TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BİLAL ÇAL BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/21784) Karar Tarihi: 18/11/2020 Başvuru Numarası : 2017/21784 Karar Tarihi : 18/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZSelahaddin MENTEŞ Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Bilal ÇAL Vekili : Av. Menekşe Merve TEKTEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyet i ve güvenliği hakk
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BİLAL ÇAL BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2017/21784) Karar Tarihi: 18/11/2020 Başvuru Numarası : 2017/21784 Karar Tarihi : 18/11/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZSelahaddin MENTEŞ Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Bilal ÇAL Vekili : Av. Menekşe Merve TEKTEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyet i ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Başvuru 7/4/2017 tarihinde yapılmıştır.3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön i ncelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm Üçüncü Komisyon tarafında n başvurucunun tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriy eti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiası dışındaki diğer temel hak ve özgürlükler in ihlal edildiğine yönelik iddiaların kabul edilemez olduğuna, başvurunun tutuklamanın huk uki olmadığı iddiası bakımından Bölüme gönderilmesine ve adli yardım talebinin kabul üne karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve es as incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. 7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır. Başvuru Numarası : 2017/21784 Karar Tarihi : 18/11/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçeves inde ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle ka rşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanü stü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamlar ı ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'd e çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgü tü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa b ile FETÖ/PDY ile bağlantılı olan ve aralarında yargı mensuplarının da bulunduğu çok sayıda kişi hakkında Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturma başlatılmıştır. Bu kapsam da teşebbüsün savuşturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Başsavcılığınca -aralarında Yüksek Mahkem e üyelerinin de bulunduğu- üç bine yakın yargı mensubu hakkında FETÖ/PDY ile ba ğlantılarının bulunduğu iddiasıyla başlatılan soruşturmada bu kişilerin büyük bölümü ha kkında gözaltı ve tutuklama tedbirlerine başvurulmuştur ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri, 51, 350). 11. Hâkim olarak görev yapmakta olan başvurucu hakkında bu kapsa mda Sivas Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY'ye üye olma suçunda n soruşturma başlatılmıştır. 12. Başvurucu 16/7/2016 tarihinde gözaltına alınmış ve Sivas Sul h Ceza Hâkimliğinin 21/7/2016 tarihli kararı ile silahlı terör örgütün e üye olma suçundan tutuklanmıştır. 13. Başvurucu, tutuklama kararına itiraz etmiş; Tokat Sulh Ceza Hâkimliği 10/8/2016 tarihinde itirazın reddine kesin olarak karar vermişt ir. 14. Devam eden soruşturma sürecinde Ankara 3. Sulh Ceza Hâkimliğ inin 8/3/2017 tarihli kararı ile başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. 15. Başvurucu 7/4/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. 16. Sivas Cumhuriyet Başsavcılığının 29/8/2016 tarihli yetkisizl ik kararı ile dosyanın Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine karar verilmiştir. 17. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı 10/1/2019 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istem iyle Ankara 24. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açmıştır. 18. Mahkeme 26/2/2020 tarihinde başvurucunun atılı suçtan beraat ine hükmetmiştir. Başvuru Numarası : 2017/21784 Karar Tarihi : 18/11/2020 419. Başvurucu hakkındaki beraat hükmü istinaf edilmeksizin 5/3/2 020 tarihinde kesinleşmiştir. IV. İLGİLİ HUKUK20. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazmina t istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ilgili bölümü şöyledir: "Suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında; a)Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen, ... e) Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen, ... Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler." 21. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat isteminin ko şullar ı" kenar başlıklı 142. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve he r hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." V. İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda baş vuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü 23. Başvurucu; tutuklama kararının gerekçesinde kuvvetli suç şüp hesine işaret eden somut hiçbir olgudan bahsedilmediğini, adli kontrol tedbirinin neden yetersiz kalacağı hususunun açıklanmadığını, tutuklama tedbirinin ölçülü olmadığı nı belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 24. Bakanlık görüşünde, tutuklama kararının verildiği andaki gen el koşullar ve somut olayın özel koşulları dikkate alınarak sulh ceza hâkimlik leri tarafından verilen kararların içeriği birlikte değerlendirildiğinde başvurucu yönü nden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal tem ellerinin olmadığının söylenemeyeceği belirtilmiştir. 25. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında genel hatlarıyl a başvuru formunda belirttiği iddialarını tekrarlamıştır. Başvuru Numarası : 2017/21784 Karar Tarihi : 18/11/2020 5B. Değerlendirme 26. Bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek i çin olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmesi hali nde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 27. Anayasa Mahkemesi, yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarınd a kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen kiş ilerin tutuklanmalarının hukuki olmadığı iddialarına ilişkin olarak -bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih itibarıyla verilen kararların kesinleşmiş olması kaydıyla- 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu sonucuna varmıştır ( Kamil Erdo ğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 39-42, Ertuğrul Raşit Benal, B. No: 2016/25245, 17/7/2018, 36-43). 28. Somut olayda, başvurucu hakkında açılan davada yargılama son unda başvurucunun beraatine karar verilmiş ve anılan karar kesinleşm iştir (bkz. 18, 19). Dolayısıyla başvurucunun tutuklamanın hukuki olmadığına ilişkin iddiasıyla ilgili olarak yukarıda anılan kararlarda varılan sonuçtan ayrılmayı gerektire n bir durum bulunmamaktadır. 29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAçıklanan gerekçelerle, A. Tutuklamanın hukuki olmaması dolayısıyla kişi hürriyeti ve gü venliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nu n 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağdur iyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderler ini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 18/11/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verild i. Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selaha ddin MENTEŞ