TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZELİHA KARATA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/41204) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/41204 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Zeliha KARATA Ş Vekili : Av. Alper KILIÇ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; yurt d ışında bulunan bir üniversiteden al ınan lisans diplomas ına denklik veri
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZELİHA KARATA Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/41204) Karar Tarihi: 7/6/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/41204 Karar Tarihi : 7/6/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Zeliha KARATA Ş Vekili : Av. Alper KILIÇ I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru; yurt d ışında bulunan bir üniversiteden al ınan lisans diplomas ına denklik verilmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle e ğitim hakk ının, pasaport kay ıtlar ının YÖK taraf ından incelenmesi nedeniyle de özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. 2. Başvurucu, adalet ön lisans program ını tamamlam ış ve 2015 y ılında kaydoldu ğu Kuzey Makedonya Cumhuriyeti First Private University Fon Skopje Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2017 y ılında mezun olmu ştur. Başvurucu, hukuk lisans diplomas ına denklik belgesi verilmesi talebiyle Yüksekö ğretim Kuruluna (YÖK) ba şvurmuştur. YÖK, başvurucunun Kuzey Makedonya Cumhuriyetinde kal ış süresinin elli sekiz gün oldu ğu ve bu sürenin hukuk lisans e ğitiminin tamamlanmas ı aç ısından yetersiz oldu ğu gerekçesiyle 7/6/2018 tarihinde talebi reddetmi ştir. 3. Başvurucu; fakülteyi kazanmak ve bitirmek amac ıyla maddi ve manevi anlamda emek harcad ığını, denklik verilmesi için gerekli olan tüm bilgi ve belgeleri YÖK'e sunmas ına rağmen talebinin reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu ve ayn ı fakülteden mezun ola n kişilere denklik belgesi verilmesine ra ğmen kendisine verilmemesinin e şitlik ilkesiyle çeliştiğini ileri sürerek söz konusu i şlemin iptal edilmesi talebiyle Ankara 6. İdare Mahkemesinde dava açm ıştır. Mahkeme; hukuk ö ğreniminin gerektirdi ği formasyonun elli sekiz günde al ınamayaca ğını, bu bağlamda tesis edilen dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığını belirterek 7/3/2019 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. 4. Başvurucu, an ılan karar ın hukuka ayk ırı olduğunu ve kald ırılmas ı gerektiğini ileri sürerek istinaf ba şvurusunda bulunmu ştur. İstinaf başvuru dilekçesinde; yasal olarak tan ınan bir üniversiteden al ınan diploman ın kazan ılm ış hak teşkil ettiğini, yurt içindeki üniversitelerden mezun olan ki şilerin eğitim gördü ğü zaman diliminde hangi ülkede ya da Başvuru Numaras ı: 2019/41204 Karar Tarihi : 7/6/2023 3şehirde oldu ğuna ilişkin araştırma yap ılmad ığını, eşitlik ilkesi gere ğince almaya hak kazand ığı diplomaya denklik belgesi verilmesi gerekti ğini ve keyfî şekilde bu talebinin reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, karar ın usul ve esas yönünden hukuka uygun oldu ğu gerekçesiyle istina f başvurusunun reddine 9/10/2019 tarihinde kesin şekilde karar vermi ştir. 5. Nihai karar ın başvurucu taraf ından 12/11/2019 tarihinde ö ğrenilmesinin akabinde 11/12/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. 6. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME A. Eğitim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 7. Başvurucu; hakk ında tesis edilen i şlemin ilgili uluslararas ı sözleşmelere ayk ırı olduğunu, hukuken tan ınan bir üniversiteden ald ığı diplomas ına denklik belgesi verilmemesinin kazan ılm ış hakk ının elinden al ınmas ı anlam ına geldiğini, elli sekiz günlük kal ış süresinin iki y ıllık sürece de ğil bir y ıllık eğitim sürecine ili şkin olduğunu, eksik ve hatal ı değerlendirmelere dayanan kararlar ın hukuka uygun olmad ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ı ile çal ışma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 8. Adalet Bakanl ığının görüş yaz ısında; bir e ğitim öğretim yar ıyılının on dört hafta olduğu kabul edildi ğinde hafta sonu tatil günlerinin ç ıkar ılmas ı ve asgari oran olan %70'i n hesaplanmas ı sonucunda hukuk fakültesi aç ısından verilecek e ğitimin bir dönemde en az kırkdokuz günde, bir y ılda ise doksan sekiz günde verilebildi ği belirtilmi ştir. Görüşte, süreç içinde verilen kararlarda mevzuat hükümlerinin ayr ıntılı olarak de ğerlendirildi ği ve kararlar ın keyfî veya ilgili ve yeterli gerekçeden yoksun oldu ğunun söylenemeyece ği ifade edilmi ştir. Bakanl ık görüşüne karşı sunduğu dilekçede ba şvurucu; iki y ıl içinde elli sekiz gün de ğil, bir yıl içinde altm ış dört gün yurt d ışında bulundu ğunu belirtmi ş ve başvuru formunda yer alan hususlar ı tekrar etmi ştir. 9. Başvurunun an ılan iddialar ı eğitim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir (Özcan Zengin, B. No: 2020/4244, 23/2/2022, 69-71). 