesinin uygun olaca ğı sonucuna var ılm ıştır. Zira ba şvurucunun maruz kald ığı eylemin süresi, birden fazla kolluk görevlisi taraf ından gerçekle ştirilmesi, amac ı, fiziksel etkileri ve sonuçlar ı birlikte de ğerlendirildi ğinde muamelenin eziyet olarak nitelendirilebilece ği sonucuna var ılm ıştır (benzer nitelikteki darp iddialar ının Anayasa Mahkemesi taraf ından eziyet yasa ğı kapsam ında değerlendirildi ği kararlar için bkz. Mehmet Şah Araş ve diğerleri , B. No: 2014/798, 28/9/2016, 82; Bilal Çiçek , B. No: 2014/29, 13/7/2016, 59; Edip Elma ve di ğerleri , B. No: 2015/14826, 18/4/2019, 53; Adem Erden (2) , B. No: 2017/36537, 3/11/2020, 64). 48. Kötü muamele yasa ğının asgari e şiğini geçen savunulabilir iddian ın bulunmas ı usul yükümlülü ğünün başlad ığı and ır. Bu aşamadan sonra etkili soru şturmada geçerli olan ilkelere uygun şekilde resen ve derhâl soru şturma ba şlatılmas ı gerekir. Ba şvurucunun vücudundaki yaralar ın gözle görülebilir olmas ına, bu durumun doktor raporlar ında belirtilmesine kar şın resen bir soru şturma başlatılmam ış; soruşturman ın başlatılmas ı için başvurucunun e şinin şikâyeti beklenmi ştir. 49. Başvurucu, soru şturmadaki özensizlikten ötürü kamera kay ıtlar ının derhâl getirtilmeyerek silinmesine ve delillerin kaybolmas ına sebebiyet verildi ğini öne sürmü ştür. Emniyet Müdürlü ğünce verilen cevapta kamera kayd ının yaklaşık üç ayda silindi ği bildirilmi ştir. Kamera kay ıtlar ının ilanihaye saklanmayaca ğını bilmesi gereken soru şturma makamlar ı, bu kay ıtlar ın silinme süresi geçmeden kollu ğa talimat vererek derhâl getirtilmesi için bir giri şimde bulunmam ıştır. 50. Başvurucu soru şturmada ifadesinin al ınmad ığından şikâyetçidir. Maruz kald ığı eylemin nas ıl, ne zaman, kimler taraf ından işlendiği, tan ık bulunup bulunmad ığı gibi uyuşmazl ığın ayd ınlat ılmas ında en önemli bilgi sahibi olan ba şvurucunun ifadesinin al ınmas ı için bir giri şimde bulunulmad ığı görülmü ştür. Etkili soru şturman ın unsurlar ından biri de teoride oldu ğu gibi pratikte de hesap verilebilirli ği sağlamak ve ma ğdurun me şru menfaatlerini korumak için bu sürece etkili bir şekilde kat ılmas ıdır. Somut olayda şikâyet dilekçesinde bahsedilen tan ıklar ın kimlikleri, ne konuda bilgi ve görgü sahibi olduklar ının tespiti için ba şvurucunun ifadesinin al ınmamas ı baz ı delillerin belirlenmesine mani olmu ştur. Başvurucu soru şturma s ıras ında kendisini ifade edebilme imkân ını sadece kovu şturmaya yer olmad ığı karar ına itiraz dilekçesinde bulabilmi ştir (benzer yöndeki de ğerlendirmeler için bkz. Bilal Çiçek , 55; Hüseyin Kaya , B. No: 2014/5788, 12/7/2016, 61). 51. Soruşturmada ayr ıca eziyet yasa ğının faili oldu ğu öne sürülen kolluk görevlilerinin tespit edilerek savunmalar ının al ınmas ı için bir çaba gösterilmedi ği görülmüştür. Şüphelilerin beyanlar ı özünde savunmaya ili şkin olmakla birlikte bunlar ın ayn ı zamanda kan ıt unsuru olarak kullan ılmas ını k ısıtlayan bir düzenleme bulunmamaktad ır. Kovuşturmaya yer olmad ığı karar ında şüphelilerin ad ının ilgili kamu görevlileri biçiminde anonim olarak adland ırılmas ı da bunu teyit etmektedir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Ali Çerkezo ğlu ve diğerleri, B. No: 2015/1737, 18/7/2019 , 56, 57). 52. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan eziyet yasa ğının usul boyutunun ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 53. Başvurucu, soru şturman ın makul sürede tamamlanmad ığını öne sürmü ştür. Soruşturman ın tamamlanmas ı 2 y ıl 9 ay sürmü ştür. An ılan sürenin makul olmad ığı söylenemeyece ğinden bu durum ihlal nedeni olarak görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 1054. Bir ki şinin devletin gözetim ve denetimi alt ında bulundu ğu bir zaman diliminde yaraland ığının tespit edilmesi hâlinde söz konusu yaralanman ın nas ıl oluştuğu hususunda makul bir aç ıklama getirme yükümlülü ğü devlete aittir ( Cezmi Demir ve di ğerleri , 94; Sinan Işık, B. No: 2013/2482, 13/4/2016, 87; Ali Ulvi Altunelli , B. No: 2014/11172, 12/6/2018, 63). Bu yükümlülü ğün gereği gibi yerine getirilmemesi eziyet yasa ğının maddi boyutu aç ısından devleti sorumluluktan kurtarmayacakt ır. 55. Kovu şturmaya yer olmad ığı karar ında başvurucudaki yaralar ın bir k ısm ının kendine zarar vermesi, bir k ısm ının da polise kar şı direnmenin önlenmesi amac ıyla orant ılı güç kullan ılmas ı s ıras ında meydana geldi ği kabul edilmi ştir. Başvurucu ise gözalt ında sebepsiz yere darbedildi ğini, kollu ğun düzenledi ği tutanağın gerçeğe ayk ırı olduğunu, kendisine bilerek zarar verme amac ıyla kafas ını dolap cam ına vurmu ş olsayd ı vücudund a kesi izleri bulunmas ı gerektiğini öne sürmü ştür. 56. Kollu ğun tanzim etti ği tutanakta ba şvurucunun kendi kendine zarar vermek için başını cama vurarak yaraland ığı, daha sonra k ırık cam parçalar ıyla polisi tehdit etti ği ve direndiği kay ıtlıdır. Doktor raporlar ında başvurucunun vücudunda cam k ırığının meydana getirebilece ği bir yaran ın bulunmamas ı, başvurucunun ba şı dışında kol, s ırt, boyun, bacak, ense ve kula ğından da yaraland ığı aç ıktır. Bir an için tutanak içeri ğinin gerçe ğe uygun oldu ğu kabul edilse dahi ba şvurucunun kafas ı d ışındaki yaralar ın nas ıl meydana geldi ğinin açıklanmas ı gerekir. 