10. Anayasa Mahkemesi Özcan Zengin karar ında, denklik belgesi verilmemesi şeklindeki müdahalenin 4/11/1981 tarihli ve 2547 say ılı Yüksekö ğretim Kanunu'nun 3. maddesinin (u) bendinin (1) numaral ı alt bendi ile 6/11/2010 tarihli ve 27751 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Yurtd ışı Yüksekö ğretim Diplomalar ı Denklik Yönetmeli ği'nin 4. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (g) bendi kapsam ında gerçekle ştirildiği ve an ılan yasal düzenlemelerin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna ula şmıştır (Özcan Zengin, 74). Söz konusu kararda, müdahalenin ulusal ölçekte e ğitim kalitesinin korunmas ı şeklinde meşru amac ının bulundu ğu ifade edilmi ştir (Özcan Zengin, 77). 11.Özcan Zengin karar ında; denklik i şlemlerine ili şkin başvuru usulü ve aranacak belgelerin 6/11/2010 tarihli Yönetmelik'in 4. maddesinde düzenlendi ği, ilgili Yönetmelik'te yükseköğretim süresince kullan ılan pasaportlar ın as ıllar ının veya tasdikli suretlerinin talep edileceğinin belirtildi ği, dolay ısıyla denklik i şlemlerinde yurt d ışında kal ış süresinin dikkate alınacağı hususunun öngörülemez oldu ğunun söylenemeyece ği vurgulanm ıştır (Özcan Başvuru Numaras ı: 2019/41204 Karar Tarihi : 7/6/2023 4Zengin, 86). An ılan kararda Anayasa Mahkemesi; devam edilen lisans program ının örgün eğitim program ı olduğunu, Yönetmelik'te yüksekö ğretim süresince kullan ılan pasaportlar ın asıllar ının veya tasdikli suretlerinin talep edilece ği kural ının bulunmas ı nedeniyle başvurucunun yurt d ışında kal ış süresinin ayr ıca düzenlenmemesinin idarenin bir kusuru olarak görülemeyece ğini ifade ederek yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen ki şilere denklik belgesi verilmemesinin ölçülü oldu ğuna hükmetmi ştir (Özcan Zengin, 89, 90). 12. Somut olayda da YÖK'ün denklik karar ını verirken ba şvurucunun yurt d ışında kal ış sürelerini gözönünde bulundurdu ğu, derece mahkemelerinin de yurt d ışında kalma sürelerini gözetti ği ve dava konusu idari i şlemleri bu do ğrultuda bir denetime tabi tuttu ğu görülmektedir. Özcan Zengin karar ında belirtildi ği üzere, yasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen ilgililerin diplomas ına denklik alma hakk ı verilemeyecektir. Bu de ğerlendirmeler ve an ılan kararda ula şılan sonuç do ğrultusunda, ba şvurucunun diploma denklik talebinin reddedilmesine ili şkin karar ın ölçülü ve ba şvurucunun e ğitim hakk ına yap ılan müdahalenin gerekçelerinin ilgili ve yeterli oldu ğu değerlendirilmektedir. Neticede Anayasa n ın 42. maddesinde güvence alt ına al ınan eğitim hakk ının ihlal edilmedi ğinin aç ık olduğu kanaatine var ılmaktad ır. 13. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının aç ıkça dayanaktan olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Özel Hayata Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 14. Başvurucu; pasaport kay ıtlar ının ancak yetkili k ılınan kurumlar taraf ından güvenlik gerekçesiyle incelenebilece ğini, kay ıtlar ın YÖK taraf ından incelenmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 15. Bakanl ık görüşünde; diplomalarla ilgili olarak mevzuat kapsam ında inceleme yap ılırken ilgililerin yurt d ışında kal ış süresini belirlemek amac ıyla pasaport sayfalar ının istenmesinin uzun zamand ır süregelen ve dayana ğı olan bir uygulamaya dayand ığı belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı sunduğu dilekçede, özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ını başvuru formunda yer ald ığı şekliyle tekrar etmiştir. 16. Başvurucunun an ılan iddialar ı özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 17. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 18. Somut olayda ba şvurucunun derece mahkemelerine sundu ğu dava dilekçesi, istinaf ba şvuru dilekçesi ile di ğer belgeler ele al ındığında pasaport kay ıtlar ının YÖK taraf ından incelenmesinin hukuka ayk ırı olduğuna veya dayana ğının bulunmad ığına ilişkin herhangi bir itirazda bulunulmad ığı görülmektedir. Dolay ısıyla başvurucunun özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ını öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmedi ği, olağan kanun yollar ının tüketilmesi konusunda gerekli özeni göstermeyerek bireysel ba şvuruda bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2019/41204 Karar Tarihi : 7/6/2023 519. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Eğitim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Özel hayata sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 7/6/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.