57. Anayasa'n ın 17. maddesi, kamu görevlisine direnmeyi önlemek için güç kullan ımını yasaklamamaktad ır. Kişinin hareket özgürlü ğünü k ısıtlamak için uygulanan fiziksel şiddet şeklinde tan ımlanabilecek güç kullan ımı, ortaya ç ıkan tehlike bak ımından kaç ınılmaz ve gerekli olandan fazla olmamak kayd ıyla kullan ılabilir ( Ali R ıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, 81; Ali Ulvi Altunelli , 76). Bu nedenle somut olayda kullan ılan gücün gerekli ve orant ılı olup olmad ığı aç ıklığa kavuşturulmal ıdır. 58. Olay Tutana ğı'nda üç polis memurunun imzas ı bulunmaktad ır. Gözalt ında tek başına bir odada bulunan ve direnmesi durumunda üç polis memurunun kolayl ıkla kontrol altına alabilece ği başvurucunun vücudunun farkl ı yerlerinde yayg ın şekilde bulunan ekimoz, hematom ve k ızar ıklıklar ın sebebi ortaya konulmam ıştır. Numune Hastanesinde yap ılan muayenelerde konsültasyon istek nedeninin bir başkas ı taraf ından darp, vurulma, tepilme, bükülme, ısırılma ya da t ırmalanma biçiminde tan ımlanmas ı da bu konudaki ku şkular ı art ırmaktad ır. Bu aç ıklamalar Ba şsavc ılığın başvurucudaki yaralar ın bir k ısm ının kendine zarar vermesi üzerine, kalan k ısm ının ise kollu ğun kulland ığı orant ılı güç sonucunda meydana geldi ği kabulüyle ba ğdaşmamakta ve ispat külfetinin de ğişmesine de yol açmamaktad ır. 59. Soruşturma dosyas ındaki doktor raporlar ı ve foto ğraf, başvurucunun iddialar ının karine hâline gelmesine yol açm ıştır. Sağlıklı bir şekilde gözalt ına al ınan başvurucudaki yaralar ın bu aşamadan sonra kolluk görevlilerinin eylemleri sonucu olmad ığına ilişkin ispat yükümlülü ğü kamu makamlar ına aittir fakat somut ba şvuruda bu yükümlülü ğün yerine getirilemedi ği görülmü ştür. 60. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence altına al ınan eziyet yasa ğının maddi ve usul boyutunun da ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 11C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 61. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 62. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden soru şturma yap ılmas ı ve 250.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 63. Başvuruda, gözalt ında darp iddias ıyla ilgili yap ılan soruşturmada kovu şturmaya yer olmad ığı karar ı verilmesi nedeniyle eziyet yasa ğının maddi ve usul boyutunun ihlal edildiği sonucuna var ılm ıştır. İhlalin Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığının kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar ından (Sor. No: 2017/37202) kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 64. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği soruşturma mercilerince yap ılmas ı gereken i ş yeniden soru şturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 65. Öte yandan ihlalin niteli ği dikkate al ınarak başvurucuya net 150.000 TL manevi tazminat ödenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Nezarethanede tutulma ko şullar ından dolay ı kötü muamele yasa ğının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, 2. Gözalt ında darp nedeniyle eziyet yasa ğının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2018/4604 Karar Tarihi : 12/4/2023 12B. Anayasa n ın 17. maddesinin üçüncü f ıkras ında güvence alt ına al ınan eziye t yasağının maddi ve usul boyutunun İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin eziyet yasa ğının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden soru şturma yap ılmak üzere Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığına (Sor. No: 2017/37202) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucuya net 150.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminat a ilişkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 9.900 TL vekalet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvurucuy a ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 12/4/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.